Ta strona używa cookie w celu lepszego dostosowania treści oraz dla celów statystycznych. Korzystając z niej wyrażasz zgodę na ich używanie. Możesz wyłączyć możliwość ich zapisu, zmieniając ustawienia Twojej przeglądarki.

Zgadzam się

Your browser version is not supported. Download the latest browers, or use other.

Zamknij

r e k l a m a

Portal partner

Zrozumieć fosfor

20.08.2018

Drukuj

Zrozumieć fosfor
Znaczenie fosforu wiąże się zarówno z funkcjami budulcowymi (obecność w ścianie komórkowej i błonach cytoplazmatycznych) jak i metabolicznymi. Fosfor jest składnikiem budowy kwasów DNA i RNA, co oznacza, że odpowiada za przekazywanie informacji genetycznej i syntezę białek. Składnik ten kontroluje praktycznie wszystkie procesy wymagające energii, gdyż jest zawarty w związkach energetycznych (ATP i NADPH). Od obecności fosforu zależy aktywowanie licznych enzymów w procesie fotosyntezy. Nie podważalna jest rola związków fosforu w tworzeniu węglowodanów, tłuszczy i białek. Zatem nic co ważne w roślinie, nie dzieje się bez udziału fosforu. Dietetycy  polecają spożywanie kiełków różnych gatunków roślin. Wynika to między innymi z faktu, że integralną częścią ziarniaka jest fityna czyli materiał zapasowy bogaty w fosfor. To właśnie z tych zasobów będzie korzystała przyszła roślina w czasie kiełkowania.

Dynamika pobierania fosforu w sezonie wegetacyjnym przez rośliny uprawne nie jest taka sama. W początkowym okresie wzrostu rośliny pobierają bardzo intensywnie fosfor z gleby i z nawozów po to, by uruchomić procesy różnicowania poszczególnych tkanek, w tym korzeni. Zbudowanie sprawnego systemu korzeniowego jest inwestycją w przyszłość. W ten sposób roślina sięgając do głębszych warstw profilu glebowego uniezależnia się od warunków pogodowych oraz unika stresu żywieniowego. W kolejnych stadiach rozwojowych następuje względna stabilizacja tempa akumulacji fosforanów. Drugim okresem wzmożonego zapotrzebowania na fosfor jest okres po kwitnieniu, gdy rozwijają się nasiona, ziarniaki, owoce. O dwóch oddalonych w czasie fazach krytycznych pobierania fosforu warto pamiętać dokonując wyboru nośnika fosforu w nawozie. Ciekawym rozwiązaniem są nawozy typu Lubofos produkowane w firmie Luvena, które zawierają w swoim składzie związki fosforu bardzo dobrze rozpuszczalne w wodzie (takie same jak w superfosfacie) oraz trudniej rozpuszczalne (miękkie lub częściowo rozłożone fosforyty). W początkowych stadiach rozwojowych szybko uwalniają się z granuli nawozowej łatwo rozpuszczalne fosforany, a pod koniec wegetacji pozostałe związki fosforu. W ten sposób zrealizowane są potrzeby pokarmowe rośliny w całym sezonie wegetacyjnym (ryc. 1).

Rycina 1. Schemat - źródła fosforu a fazy krytyczne pobierania składnika

Stosowanie tego typu nawozów jest szczególnie efektywne w uprawie rzepaku ozimego i na trwałych użytkach zielonych, co wynika ze zdolności tych roślin do zakwaszania rizosfery (najbliższego sąsiedztwa korzeni). W ten sposób rośliny same modyfikują pobieranie fosforu z Lubofosów. Bardzo dobre efekty stosowania tych nawozów odnotowano także w uprawie kukurydzy, co przełożyło się na wzrost wykorzystania azotu z nawozów.
Tabela 1. Wpływ nawożenia fosforem w dawce 60 kg P2O5/ha na wykorzystanie azotu z saletry amonowej, %



Największym problemem związanym z nawożeniem fosforem są przemiany tego składnika w glebie. Żeby „zrozumieć fosfor” należałoby rozważyć kilka skomplikowanych procesów. Skupmy się jednak na dwóch kwestiach. Pierwsza dotyczy odczynu gleby. Każda roślina uprawna pobiera fosfor jako anion fosforanowy H2PO4-. W glebach kwaśnych aniony te łączą się z glinem i żelazem tworząc związki trudnorozpuszczlane czyli niedostępne dla roślin. Z kolei w glebach zasadowych fosfor uwstecznia się z wapniem. Dla praktyki oznacza to, że największą efektywność nawożenia fosforem uzyskuje się w glebach obojętnych. Jeśli więc mamy do czynienia ze stanowiskiem zakwaszonym i jednocześnie ubogim w fosfor, najpierw należy pomyśleć o uregulowaniu odczynu, a potem o stosowaniu nawozów fosforowych. Należy jednak zwrócić uwagę aby zachować odpowiedni odstęp czasowy między zabiegami (nie mniejszy niż 1,5-2 miesiące). Warto wiedzieć, że nawet w idealnych warunkach glebowych wykorzystanie fosforu z nawozów i tak nie będzie większe niż 40-45%. To jest największy problem dotyczący nawożenia fosforem. Druga kwestia dotyczy mobilności fosforu w profilu glebowym. Fosforany, mimo że są anionami, bardzo słabo przemieszczają się w glebie. Trzeba zatem pamiętać aby przyjąć taką strategię nawożenia, która pozwoli na umieszczenie nawozu możliwie najbliżej materiału siewnego. Stąd tak duża popularność zlokalizowanego stosowania fosforu w uprawie kukurydzy. Mała ruchliwość fosforanów w glebie wymusza konieczność wymieszania nawozu w warstwie ornej, a to z kolei tłumaczy przedsiewny termin aplikacji. W sytuacjach specyficznych możliwa jest wprawdzie pogłówna korekta stanu zaopatrzenia roślin w fosfor, nie mniej główna masa składnika powinna być wprowadzona na głębokość co najmniej 15-20 cm.

Objawy niedoboru fosforu na większości roślin wyglądają podobnie. Deficyt tego składnika ujawnia się w formie fioletowych (antocyjanowych) przebarwień, widocznych zawsze na starszych liściach (fot. 1 i 2).

Fotografia 1. Objawy niedoboru fosforu w pszenicy ozimej wczesną wiosną – poletko nienawożone fosforem (fot. J. Potarzycki)


Fotografia 2. Objawy niedobory fosforu w kukurydzy – stanowisko zdegradowane (fot. J. Potarzycki)
 
W tym miejscu konieczne jest zwrócenie uwagi na fakt, że dostępność fosforu jest funkcją temperatury. Nawet w stanowiskach nawożonych mogą wystąpić przejściowe symptomy niedoboru fosforu. Dzieje się tak zwłaszcza na plantacjach kukurydzy w okresach gdy w maju temperatury nie przekraczają 10-12oC. Wzrost temperatury powoduje zwykle zanik objawów, lecz tylko wtedy, gdy w glebie znajduje się wystarczająca ilość tego składnika.
więcej artykułów z tej kategorii