- Wóz, albo przewóz – tak też było w przypadku rodziny Sirych z Dynowa na Podkarpaciu. 9 lat temu ceny mleka były niskie i coraz trudniej było utrzymać się całej rodzinie.

Mogli rzucić rolnictwo, jak wielu i iść na etat, ale nie poddali się i znaleźli niszę w swojej okolicy. Teraz klienci pchają się drzwiami i oknami, a towaru zaczyna brakować dla licznego grona odbiorców, podobnie jak doby na produkcję, przetwórstwo i marketing.

20 krów, własne przetwórstwo i sprzedaż poza tradycyjnym skupem

Dorota i Michał z córką Natalią i synem Mateuszem w Dynowie na Podkarpaciu utrzymują 20 simentali mlecznych, a każdego dnia około 200 litrów mleka trafia do własnej serowarni. Kolejne 50–70 litrów sprzedają  przez mlekomat, a sery, masło i śmietana trafiają do sklepów, restauracji, na bazarki i do klientów w całej Polsce. W gospodarstwie Michała Sirego mleko przestało być wyłącznie surowcem dla mleczarni — stało się podstawą własnej marki i sposobem na utrzymanie stabilności produkcji. Gospodarują na ok. 50 ha, utrzymują 20 krów mlecznych i około 20 sztuk młodzieży.

Zrezygnowali z HF-ów i postawili na simentale. Liczy się jakość mleka i długowieczność krów

Początkowo w oborze utrzymywano czerwono-białe hf-y. Po kilku latach gospodarze zdecydowali jednak, że w ich warunkach lepiej sprawdzi się inny model hodowli. W 2010 r. sprzedali dotychczasowe zwierzęta i zaczęli budować stado simentali, które kupowali głównie z gospodarstw położonych w Bieszczadach. Kluczowe były czystość rasy i jakość materiału hodowlanego.

– Nie nastawiamy się na maksymalną eksploatację krów. Ważniejsze są dla nas zdrowie, długowieczność i jakość mleka, bo to później przekłada się na przetwórstwo – podkreśla Michał Siry.

Średnia wydajność stada wynosi ok. 7 tys. litrów mleka rocznie od krowy. To poziom niższy niż w stadach ukierunkowanych wyłącznie na maksymalizację produkcji, ale gospodarze świadomie wybrali tę rasę. W oborze jest obecnie krowa w dziesiątej laktacji, a wcześniej zdarzały się sztuki, które osiągały nawet czternastą laktację.

Dobór genetyczny zwierząt Michał Siry prowadzi samodzielnie. Ukończył kurs inseminacyjny. W doborze nasienia buhajów zwraca szczególną uwagę na parametry mleka, przede wszystkim zawartość tłuszczu i białka. To właśnie te cechy mają znaczenie w serowarni.

– Stosujemy nasienie konwencjonalne i seksowane, zwłaszcza przy jałówkach. Byczki sprzedajemy zwykle po tygodniu, po prawidłowym odpojeniu siarą. Chętnych na cielęta tej rasy nie brakuje – mówi rolnik.

FOTO: Siry

Własne pasze i pastwisko od maja. Kiszonkę z kukurydzy podają przez cały rok

Produkcja mleka opiera się przede wszystkim na własnej bazie paszowej. Sianokiszonka, kiszonka z kukurydzy i zboże pochodzą z własnych pól. Dzięki temu rodzina ogranicza zakupy podstawowych pasz z zewnątrz. Pasze zadawane są ręcznie, budynek ma wąski stół paszowy.

Od maja do października krowy korzystają z pastwisk. Rano wychodzą na cały dzień, a wieczorem wracają do obory na dój. W budynku każda sztuka ma swoje stałe stanowisko. Pastwisko uzupełnia dawkę, ale nie zastępuje całorocznego systemu żywienia opartego na paszach objętościowych.

– Kiszonkę z kukurydzy podajemy przez cały rok, a sianokiszonkę zwierzęta mają do woli. Śrutę zbożową krowy otrzymują w zależności od wydajności, do tego dochodzą koncentraty i dodatki mineralne – wyjaśnia gospodarz. Przy niewielkiej skali stada każda sztuka ma znaczenie, dlatego gospodarze nie chcą budować wyniku na krótkotrwałym, intensywnym użytkowaniu zwierząt.

300–350 litrów mleka dziennie. Tylko część nadal trafia do mleczarni

Gospodarstwo uzyskuje dziennie około 300–350 litrów mleka. Surowiec nie trafia jednak do jednego odbiorcy. Około 200 litrów dziennie jest przerabiane w serowarni, 50–70 litrów sprzedawane przez mlekomat, a pozostała część nadal trafia do mleczarni.

Taki podział pozwala zachować elastyczność. Mleczarnia pozostaje odbiorcą nadwyżek, ale to przetwórstwo i sprzedaż bezpośrednia decydują dziś o ekonomice gospodarstwa.

– Nie chcieliśmy rozwijać się wyłącznie przez zwiększanie liczby krów. Przy 50 czy 200 sztukach cena w skupie nie jest dużo wyższa. Nam zależało, żeby zostać przy tej samej liczbie krów – zaznacza Michał Siry.

Dój 20 krów zajmuje od półtorej do dwóch godzin. Wraz z zadawaniem paszy, podścielaniem i pozostałymi pracami przy stadzie poranny lub wieczorny obrządek trwa zwykle od dwóch do dwóch i pół godziny.

W starszej oborze część czynności nadal wykonuje się ręcznie. Są zgarniacze, które usprawniają utrzymanie czystości stanowisk, jednak zadawanie paszy nie zostało w pełni zmechanizowane. Inwestycje prowadzono stopniowo, korzystając z dostępnych programów wsparcia, ale także z kredytów.

Przy niskich cenach mleka postawili na mlekomat. Dziś sprzedają 50–70 litrów dziennie

Mlekomat działa w gospodarstwie już dziewiąty rok. Powstał w okresie silnego spadku cen mleka, kiedy sprzedaż surowca do mleczarni przestała dawać gospodarstwu poczucie bezpieczeństwa.

– Wtedy uznaliśmy z żoną, że musimy albo zacząć przetwarzać mleko, albo sprzedawać je bezpośrednio klientom. Pomysł na mlekomat znaleźliśmy w internecie, później pojechaliśmy zobaczyć, jak takie urządzenie działa w praktyce – wspomina rolnik.

Urządzenie ustawiono około 2 km od gospodarstwa, na terenie spółdzielni mieszkaniowej w Dynowie. Rodzina płaci czynsz za plac, a energię rozlicza z właścicielem pobliskiego budynku. Mlekomat pracuje przez całą dobę, dlatego stałe zasilanie jest niezbędne.

FOTO: Kolasińska

Zbiornik ma pojemność 200 litrów, lecz gospodarze zazwyczaj wlewają do niego około 100 litrów. Nie chcą zapełniać urządzenia do maksimum, ponieważ priorytetem jest świeżość. Mleko jest wymieniane wieczorem, więc klient kupuje produkt mający maksymalnie 24 godziny. Codziennie sprzedaje się 50–70 litrów mleka za 4 zł/l. Klientami są mieszkańcy Dynowa, okolicznych miejscowości, a także osoby przyjeżdżające z Rzeszowa. Po słabszym okresie w czasie pandemii Covid-19 gospodarze rozważali nawet zmianę lokalizacji, ale zdecydowali się przeczekać.

– Dziś sprzedaż jest stabilna i mamy wielu stałych klientów. Wiemy mniej więcej, ile mleka schodzi, dlatego możemy codziennie dostarczać świeży produkt, bez ryzyka, że zostanie na kolejny dzień – tłumaczy Michał Siry.

Mlekomatu nie planują rozbudowywać o sery, bo one zbywane są innymi drogami.

200 litrów mleka dziennie trafia do serowarni. Powstaje około 40 rodzajów sera

Drugim, a obecnie najważniejszym etapem rozwoju gospodarstwa było uruchomienie własnego przetwórstwa. Produkcja serów w ramach RHD zaczęła się sześć lat temu. Najpierw były próby na potrzeby rodziny i znajomych, później pojawili się pierwsi klienci.

FOTO: Kolasińska

– Ludzie zaczęli wracać po sery, polecać je innym i pytać o kolejne smaki. W pewnym momencie wiedzieliśmy, że nie da się tego dalej robić w domowej kuchni – mówi gospodarz.

Rodzina rozpoczęła produkcję w ramach RHD i stworzyła serowarnię. Na wyposażenie pozyskano 120 tys. zł dofinansowania. Zakupiono między innymi większy kocioł serowarski, pakowarkę próżniową i maselnicę.

Kocioł jest jednym z najważniejszych elementów wyposażenia, ponieważ automatyzuje część procesu i ułatwia obróbkę skrzepu. W warunkach gospodarstwa rodzinnego, bez zatrudnionych pracowników, każda oszczędność czasu ma duże znaczenie.

Dziś w serowarni powstaje około 40 rodzajów serów: podpuszczkowe, twarde i częściowo pleśniowe. Oferta obejmuje też masło, śmietanę oraz inne wyroby mleczne.

– Zainteresowanie jest duże i często po prostu nie wyrabiamy się z produkcją. Nie chcemy jednak zwiększać skali za wszelką cenę, bo przy obecnej liczbie produktów trzeba pilnować jakości i organizacji pracy – podkreśla Michał Siry.

Sery sprzedają w sklepach, na bazarkach i wysyłają w całą Polskę

Najczęściej sprzedawane są sery o masie 250–300 g, zwykle w cenie około 20 zł za sztukę. Sery podpuszczkowe kosztują około 55 zł/kg, wędzone około 80 zł/kg, a sery pleśniowe około 60 zł/kg.

Produkty są pakowane próżniowo, przebadane i bez konserwantów, ale z różnymi dodatkami np. z chilli, z czosnkiem, czarnuszką czy ziołami. Smak wyborny, bo próbowałam.

W lodówce mogą być przechowywane około dwóch tygodni. Naturalne zabezpieczenie stanowią odpowiednia technologia produkcji, solanka oraz właściwe warunki przechowywania.

Sprzedaż odbywa się wielokanałowo. Wyroby można kupić bezpośrednio w gospodarstwie, w pięciu sklepach, na lokalnych bazarkach oraz z dostawą wysyłkową. Rodzina regularnie pojawia się między innymi na bazarkach w Boguchwale, na bazarku w Parku Papieskim w Rzeszowie i na zielonym bazarku w Dynowie. Współpracuje też z hotelami i restauracjami.

Klasycznego sklepu internetowego gospodarze jeszcze nie prowadzą, głównie z braku czasu. Mimo to sery wysyłają do klientów z całej Polski — często do osób, które wcześniej spróbowały ich podczas wakacji albo na targowiskach. Sklepy odbierają towar nawet dwa razy w tygodniu.

– Największą wartością jest dla nas kontakt z klientem. Jeśli sklep odbierze 100 litrów mleka, a po dwóch dniach prosi o następną dostawę, to wiemy, że produkt rzeczywiście znajduje nabywców – mówi rolnik.

Dzień zaczynają o 4 rano. Nie chcą zwiększać stada za wszelką cenę

Produkcja mleka, serowarnia, mlekomat, sprzedaż na bazarkach i praca w polu wymagają dobrej organizacji. Gospodarstwo nie zatrudnia pracowników. Większość zadań wykonują Michał Siry i jego żona, wspierani przez rodzinę. 

FOTO: Kolasińska

Żona zajmuje się głównie oborą, stadem i produkcją serów, natomiast Michał Siry odpowiada częściej za pracę maszynami oraz uprawy. Syn, uczeń piątej klasy technikum, coraz bardziej angażuje się w gospodarstwo i interesuje się ciągnikami. Kształci się także w kierunku odnawialnych źródeł energii, rozważa dalszy rozwój i naukę w kierunku rolnictwa.

– Dzień często zaczynamy o 4.00 rano, a kończymy o 23.00 albo nawet o północy. Pracy jest bardzo dużo, dlatego naszym celem nie jest dziś szybkie powiększanie stada, tylko utrzymanie tego, co już zbudowaliśmy – zaznacza gospodarz.

Przez około 15 lat rodzina uczestniczyła również w wystawach bydła. Dziś czasu jest mniej, ale nadal pojawiają się na wydarzeniach branżowych ze swoimi produktami. W Dynowie kierunek rozwoju jest już jasno określony - nie więcej mleka za wszelką cenę, lecz lepsze wykorzystanie własnego surowca.

Dzieci coraz mocniej wchodzą w gospodarstwo. Natalia pomaga w serowarni, Mateusz pracuje w polu

W gospodarstwie rodzice mogą liczyć na pomoc córki i syna. Natalia łączy naukę z pracą w rodzinnym gospodarstwie. Rozpoczęła studia pedagogiczne, rozwijając swoje zainteresowania i zdobywając wiedzę, która w przyszłości pozwoli jej realizować własne marzenia. Jednak kiedy tylko pozwala jej na to czas, z radością wraca do rodzinnego gospodarstwa, gdzie wspiera mamę w codziennej pracy w serowarni.

FOTO: Kolasińska

- Pomaga na różnych etapach powstawania naszych serów – od ich przygotowywania, przez ważenie i pakowanie, aż po staranne opisywanie gotowych produktów. Dba o to, by każdy ser był odpowiednio przygotowany i pięknie prezentował się przed naszymi klientami. Na jej barkach spoczywa również część działań marketingowych, dzięki którym możemy pokazywać naszą codzienną pracę, opowiadać historię gospodarstwa i dzielić się z innymi pasją do tworzenia naturalnych, tradycyjnych produktów - mówi Michał Siry. Mateusz więcej pomaga ojcu na polu, przy zbiorach pasz oraz już samodzielnie wykonuje wszystkie prace w polu, a tata nie musi się martwić, że coś jest niedopilnowane. 

Choć przed nią własna droga i wiele planów na przyszłość, już dziś dokłada swoją cegiełkę do rozwoju gospodarstwa. Łączy młodzieńczą energię, świeże pomysły i kreatywność z pracowitością oraz przywiązaniem do rodzinnych wartości.

Natalia jest jedną z tych osób, dzięki którym to, co wspólnie tworzą, może się rozwijać i docierać do coraz większej liczby osób. 

Przy 20 krowach, własnej bazie paszowej, mlekomacie i serowarni gospodarstwo Sirych stworzyło model, w którym produkcja zwierzęca, przetwórstwo i sprzedaż wzajemnie się uzupełniają. Jeśli popyt na sery nadal będzie rósł, to właśnie organizacja pracy, a nie liczba krów pozostanie tu największym wyzwaniem.

– Gospodarujemy na areale ok. 140 ha na glebach V i VI klasy. Użytki zielone stanowią 70 ha, 60 ha kukurydza, reszta to pszenżyto i jęczmień, czasami rzepak – mówi rolnik.

Pasze objętościowe stanowią podstawę żywienia TMR wszystkich grup technologicznych oraz młodzieży.

Rolnicy uważają, że przy tak dużym stadzie i zróżnicowanych sezonach wegetacyjnych powinni mieć co najmniej roczny zapas kiszonki z traw i lucerny. Podkreślają, że w dobrym roku paszy objętościowej wystarcza, jednak nie każdy sezon jest tak dobry jak obecny.

Szacują, że plony w przyszłym roku będą niższe, bo planują ograniczyć nawożenie ze względu na wysokie ceny nawozów, więc zapas, który udało im się zgromadzić w tym roku, będzie stanowił porządną rezerwę. Pruszkowscy stawiają na regularny podsiew i renowację użytków zielonych.

Wojciech Pruszkowski, producent mleka z m. Stare Jemielite w woj. podlaskim

FOTO: Kolasińska

Pierwszy pokos daje ok. 20 t/ha. Rocznie z traw i lucerny zbierają blisko 50 t/ha

– Obecny sezon jest bardzo urodzajny – zarówno kukurydza, jak i trawy plonują bardzo dobrze. Plony z pierwszych trzech pokosów były naprawdę wysokie, a czwarty również zapowiada się przyzwoicie – mówi Pruszkowski. Zaznacza, że z pierwszego pokosu uzyskuje ok. 20 ton przesuszonej masy z hektara, a plony z kolejnych pokosów są nieco niższe.

Gdyby nie regularna renowacja oraz jesienny podsiew, trudno byłoby uzyskać takie plony, bo gleby są piaszczyste i wymagające. Roczny średni plon przesuszonej masy (traw oraz lucerny) wynosi ok. 50 ton/ha.

Podsiew wykonują co rok lub dwa. Na słabszych glebach wysiewają 25–35 kg mieszanki na hektar

W gospodarstwie regularnie prowadzony jest podsiew co rok lub co dwa lata. – Konieczność podsiewu oceniamy wizualnie na podstawie udziału traw w runi oraz wielkości luk w darni. Zwykle zaczynamy wykonywać podsiew w trzecim lub czwartym roku użytkowania – mówi rolnik i dodaje, że na słabszych glebach, których w okolicach Śniadowa nie brakuje, luki w runi są spore.

– Trzeci zbiór traw kosimy nisko, na wysokości 4–5 cm. Zbieramy ją i wjeżdżamy siewnikiem talerzowym, który jednocześnie wałuje powierzchnię. Norma wysiewu wynosi zazwyczaj 25–35 kg/ha mieszanki. Pozwala to przedłużyć użytkowanie łąki o ok. o 2 lata – wyjaśnia Pruszkowski i dodaje, że po zabiegu stosuje przede wszystkim wapno, a późną jesienią w razie potrzeby również gnojowicę, podawaną naprzemiennie na działkach. Wybiera ten właśnie okres, ponieważ na ostatni pokos najczęściej nie stosuje azotu lub jego dawki są ograniczone. Dzięki temu starsze trawy nie są nadmiernie pobudzane, a konkurencyjność względem młodych siewek jest bardziej wyrównana. Koszt 25 kg trawy w zależności mieszanki to 300–700 zł. Wiosną rolnik wykonuje włókowanie części łąk, aby spulchnić darń, ograniczyć wzrost chwastów i pobudzić rośliny do wzrostu.

– Następnie stosujemy startowe nawożenie NPK, a po ruszeniu wegetacji także nawożenie azotowe. Azot na użytki zielone dzielimy na dwie dawki, jedną stosujemy przed ruszeniem wegetacji, drugą ok. 4–5 tygodni przed planowanym koszeniem. Chemiczne zwalczanie chwastów nie jest u nas konieczne. Wszystkie użytki zielone obsiewane są mieszankami traw firmy DSV. Stosujemy zarówno mieszanki jednoroczne i dwuletnie do podsiewu, jak i mieszanki przeznaczone do zakładania łąk oraz lucerników. Gatunki dobieramy do gleby i aktualnego stanu plantacji, po wcześniejszej ocenie pól. Wszystko konsultuję z doradcą DSV – podkreśla Pruszkowski.

Życice szybko kiełkują i konkurują ze starą darnią. Te gatunki wybierają do podsiewu

Do podsiewu łąk, ale również lucerników w gospodarstwie Pruszkowskich wykorzystywana jest przede wszystkim mieszanka DSV 2051, która bardzo szybko rośnie. Zawiera dwa gatunki traw: życicę mieszańcową oraz wielokwiatową. Są to gatunki szybko kiełkujące i silnie konkurujące.

W żywieniu bydła mlecznego i mięsnego wyższa zawartość białka w paszy objętościowej to lepsza sianokiszonka i oszczędność dla rolnika. Dobrym wyborem będą mieszanki oparte przede wszystkim na życicy trwałej, wielokwiatowej lub mieszańcowej. W gospodarstwie wykorzystywane są również mieszanki DSV 2001 i 2004 zawierające koniczynę.

– One również mogą być wykorzystywane do podsiewu. A na trwałe użytki zielone stosujemy mieszanki przeznaczone na słabe gleby DSV 2013 lub 2014, które bardzo dobrze sprawdzają się w naszym gospodarstwie – wymienia Pruszkowski.

FOTO: Kolasińska

Młode siewki łatwo uszkodzić. Przy zbiorze ograniczają grabienie i przewracanie trawy

Podczas zbioru czwartego pokosu rolnik zwraca uwagę na ograniczenie mechanicznego uszkodzenia młodych siewek. Ostatni pokos pełni funkcję pielęgnacyjną, aby wyrównać konkurencję między nową mieszanką a starszą darnią. Po podsiewie wykorzystuje kosiarki ze zrzutem pokosu, aby nie grabić i nie przewracać dodatkowo runi. Młode rośliny nie mają jeszcze mocno rozwiniętego systemu korzeniowego.

FOTO: Kolasińska

Co 4–6 lat odnawiają użytki zielone. Zaczynają od przeorania i badania gleby

Użytki zielone, zarówno trwałe, jak i te na gruntach ornych są również poddawane renowacji co 4–6 lat, która obejmuje przeoranie, przygotowanie stanowiska oraz wprowadzenie zboża jako płodozmianu.

– Następnie zakładamy użytek zielony. Przed siewem wykonujemy badania gleby, a w zależności od wyników stosujemy wapnowanie, nawożenie NPK i nawozy azotowe, a także gnojowicę oraz obornik – mówi.

Lucernę i trawy układają w jednej pryzmie. Chcą uzyskać bardziej wyrównaną paszę

Sianokiszonka wykonana z traw i lucerny pomaga bilansować białko w dawce (18–19% białka, przy niskiej zawartości amoniaku i popiołu).

– Materiał z lucerników i traw trafia do wspólnej pryzmy, dzięki czemu pasza jest bardziej wyrównana. Pryzmę w silosie dokładamy kolejnymi pokosami, nawet do trzech razy, a następnie wybieramy ją pionowo, od góry do dołu, aby zachować jednolity miks wszystkich warstw – podkreśla rolnik.

Lucerniki zasilane są nawozami NPK. Podobnie jak pozostałe użytki zielone, utrzymywane są średnio przez 4–6 lat, zależnie od ich kondycji i pogody.

GUS podaje, że na 100 mężczyzn na wsi przypada 101 kobieta a ponad 30% osób pracujących w polskim rolnictwie to kobiety. Statystyki podają również, że kobiety angażują się nie tylko w życie rodzinne i w gospodarstwie, ale również z społeczne. Świadczy o tym jeszcze liczba 19 000 – to ilość Kół Gospodyń Wiejskich, które znane są z aktywności i kreatywności mieszkanek polskich wsi.

Od dziecka najbardziej lubiła jazdę ciągnikiem i pracę przy zwierzętach

Anna Kalata urodziła się, wychowała z czwórką rodzeństwa i mieszka do dzisiaj w Olesznej Podgórskiej koło dolnośląskiego Lubomierza, który znany jest z Festiwali Filmowych „Sami Swoi”. Od małej dziewczynki kochała gospodarstwo, w którym się wychowała. Kupili je jej rodzice Józefina i Józef w 1966 roku i od samego początku były tutaj krowy, koń, owce i kury. Anna uwielbiała zajmować się zwierzętami i jeździć z tatą starym ciągnikiem na pole. Pomagać w domu nie lubiła. Nie znosiła sprzątać ani zmywać naczyń, ale za to kochała przebywać na podwórzu, w oborze i w owczarni. -Nie umiałam w domu nic zrobić, bo nie lubiłam ani sprzątać, ani gotować. Nie cierpiałam tego robić. Ja chciałam tylko jeździć z tatą na ciągniku, czyścić stajnię i oborę, pomagać przy sianie. To było dla mnie najważniejsze! – wspomina Anna Kalata.

Jako kilkunastoletnia dziewczynka woziła autobusem ser, śmietanę i masło na targ do Gryfowa Śląskiego, bo tam właśnie uczęszczała do szkoły średniej. Nabiał robiła jej babcia, potem mama a teraz również ona. Skończyła szkołę krawiecką, potem wyszła za mąż, przejęła gospodarstwo i zrobiła kurs rolniczy.  Obecnie ma 53 lata, męża Wojciecha (54), syna Krzysztofa (31), córkę Edytę (30), Zosię (19) i dwoje wnucząt.

Od rana krowy, potem targ. Tak wygląda jej zwykły dzień

Każdy dzień zaczyna się ok. godz. 6.00. Po wypiciu kawy ok. godz. 6.30, pani Ania bierze bańkę i idzie doić 5 ze swoich 15 krów, które są mieszanką mleczno-mięsną i dają ponad 20 litrów mleka dziennie. Potem wypuszcza zwierzęta na pastwisko, sprząta obornik, ścieli słomę, zbiera jajka i jedzie przed godz. 8.00 na targ. W zależności od dnia tygodnia sprzedaje nabiał na straganie w Gryfowie, Mirsku lub Lubomierzu. Oferuje tam mleko w cenie 6 zł./l, śmietanę 28zł/l i jajka 1,50/ szt. Które z tych miast lubi najbardziej? -Lubię Mirsk, bo tam ludzie mają czas. Nie spieszą się, pogadają… ale lubię też Lubomierz, bo tutaj jest wesoło i blisko domu - tłumaczy rolniczka.

Z Gryfowa i Lubomierza wraca o 10.00 a z Mirska o 12.00 i spędza krowy do obory, aby sobie odpoczęły a sama bierze się za gotowanie obiadu… choć nadal nie lubi gotować. A śniadanie je o 6.00? – Śniadanie o 6.00? A po co? Śniadanie się je na targu. Tam chłopaki są fajne a zwłaszcza pan Dominik. Idą do sklepu, kupują bułkę, kiełbasę i jakieś picie i wołają: „Aniu to dla ciebie, bo jesteś tu z nami!” – opowiada ze śmiechem pani Anna.

Po obiedzie ok. 14.00 biegnie do krów na drugie dojenie. Potem ma chwilę, aby wypić z mamą (która mieszka z rodziną pod jednym dachem) herbatę lub kawę, zająć się wnukami, spotkać z sąsiadką np. panią Ludwiką, czy po prostu odsapnąć na ławeczce przed domem.

Po 16.00 nadchodzi pora ponownego wypędzenia krów na pastwisko, sprzątania obory, doglądnięcia ok. 200 kur, pozbierania jajek i ogarnięcia podwórka. O 19.00 sprowadza krowy i doi je trzeci i ostatni raz.

Ma mało czasu dla siebie, ale gospodarstwo daje jej dużo satysfakcji

Czy ma czas dla siebie lub na spotkanie z koleżankami? – Raczej nie… No mogę urwać się na godzinkę… Chyba, że jakiś pogrzeb jest, to już musowo… - przyznaje Anna Kalata, która pomimo braku czasu dla siebie, jest osobą bardzo pogodną i zadowoloną. -To przez cieszenie się drobnymi sprawami. Lubię, gdy ktoś przyjedzie, pochwali obiad, opowie co u niego słychać… Lubię krzątać się po gospodarstwie, widzieć jak rodzi się nowe życie, cieszyć się, że nic nie choruje. Ale umiem się też wkurzyć… a wtedy idę rąbać drewno – przyznaje ze śmiechem rolniczka.

Anna Kalata cieszy się swoją decyzyjnością i niezależnością. Co wymyśli – to zrealizuje. Takim przykładem jest zakup wylęgarni. Właśnie wylęgło się ponad 50 kurczaków, które przeznaczone są na dalszy chów – sprzedaż jajek jest obok nabiału tym, co przynosi gospodarstwu wymierny dochód.

Czy ma jakieś marzenie? Następuje długie milczenie, po którym pani Ania przyznaje skromnie: -To by była trudna sprawa… Żeby nadal zdrowie dopisywało, żeby się nic nie psuło.

Życzenia dla innych rolniczek

Czy kobiety na wsi mają dobre życie? Anna Kalata zastanawia się a po chwili przyznaje, że kobiety na wsi mają trochę mało czasu dla siebie (sama jest takim przykładem), ale dobrze byłoby go mieć trochę więcej.

„Energii, nie poddawać się i dążyć do celu

Anna Kalata: – Energii. Nie poddawać się i dążyć do celu. Tego, żeby miały tę chęć do pracy, ten zapał i aby się nie dały. Żeby były silne…

Wojciech Kalata – mąż pani Anny: -Wytrwałości w tym zawodzie, bo to jest ciężki zawód. Trzeba się narobić a efektów jest z tego mało.

Ludwika Stefan – sąsiadka:- Żeby im zdrowie służyło, bo to jest najważniejszy punkt w życiu. Jak będzie zdrowie, to wszystko dadzą radę.

SOMMET DE L’ÉLEVAGE to już 35. edycja jednych z najważniejszych europejskich targów poświęconych hodowli zwierząt. Tegoroczne wydarzenie ma szczególny wymiar także ze względu na obchodzony w 2026 r. Międzynarodowy Rok Pastwisk i Pasterzy.

Targi od lat promują zrównoważoną hodowlę zwierząt, a wypas pastwiskowy doskonale wpisuje się w te założenia. Obok wystawy zwierząt organizatorzy zaplanowali konferencje branżowe, ekspozycję maszyn i wyposażenia budynków inwentarskich oraz pokazy maszyn w warunkach polowych.

Po kilku trudniejszych edycjach do Clermont-Ferrand wraca również pełna prezentacja ras i zwierząt hodowlanych.

Nowe strefy i większa ekspozycja maszyn

Wśród nowości przygotowanych na tegoroczną edycję znalazły się:

• strefa zdrowia zwierząt, w której hodowcy i eksperci będą uczestniczyć w panelach dyskusyjnych oraz konferencjach;
• rozbudowany sektor zwierząt monogastrycznych, obejmujący hodowlę trzody chlewnej i drobiu;
• powiększona o 1 ha powierzchnia wystawiennicza maszyn rolniczych;
• strefa pokazów maszyn rolniczych w warunkach polowych;
• nowa lokalizacja oraz osobny ring pokazowy dla bydła mlecznego, zainaugurowany prezentacją rasy montbéliarde.

Limousin królową tegorocznych targów

Najważniejszą rasą bydła prezentowaną podczas tegorocznej edycji będzie limousin. To druga pod względem liczebności francuska rasa bydła mięsnego – jej populacja liczy około 1,05 mln krów utrzymywanych w 30 tys. gospodarstw.

Francuscy hodowcy cenią limousin przede wszystkim za wytrzymałość, łatwość adaptacji do różnych warunków oraz dobre cechy użytkowe. Rasa jest obecnie hodowana w ponad 80 krajach i pozostaje najważniejszą francuską rasą bydła mięsnego w eksporcie materiału genetycznego.

Krajowe mistrzostwa i prestiżowa aukcja

W programie znalazły się ponownie krajowe mistrzostwa rasy limousin. Wzięło w nich udział 400 elitarnych krów i buhajów oraz 50 cieląt, zgłoszonych przez 150 francuskich hodowców.

Jednym z najważniejszych punktów wydarzenia była również aukcja bydła „Cream of the Crop”. Podczas poprzedniej edycji zwierzęta osiągały średnio 6,5 tys. euro, a najdroższa sztuka została sprzedana za 17,5 tys. euro.

– Pomyślałam: jechać czy nie jechać? Jeszcze chwilę poleżę, jeszcze chwilę – wspomina. Ostatecznie wstaje. Ubrania ma przygotowane, więc wystarczy szybka kawa i droga. Do rodzinnego gospodarstwa jedzie kilka godzin. Czasami wraca tu właśnie na dwa dni. Innym razem wpada tylko na chwilę, kiedy pozwala jej na to praca. Bo choć na co dzień mieszka w Warszawie i pracuje jako dziennikarka, wieś nigdy nie zniknęła z jej życia.

Anna Pawelec, z telewizyjnego studia prosto do obory

FOTO:

Z kilku krów do 80 hektarów

Anna wychowała się w gospodarstwie w powiecie lubaczowskim, w gminie Cieszanów, na Podkarpaciu, niedaleko granicy z Ukrainą. Początki były zupełnie inne niż dzisiaj. Rodzice zaczynali od kilku hektarów i trzech, czterech krów. W gospodarstwie była także babcia i czwórka dzieci. Rodzina mieszkała w niewielkim, drewnianym domu. Z czasem gospodarstwo zaczęło się powiększać. Były porzeczki, był tytoń. Rodzice szukali właściwego kierunku produkcji, który pozwoli rodzinie się utrzymać.

Dzisiaj gospodarstwo ma 80 ha. Jest w nim 60 sztuk bydła mlecznego, w tym 35 krów dojnych. Około 45 ha stanowią grunty orne, a pozostałe 35 ha to łąki i pastwiska. W tym roku brat Anny rozpoczął budowę nowej obory. Na razie gospodarstwo nadal funkcjonuje w sposób, który dla jej rodziny jest dobrze znany od lat. Krowy są w mniejszych budynkach, a przy pracy wciąż jest sporo wysiłku fizycznego.

– U nas jeszcze nie ma jednej wielkiej obory – mówi Anna. – Przenosi się kany, wyrzuca obornik własnymi siłami.

To właśnie takie sceny coraz częściej pokazuje w internecie.

Anna Pawelec, z telewizyjnego studia prosto do obory

FOTO:

Zobacz także: Rzucił korporację i został rolnikiem. Z 70 m² doszedł do farmy na ponad 7000 m²

„Przebieram się w ubrania robocze i wracam do normalnego życia”

Anna po maturze wyjechała na studia dziennikarskie do Warszawy. Tam została, wyszła za mąż, urodziła dzieci i związała swoje życie zawodowe z mediami. Pracuje w telewizji, prowadzi rozmowy, zadaje pytania politykom i ekspertom. Pracuje również przy kanale internetowym. Kiedy przyjeżdża do rodzinnego gospodarstwa, nie ma znaczenia, czy poprzedniego dnia siedziała w telewizyjnym studiu.

– Przebieram się w ubrania robocze i to daje mi taką namiastkę powrotu do zwykłej rzeczywistości, do normalnego życia – opowiada.

To właśnie ten kontrast jest jednym z powodów, dla których zaczęła pokazywać gospodarstwo w mediach społecznościowych. Zauważa, że internet często pokazuje życie bardzo wybiórczo. Ładne mieszkania, wakacje, ubrania, kosmetyki, idealnie przygotowane kadry.

– To jest tylko urywek życia – podkreśla.

Dlatego zamiast kolejnego wystylizowanego kadru zaczęła pokazywać gwiżdżący wiekowy czajnik stojący na kuchence kaflowej, pracę przy zwierzętach, zbieranie jajek czy działania w polu. Rzeczy, które dla niej od dzieciństwa były zwyczajne, okazało się, że dla wielu osób są czymś zupełnie nowym i niezwykle ciekawym.

Anna Pawelec, z telewizyjnego studia prosto do obory

FOTO:

„Co może być ciekawego w zbieraniu ziemniaków? A jednak…”

Początkowo Anna nie planowała budowania rolniczego profilu w mediach społecznościowych. Wcześniej pokazywała przede wszystkim swoją pracę dziennikarską. Któregoś razu ktoś namówił ją, żeby nagrała trochę rodzinnego życia na wsi. Najpierw zrobiła relację, która po 24 godzinach zniknęła. Później usłyszała: dlaczego nie nagrasz tego w rolce, żeby inni też mogli zobaczyć? Spróbowała.

– Dla mnie to wszystko było takie naturalne. Przecież nic skomplikowanego nie mówiłam i nie mówię. Wybieram najprostsze rzeczy. Czasami też się mylę, bo wszystkiego jeszcze nie wiem – przyznaje.

A jednak ludzie zaczęli oglądać. I pytać. I komentować. I właśnie wtedy Anna odkryła, że to, co dla niej jest oczywistością, dla części odbiorców jest czymś, czego nigdy wcześniej nie widzieli.

„Pierwszy raz w życiu widziałam tytoń”

Jednym z przykładów był film nagrany zupełnie przypadkiem. Anna pochodzi z regionu, w którym uprawa tytoniu jest dobrze znana. Jej rodzice również mieli kiedyś tytoń – około 3 ha. Kiedy więc przejeżdżała samochodem po okolicy, postanowiła po prostu pokazać plantację. Nie spodziewała się takie mocnej reakcji.

– Ludzie mający po 50–60 lat pisali mi, że pierwszy raz w życiu widzieli tytoń – opowiada.

Dla niej było to zaskoczenie. Przecież dorastała wśród takich upraw. Podobnie było z maszynami, karmieniem zwierząt czy zbieraniem jajek. Kiedyś pokazała ciągnik pracujący na polu tytoniu. W komentarzach pojawiły się komentarze, że pole wygląda niemal jak powierzchnia Marsa.

– Takie najprostsze rzeczy, które wydawały mi się oczywiste, okazują się ciekawe dla ludzi – mówi.

Anna Pawelec, z telewizyjnego studia prosto do obory

FOTO:

„Macie super mechanizację!”

Jedna z jej rolek powstała wręcz przypadkiem. Anna karmiła cielęta trawą. Przy okazji pokazała poidło, z którego krowa może sama napić się wody, naciskając nosem odpowiedni element. Dla gospodarzy nic nadzwyczajnego. Tymczasem po powrocie do Warszawy usłyszała od znajomych zachwyty nad „mechanizacją” na wsi. Anna była zdziwiona.

– Przecież na wsi wszyscy to znają. Mój dziadek miał takie poidło – mówi.

I właśnie takich sytuacji jest więcej. Jedni pytają, jak coś działa. Inni chcą wiedzieć, jakiego rozwiązania używa rodzina. Jeszcze inni podpowiadają, jak dany produkt czy sprzęt nazywa się w ich regionie. Przy filmie o ogórkach kiszonych ktoś doradzał jej, jakie liście dodaje się do przetworów.

– Mnóstwo ludzi dzieli się poradami w komentarzach – mówi Anna.

Anna Pawelec, z telewizyjnego studia prosto do obory

FOTO:

Ciągnik prowadziła od dziecka

Praca w gospodarstwie nie zaczęła się dla niej wraz z pojawieniem się telefonu z aparatem. Anna jeździła ciągnikiem już jako dziecko. Nie pamięta nawet dokładnie, kiedy zaczęła.

– Tata sadzał mnie, mówił: dobra, będziesz tu podjeżdżać albo trzymaj kierownicę – wspomina.

W gospodarstwie dzieci dostawały obowiązki odpowiednie do wieku. Była praca przy krowach, przenoszenie baniek z mlekiem, pomoc przy oborniku. Dla dzieci rolników było to po prostu życie. Dzisiaj podobne sceny dla części odbiorców są czymś niezwykłym. Anna pracowała z krowami również poza Polską. Podczas studiów wyjeżdżała do pracy na farmę mleczną w Norwegii. Opiekowała się tam około 30 krowami oraz kilkudziesięcioma bykami. Gospodarze początkowo mieli obawy. Wcześniej pracował u nich brat Anny, a kiedy przestał przyjeżdżać, polecił siostrę.

– Mieli trochę obaw, bo dziewczyna, bo dwudziestoletnia. Myśleli, że będzie dwie godziny w oborze, a trzy w łazience – śmieje się.

Okazało się jednak, że Anna radzi sobie z pracą. Wracała do Norwegii przez kolejne lata, aż jej miejsce zajęły roboty.

Zobacz także: Skończyła ekonomię, wybrała pole. Dziś ma 3 ha warzyw, 250 kur i własnych klientów

45 hektarów ziemi i 60 sztuk bydła

Rodzinne gospodarstwo nie opiera się tylko na produkcji mleka. Na około 45 ha gruntów ornych uprawiane są m.in. zboża, kukurydza i buraki cukrowe. Kukurydzy jest około 3,5 ha, która przeznaczona jest na kiszonkę dla krów. Kilkanaście hektarów zajmują zboża – jęczmień, pszenica i mieszanki zbóż. Ziarno jest wykorzystywane w gospodarstwie przygotowywania paszy dla bydła. Pozostała część areału to łąki i pastwiska, które służą m.in. do wypasu krów oraz produkcji siana. Gospodarstwo utrzymuje się z produkcji rolnej. Rodzina korzysta również z dostępnych form wsparcia i finansowania inwestycji, brat Anny m.in. z pomocy dla młodych rolników. Przy budowie nowej obory również wykorzystywane są instrumenty finansowe związane z rolnictwem.

– Moi rodzice są rolnikami, mój brat też jest rolnikiem. To jest ich praca – podkreśla Anna.

Anna Pawelec, z telewizyjnego studia prosto do obory

FOTO:

Mleko do mleczarni, zboże do skupu

Rodzina nie prowadzi rolniczego handlu detalicznego. Mleko trafia do mleczarni, a zboże jest sprzedawane m.in. do skupów. Część ziarna może trafić także do pobliskiej piekarni. To nie jest gospodarstwo nastawione na sprzedaż bezpośrednią. Jego produkcja jest związana przede wszystkim z rynkiem skupu. W domu są natomiast kury. Nie na sprzedaż, ale dla rodziny. I tu również Anna zauważyła zmianę, która mocno ją zaskakuje. Kiedy była dzieckiem, kury i krowy były niemal w każdym gospodarstwie. Dzisiaj krów w okolicy praktycznie już nie ma. Jej rodzinne gospodarstwo jest jednym z niewielu, w których nadal utrzymuje się bydło mleczne.

– Ludzie przychodzą do nas i pytają o jajka. To ciekawe, bo kiedyś gospodynie same je miały – zauważa.

Anna Pawelec, z telewizyjnego studia prosto do obory

FOTO:

Dziennikarka dzwoni do taty, zanim pójdzie do studia

Rolnicze doświadczenie przydaje się Annie także w pracy dziennikarskiej. Kiedy przygotowuje się do rozmowy dotyczącej rolnictwa, może zadzwonić do taty albo brata i zapytać, jak wygląda sytuacja z ich perspektywy. Ile kosztuje nawóz? Ile kosztuje paliwo? Co dzieje się z cenami? Nie zastępuje to danych czy informacji potrzebnych do przygotowania materiału. Daje jej jednak możliwość skonfrontowania tego, co słyszy i czyta, z doświadczeniem własnej rodziny.

– Mam realne odniesienie do tego, nie bazuję jedynie na tym, co przeczytam – mówi.

Dzięki temu gospodarstwo staje się dla niej także miejscem, do którego wraca po konkretne przykłady.

„To nie jest całe moje życie”

Anna podkreśla jednak, że rolki pokazują tylko fragment rzeczywistości. Tak jak telewizyjne studio nie jest całym jej życiem, tak kilka minut filmu z gospodarstwa nie pokazuje wszystkich obowiązków. Poza kamerą są jeszcze godziny pracy, dojenie krów, karmienie zwierząt, obornik, pola, kiszonka i codzienne obowiązki rodziny. Film trwa kilka minut. Gospodarstwo pracuje cały dzień. Dlatego część komentarzy ją bawi. Niektórzy odbiorcy są przekonani, że rolnicy mają wyłącznie najnowocześniejsze maszyny i pracują tylko w klimatyzowanych kabinach. Tymczasem w rodzinnym gospodarstwie Anny nadal jest także dużo pracy fizycznej. I właśnie tę stronę chce pokazywać.

Anna Pawelec, z telewizyjnego studia prosto do obory

FOTO:

Od zabawy do pokazywania rodzinnych gospodarstw

Kiedy zaczynała nagrywać, nie miała żadnego wielkiego planu. Chciała pokazać zwyczajne życie. Denerwowało ją, że w mediach społecznościowych tak wiele miejsca zajmują treści związane z modą, kosmetykami czy idealnym stylem życia. Pomyślała: pokażmy coś prawdziwego. Po kilku miesiącach zobaczyła, że ludzie rzeczywiście tego potrzebują. Nie tylko rolnicy.

– Rolnicy mają oczywiście ekspercką wiedzę na bardzo wysokim poziomie, a ja pokazuję takie podstawowe rzeczy: jak się sieje, jak się coś robi. I okazuje się, że właśnie to jest ciekawe dla ludzi – mówi.

Dostaje wiadomości od osób, które dopiero dzięki jej filmom zobaczyły, jak wygląda uprawa, skąd bierze się żywność albo ile pracy potrzeba, żeby wyprodukować coś, co później znajduje się na sklepowej półce.

Od studia do gospodarstwa

Dzisiaj Anna nadal dzieli swoje życie między Warszawę i rodzinną wieś. Nie planuje na razie porzucać dziennikarstwa i zaczynać od zera jako rolniczka. Zastanawia się jednak, jak w przyszłości połączyć oba światy. Bo właśnie to połączenie okazało się jej siłą. Z jednej strony zna pracę w mediach, kamery, wywiady i sposób opowiadania historii. Z drugiej – zna gospodarstwo od środka. Wie, jak wygląda dojenie krów, praca przy zwierzętach, prowadzenie ciągnika czy zbieranie ziemniaków. I chyba właśnie dlatego tak dobrze działa prostota jej filmów. Nie udaje ekspertki od wszystkiego. Pokazuje to, co zna. Czasami sama czegoś nie wie. Czasami pyta ojca albo brata. Czasami ktoś w komentarzu podpowiada jej, jak daną rzecz nazywa się w innej części Polski. A czasami wystarczy, że pokaże krowę, ciągnik, jajka albo poidło dla cieląt.

Dla niej – zwyczajny dzień. Dla kogoś po drugiej stronie ekranu – pierwszy kontakt z rzeczywistością, której wcześniej nie znał.

– Myślę, że mogę pokazywać i promować rodzinne gospodarstwa rolne, które jednak w Polsce przeważają. Takie jak nasze, gdzie za produkcją żywności stoją konkretni ludzie, rodziny, często całe pokolenia – mówi Anna.

I właśnie dlatego o trzeciej nad ranem w Warszawie może zadzwonić budzik. Można wtedy zostać w ciepłym łóżku. Albo wypić kawę, wsiąść do samochodu i pojechać kilkaset kilometrów, żeby rano założyć robocze ubrania. Bo po drugiej stronie kamery nie czeka już telewizyjne studio. Czeka rodzinne gospodarstwo.

Anna Pawelec: Instagram i Facebook

Jak opisuje topagrar.com, Jason Baus z Wisconsin i Brad Putz z Iowa korzystają z robotów udojowych Lely i podają obsadę 75-78 krów na urządzenie, wobec przywoływanego w materiale punktu odniesienia wynoszącego 60 sztuk. W zwiększaniu obsady pomagała im – jak wyjaśniają – selekcja uwzględniająca szybkość doju. Swoje doświadczenia przedstawili wraz z Andym Meyerem z Minnesoty podczas webinaru Lely, relacjonowanego przez portal „Dairy Herd”.

Sprawdź też: Pierwsza taka dojarnia w Polsce. OHZ Lubiana buduje fermę na 1200 krów

Jak działa Lely Astronaut A5? Krowa sama przychodzi do boksu

U Meyera pracują roboty Lely Astronaut A5. Jak opisuje producent, system opiera się na swobodnym ruchu krów: zwierzęta samodzielnie przychodzą do boksu udojowego. Układ I-flow umożliwia wejście i wyjście na wprost. Do odwiedzin zachęca je także pasza treściwa podawana w robocie.

Robot korzysta z danych konkretnej krowy, by dostosować dój i porcję paszy. Szczotki czyszczą strzyki i spód wymienia oraz pobudzają oddawanie mleka. System laserowy lokalizuje strzyki, a ramię zakłada kubki udojowe. A5 ma ramię hybrydowe: napędy elektryczne wykonują ruchy, a pneumatyka podtrzymuje jego ciężar. Urządzenie monitoruje przepływ mleka z każdej ćwiartki i osobno zdejmuje kubki po spadku przepływu. Następnie spryskuje strzyki preparatem pielęgnacyjnym.

Dlatego czas zajęcia boksu obejmuje cały cykl: wejście, przygotowanie, założenie kubków, dój i wyjście. Automatyzacja pozwala przeprowadzić te czynności bez obecności dojarza przy każdej krowie.

Które krowy najdłużej zajmują robota?

Hodowcy przyglądali się czasowi zajęcia boksu i szybkości oddawania mleka. W selekcji stada uwzględniali eliminowanie krów dojących się wolno. W ich podejściu liczy się więc zarówno produkcja zwierzęcia, jak i czas potrzebny na jego obsługę.

Znaczenie czasu można pokazać na prostym, poglądowym przykładzie. Dwie krowy oddają podczas wizyty po 15 kg mleka. Jedna zajmuje boks przez 6 minut, druga przez 10. Oznacza to odpowiednio 2,5 i 1,5 kg mleka na minutę zajęcia stanowiska. W tym rachunku uwzględniamy cały pobyt krowy w boksie, łącznie z czynnościami towarzyszącymi dojeniu.

Takie zestawienie pozwala wskazać sztuki, których obsługa zajmuje szczególnie dużo czasu. Kolejnym krokiem jest sprawdzenie przyczyn długiego pobytu i uwzględnienie ich przy ocenie zwierzęcia.

Więcej mleka podczas jednej wizyty

Drugim elementem strategii jest podejście do częstotliwości doju. Według „Dairy Herd” Baus podaje średnio 2,3-2,4 doju dziennie przy wydajności około 45,8-47,1 kg mleka na krowę i dobę.

Meyer również odszedł od dążenia do jak najwyższej liczby dojów. Zwraca uwagę na czas potrzebny przy każdej wizycie na przygotowanie krowy oraz opuszczenie przez nią boksu. W jego ocenie większa ilość mleka uzyskana podczas jednego doju pomaga lepiej wykorzystać ten czas.

Porównajmy dwa hipotetyczne warianty: 60 krów dojonych średnio trzy razy dziennie oznacza 180 dojów. Przy 78 krowach i średniej 2,3 wychodzi ich około 179. W drugim wariancie robot obsługuje o 30 proc. więcej zwierząt przy niemal identycznej liczbie dojów. O czasie potrzebnym na obsługę takiej grupy decydują również ilość mleka podczas wizyty i szybkość jego oddawania.

W praktyce ustawienia trzeba powiązać z potrzebami krów. Bawarski instytut rolniczy LfL wskazuje na indywidualne nadawanie uprawnień do doju i częstsze dojenie zwierząt o wysokiej wydajności. Warto przy tym kontrolować rzeczywiste odstępy między dojami poszczególnych sztuk.

Stracili 49% gospodarstw mlecznych – mimo to produkują więcej mleka

Czyszczenie robota dwa razy dziennie. Znaczenie ma piasek

W automatycznym doju czyszczenie obejmuje kilka różnych czynności. Zgodnie z opisem A5 robot dezynfekuje szczotki po każdym doju i myje kubki wodą przed kolejną krową. Opcjonalny system Pura wykorzystuje do ich dezynfekcji parę.

Osobnym zadaniem są automatyczne cykle mycia układu mlecznego. Jak wyjaśnia LfL, systemy automatycznego doju przeprowadzają mycie kilka razy dziennie, a dodatkowo wymagają regularnego czyszczenia z zewnątrz. Czas mycia instalacji trzeba więc uwzględnić w dobowym planie pracy robota.

Duża obsada wymaga również utrzymania sprawności urządzenia. Jak relacjonuje „Dairy Herd”, hodowcy podkreślają znaczenie regularnej konserwacji. Putz zwraca uwagę, że przy obsadzie w jego gospodarstwie zaległości po awarii trudno nadrobić.

Baus stosuje piasek na legowiskach. Czyści robota dwa razy dziennie, aby ograniczać przedwczesne zużycie jego elementów przez piasek. Ta praca uzupełnia automatyczne czynności związane z higieną doju.

Hodowcy pozostają też kontrola raportów i zdrowia krów, sprawdzanie urządzenia oraz reagowanie na alarmy. Część zwierząt trzeba doprowadzić do doju, szczególnie gdy zbyt długo nie odwiedzają robota. Takie zadania uwzględnia również opis codziennej pracy z systemem automatycznego doju przygotowany przez LfL. Praca człowieka przesuwa się z wykonywania każdego doju na nadzór nad stadem i urządzeniem.

Większa obsada robota: co sprawdzić we własnej oborze?

O możliwościach zwiększenia obsady decydują także warunki utrzymania i swobodny ruch zwierząt. Austriacki poradnik LFI i izb rolniczych z 2019 r. zaleca jedno legowisko na krowę, odpowiednią przestrzeń wokół robota oraz szerokie, czyste i przyczepne przejścia. Przy nadmiernej obsadzie zwierzęta niższe w hierarchii mogą unikać urządzenia z powodu częstszych konfliktów.

Warto również obserwować, ile krów wymaga dopędzania. W analizie firmy doradczej Milchviehberatung Denise Völker, opublikowanej w „Milchpraxis” w 2023 r., obejmującej 31 gospodarstw z Niemiec, Austrii i Szwajcarii, większa obsada robotów i mniejszy udział wolnego czasu wiązały się z częstszą potrzebą doprowadzania zwierząt do doju. Autorzy wskazali też niższą dzienną wydajność na krowę przy obsadzie ponad 65 sztuk na robota. Ta obserwacja dotyczyła badanej grupy gospodarstw; nie wyznacza ogólnej granicy obsady.

Dla hodowcy punktem wyjścia mogą być dane, które już gromadzi jego robot: czas zajęcia boksu, ilość mleka z wizyty i odstępy między dojami. Zestawienie ich z obserwacją ruchu krów pomaga szukać rezerw we własnym stadzie. Przy zmianach obsady warto śledzić równocześnie ilość sprzedanego mleka, koszty oraz czas pracy przy zwierzętach – to one pozwolą ocenić efekt dla gospodarstwa.

Rodzina Czerniak gospodaruje w wielkopolskiej Kuźnicy Czarnkowskiej. Małgorzata i Jan Czerniak otrzymali od rodziców pani Małgorzaty gospodarstwo o powierzchni 35 hektarów i stado liczące 30 sztuk bydła.

Przez lata powiększyli gospodarstwo, podwajając liczbę hektarów i krów. W 2017 roku przekazali je synowi Marcinowi oraz jego żonie Renacie. Marcin miał rodzeństwo, ale to właśnie on od najmłodszych lat najbardziej interesował się rolnictwem. Jako młody człowiek pracował za granicą, a zarobione pieniądze przeznaczył na zakup ponad 30 hektarów ziemi.

Dziś Renata i Marcin Czerniak gospodarują na ponad 100 hektarach i utrzymują 300 sztuk bydła. W pracę angażują się także ich trzy córki: 21-letnia Martyna, 18-letnia Agata i 13-letnia Zosia.

Martyna studiuje zootechnikę, Agata kończy technikum rolnicze, a najmłodsza Zosia również chętnie pomaga w gospodarstwie, choć dopiero zastanawia się nad wyborem szkoły średniej.

Zaczęli od 30 sztuk bydła, dziś mają ich 300. Gospodarstwo prowadzą trzy pokolenia

FOTO: Anna Malinowski

„Do rolnictwa trzeba się nadawać”

Renata Czerniak od początku wspierała męża w pracy przy gospodarstwie.

- Już jak tylko się poznaliśmy, pomagałam Marcinowi. Rano wstawałam przed pracą i szłam do krów. Czy były wykopki, czy siano w kostkach, zawsze pomagałam, kiedy tylko mogłam - wspomina.

Jej teść Jan dodaje, że pomoc synowej była szczególnie ważna w trudniejszych momentach.

- Kiedy żona złamała nogę, synowa chodziła ze mną doić krowy - mówi.

Córki od dzieciństwa poznawały codzienną pracę przy zwierzętach. Agata wspomina, że przed budową nowej obory razem z Martyną pomagały przy ręcznym usuwaniu obornika.

- Tata budził nas rano. Zanim mama z dziadkiem weszli doić, my z Martyną wyrzucałyśmy obornik od krów - opowiada.

Martyna podkreśla, że rodzice nie zmuszali córek do pracy, lecz uczyli je odpowiedzialności i pokazywali sens gospodarstwa.

- Tata musiał nas wszystkiego nauczyć, żebyśmy polubiły to, co robimy, i żeby sprawiało nam to przyjemność. Chodziło też o to, abyśmy widziały sens w tej pracy - mówi.

Córki pomagają nie tylko przy krowach

Agata przyznaje, że na początku nie dostawały za pomoc kieszonkowego, ale praca w gospodarstwie była dla nich naturalną częścią codzienności.

vZaczęli od 30 sztuk bydła, dziś mają ich 300. Gospodarstwo prowadzą trzy pokolenia

FOTO: Anna Malinowski

- Zawsze przychodziłyśmy pomagać. Nigdy nie było tak, że siedziałyśmy w domu. Od małego ciągnęło nas tutaj - mówi.

Dziś Agata potrafi samodzielnie obsługiwać maszyny. Podpina agregat, talerzówkę, aerator czy wał łąkowy i wykonuje potrzebne zabiegi agrotechniczne. Gdy Marcin Czerniak pracuje w polu z ojcem i pracownikiem, dziewczyny przejmują część obowiązków w gospodarstwie.

- Kiedy chłopaki wyjeżdżają w pole, dziewczyny ogarniają wszystko same. To naprawdę duża pomoc - podkreśla gospodarz.

130 krów mlecznych i dwa roboty udojowe

Sercem gospodarstwa jest stado liczące 130 krów mlecznych oraz około 170 jałówek i młodzieży. Pasza dla zwierząt pochodzi głównie z własnych pól. Na 25 hektarach rodzina uprawia zboża, na kolejnych 25 hektarach kukurydzę, a z 50 hektarów użytków zielonych przygotowuje sianokiszonkę i siano.

W gospodarstwie nie ma własnej mieszalni pasz. Mieszanka jest przygotowywana przez mobilną mieszalnię, a jej skład ustalany jest wspólnie z żywieniowcem.

Krowy przed wycieleniem trafiają na porodówkę, gdzie dostają dawkę dostosowaną do zbliżającego się porodu. Po wycieleniu przez około tydzień pozostają pod opieką Renaty i Jana Czerniaków. Są wtedy dojone, a mleko trafia do cieląt.

Później krowy przechodzą do obory wolnostanowiskowej wyposażonej w dwa roboty udojowe.

- Tutaj nikt nie przychodzi ich doić. Roboty pracują przez całą dobę, a krowy same przemieszczają się od stołu paszowego do bramki selekcyjnej - wyjaśnia Marcin Czerniak.

Bramka odczytuje numer zwierzęcia i sprawdza, czy od ostatniego doju minęło wystarczająco dużo czasu. Jeśli krowa może być dojona, trafia do poczekalni przy robocie.

- To trochę jak w markecie. Krowa może wejść, ale nie może wyjść bez „zapłacenia” przy kasie, czyli bez oddania mleka - żartuje gospodarz.

Zaczęli od 30 sztuk bydła, dziś mają ich 300. Gospodarstwo prowadzą trzy pokolenia

FOTO: Anna Malinowski

Nowa obora miała odciążyć rodzinę

Roboty udojowe pracują w gospodarstwie od pięciu lat. Wcześniej krowy utrzymywane były w starych budynkach po rodzicach.

- Wiedziałem, że w tych starych budynkach fizycznie się wykończymy. Podjęliśmy decyzję o budowie nowej obory, która miała pomóc nam w pracy i pozwolić spłacać kredyt - mówi Marcin Czerniak.

Jak dodaje z uśmiechem, inwestycja okazała się opłacalna.

- Miało być na raty i przysłowiowy chleb. Czasem zostanie też na chipsy, więc warto było podjąć tę decyzję - śmieje się.

Inseminacja krów we własnym zakresie

Każdy członek rodziny ma w gospodarstwie własne obowiązki. Renata Czerniak zajmuje się cielętami, przygotowuje legowiska i razem z teściem odpowiada za część pracy przy udoju. Marcin odpowiada za żywienie stada, analizę danych z systemu oraz zdrowotność i rozród krów.

Kilka lat temu ukończył kurs inseminatora organizowany przez Wielkopolskie Centrum Hodowli i Rozrodu Zwierząt.

- Rano albo wieczorem widzę, które krowy są do inseminacji. Zabieram je na izolatkę i wykonuję zabieg sam. Zajmuje mi to 10 -15 minut i pozwala oszczędzić pieniądze - wyjaśnia.

Krowy kryte są głównie nasieniem HF. W przypadku starszych sztuk lub problemów z zacieleniem gospodarstwo wykorzystuje nasienie rasy Angus.

Zaczęli od 30 sztuk bydła, dziś mają ich 300. Gospodarstwo prowadzą trzy pokolenia

FOTO: Anna Malinowski

Wydajność rośnie, ale parametry mleka pozostają wyzwaniem

Krowy pozostają w stadzie zazwyczaj przez trzy lub cztery laktacje. Jeśli pojawiają się problemy zdrowotne albo spada wydajność, zwierzęta są sprzedawane. Duża liczba urodzeń pozwala rodzinie regularnie wprowadzać do stada własne jałówki.

Mleko z gospodarstwa spełnia wymagania klasy ekstra. Marcin Czerniak podkreśla, że współpraca z żywieniowcem przełożyła się na wzrost wydajności.

- Od kiedy zaczęliśmy poważnie pracować nad żywieniem, wydajność rośnie z roku na rok. Dziś średnio przekracza 15 tys. kg mleka od sztuki - mówi.

Hodowca przyznaje jednak, że wysoka wydajność nie zawsze idzie w parze z oczekiwanymi parametrami tłuszczu i białka.

- Somatyka i mikrobiologia pozostają w klasie ekstra. Przy wysokiej wydajności trudniej jednak osiągnąć wyższy poziom tłuszczu i białka. Nadal nad tym pracujemy - zaznacza.

Zaczęli od 30 sztuk bydła, dziś mają ich 300. Gospodarstwo prowadzą trzy pokolenia

FOTO: Anna Malinowski

Czy hodowla krów mlecznych nadal się opłaca?

Marcin Czerniak uważa, że produkcja mleka może być opłacalna, choć obecny rok jest trudniejszy z powodu niższej ceny mleka oraz wysokich kosztów paliwa, energii i środków do produkcji.

Mleko trafia do pobliskiego zakładu Mlekovity. Wcześniej gospodarstwo współpracowało z OSM Czarnków.

- Były lata lepsze i gorsze. Dziś sprzedajemy mleko po około 1,70 zł za litr. Trzy lub cztery lata temu w Czarnkowie płacono 2,60 zł, a w innych mleczarniach nawet 3,20 zł. Jesteśmy jednak nauczeni skromnego życia i jakoś udaje się wszystko pospinać - mówi hodowca.

Siłą gospodarstwa jest rodzina

Czerniakowie podkreślają, że największą wartością gospodarstwa są rodzinne relacje i gotowość do wzajemnej pomocy. W codziennej pracy uczestniczą trzy pokolenia, a kolejne już zdobywa wykształcenie związane z rolnictwem i hodowlą zwierząt.

Zaczęli od 30 sztuk bydła, dziś mają ich 300. Gospodarstwo prowadzą trzy pokolenia

FOTO: Anna Malinowski

Nawet podczas wizyty w gospodarstwie było widać, że pomoc rodzinna nie kończy się na pracy przy krowach. Pod opieką bliskich został trzymiesięczny Fryderyk, syn bratanicy Marcina Czerniaka, która musiała załatwić pilne sprawy w Czarnkowie. Najbardziej z wizyty malucha cieszyła się Zosia.

– Za Fryderykiem wskoczyłaby w ogień – śmieje się rodzina.

Tekst i zdjęcia: Anna Malinowski

Realizacja video i montaż: Michał Heluszka 

Kongres Polskie Mleko

FOTO: Eventy

29 i 30 sierpnia 2026 roku w Rudawce Rymanowskiej odbyła się XX Krajowa Wystawa Bydła Simentalskiego. Podczas wydarzenia wyłoniono najlepsze jałowice i krowy, a także przyznano tytuły superczempionów.

Organizatorami wystawy byli Polska Federacja Hodowców Bydła i Producentów Mleka oraz Polski Związek Hodowców Bydła Simentalskiego.

Wyniki oceny jałowic

Jałowice urodzone od 30 maja do 29 sierpnia 2025 roku

• Czempion: Dalia – Mirosław Duziak, Dub
• I wiceczempion: Sarna – Jan Wrzaszczak, Pyzówka
• II wiceczempion: Wisła – Zenon Sydorczak, Średnie Wielkie

Jałowice urodzone od 1 marca do 29 maja 2025 roku

• Czempion: Słodka – Konrad Wais, Klimkówka
• I wiceczempion: Gracja – Szymon Gierlicki, Mymoń
• II wiceczempion: Rita – Mirosław Duziak, Dub

Jałowice urodzone od 30 listopada 2024 do 28 lutego 2025 roku

• Czempion: Werda – Mirosław Duziak, Dub
• I wiceczempion: Szakira – Ewa Kozdraś, Smolnik
• II wiceczempion: Masza – Artur Paśko, Glinik

Jałowice urodzone od 30 sierpnia do 29 listopada 2024 roku

• Czempion: Prima – Ekopodhale Artur Bocianowski, Raba Wyżna
• I wiceczempion: Polka – Artur Paśko, Glinik
• II wiceczempion: Muńka – Piotr Mielnik, Brelików

Jałowice urodzone od 30 maja do 29 sierpnia 2024 roku

• Czempion: Łąka – Piotr Rabicki, Odrzechowa
• I wiceczempion: Suzi – Witold Marzec, Pobiedno
• II wiceczempion: Gala – Szymon Gierlicki, Mymoń

Wyniki oceny krów

Krowy w I laktacji – juniorki

• czempion: Rozalia – Leszek Chodak, Glinik.
• I wiceczempion: Jagna – Grzegorz Bańczak, Poraż
• II wiceczempion: Różyczka – Jan Wrzaszczak, Pyzówka

Krowy w I laktacji – starsze

• Czempion: Sekunda – Konrad Wais, Klimkówka
• I wiceczempion: Polka – Artur Paśko, Glinik
• II wiceczempion: Jojo – Joanna Bocianowska, Raba Wyżna

Krowy w II laktacji

• Czempion: Czajka – Adam Pękała, Polskowola
• I wiceczempion: Stefka – Konrad Wais, Klimkówka
• II wiceczempion: Bianka – ZDIZ PIB Odrzechowa Sp. z o.o.

Krowy od III do V laktacji

• Czempion: Derka – Adam Pękała, Polskowola
• I wiceczempion: Marcysia – Tomasz Leputa, Myscowa

Krowy seniorki – VI laktacja i starsze

• Czempion: Róża – Tadeusz Kuśnierz, Nowy Borek
• I wiceczempion: Miśka – Tomasz Leputa, Myscowa
• II wiceczempion: Cecylia – Rafał Barna, Odrzechowa

Tytuły superczempionów

Superczempion wśród jałówek

• Werda z hodowli Mirosława Mirosław Duziak, Dub

Superczempion wśród jałówek

FOTO: Beata Dąbrowska

Superczempion wśród krów

• Sekunda z hodowli Konrada Waisa w Klimkówce

Superczempion wśród krów

FOTO: Beata Dąbrowska

Krowy mamki z cielętami

• Czempion: Kawa - Tobiasz Szturc, Puławy
• I Wiceczempion: Gesler - Tomasz Bieszczad, Pstrągowa
• II Wiceczempion: Kora - Tobiasz Szturc, Puławy

Wystawa w Rudawce Rymanowskiej była ważnym wydarzeniem dla hodowców bydła simentalskiego i okazją do zaprezentowania dorobku najlepszych gospodarstw hodowlanych.

Zwycięzcom gratulujemy!

FOTO: Kolasińska

Obecnie wraz z żoną, synami i synową uprawiają około 150 hektarów, z czego własnością jest około 90 ha. Produkują mleko od 90 krów, utrzymują również młodzież hodowlaną.

- Każdy, kto ma do czynienia z rolnictwem, doskonale wie, ile odwagi, nieprzespanych nocy i ryzyka kosztuje taka inwestycja. To nie tylko ściany, dach, to także nowoczesne systemy technologiczne. Nasz nowy obiekt wybudowała firma Olszewski. Chcieliśmy stworzyć obiekt, który nie tylko ułatwi nam codzienną pracę, lecz przede wszystkim zapewni naszym zwierzętom najwyższy komfort i dobrostan – mówił podczas ceremonii otwarcia obory Paweł Mieczkowski. Szczególne podziękowania gospodarz skierował do rodziny - żony Kasi, synów Piotrka i Kacpra, córek Ilony i Kingi, synowej Wiktorii, przyszłej synowej Wiktorii oraz zięciów — Michała i Damiana.

Rolnicy stawiają na technologię zmniejszającą pracochłonność

Po uroczystym przecięciu wstęgi można było zobaczyć na jakie wyposażenie postawiło gospodarstwo rodzinne.

Nowa obora Mieczkowskich została wyposażona m.in. w:

•             cztery roboty udojowe GEA Dairy Robot R9500,

•             system dokładnego pomiaru liczby komórek somatycznych oraz doju ćwiartkowego, GEA DairyMilk M6850

•             system zarządzania stadem z funkcją wykrywania rui, pomiarem temperatury i monitorowaniem przeżuwalności zwierząt, zamontowany przez firmę Ropex Roberta Siemińskiego (dealer GEA),

•             roboty do czyszczenia rusztów GEA SRone,

•             robota do podgarniania paszy Lizard, firmy Euromilk

•             zbiornik na mleko o pojemności 20 000 litrów wraz z wymiennikiem ciepła,

•             cztery czochradła,

•             trzy mieszadła do gnojowicy,

•             materace wodne Bioret Agri,

•             kurtyny wentylacyjne

•             wygrodzenia legowiskowe,

•             bramy zatrzaskowe oraz przegrody wykonane przez firmę Spinder

Wybór padł na firmę GEA nie bez przyczyny. W poprzedniej oborze również dobrze się sprawdzały urządzenia tej firmy. Ale nie tylko to zadecydowało.

- Dla mnie najważniejszy jest serwis i jego odległość. Tutaj może się popsuć cokolwiek i nic sam nie naprawię. Najgorzej w takiej sytuacji mieć jednego robota udojowego. Tu plusem jest to, że są cztery, ale w razie czego ze wszystkim trzeba dzwonić do serwisu. Musieliśmy też zainwestować w duży agregat na wszelki wypadek – mówi hodowca.

Wydajność na poziomie 11,3 tys. l mleka od krowy

W trakcie uroczystości udało mi się porozmawiać z Pawłem Mieczkowskim, który zdradził mi kilka ciekawych faktów na temat budowy, kosztów, ale również sukcesji oraz planów na pracę w nowym budynku.

Nowoczesna obora wolnostanowiskowa ma wymiary 72x38 m (plus budynek socjalny o wymiarach 12x10 m). Budynek na rusztach jest wyposażony w 237 legowisk na matach wodnych. Oprócz powierzchni dla krów produkcyjnych, w oborze przewidziano również miejsce na porodówkę o powierzchni około 200 m².

Poprzedni budynek, który użytkowała rodzina Mieczkowskich to obora wolnostanowiskowa z 2015 r. w części na rusztach, w części na głębokiej ściółce. Obecnie utrzymywane jest tam 90 krów mlecznych, krowy zasuszone oraz młodzież. W nowym budynku będą utrzymywane krowy, które nie sprawiają kłopotów z dojem na robotach oraz pierwiastki z zakupu, którymi hodowca zamierza uzupełnić stado.

Rolnicy nie chcą eliminować krów produkcyjnych, tylko dlatego, że nie będą potrafiły korzystać z robotów, a nadal mają dobrą wydajność i jakość mleka. Te zostaną w starym budynku i będą dojone na starej hali 2x5 stanowisk.

Obecnie wydajność stada to 11,3 tys. l, a dostawy miesięczne przekraczają 60 tys. l.

- Zrezygnowaliśmy z oceny użytkowości. Odeszliśmy od tego, bo na nowych robotach mamy prawie wszystkie parametry mleka na bieżąco. Teraz mleczarnia też dosyła nam wyniki – mówi Paweł Mieczkowski i zaznacza, że zdobyli pierwsze miejsce w powiecie w produkcji mleka. Będąc dostawcą mleka do OSM w Piątnicy trzeba dbać o jakość.

- Starsze sztuki trzeba eliminować ze stada. Musimy dbać bardzo mocno o higienę. Teraz będzie inaczej, myślę, że w utrzymaniu higieny i jakości mleka pomogą materace wodne posypywane preparatem do dezynfekcji, częstszy dój w robotach i robot do czyszczenia rusztów – mówi hodowca.

Dobra wydajność w poprzednim budynku może jeszcze wzrosnąć po przeprowadzce do nowego budynku. Krowy szybko odwdzięczą się za poprawę dobrostanu wyższą produkcją mleka. 

Decyzja o budowie obory była trudna

Gospodarstwo przez 35 lat rozwinęło się, wzrosła ilość uprawianych gruntów, a za tym szedł wzrost liczby krów i produkcji. Paweł Mieczkowski zaznacza, że gdyby nie to, że synowie od maleńkości wykazywali zainteresowanie hodowlą i gospodarstwem, nie zdecydowałby się na kolejną inwestycję. Gdy chłopcy byli mali jeździli z rodzicami na regionalną wystawę bydła w Płoniawach z cielaczkami, a krowy zdobywały czempiony. Gospodarz podkreśla, że chyba to było dla nich największym bodźcem i obecnie znajdują się w tym właśnie miejscu.

Ziemia w okolicy gospodarstwa w zakupie i w dzierżawie jest bardzo droga, to zagłębie produkcji mleka. Żeby rachunek za dzierżawy się spinał konieczne było podjęcie decyzji – albo rezygnacja z dzierżaw, albo rozwój. Padło na rozwój. W ostatnich latach udało się dokupić część gruntów.

- Nie ma się co łudzić. Gdyby nie OSM Piątnica i stabilna sytuacja finansowa w tej mleczarni i dobre ceny, mimo obecnego kryzysu w innych podmiotach mleczarskich, nie byłoby nas dzisiaj w tym miejscu. Piątnica podchodzi do tego stabilnie, od kiedy pamiętam, nie było nigdy dużych wahań cen – mówi hodowca i dodaje, że w jego domu na stole królują produkty Piątnicy i lojalność do marki.

Pierwszy szpadel pod budowę obory został wbity dzień po ślubie jednego z synów. Budowa trwała rok, nieco się przeciągnęła przez trudne warunki zimą.

- Decyzja rodziła się już trzy lata, ale to wszystko było związane z młodymi. Jaka sytuacja będzie, czy zostaną, czy nie. Teraz synowa zgodziła się, jest świadoma tego na co się pisze. Ale dzisiaj nie trzeba dużo robić, tylko dużo myśleć. Teraz jest więcej czasu na zarządzanie – mówi Mieczkowski.

Obora z wyposażeniem oraz z nowym zwierzętami, którymi trzeba uzupełnić nowy budynek to koszt 10 mln zł. Hodowca szacuje, że spłacą ją w ciągu 15 lat.

- Myślę, że udałoby się wcześniej, ale za budową obory idą kolejne inwestycje. Większy wóz paszowy, maszyny, ziemia itd. – mówi hodowca. 

Idą zmiany, są obawy?

Zmiana systemu doju krów to duża rewolucja dla zwierząt, ale w pierwszych dniach także dla rodziny. Zapytałam o to, czy rolnik obawia się tych najbliższych dni.

- Powiem tak, jakbym był sam, to bym się bał, bo ja bym takiej decyzji nie podjął. W związku z moim wiekiem i tym, że ja byłem zawsze przekonany do hali, od początku mówiłem młodym, że może lepsza byłaby dobrze wyposażona hala np. na 20 stanowisk. Młodzi zadecydowali, że wolą roboty. W związku z tym, że to była ich decyzja, to teraz ich czekają nieprzespane noce. Ja będę miał czyste sumienie, bo ja co innego chciałem – żartuje hodowca. Podkreśla, że chce żeby nowym budynkiem i dojem na robotach zajmowali się młodzi. Rodzice nie wycofują się z pracy w gospodarstwie.

- Młodzi będą tutaj obsługiwać. No bo trzeba przyznać, że w nowej oborze już nie zawsze nasz wiek pozwala. Trzeba okulary ze sobą nosić, żeby zajrzeć w robota. W starej hali damy radę jeszcze doić z żoną, póki zdrowie jest i Pan Bóg da, to będziemy działać, ale w nowej oborze pierwsze skrzypce będą grać młodzi – mówi hodowca.

Gospodarstwo z wielopokoleniową tradycją

Agnieszka i Marcin Kurowscy prowadzą gospodarstwo wspólnie od ponad 20 lat. Obecnie mają 80 ha gruntów ornych i użytków zielonych oraz ponad 70 sztuk bydła rasy holsztyńsko-fryzyjskiej, w tym około 40 krów mlecznych.

Rolnictwo jest w rodzinie Kurowskich wielopokoleniową tradycją.

– Mam dwóch braci, więc każdemu z nas przypadła część gospodarstwa. Wszyscy zostaliśmy w rodzinnej wiosce i wzajemnie sobie pomagamy – mówi gospodarz.

Dzieci pomagają rodzicom przy zwierzętach

Agnieszka i Marcin mają czworo dzieci: 18-letnią Natalię, 13-letnią Patrycję, 11-letniego Bartka i 6-letniego Janka. Wszyscy pomagają rodzicom w codziennych obowiązkach.

Patrycja zajmuje się drobiem, najstarsza córka chętnie zagląda do kuchni, a synowie najbardziej interesują się bydłem. Gdy przyjeżdżam na gospodarstwo, Patrycja karmi kury i wypuszcza kaczki. Bartek i Janek nalewają wodę do 1000-litrowego zbiornika, który później zostanie zawieziony na pastwisko.

Bartek zna każdą krowę po numerze kolczyka, imieniu i wyglądzie

FOTO: Anna Malinowski

Bartek zna imię każdej krowy

Dzień spędzony z gospodarzami zaczyna się dla mnie o godz. 5 rano. Mimo wczesnej pory, gdy docieram na miejsce, krowy są już wydojone. Przestępują z nogi na nogę, jakby wiedziały, że za chwilę wyruszą na soczyste pastwiska.

Bartek twierdzi, że zna każdą krowę po numerze kolczyka, imieniu i wyglądzie. Początkowo trudno mi w to uwierzyć, dlatego chłopiec zgadza się na eksperyment. Z zawiązanymi oczami podchodzę z nim do kolejnych zwierząt i pytam o ich imiona.

Nie ma ani chwili zawahania ani jednej pomyłki. Ojciec próbuje podpowiadać, ale niepotrzebnie - i na dodatek z błędami. Bartek wylicza kolejne imiona:

– Pokraka, Malina, Chuda, Róża, Sarna, Dora, Kopytko, Psotnica, Siwa, Białuszka, Czarnulka, Fałka, Oczko…

Agnieszka i Marcin Kurowscy prowadzą gospodarstwo w Wielkopolskiej Białej koło Trzcianki

FOTO: Anna Malinowski

Codzienna droga na pastwisko ma 7 km

Gleby w gospodarstwie są słabe - dominują klasy bonitacyjne V i VI. Dzięki stosowaniu obornika krowiego jęczmień, pszenica, pszenżyto i kukurydza plonują jednak zadowalająco. Obok gospodarstwa piętrzy się stóg liczący około 350 bel siana. Kolejne 350 bel stanowi sianokiszonka.

Marcin Kurowski nawołuje krowy. Zwierzęta wychodzą z budynków gospodarskich na podwórze i spokojnie kierują się w stronę bramy. Następnie skręcają w lewo. Trasę znają doskonale, ponieważ od wczesnej wiosny do późnej jesieni codziennie rano pokonują 3,5 km na pastwisko, a wieczorem przechodzą kolejne 3,5 km w drodze powrotnej.

6,50 euro za kilogram nie gwarantuje zysku. Irlandzcy hodowcy pokazują rachunek

Świeże powietrze i ruch są korzystne nie tylko dla ludzi. Widać to po stadzie pana Marcina, zwłaszcza gdy idzie się ze zwierzętami tak blisko jak podczas tej wędrówki.

Krowy maszerują przed nami, narzucając tempo całej grupie. Niektóre podjadają pokrzywy, inne skubią trawę na poboczu, po czym doganiają resztę stada. Nawet wysoko cielne sztuki poruszają się lekko i sprawnie.

A co się dzieje, gdy krowa zacznie się cielić na pastwisku?

Bartek natychmiast odpowiada: – To nic. Taka krowa odchodzi od stada na bok i kładzie się. Idzie z nią kilka innych krów, jakby miały jej pilnować. Wieczorem zabieramy cielaka do gospodarstwa, bo nie dałby rady sam przejść takiej drogi.

Po chwili dodaje: – Krowy dają sobie radę nawet z wilkami. Widziałem filmik, na którym duże krowy otoczyły cielęta i wilki nie miały szans.

Agnieszka i Marcin Kurowscy prowadzą gospodarstwo w Wielkopolskiej Białej koło Trzcianki

FOTO: Anna Malinowski

Pastwisko, woda i naturalna pasza

Po około godzinie wędrówki krowy same skręcają na pastwisko po lewej stronie drogi. Czekają tam na nie pojemniki z wodą. Zwierzęta pozostaną na miejscu do zachodu słońca, a następnie ruszą w drogę powrotną, po drodze podskubując roślinność przy poboczu.

– Zauważyłem, że wiosną chętnie jedzą świeże pędy krzewów, latem pokrzywy i inne zioła, a jesienią gałęzie drzew – opowiada Marcin Kurowski, gdy wracamy do gospodarstwa.

Krowy żyją długo i dają dobre mleko

Niektóre krowy mają około 10 lat. Są w dobrej kondycji i nadal dają zadowalającą ilość mleka. Zwierzęta pozostają w gospodarstwie przez około dziewięć laktacji, a pierwszy raz są zacielane nie wcześniej niż w 19. miesiącu życia.

Inseminacją zajmuje się sam Marcin.

– Kilka lat temu ukończyłem kurs inseminatora. Teraz płacę tylko za nasienie – mówi z dumą hodowca i inseminator bydła w jednej osobie.

Po około godzinie wędrówki krowy same skręcają na pastwisko po lewej stronie drogi

FOTO: Anna Malinowski

Byczki są sprzedawane w wieku kilku tygodni. Ich cena wynosi od 2000 do 2500 zł za sztukę. Znacznie trudniejsza jest sytuacja na rynku mleka. Cena surowca w całym kraju pozostaje niezadowalająca i wynosi średnio około 1,75 zł za litr.

Pan Marcin zachowuje jednak optymizm i liczy, że wkrótce nadejdą lepsze czasy oraz wyższe ceny. Średnia roczna produkcja mleka w gospodarstwie Kurowskich wynosi około 8000 litrów od krowy.

– To mleko ma wyjątkowy smak. Zawdzięcza go paszy, którą krowy znajdują na pastwiskach od początku wiosny do końca jesieni, oraz sianokiszonce z własnych łąk, skarmianej zimą – przekonuje gospodarz.

Po powrocie do gospodarstwa Bartek nabiera kubek schłodzonego mleka i wypija połowę jednym haustem. Mówi, że mu smakuje, bo jest słodkie. Pytany, czy pił kiedyś mleko ze sklepu, przez chwilę się zastanawia. W końcu przyznaje nieśmiało:

– Tak, ale mi nie smakowało. Było jakieś gorzkie i jakby z wodą.

Tekst i zdjęcia: Anna Malinowski, Nagrania i montaż: Michał Heluszka

Obejrzyj cały film na naszym kanale Youtube!

Rodzinna spółka i 330 hektarów

Gospodarstwo Carpenterów działa w formie rodzinnej spółki. Około 300 ha zajmują użytki zielone, a pozostałą część stanowią między innymi uprawy kukurydzy na kiszonkę oraz jęczmienia ozimego.

– Prowadzimy gospodarstwo razem z żoną i synem Callumem. Mamy łącznie około 330 hektarów, z czego około 300 hektarów to użytki zielone, na których wypasamy krowy – mówi Thomas Carpenter.

Podstawą produkcji jest mleko. W gospodarstwie znajduje się około 500 krów dojnych. Dodatkowo utrzymywanych jest około 200 sztuk bydła mięsnego. Ten kierunek produkcji został uruchomiony w 2016 r., po zniesieniu kwot mlecznych.

Na potrzeby stada gospodarstwo uprawia około 20 ha kukurydzy na kiszonkę oraz 10–12 ha jęczmienia ozimego. Zboże przeznaczane jest przede wszystkim na potrzeby własne.

Wiosenne wycielenia pod dyktando trawy

Organizacja rozrodu podporządkowana jest sezonowemu wzrostowi pastwisk. Sezon krycia trwa 11–12 tygodni, a wycielenia rozpoczynają się około 1 lutego. Do 1 maja cielą się wszystkie krowy.

– W ciągu pierwszych sześciu tygodni cieli się około 85% krów. Chcemy dopasować szczyt produkcji mleka do szczytu wzrostu trawy w tej części Irlandii. Dzięki temu większość mleka produkujemy z trawy pastwiskowej – wyjaśnia gospodarz.

W najbardziej intensywnym okresie może przychodzić na świat nawet około 20 cieląt dziennie. Luty i marzec są dla rodziny najtrudniejszymi miesiącami w całym roku. Później, wraz z zakończeniem wycieleń, tempo pracy wyraźnie spada.

W gospodarstwie stosuje się nasienie seksowane do krycia jałówek remontowych. Pozostałe krowy kryte są buhajami ras mięsnych. Pozwala to jednocześnie rozwijać własne stado mleczne i uzyskiwać wartościowe potomstwo mięsne.

Jersey zamiast dużych krów

Stado nie składa się z czystorasowych krów holsztyńsko-fryzyjskich. Carpenterowie wykorzystują krzyżowanie z rasą Jersey. Krowy są mniejsze, ważą średnio 520–550 kg, ale charakteryzują się bardzo dobrymi parametrami. W sezonie 2025 średnia wydajność wyniosła 6400 l mleka od krowy, czyli około 570 kg suchej masy mleka. Średnia zawartość białka wynosiła 3,8%, a tłuszczu 4,74%.

– Nie wymuszamy maksymalnej produkcji. Genetyka, system pastwiskowy i mniejszy kaliber krów pozwalają nam osiągać średnio 5 do 6 laktacji – podkreśla Thomas Carpenter.

Zakładany poziom remontu stada wynosi 20%, jednak w praktyce utrzymuje się na poziomie 17–18%. Gospodarze chcą uzyskiwać średnio 5–5,3 laktacji od jednej krowy. Jedna z krów znajdujących się na pastwisku jest w gospodarstwie od 2016 r. Obecnie przechodzi dziewiątą laktację i w każdej produkowała ponad 600 kg suchej masy mleka.

260 dni wypasu

Krowy spędzają na pastwisku większość roku. Ich średnia laktacja trwa 280–285 dni, a celem gospodarzy jest 260 dni wypasu w ciągu roku. Wczesną wiosną i późną jesienią może on być częściowy, jednak zwierzęta mają możliwie długo korzystać z zielonki.

Krowy cielące się w połowie lutego przebywają na zewnątrz co najmniej 12 godzin dziennie. Od początku marca gospodarze chcą utrzymywać je na pastwisku przez całą dobę.

– Koszt trawy w przeliczeniu na kilogram suchej masy wynosi około jednej trzeciej kosztu paszy treściwej. Dlatego cały system jest oparty na jak najlepszym wykorzystaniu pastwisk – mówi rolnik.

Zużycie paszy treściwej wynosi około 1000 kg na krowę rocznie. Obecnie tona paszy kosztuje około 300 euro. Przy cenie mleka wynoszącej około 47 centów za litr koszt produkcji jednego litra mleka szacowany jest na 36 euro centów.

Cena mleka spadła o ponad 10 centów

Sytuacja rynkowa pozostaje jednym z głównych problemów gospodarstwa. W porównaniu z poprzednim rokiem cena mleka spadła o ponad 10 centów za litr. Ostateczna stawka, razem z premią za tłuszcz i białko, wynosi obecnie około 47 centów.

Irlandzki sektor mleczny jest silnie uzależniony od eksportu. Za granicę trafia 90–95% produktów mlecznych, dlatego miejscowi producenci bezpośrednio odczuwają zmiany na światowym rynku.

– Musimy konkurować kosztami produkcji jednego litra mleka. W ciągu ostatnich dwóch–trzech lat koszt wzrósł o około 8–10 centów, szczególnie po wybuchu wojny w Ukrainie. Najbardziej podrożały nawozy, paliwo i energia – zaznacza Carpenter.

Największe pozycje kosztowe w gospodarstwie to energia, nawozy, paliwo, praca oraz koszty stałe związane z zakupem i dzierżawą ziemi. W ostatnich dziesięciu latach rodzina kupowała kolejne grunty, ale ceny ziemi w okolicy mocno wzrosły.

W 2011 r. hektar kosztował około 20 tys. euro, w 2017 r. około 25 tys. euro, a w 2019 r. około 30 tys. euro. Obecnie za dobry hektar trudno zapłacić mniej niż 50 tys. euro. Dzierżawa pastwiska kosztuje około 900–1000 euro rocznie za hektar.

Tylko jeden ciągnik

Gospodarstwo korzysta z usług zewnętrznych przy większych pracach polowych. Usługodawcy zbierają kiszonkę, wysiewają nawozy i rozrzucają obornik. Na miejscu pracuje tylko jeden ciągnik, wykorzystywany głównie do zadawania paszy, oraz ładowarka teleskopowa.

– Koszty maszyn w Irlandii są obecnie ogromne. Dlatego nie kupujemy sprzętu do wszystkich prac, tylko korzystamy z usług – tłumaczy gospodarz.

Przy stadzie liczącym około 500 krów szczególne znaczenie ma organizacja pracy. Thomas Carpenter pracuje w gospodarstwie razem z synem. Katherine odpowiada za administrację. Rodzina zatrudnia także trzy osoby na pełny etat, a wiosną korzysta z dodatkowej pomocy sezonowej.

W okresie wycieleń pracownicy funkcjonują zwykle w systemie 12 dni pracy i dwóch dni wolnego. W spokojniejszych miesiącach grafik obejmuje 11 dni pracy i trzy dni wolnego.

Karuzela na 50 stanowisk

Krowy są dojone dwa razy dziennie przez cały okres laktacji. Dój odbywa się w hali karuzelowej wyposażonej w 50 stanowisk. W szczycie poranny dój, liczony od wejścia pierwszych krów do zakończenia pracy hali, trwa około 2–2,5 godziny. Wieczorem zajmuje około 1,5 godziny, a pod koniec laktacji jeszcze krócej.

Zasuszanie rozpoczyna się w połowie listopada. Ostatnie krowy są zasuszane do 20 grudnia. Od 20 grudnia do 1 lutego w gospodarstwie nie doi się żadnej krowy.

– Ten okres pozwala ludziom odpocząć i przygotować się do kolejnego sezonu. Później, gdy rozpoczynają się wycielenia, robi się bardzo intensywnie – mówi Carpenter.

Tunel pod drogą za 150 tys. euro

Najbardziej wyróżniającą inwestycją gospodarstwa jest tunel pod drogą regionalną. Powstał we wrześniu 2023 r. i połączył pastwiska z pozostałymi gruntami gospodarstwa.

Wcześniej około 40 ha znajdowało się po zachodniej stronie drogi. Dwa razy dziennie trzeba było przeprowadzać przez nią około 500 krów, co oznaczało zatrzymywanie ruchu.

– Tunel całkowicie zmienił funkcjonowanie gospodarstwa. Wcześniej przeprowadzaliśmy krowy przez drogę, a teraz mogą bezpiecznie przejść pod nią prosto do hali udojowej – wyjaśnia gospodarz.

Budowa kosztowała około 150 tys. euro. Obecnie podobna inwestycja pochłonęłaby, zdaniem rolnika, ponad 200 tys. euro. Droga była zamknięta przez dziesięć dni, po czym została ponownie otwarta i przebudowana.

Drugim rozwiązaniem poprawiającym organizację i dobrostan są ścieżki dla krów wyłożone sztuczną trawą pochodzącą z boisk piłkarskich i kortów tenisowych. Zwierzęta pokonują codziennie około 1,5 km w drodze na dój. Najdalej położone działki znajdują się 1,5 km na zachód i 1,5 km na wschód od hali.

– Potrzebujemy krów, które dobrze znoszą chodzenie. W hodowli zwracamy uwagę na mocne nogi i racice, żeby mogły żyć i produkować dłużej – mówi Thomas Carpenter.

Pogoda nadal decyduje

Gospodarstwo otrzymuje średnio około 900 mm opadów rocznie. Gleby są gliniasto-ilaste, ale mają dobry odpływ wody i stosunkowo dobrze zatrzymują wilgoć latem. Właśnie dlatego system pastwiskowy może działać przez większą część roku.

Ostatni sezon przyniósł jednak nietypowy okres suszy. Przez cztery tygodnie lipca temperatury sięgały 30°C, a suma opadów wyniosła najwyżej 50 mm. Dla Irlandii była to wyjątkowa sytuacja.

– Jeszcze nie musieliśmy dokarmiać krów kiszonką na pastwisku, ale za tydzień może się to zmienić. Czekamy na deszcz – zaznacza rolnik.

Produkcja zamiast samego przetrwania

Thomas Carpenter krytycznie ocenia rosnącą biurokrację i system dopłat. Średnia płatność w Irlandii wynosi około 220 euro/ha, czyli mniej więcej tyle samo otrzymuje jego gospodarstwo.

Jego zdaniem dopłaty powinny wspierać produkcję żywności, a nie tylko pomagać gospodarstwom przetrwać. Problemem pozostaje także konkurencja z produktami importowanymi z krajów, w których obowiązują inne standardy produkcji.

Gospodarstwo Carpenterów próbuje odpowiadać na te wyzwania przede wszystkim przez ograniczanie kosztów jednostkowych. Wykorzystanie trawy, mniejszy kaliber krów, długie użytkowanie stada, outsourcing prac polowych i inwestycja w bezpieczny przepęd pozwalają utrzymać produkcję przy wysokich cenach ziemi, energii i pracy.

Dalszy rozwój będzie zależał od cen mleka, kosztów produkcji i dostępności gruntów. Jedno pozostaje niezmienne: w tym gospodarstwie skala produkcji jest podporządkowana wykorzystaniu pastwisk, a każdy element organizacji – od genetyki krów po tunel pod drogą – ma ograniczać koszty i ułatwiać codzienną pracę.

Na pływającej farmie w rotterdamskim porcie Merwehaven utrzymywanych jest obecnie 28 krów mlecznych. Zwierzęta mogą swobodnie wychodzić na nabrzeże, a produkowane przez nie mleko i sery trafiają do sklepu przy gospodarstwie oraz do wybranych supermarketów.

Pływająca obora, mieszcząca 34 krowy, została zwodowana w porcie Rotterdam w 2019 roku. Została zbudowana przez firmę Floating Farms. Stodoła została zaprojektowana z myślą o umożliwieniu rolnictwa w miastach, gdzie brakuje miejsca dla zwierząt gospodarskich.

FOTO: Picture Alliance/Associated Press | Patrick Post

Jak informuje portal TopAgrar na podstawie doniesień holenderskiej gazety De Havenloods, właściciele muszą sprzedać całe stado jeszcze przed kolejną kontrolą zaplanowaną na 18 sierpnia. Zwierzęta mają trafić do innego gospodarstwa.

– Na szczęście współpracujemy ze sprawdzonym handlarzem bydła, dlatego krowy trafią do dobrego, przyjaznego zwierzętom gospodarstwa – zapewnia współwłaścicielka farmy Minke van Wingerden.

Dlaczego hodowla krów na Floating Farm nie ma już przyszłości?

O zakończeniu działalności zdecydowały dwa czynniki.

Pierwszym jest wygasające pozwolenie wydane przez władze Rotterdamu. Obowiązuje ono do 1 lutego 2028 r., a teren, na którym znajduje się farma, przeznaczono pod przyszłą zabudowę mieszkaniową.

Drugim i bardziej pilnym problemem okazały się wymagania dotyczące wyposażenia obory. Kontrola wykazała, że zastosowana gumowa podłoga nie posiada wymaganego certyfikatu.

Jak wyjaśnia van Wingerden, wcześniej stosowana certyfikowana posadzka była zbyt nierówna, aby mógł po niej jeździć robot do usuwania obornika. Właściciele zdecydowali się więc na wymianę podłogi na taką, która zapewniała prawidłowe funkcjonowanie robota, jednak nie uzyskała ona wymaganych certyfikatów.

Wymiana całej posadzki oznaczałaby inwestycję sięgającą dziesiątek tysięcy euro. Właściciele uznali, że przy konieczności opuszczenia obecnej lokalizacji do 2028 r. taki wydatek nie ma ekonomicznego uzasadnienia.

Co dalej z pływającą farmą po sprzedaży stada?

Kompleks został już wystawiony na sprzedaż. Właściciele analizują możliwość przeniesienia projektu do innej lokalizacji nad wodą w Rotterdamie lub jego okolicach. Jednocześnie zapowiadają, że nowa odsłona przedsięwzięcia najprawdopodobniej nie będzie już obejmowała hodowli bydła.

– Jeśli chodzi o produkcję mleka, możliwości rozwoju hodowli krów w Holandii są obecnie wyczerpane – tłumaczy Minke van Wingerden.

Bez bydła, ale nadal z miejską produkcją żywności

Twórcy projektu nie chcą jednak rezygnować z idei miejskiej produkcji żywności. Rozważają rozwój upraw ziół i warzyw, produkcję grzybów, a nawet pozyskiwanie wody pitnej z wilgoci zawartej w powietrzu. Niewykluczone jest także wykorzystanie pływającej konstrukcji do innych celów.

Jeremy Clarkson pokazał farmę jako przyszłość rolnictwa

Pływającą farmę odwiedzili także Jeremy Clarkson i Kaleb Cooper, znani z programu „Farma Cklarksona”. Przyjechali do Rotterdamu podczas podróży poświęconej nowoczesnym technologiom i nietypowym rozwiązaniom stosowanym w europejskim rolnictwie. Materiał z wizyty pokazano w 3. 3. odcinku 5. sezonu programu. Widzowie mogli zobaczyć nie tylko krowy utrzymywane na pływającej konstrukcji, ale także automatyzację pracy oraz sposób wykorzystania produktów ubocznych pochodzących z miasta.

Clarkson opisał gospodarstwo również w swoim felietonie dla brytyjskiego „The Sunday Times”. Docenił przede wszystkim praktyczne i inżynierskie podejście współtwórcy farmy Petera van Wingerdena.

Jeszcze niedawno Floating Farm trafiała więc do międzynarodowej publiczności jako przykład możliwej przyszłości produkcji żywności. Obecna decyzja o sprzedaży wszystkich krów pokazuje jednak, jak trudno utrzymać taki eksperymentalny projekt przy wysokich kosztach i ograniczeniach administracyjnych.

Farma, która miała skrócić drogę żywności do miasta

Floating Farm od lat była jedną z największych atrakcji Rotterdamu związanych z rolnictwem i zrównoważoną produkcją żywności. Gospodarstwo zatrudnia osiem osób, współpracuje z wolontariuszami i stażystami, a każdego miesiąca odwiedza je kilkadziesiąt zorganizowanych grup.

Celem projektu było pokazanie, że żywność można produkować blisko konsumentów, ograniczając transport i wykorzystując rozwiązania dostosowane do zmian klimatu. Teraz przyszłość tej koncepcji będzie zależeć od znalezienia nowej lokalizacji i nowego modelu działalności.

Oprac. Justyna Czupryniak-Paluszkiewicz na podst. topagrar.com

Skalę zjawiska pokazuje analiza Energy and Climate Intelligence Unit, przygotowana na podstawie 19 lat dziennych danych o dostawach mleka. Podczas majowej fali upałów brytyjskie gospodarstwa dostarczyły o około 4,7 mln litrów mleka mniej, niż wynikałoby z wcześniejszego poziomu produkcji.

Jeszcze większy ubytek pojawił się podczas dziewięciodniowego upału w czerwcu. W tym okresie do zakładów trafiło około 9,4 mln litrów mleka mniej. Łącznie dwie fale wysokich temperatur zmniejszyły dostawy o ponad 14,2 mln litrów. Według ECIU były to największe jednodniowe spadki związane z upałem w całej analizowanej serii danych.

Produkcja załamała się w ciągu kilku dni

Największe spadki pojawiały się w najgorętszych dniach. 26 maja dostawy mleka zmniejszyły się niemal o 4% wobec średniej z poprzedniego tygodnia. Miesiąc później, 26 czerwca, różnica wyniosła 4,3%.

Nie był to przypadkowy zbieg okoliczności. W maju temperatura w Wielkiej Brytanii osiągnęła rekordowe 35,1°C, a w czerwcu wzrosła do 37,7°C. Po raz pierwszy co najmniej 35°C odnotowano w tym kraju kolejno w maju, czerwcu i lipcu tego samego roku.

Brytyjska organizacja branżowa AHDB ocenia skutki upałów jeszcze wyżej. Według jej szacunków produkcja zmniejszyła się łącznie o około 18,5 mln litrów. Organizacja uwzględniła również okres po ustąpieniu największego gorąca, kiedy wydajność krów nadal nie wróciła do wcześniejszego poziomu.

AHDB zaznacza jednak, że nie cały spadek można przypisać temperaturze. Produkcja mleka o tej porze roku naturalnie już maleje, a część gospodarstw ograniczała dostawy również z powodu spadających cen i programów zarządzania wielkością produkcji. Upały wyraźnie przyspieszyły jednak ten proces.

Transport bydła latem. 30°C to nie jedyny próg, który trzeba znać

Stres cieplny. Krowy ograniczają pobranie paszy

Wysokowydajne krowy mleczne źle znoszą połączenie wysokiej temperatury i dużej wilgotności. Same wytwarzają dużo ciepła podczas produkcji mleka, dlatego pierwsze oznaki stresu cieplnego mogą pojawić się już przy temperaturze około 22°C.

Zwierzęta mniej jedzą, krócej leżą i przeżuwają, częściej stoją przy poidłach oraz zużywają więcej energii na chłodzenie organizmu. W rezultacie produkują mniej mleka. Pogorszyć może się również zawartość tłuszczu i białka, co ma znaczenie dla zakładów wytwarzających śmietanę, masło, sery i mleko w proszku.

Problem nie kończy się wraz ze spadkiem temperatury. Powrót do wcześniejszej wydajności zajmuje czas, a gorąca i sucha pogoda ogranicza wzrost traw.

Ian Harvey, przewodniczący rady mleczarskiej brytyjskiego związku rolników NFU, wskazuje, że część gospodarstw zaczęła już podawać bydłu pasze objętościowe przygotowane na zimę. Pomaga to podtrzymywać produkcję latem, ale bez odpowiednich opadów może doprowadzić do niedoboru pasz w kolejnych miesiącach.

Mniej mleka podniosło ceny

Zmniejszenie dostaw szybko wpłynęło na rynek. Według AHDB cena mleka sprzedawanego poza długoterminowymi kontraktami wzrosła w krótkim czasie o około 10 pensów za litr. W przeliczeniu oznacza to wzrost o około 50 groszy na litrze.

Pod koniec lipca cena spotowa zbliżyła się do 50 pensów za litr, czyli około 2,52 zł/l. Dla porównania średnia brytyjska cena skupu podawana przez Defra za maj wynosiła 34,2 pensa, czyli około 1,72 zł/l.

Wysoka cena spotowa nie oznacza jednak, że wszyscy rolnicy od razu otrzymali podwyżki. Ian Harvey zwraca uwagę, że stawki zapisane w kontraktach nadal mocno się różnią. Część gospodarstw otrzymuje ceny poniżej kosztów produkcji, podczas gdy mleko kupowane poza umowami stało się znacznie droższe.

FOTO: Ahm

Sieci handlowe próbują przerzucić odpowiedzialność za opakowania na mleczarnie

Podrożały śmietana, masło i sery

Zmiany dotknęły również hurtowego rynku przetworów mlecznych. Między 29 czerwca a 26 lipca średnia cena śmietany luzem wzrosła o 10%, do około 7,7 tys. zł za tonę.

Masło kosztowało w przeliczeniu około 16,7 tys. zł/t, odtłuszczone mleko w proszku około 11,9 tys. zł/t, a łagodny cheddar około 15,4 tys. zł/t. Są to orientacyjne przeliczenia brytyjskich cen spotowych według średniego kursu NBP z 31 lipca.

AHDB wyjaśnia, że przy ograniczonej podaży część tłuszczu mlecznego bardziej opłacało się sprzedawać jako śmietankę niż przeznaczać do produkcji masła. Zakłady musiały też w pierwszej kolejności zabezpieczyć produkcję świeżego mleka i innych produktów o krótkim terminie przydatności. Mniej surowca pozostawało więc do produkcji serów i proszków.

Ceny mleka spadły w całej Polsce. Gdzie skupy płacą najwięcej, a gdzie najmniej?

Straty są realne, ale pełnego rachunku jeszcze nie ma

Brytyjska branża nie przedstawiła dotąd zbiorczej kwoty strat poniesionych przez mleczarnie. Skutki nie ograniczają się jednak do mniejszej liczby litrów trafiających do zakładów.

Przetwórcy muszą brać pod uwagę możliwy spadek zawartości tłuszczu i białka, trudniejsze planowanie pracy linii produkcyjnych oraz większe zapotrzebowanie na energię potrzebną do chłodzenia surowca. Podczas ekstremalnych temperatur rośnie też ryzyko problemów z utrzymaniem odpowiedniej temperatury mleka w gospodarstwie i podczas transportu.

Można jedynie orientacyjnie policzyć wartość mleka, którego zabrakło na poziomie gospodarstw. Przy średniej cenie skupu wynoszącej 34,2 pensa za litr ubytek 14,2 mln litrów odpowiadałby wartości około 24,5 mln zł. Przy szacunku AHDB mówiącym o 18,5 mln litrów byłoby to około 31,9 mln zł.

Nie są to jednak oficjalne straty mleczarni ani ostateczny rachunek strat rolników. Wynik finansowy zależy między innymi od zapisów w kontraktach, kosztów produkcji, jakości mleka, zapasów oraz cen uzyskiwanych za gotowe produkty.

Wielka Brytania może znów zmierzyć się z upałem

Początek sierpnia ma przynieść w Wielkiej Brytanii nieco niższe temperatury i więcej opadów, co może dać gospodarstwom chwilę oddechu. Met Office zaznacza jednak, że w drugiej połowie miesiąca, zwłaszcza na południu kraju, ponownie mogą pojawić się gorące i suche okresy. Kolejna fala upałów nie jest jeszcze przesądzona, ale jej powrót mógłby ponownie obniżyć wydajność krów i pogłębić problemy z dostępnością pasz.

Upał daje się we znaki także w Polsce

Wysokie temperatury odczuwają również polscy hodowcy. Jeszcze 31 lipca w wielu regionach termometry pokazywały od 31 do 35°C, a miejscami temperatura mogła sięgać 36°C. Według IMGW 1 sierpnia upał ma utrzymać się głównie na południu i południowym wschodzie kraju, natomiast 2 sierpnia spodziewane jest wyraźniejsze ochłodzenie. Instytut przewiduje jednocześnie, że średnia temperatura w całym sierpniu może być wyższa od normy z lat 1991–2020, choć nie oznacza to nieprzerwanej fali upałów.

Jedno jest już widoczne: w ciągu kilku tygodni brytyjski rynek przeszedł od obaw o nadmiar mleka do krótkotrwałego niedoboru surowca. Pełne skutki lipcowych upałów będzie można ocenić dopiero po publikacji kolejnych danych o dostawach.

Oprac. Maria Khamiuk

– Chcemy, aby dobrej jakości lokalna żywność trafiała do większej liczby odbiorców. Dlatego proponujemy rozwiązania, które ułatwią producentom sprzedaż zarówno bezpośrednio konsumentom, jak i do lokalnych sklepów czy restauracji. Zachęcam wszystkich zainteresowanych do udziału w konsultacjach – mówi minister Stefan Krajewski. Projekt został już opublikowany na stronie Rządowego Centrum Legislacji. Konsultacje publiczne potrwają 30 dni.

Rolnicy będą mogli sprzedawać w całej Polsce

Najważniejszą zmianą jest zniesienie ograniczeń terytorialnych przy sprzedaży żywności bezpośrednio konsumentom.

Obecnie producenci prowadzący działalność MLO mogą sprzedawać jedynie na określonym obszarze. Po wejściu w życie nowych przepisów ograniczenie to zniknie.

W praktyce oznacza to, że rolnicy i mali producenci będą mogli sprzedawać swoje wyroby:

• na terenie całej Polski,
• podczas targów, festynów i kiermaszów w dowolnym miejscu kraju,
• przez internet, również w formie sprzedaży wysyłkowej,
• a także – jeśli spełnione będą wymagania prawa unijnego – konsumentom w innych państwach UE.

MRiRW podkreśla, że obecne ograniczenia utrudniają zwłaszcza sprzedaż internetową, ponieważ producenci muszą każdorazowo sprawdzać, czy miejsce dostawy znajduje się na dopuszczonym obszarze.

Koniec z obowiązkiem zgłaszania udziału w targach

Projekt przewiduje również likwidację obowiązku wcześniejszego informowania powiatowego lekarza weterynarii o zamiarze sprzedaży żywności podczas wystaw, festynów, kiermaszów czy targów promujących lokalne produkty.

Dzięki temu przedsiębiorcy prowadzący działalność MLO będą mogli uczestniczyć w wydarzeniach handlowych bez dodatkowych formalności administracyjnych.

Większy zasięg dostaw do sklepów i restauracji

Zmiany obejmują również dostawy produktów do sklepów, restauracji, stołówek i innych zakładów handlu detalicznego.

Obecnie dostawy mogą być prowadzone przede wszystkim na terenie województwa, w którym odbywa się produkcja, oraz do wybranych powiatów województw sąsiednich. Po zmianach pojawi się dodatkowa możliwość prowadzenia sprzedaży w promieniu 100 km od miejsca produkcji.

To rozwiązanie ma szczególnie pomóc producentom działającym przy granicach województw. Dotychczas często nie mogli oni sprzedawać produktów do pobliskich miejscowości tylko dlatego, że znajdowały się poza administracyjnie wyznaczonym obszarem.

Nowe przepisy pozwolą także łatwiej zaopatrywać sklepy położone przy granicy z innymi państwami Unii Europejskiej, o ile znajdują się one w promieniu 100 km od miejsca produkcji.

Znacznie wyższe limity dla produktów mlecznych

Ministerstwo proponuje również zwiększenie dopuszczalnych limitów dostaw. Na zmianach szczególnie skorzystają przetówrcy mleka, bo limit został podwojony! Zwiekszono go z 0,5 tony do 1 tony produktów tygodniowo.

Ministerstwo zdecydowało się na jeden wspólny limit obejmujący wszystkie produkty mleczne, bez wyodrębniania oddzielnego limitu dla jogurtów czy kefirów.

Natomiast dla mięsa i wyrobów mięsnych obowiązujące limity pozostają bez zmian, czyli:

• Świeże mięso wołowe, wieprzowe, baranie, kozie i końskie oraz surowe wyroby mięsne i mięso mielone z tych gatunków 1 tona tygodniowo
•  Świeże mięso drobiowe i zajęczaków oraz surowe wyroby mięsne i mięso mielone 0,5 tony tygodniowo
• Produkty mięsne (np. wędliny, kiełbasy, szynki, pasztety) 1,5 tony tygodniowo
• Świeże mięso zwierząt dzikich utrzymywanych w warunkach fermowych oraz surowe wyroby mięsne i mięso mielone z tego mięsa 0,5 tony tygodniowo
• Świeże mięso zwierząt łownych oraz surowe wyroby mięsne i mięso mielone 0,5 tony tygodniowo (z możliwością przekroczenia tygodniowego limitu za zgodą powiatowego lekarza weterynarii przy zachowaniu limitu rocznego)

Czy produkcja serów w ramach RHD i MLO się opłaca? Podajemy wyliczenia

Przepisy weterynaryjne zostaną uporządkowane

Projekt przewiduje także zmiany dotyczące wymagań weterynaryjnych dla mięsa wykorzystywanego w działalności MLO.

MRiRW podkreśla jednak, że nie oznacza to zaostrzenia wymagań wobec producentów. Celem jest dostosowanie polskich przepisów do obowiązujących regulacji unijnych oraz uporządkowanie zapisów.

Mięso nadal będzie musiało pochodzić od zwierząt poddanych badaniu przedubojowemu i poubojowemu oraz zostać uznane przez urzędowego lekarza weterynarii za zdatne do spożycia przez ludzi.

Kiedy nowe przepisy wejdą w życie?

Projekt zakłada, że rozporządzenie zacznie obowiązywać po upływie 14 dni od dnia ogłoszenia.

Wcześniej dokument musi przejść konsultacje publiczne oraz procedurę notyfikacji w Komisji Europejskiej. Ministerstwo zakłada, że nowe regulacje mają przede wszystkim uprościć prowadzenie działalności MLO, ograniczyć biurokrację oraz zwiększyć możliwości sprzedaży produktów pochodzenia zwierzęcego przez małych producentów.

Według danych Inspekcji Weterynaryjnej z czerwca 2026 r. działalność marginalną, lokalną i ograniczoną prowadzi w Polsce ponad 2,1 tys. podmiotów. To właśnie oni będą głównymi beneficjentami planowanych zmian.

Miałam okazję z nim porozmawiać na temat gospodarstwa i produkcji przy okazji dzisiejszego otwarcia obory wolnostanowiskowej wyposażonej w roboty udojowe.

Karol Faszczewski obecnie produkuje mleko od 80 krów, a łącznie z młodzieżą w gospodarstwie jest utrzymywanych 180 szt. bydła. Dotychczas użytkował budynek wolnostanowiskowy na ściółce, który powstał w 2006 r.

Teraz dzięki nowej oborze będzie mógł podwoić liczbę krów mlecznych, ale również młodzieży.

- Gospodarujemy obecnie na ponad 80 hektarach. Z tego 38 ha to własność, reszta dzierżawy.   Wszystko, co produkujemy w gospodarstwie, przeznaczamy na paszę. Nie sieję zbóż. Struktura upraw to kukurydza na kiszonkę, trawa i lucerna. Zbóż nie ma już od dawna. Słoma w stu procentach była kupowana. Wcześniej żywienie opierałem tylko na surowcach, czyli na soi, rzepaku i dodatkach. Teraz, skoro mam roboty udojowe, to muszę czymś karmić w stacji, więc coś będzie trzeba kupować – mówi Karol Faszczewski.

FOTO: Kolasińska

Wymiary i wyposażenie nowego budynku

W oborze znajduje się 148 legowisk na wodnych materacach oraz duża porodówka.

- Budynek jest przystosowany na trzy roboty, ale na razie zamontowano dwa z nich. Jest też duże zaplecze dla krów zasuszonych. Całość jest przygotowana pod obsadę 200 zwierząt. W przyszłości dobudujemy dwa przęsła i niskim kosztem powiększymy budynek – mówi rolnik.

Posadzka w budynku jest pełna, betonowa i ponacinana, a więc antypoślizgowa.  

- Wstępny projekt był na rusztach. Później kolega mi podpowiedział, że jeśli chcę wybudować biogazownię, to wydajność biogazu jest dużo większa, jeśli jest pełna posadzka i świeże odchody, niż w przypadku podłogi rusztowej i gnojowicy z kanału. Dlatego zdecydowaliśmy się na pełną posadzkę. Ruszta też są, ale tylko w poczekalni przy robotach – mówi Karol Faszczewski.

W centralnej części obory ulokowano dwa roboty udojowe Lely Astronaut, po środku została wolna przestrzeń na trzeciego. Wszystko jak zaznacza hodowca jest gotowe, wystarczy tylko wstawić urządzenie.

W oborze wygospodarowano przestrzeń dla krów zasuszonych oraz porodówkę, a tuż obok znajdują się indywidualne kojce na kółkach dla cieląt w wieku do pierwszego tygodnia życia. Wygodne rozwiązanie zarówno dla małych cieląt, które znajdują się blisko porodówki i rolnika. W kolejnych etapach cielęta będą przeganiane do budek igloo na zewnątrz, a później trafią do starej obory, która będzie stanowiła już niebawem jałownik.

Obora ma wymiary 60x38 m, dodatkowo z przodu znajduje się pomieszczenie socjalne z biurem na piętrze, skąd można doglądać krowy i cały budynek. To pomieszczenie ma wymiary 10x12 m, a na parterze znajduje się pomieszczenie na zbiornik na mleko dostosowany do produkcji na dwóch robotach o pojemności 12 tys. l mleka.

Wysokość budynku wynosi 12 m, a świetlik w kalenicy ma szerokość 2 m. Przy stołach paszowych, które znajdują się wzdłuż długich ścian budynku umieszczono drabiny zatrzaskowe. Obok budynku znajduje się zbiornik na gnojowicę, gdzie umieszczone są dwa mieszadła i pompa.

Wyposażenie obory od jednej firmy

- Wyposażenie powierzyłem jednej firmie, można powiedzieć, od A do Z. Zajęła się tym firma Smart Agro. Uważam, że im mniej ludzi, tym mniej problemów pomiędzy wykonawcami. Ta firma montowała wentylatory, oświetlenie, wygrodzenia, legowiska, materace, stację pogodową i kurtyny. Oprócz robotów, bo te są oczywiście z Lely plus automatyczny zgarniak obornika również jest firmy Lely. Z kolei za budowę obory odpowiadał Daniel Jemiołkowski – wymienia rolnik. Niedawno kupił również wóz paszowy firmy Euromilk o pojemności 20 m³.

FOTO: Kolasińska

- Myślę też nad paszowozem samojezdnym. Dlatego w szczycie obory jest korytarz komunikacyjny o szerokości 3 metrów. Na końcu też jest korytarz komunikacyjny, tylko węższy. To jest przygotowane właśnie pod robota paszowego, ale dopiero po modernizacji obory. Jeśli zwiększymy obsadę pod trzeciego robota udojowego, to najprawdopodobniej będzie też robot paszowy i już wtedy pełna automatyzacja – mówi hodowca.

Materiał hodowlany z własnego stada

Karol Faszczewski stawia na własny materiał hodowlany, nie planuje kupować jałówek hodowlanych ani krów.

- Mam aktualnie 84 krowy, ponad 35 jałówek cielnych, w tym 9 wysokocielnych. Myślę, że do końca roku będziemy doić ponad 100 sztuk. Nie chcę kupować zwierząt, chyba że dużo sztuk by mi wypadło, ale raczej nie chciałbym tego robić ze względów zdrowotnych. Kiedy pracujemy na swoich zwierzętach, nie ma chorób i nowych problemów, dlatego tego nie planuję – mówi Karol i dodaje, że wydajność w starej oborze i tak była wysoka, sięgała 12 tys. l średnio od krowy. Mleko odbiera od rolnika OSM w Piątnicy.

FOTO: Kolasińska

- Myślę, że w nowym budynku produkcja wzrośnie, choć może nie jakoś bardzo mocno. Dobrostan na pewno się poprawi, a za nim idzie wydajność. Ogólnie nie mam parcia na samą produkcję i ilość mleka. Bardziej chodzi mi o parametry. Nie mam problemu z somatyką ani z bakteriami. Od wielu lat nastawiam się na mleko A2A2. Większość stada ma już właśnie ten genotyp. W ostatnich latach dobór genetyczny był też prowadzony pod roboty, żeby było odpowiednie wymię – mówi rolnik.

Reszta sztuk, czyli cielęta i jałówki zostaną w starych budynkach po krowach produkcyjnych. To nadal całkiem spora powierzchnia, warta zagospodarowania.

- Dla jałówek i cieląt stary budynek będzie odpowiedni. Wcześniej miałem halę udojową 2x4 w układzie rybia ość, teraz zaczniemy produkcję na robotach – mówi Karol.

Automatyzacja kluczem do ograniczenia pracy

Rolnik mówi, że dotychczas pracował w oborze wolnostanowiskowej na głębokiej ściółce, a jałówki były w zmodernizowanych starych budynkach. Wszystko było utrzymywane luzem. Całość była prowadzona w stu procentach na głębokiej ściółce.

- Dla mnie to nowość, że w końcu nie będzie tego słania i odejdzie trochę pracy, bo tego jest naprawdę dużo. Bardzo ciężko znaleźć pracownika, a jak już go znajdziesz to trzeba dużo zaoferować żeby chciał pracować. Dlatego ta inwestycja jest dobra, tylko trochę za późno. Dużo życia to kosztowało. Ta inwestycja wynikała głównie z potrzeby ulżenia sobie w pracy, bo naprawdę bardzo ciężko wszystko samemu ogarnąć. Mamy z żoną czworo małych dzieci,  żona nie może za bardzo pomagać. Z pracownikami jest ciężko. Chodziło przede wszystkim o czynnik ludzki, czyli brak rąk do pracy. Dzisiaj jest taki czas, że daje się ogłoszenie i szuka kogoś do doju, a nikt po prostu nie chce tego robić – wyjaśnia Faszczewski.

Ile trwała budowa obory i co wchodziło w kwotę 6 mln zł?

Jak podkreśla Karol Faszczewski wydanie pozwoleń na budowę zajęło około półtora roku, a sama budowa trwała mniej więcej dziesięć miesięcy. Pierwsze prace ziemne były w sierpniu, prace budowlane ruszyły we wrześniu ubiegłego roku, a w czerwcu obora została zakończona.

- Gdyby nie mocna zima, wszystko byłoby gotowe wcześniej – dodaje Faszczewski.

Zwykle przy takich nowych obiektach wszystkich najbardziej ciekawi – co wchodzi w kwotę 6 mln zł.

Faszczewski nie ukrywa, że inwestycja nie była tania, ale nie o to w tym chodziło, żeby było tanio, ale praktycznie. Sześć milionów zł netto, tyle kosztowało wybudowanie obory na 160 krów na Podlasiu razem z wyposażeniem, drogami dojazdowymi i infrastrukturą dookoła budynku.

- Wybrałem wyposażenie topowych marek, bo realizowałem to bez generalnego wykonawcy. Nie było jednej firmy odpowiedzialnej za wszystko, czyli i za wyposażenie, i za całość inwestycji. Dzięki temu zaoszczędziłem około 30%. Gdybym robił to z generalnym wykonawcą, kosztowałoby to jakieś półtora miliona więcej – mówi Karol.

Wszystkie decyzje budowlane i dot. wyposażenia obiektu miały jeden główny cel – zmniejszyć pracochłonność i czasochłonność. Brak rąk do pracy na Podlasiu staje się coraz bardziej odczuwalny, więc rolnik wszystkie decyzje podporządkował tak, aby większość zadań mógł wykonywać samodzielnie.

Przeprowadzkę krów planuje w najbliższą sobotę albo w poniedziałek.

Życzymy powodzenia w nowej oborze i w zasadzie… na nowej drodze życia! Może nieco lżejszego niż dotychczas.

Z tego powodu separator miał ograniczyć koszty utrzymania legowisk, a w szczególności wydatki na zakup słomy, ponieważ dotychczas były one wyścielane materacem słomiano-wapiennym. Urządzenie kupiono w 2024 roku. Inwestycja kosztowała ok. 210 tys. zł netto.

Tadeusz Stelęgowski

FOTO: Szczepański

– Cały zestaw od firmy Börger składa się z separatora RC 40, rozdrabniacza, pompy wyporowej samozasysającej oraz szafy sterującej – wyjaśnia rolnik.

Zanim gnojowica trafi do separatora, przechodzi przez rozdrabniacz, którego zadaniem jest wychwytywanie elementów stałych, takich jak kamienie czy metalowe przedmioty. Dzięki temu zmniejsza się ryzyko uszkodzenia separatora.

– Separat ma ok. 31–35% suchej masy, a dzięki temu, że jest przechowywany pod dachem, ewentualne opady deszczu nie wpływają na jego wilgotność. Dla zdrowotności wymion ważne jest, aby możliwie jak najszybciej trafił on na legowiska – wyjaśnia hodowca.

Separator ma przepustowość 40 m³ gnojowicy na godzinę, a dzięki zastosowaniu rozdrabniacza do separatora nie trafiają ciała stałe.

FOTO: Szczepański

Czysta gnojowica

– Cały system zarządzania gnojowicą opiera się na dwóch zewnętrznych zbiornikach, do których trafia wyłącznie "czysta" gnojowica – wyjaśnia hodowca.

Takie rozdzielenie ma znaczenie nie tylko organizacyjne, lecz także higieniczne, ponieważ pomaga zapobiegać zapaleniom wymienia. W gospodarstwie dużą wagę przywiązuje się do oddzielania krów chorych od zdrowych. Szczególną uwagę hodowca zwraca na szybkie odseparowanie sztuk, u których rozwinęło się zapalenie wymienia.

– Takie krowy od razu po wykryciu choroby są przenoszone do izolatki, gdzie są leczone – dodaje Stelęgowski.

Takie podejście wynika z dążenia do utrzymania niskiego poziomu lks. Dzięki kompleksowemu postępowaniu, obejmującemu oddzielanie krów chorych oraz wykorzystywanie wyłącznie "czystej" gnojowicy z obory, w której przebywają tylko zdrowe krowy, udało się utrzymać liczbę komórek somatycznych na poziomie ok. 200 tys.

Produkcja i ścielenie

Separat produkowany jest co ok. 7–10 dni, w zależności od zapotrzebowania. Gdy zbliża się moment ścielenia, separator zostaje uruchomiony, a świeżo wytworzony materiał trafia bezpośrednio na legowiska.

Do ścielenia legowisk wyprodukowanym w gospodarstwie separatem wykorzystywana jest łyżka dozująca z taśmą, napędzana hydraulicznie i montowana na ładowarce przegubowej.

FOTO: Szczepański

– Na czas ścielenia krowy są przepędzane na jeden z korytarzy spacerowych, podczas gdy na drugim korytarzu odbywa się ścielanie. Po uzupełnieniu następuje odwrotna sytuacja. Rozścielanie na legowiskach po jednej stronie wzdłuż obory zajmuje tylko kilka minut – mówi rolnik.

Świeży separat jest równomiernie rozprowadzany, dzięki czemu krowy szybko mogą wrócić na swoje miejsca. Krótki czas ścielenia ma duże znaczenie w codziennym funkcjonowaniu obory, ponieważ ogranicza stres zwierząt.

Więcej o zarządzaniu gnojowicą i wykorzystaniu separatu do ścielenia legowisk przeczytasz w najnowszym wydaniu top bydło!

Ten artykuł pochodzi z wydania Top bydło 06/2026

czytaj więcej

Prowadzenie szerokiej produkcji paszowej

Stadnina Koni Janów Podlaski to dziś nie tylko symbol polskiej hodowli koni arabskich, ale również rozbudowane przedsiębiorstwo rolne prowadzące produkcję zwierzęcą i roślinną na dużą skalę. W strukturze działalności znajdują się zarówno hodowla koni, jak i produkcja mleka oraz uprawa roślin paszowych i zbóż.

Gospodarstwo w Janowie należy do największych państwowych ośrodków hodowlanych w kraju. Areał użytkowanych gruntów wynosi 1739 ha. Tak duża powierzchnia pozwala na prowadzenie szerokiej produkcji paszowej oraz zabezpieczenie potrzeb żywieniowych zwierząt utrzymywanych w stadninie.

W strukturze zasiewów dominują przede wszystkim: kukurydza na kiszonkę, zboża paszowe, trawy i użytki zielone, lucerna oraz inne rośliny wykorzystywane do produkcji pasz objętościowych.

Znaczna część areału przeznaczana jest właśnie pod produkcję pasz dla bydła mlecznego i koni. Dzięki temu stadnina może ograniczać zakupy zewnętrznych komponentów żywieniowych i częściowo uniezależniać się od wahań cen na rynku pasz.

Kukurydza kluczowa dla produkcji mleka

Jednym z najważniejszych elementów produkcji roślinnej pozostaje kukurydza. To podstawowa uprawa wykorzystywana do przygotowania kiszonki stanowiącej bazę żywienia bydła mlecznego.

Wysokiej jakości kiszonka kukurydziana dostarcza energii niezbędnej do utrzymania wysokiej wydajności mlecznej krów. W dużych gospodarstwach mlecznych ma ona fundamentalne znaczenie dla opłacalności produkcji.

Zakończone właśnie siewy kukurydzy są więc jednym z kluczowych momentów sezonu agrotechnicznego. Od przebiegu pogody w najbliższych tygodniach zależeć będą wschody roślin, rozwój plantacji oraz późniejsza jakość pasz.

Obecnie największym wyzwaniem pozostaje niedobór opadów. W wielu regionach kraju rolnicy sygnalizują pogłębiający się deficyt wilgoci w glebie, który może ograniczać tempo wzrostu kukurydzy już na początku wegetacji.

Produkcja mleka ważnym filarem działalności

Choć największą rozpoznawalność stadninie zapewniają konie arabskie, istotną częścią działalności pozostaje również produkcja mleka. Gospodarstwo utrzymuje stado bydła mlecznego (ok. 660 sztuk bydła) o wysokiej wydajności, a produkcja pasz oparta jest głównie na własnym zapleczu roślinnym.

Model funkcjonowania opiera się na ścisłym powiązaniu produkcji roślinnej i zwierzęcej. Uprawy dostarczają pasz, a produkcja zwierzęca zapewnia wykorzystanie nawozów naturalnych oraz stabilniejsze funkcjonowanie gospodarstwa.

W praktyce Janów Podlaski działa jak nowoczesne gospodarstwo towarowe, w którym poszczególne kierunki produkcji wzajemnie się uzupełniają.

Stadnina w Janowie Podlaskim istnieje od ponad 200 lat

FOTO: Krzysztof Zacharuk

Duże gospodarstwo oznacza duże koszty

Prowadzenie gospodarstwa o takiej skali wymaga rozbudowanego zaplecza technicznego, odpowiedniego parku maszynowego i dużych nakładów na produkcję.

Największe koszty generują obecnie: nawozy, paliwo, środki ochrony roślin, komponenty białkowe do żywienia bydła, a także energia elektryczna.

W przypadku produkcji mlecznej ogromne znaczenie mają również ceny pasz. Słabsze plony kukurydzy czy traw mogą oznaczać konieczność zakupu dodatkowych ilości surowców paszowych, co szybko podnosi koszty produkcji.

Dlatego warunki pogodowe mają dla gospodarstwa strategiczne znaczenie. Dobre plony oznaczają większą stabilność ekonomiczną i możliwość utrzymania wysokiej jakości żywienia zwierząt.

Model funkcjonowania janowskiej stadniny opiera się na ścisłym powiązaniu produkcji roślinnej i zwierzęcej

FOTO: Krzysztof Zacharuk

Rolnictwo pozostaje fundamentem funkcjonowania stadniny

Choć Janów Podlaski najczęściej pojawia się w mediach w kontekście koni arabskich, codzienne funkcjonowanie stadniny opiera się przede wszystkim na typowej pracy rolniczej – uprawie pól, zbiorze pasz, produkcji mleka i utrzymaniu zwierząt.

To właśnie produkcja roślinna stanowi fundament całego gospodarstwa. Bez własnej bazy paszowej utrzymanie tak dużej liczby zwierząt byłoby znacznie trudniejsze i bardziej kosztowne.

Dlatego zakończenie siewów kukurydzy w Janowie Podlaskim to znacznie więcej niż zwykła informacja o pracach polowych. Dla gospodarstwa to jeden z najważniejszych etapów sezonu, od którego zależeć będzie jakość pasz, wyniki produkcyjne i ekonomika całego przedsiębiorstwa w najbliższych miesiącach.

Krzysztof Zacharuk

Rodzina Bober prowadzi gospodarstwo w Woli Wodzyńskiej w powiecie ciechanowskim. Pracują ramię w ramię, dzieląc się codziennymi obowiązkami. Beata Bober, wraz z córką Martą zaczynają dzień od doju 180 krów. Marta Bober opiekuje się cielętami oraz profilaktyką zdrowotną stada. Adam Bober z synem Rafałem zajmują się pracami polowymi, również z córką Martą. Rodzina gospodaruje na 220 ha (kukurydza, użytki zielone, zboża).

W gospodarstwie obowiązków nie brakuje - codzienne prace takie jak dościelanie, wybieranie obornika, zacielenia, wycielenia i prowadzenie dokumentacji dotyczącej stada oraz zabiegów polowych – tu trzeba się dzielić, bo pracy jest w bród. W codziennych obowiązkach rodzinie pomagają wieloletni pracownicy.

Głównym źródłem dochodu rodziny jest produkcja mleka, a dodatkowym sprzedaż jałówek hodowlanych i opasów. Rodzina praktycznie od początku prowadzenia gospodarstwa współpracuje z firmą Josera i jej doradcami żywieniowymi, którzy pomagają bilansować pasze na każdym etapie rozwoju zwierząt, a jest ich tu kilkanaście...

Nietypowy system odchowu cieląt

Rolnicy od lat stosują nietypowy system chowu, w którym cielęta i młodzież są podzielone aż na 9 grup, w każdej z nich warunki i żywienie są nieco modyfikowane.

FOTO: Kolasińska

- Taki podział na grupy funkcjonuje u nas od dawna. Odkąd pamiętam, zawsze tak było. Kiedy tata zaczynał gospodarzyć razem z mamą, podzielili to właśnie w ten sposób, żeby mieć większą szansę dobrze dopilnować, które zwierzę potrzebuje więcej uwagi – zaznacza Marta Bober. 

Hodowcy stworzyli fantastyczne "przedszkole", a maluchy w każdym z budynków są dopieszczone i wyglądają jak „z wybiegu dla modelek”. Zadbane cielęta i zbilansowane żywienie na każdym etapie to według rodziny Bober podstawa do odchowania zdrowych wysokowydajnych krów mlecznych. A efekty są widoczne w wydajności, zdrowotności krów i chętnie kupowanych od rolników jałówek hodowlanych.

System odchowu, co prawda jest pracochłonny ze względu na częste przemieszczenia cieląt, ale mimo to pozwala na doglądanie każdej sztuki z osobna, indywidualnego podejścia żywieniowego oraz zdrowotnego. Wszystkie grupy technologiczne młodzieży i krów mają dostęp do wybiegu, światła słonecznego i świeżego powietrza - dobrostan zwierząt, to również podstawa tej hodowli. 

- To jest nasza praca, a krowy dają nam zarobić na chleb, dlatego trzeba im zapewnić najlepsze warunki do życia, wtedy się odwdzięczają – mówi młoda rolniczka. 

Pierwsze dni życia cielęcia 

Cielęta rodzą się w porodówce, a pierwsze minuty życia są kluczowe. To czas na wylizanie przez matkę, pobudzenie krążenia, odpojenie siarą i dezynfekcji pępka. Zimą cielęta trafiają pod lampę grzewczą do tzw. „inkubatora”. Siara jest badana siaromierzem, a jeśli okaże się gorszej jakości, cielęta otrzymują mrożoną, o lepszych parametrach. Od pierwszego dnia życia również mają dostęp do wody.

FOTO: Bober

Z kolei od 2. do 10. dnia życia cielęta przemieszczane są do pojedynczych kojców, które znajdują się w porodówce.

- Staramy się żeby przez pierwsze 5 dni mleko pochodziło od matki. Później mleko pochodzi już od innej sztuki, a po 10-14 dniach przechodzimy na preparat mlekozastępczy – mówi Marta Bober. 

- Każde cielę otrzymuje indywidualnie przygotowany preparat mlekozastępczy. Dzięki temu mam lepszą kontrolę nad każdym cielęciem. Budki są ponumerowane, mam też rozpisaną tablicę. Mogę na bieżąco oceniać kondycję, wielkość i wiek cielęcia oraz w razie potrzeby dostosować ilość mleka – dodaje i zaznacza, że preparat cielęta otrzymują do końca czwartego miesiąca życia, maksymalnie do 7 l dziennie.

Profilaktyka zdrowotna cieląt

Rolnicy stawiają na pełną profilaktykę, która rozpoczyna się już u krów cielnych w postaci szczepień przeciwko IBR oraz BVD i rotawirusom, a cielęta po 7 dniu życia otrzymują donosowe szczepienia przeciwko chorobom układu oddechowego.

Z kojców w porodówce na okres od 10. do 30. dnia życia trafiają do budek indywidualnych na zewnątrz znajdujących się w pobliżu porodówki. Od 1. do 2. miesiąca życia cielęta utrzymywane są w budkach indywidualnych w hali z jednospadowym dachem.

- Zima w tym roku była ostra, zakładałam cielętom derki, a do mleka dodawałam elektrolity żeby je wzmocnić. Hala nie ma ścian, więc zabezpieczyliśmy cielęta belami słomy na jednej z zawietrznych stron przed mroźnym wiatrem – mówi Marta Bober.

FOTO: Kolasińska

W tej grupie (od 10. dnia życia) wprowadzany jest poza preparatem mlekozastępczym suchy TMR z zakupu. Rolnicy zaznaczają, że nie robią go samodzielnie i jest to dla nich spora oszczędność czasu. Stosują go już około 2 lat, jest dostarczany w big bagach. Cielęta otrzymują go do woli, ale w tej grupie wiekowej pobierają go średnio 3 kg na dobę.

W kolejnej grupie w wieku od 2 do 3 miesiąca życia cielęta przemieszczane są do grupowego budynku z wybiegiem. Wewnątrz znajduje się odpajacz i wspólne koryto, gdzie otrzymują suchy TMR do woli. W tej grupie cielęta stopniowo są odzwyczajane od preparatu mlekozastępczego.

- Nie rozwadniamy go, po prostu systematycznie zmniejszamy ilość na sztukę, a coraz więcej pobierają suchego TMR-u – tłumaczy Marta Bober. Tuż obok tej grupy przebywa kolejna w wieku 3-4 miesięcy. Tu również znajduje się odpajacz, ale cielętom do suchego TMR-u z poprzedniej grupy dodawany jest TMR dla krów w laktacji, żeby stopniowo przyzwyczajać żwacz do nowej paszy. W tej grupie całkowicie rolnicy odchodzą od żywienia preparatem mlekozastępczym.

W wieku 5-7 miesięcy oraz 7-10 miesięcy cielęta otrzymują już tylko TMR dla krów w laktacji oraz śrutę zbożową.

FOTO: Kolasińska

Z kolei w okresie od 10 do 14 miesiąca życia młodzież przechodzi do stodoły, a razem z przemieszczeniem następuje zmiana paszy na TMR dla jałówek, o mniejszej zawartości energii, ale rolnicy dodają trochę TMR laktacyjnego. Jałówki są inseminowane w wieku 13-14 miesięcy w zależności od kondycji i wielkości.

W okresie od 14 do 23 miesiąca życia trafiają do grupy zacieleniowej, a na 2-3 tyg. przed wycieleniem trafiają do porodówki, później do obory dla krów.

Wydajność 11,5 tys. l krowy

Krowy przebywają w oborze wolnostanowiskowej, która powstała w 2004 r. - początkowo dla 70 szt., w kolejnych latach była modernizowana, aż do utworzenia 180 stanowisk i obszernego wybiegu.

- Ta obora jest pracochłonna, słoma na legowiska jest dościelana ręcznie, obornik wypychany jest z korytarzy dwa razy dziennie przy pomocy ciągnika z turem. Na ten budynek dziennie wykorzystujemy 6 bel słomy, reszta budynków też jest na ściółce – podkreślają rolnicy. Rodzina zaznacza, że w ich przypadku zużycie słomy jest olbrzymie – 3,5 tys. bel rocznie, z czego około 80 proc. jest dokupowane.

FOTO: Kolasińska

FOTO: Bober

Stół paszowy znajduje się na zewnątrz oraz wewnątrz budynku. Krowy nie są podzielone na grupy laktacyjne. PMR o zawartości 15 proc. białka i 27 proc. skrobi jest opracowany przez doradcę żywieniowego na produkcję 36 l mleka dziennie. Ponadto krowy w zależności od zaawansowania fazy laktacji i produkcji mleka otrzymują dodatkowo paszę treściwą w stacji.

• PMR składa się z sianokiszonki, kiszonki z kukurydzy, poekstrakcyjnej śruty sojowej i rzepakowej, CCM, mielonego ziarna zbóż, witamin, bufora i drożdży.

FOTO: Bober

Średnia zawartość białka w mleku wynosi 3,5-3,6 proc. i 4,1 proc. tłuszczu, a wydajność jest na poziomie 11,5 tys. l. Krowy dojone są dwa razy dziennie, w hali typu rybia ość 2x12 stanowisk. Zajmuje to nieco ponad 4 godziny dziennie. Natomiast na porodówce krowy dojone są przy pomocy konwi.

- Jesteśmy pod oceną użytkowości mlecznej, a w codziennej pracy opieramy się na raportach PFHBiPM. Próbny udój odbywa się co miesiąc w piątek i sobotę rano. Z raportów korzystamy do oceny zdrowia, kondycji i korekty dawek pasz treściwych w stacjach – wyjaśnia Marta Bober.

Inseminacja krów

Rodzina Bober nie chce już zwiększać wydajności mlecznej. Podczas doboru nasienia dla krów stawiają na niski inbred, zdrowotność, długowieczność i prawidłową budowę krów. Zależy im przede wszystkim na mocnych nogach, dużym kalibrze, prawidłowym ustawieniu kończyn i mocnym więzadle środkowym wymienia.

FOTO: Kolasińska

- Wydajność jest ważna, ale nie chcemy już jej znacząco podnosić – mówią rolnicy.

Krowy mają wykrywacze rui na szyjach, które wysyłają informację na aplikację o okienku inseminacyjnym.

- To przydatne urządzenie, ale dla nas najważniejsza jest codzienna obserwacja, wychwycenie objawów czy problemów zdrowotnych. Sporo rzeczy zauważamy z mamą podczas doju. Nie mamy bramek selekcyjnych, to my zajmujemy się selekcją i oceną zdrowia oraz kondycji zwierząt – mówi młoda rolniczka.

Inseminację w gospodarstwie wykonuje głównie weterynarz, ale od pewnego czasu Marta Bober zajmuje się również i tym, po ukończonym kursie inseminacyjnym. 

- Chciałabym jeszcze poszerzyć swoje umiejętności o badanie USG, żeby dokładniej oceniać, z którego jajnika jest owulacja oraz lepiej rozpoznawać problemy w rozrodzie, np. torbiele jajników czy powtarzające się ruje – tłumaczy.

Opas wolców i jałówek alternatywnym dochodem

Krowy i jałówki, które mają problem z zacieleniem są inseminowane nasieniem buhajów limousine lub angus. Część byczków zostaje sprzedana w wieku 2 tygodni, a reszta jest kastrowana. Są przeznaczane razem z jałówkami np. z bliźniaczych ciąż lub z problemami z rozrodem na opas. Rocznie rodzina sprzedaje około 30 opasów, w wieku 24 miesięcy.

FOTO: Kolasińska

- Opasy otrzymują niedojady od krów w laktacji, uzupełniamy go odrobiną CCM. Chcielibyśmy robić im oddzielny wóz paszowy, ale jest ich za mało, na robienie dodatkowego wozu. Pasza mogłaby się nie domieszać – tłumaczy rolniczka.

Jakie plany na rozwój gospodarstwa?

Rodzina Bober ma wsparcie w młodym pokoleniu i jest dla kogo rozwijać gospodarstwo. Marta Bober ukończyła lutym tego roku studia rolnicze i z chęcią pomaga rodzicom. Niebawem wychodzi za mąż, ale podkreśla, że nie wyobraża sobie innej pracy.

- Mama mówi, że miłość do krów wyssałam z mlekiem. Od dziecka mnie to interesowało i chciałam zostać w gospodarstwie. Oprócz studiów bardzo dużo czytałam fachowej prasy i uczyłam się, jak to wszystko organizować i ulepszać. Nie było łatwo łączyć studiów i pracy w gospodarstwie, ale po prostu lubię to i sprawia mi to ogromną satysfakcję – mówi Marta Bober. Widać to na każdym kroku. Rafał Bober z kolei chętniej zajmuje się uprawą i pracami polowymi. W tym gospodarstwie współpraca to podstawa. 

- W każdym budynku w zasadzie mamy już maksymalną obsadę. Nasze gospodarstwo rozwijało się bardziej pod kątem zwiększenia powierzchni użytków. Tata wolał uprawiać ziemię własną niż dzierżawić, więc inwestował w grunty. W przyszłości planujemy wybudować oborę. Chcemy w ten sposób usprawnić pracę i ograniczyć aż tak duży podział zwierząt – mówi Marta Bober.

Rodzina myśli o zwiększeniu pogłowia krów mlecznych ze 180 do 250-300 krów w doju. Jest potencjał we własnym materiale hodowlanym, bo obecnie nadwyżka - 30 jałówek, jest co roku sprzedawana. Nie znajdą do swojego gospodarstwa lepszych niż odchowane na własnym mleku i pod czujnym okiem profesjonalistów.

Mateusz Lipka, DORADCA ŻYWIENIOWY SEKTOR BYDŁO Josera Polska Sp. z o.o.

FOTO: Kolasińska

Unia Europejska jest już – jak podkreśla – „na końcu zwalczania tego problemu”. W wielu krajach programy eradykacyjne są zaawansowane, a status „wolny od BVD czy IBR” staje się standardem.

W Polsce obowiązuje wprawdzie rozporządzenie Ministra Rolnictwa dotyczące zwalczania tych chorób, funkcjonujące od kilku lat, ale efekty są znikome:

• jak wskazuje dr Jędryczko, oficjalnie wolnych od BVD/IBR jest dotąd zaledwie kilkanaście – kilkadziesiąt obór (w jego wypowiedzi pada liczba ok. 17),
• skala problemu w praktyce się nie zmniejszyła.

– Samo odgórne zarządzenie, bez wsparcia i koordynacji, jest po prostu pozbawione sensu – ocenia.

Newsy i porady dla ekspertów

Newsletter top agrar Polska

Zapisz się

Konieczne są badania laboratoryjne

BVD/MD i IBR/IPV to choroby, które w większości stad nie manifestują się spektakularnie. Nie ma jednego, charakterystycznego objawu, który pozwoli powiedzieć: „to na pewno BVD” czy „to IBR”.

– To są jednostki chorobowe, których nie widać. One są utajone, a jednocześnie ich znaczenie ekonomiczne jest ogromne – podkreśla dr Jędryczko.

W obrazie klinicznym mogą pojawiać się m.in.:

• biegunki cieląt i młodzieży,
• nawracające zapalenia płuc,
• problemy z rozrodem: ronienia, ciche ruje, obniżenie skuteczności inseminacji,
• ogólne „niewyjaśnione” spadki wydajności czy kondycji stada.

– Żaden, choćby najbystrzejszy lekarz weterynarii, nie ma szans na podstawie samego badania klinicznego powiedzieć, która to jednostka chorobowa i czy w ogóle „to jest ten temat”. Dlatego konieczne są badania laboratoryjne, żeby w ogóle rozpoznać problem – zaznacza.

Nie ma dotacji państwowych

Z punktu widzenia administracji – Głównego Inspektoratu Weterynarii i Ministerstwa Rolnictwa – część pracy została wykonana: są przepisy, jest ramowe podejście. Jednak kluczowego elementu brakuje.

– Nie ma dotacji państwowych na zwalczanie tych chorób. Podobnie zresztą jest w Niemczech czy we Francji – mówi dr Jędryczko. – Tyle że tam znaleziono inne rozwiązanie.

W krajach zachodnich:

• poszczególne landy (w Niemczech) albo
• związki hodowców

uruchamiają własne środki, by wesprzeć finansowo programy zwalczania BVD i IBR – np. dofinansowują badania, statusy zdrowotne, koordynację działań. W Polsce takiego mechanizmu praktycznie nie ma.

Dr Jędryczko zwraca uwagę, że przy chorobach wysoce zakaźnych pojedyncze gospodarstwo „działające w oderwaniu” ma bardzo ograniczone szanse:

– To nie jest tak, że dziś hodowca A zacznie zwalczać BVD, a za ścianą hodowca B nie będzie robił nic. Te choroby są wysoce zakaźne. Jeśli to nie będzie skoordynowane, trudno mówić o realnym sukcesie.

W jego ocenie, kluczowe są dwa poziomy wsparcia:

1. Środki związków hodowców i samorządów regionalnych – na wzór rozwiązań niemieckich czy francuskich.
2. Aktywna rola mleczarni w systemowym podejściu do zdrowotności stad.

– W naszych realiach, bez pomocy mleczarni nie jesteśmy w stanie tego udźwignąć w żaden sposób – mówi wprost dr Jędryczko.

Dlaczego właśnie mleczarnie?

• Mają siłę przetargową i „siłę przewidywania”,
• dysponują narzędziami ekonomicznymi (premie, kary, wymagania jakościowe),
• mogą koordynować działania w regionie.

– Nie chcę używać słowa „zmuszać”, ale mleczarnie mogą skłonić, przekonać hodowców do podjęcia określonych kroków. Ale samo „zaczęcie działań” to dopiero początek. Od pierwszych badań do faktycznego uwolnienia stada droga jest bardzo długa – zaznacza.

Zobacz także: Opas wolców i krów wybrakowanych jako źródło dochodu dla rolnika [WIDEO]

Szczepienia jako „cudowne rozwiązanie”

Częsty błąd w podejściu hodowców do BVD i IBR dr Jędryczko widzi w nadmiernej wierze w szczepienia jako „cudowne rozwiązanie”:

– Ile razy słyszę w terenie: „ja nie mam problemu BVD, bo szczepię” albo „nie mam IBR, bo szczepię”. Z punktu widzenia lekarskiego to nonsense.

Wyjaśnia:

• są szczepienia eradykujące/uwalniające – zaprojektowane jako element programu usuwania choroby ze stada, ale ściśle powiązane z badaniami, eliminacją osobników zakażonych, monitoringiem;
• są szczepienia, które tylko minimalizują straty kliniczne, łagodzą przebieg i ograniczają objawy, ale nie usuwają wirusa ze stada.

– Jeśli mamy chorobę eradykować, musimy do tego podejść ze znajomością rzeczy. To nie jest tylko to, że wprowadzimy szczepienia i „będzie idealnie” – podkreśla.

Eocena Polska

VetLab Group uczestniczy także w projekcie Eocena Polska, związanym z oceną użytkowości mlecznej krów realizowaną m.in. przez Mazowiecki i Podlaski Związek Hodowców Bydła i Producentów Mleka.

– W tej sprawie szczegółowo powinni wypowiedzieć się przede wszystkim prezesi spółki. My, jako podwykonawca, działamy w dwóch obszarach – wyjaśnia dr Jędryczko.

Z jednej strony funkcjonuje Mlekolab, który:

• wykonuje analizę składu mleka,
• prowadzi badania liczby komórek somatycznych.

To klasyczne filary oceny użytkowości mlecznej i jakości surowca.

– W tej chwili zaczynamy wprowadzać kilka elementów uzupełniających. Jeszcze nie chcę mówić – także ze względów marketingowych – jakie to konkretnie elementy, ale mają one wspomóc wiele aspektów: nie tylko zdrowotnych, lecz także tych, które wpływają na środowisko i przede wszystkim na zdrowie ludzi – zapowiada.

Zasadniczy postulat dr. Jędryczki wobec systemu Eoceny brzmi jasno:

• w ocenie i premiowaniu gospodarstw należy wyraźnie doceniać status zdrowotny,
• nie koncentrować się wyłącznie na rekordach wydajności.

– Przed chwilą mówił o tym także prelegent z Niemiec: robimy super wydajności trochę „dla sportu”. Nie wiadomo po co. Tymczasem wszystko musi być zrównoważone – przywołuje.

W praktyce oznacza to zmianę filozofii:

• nie „kto ma 18, 20 tys. kg mleka od krowy”,
• lecz „kto nie ma IBR-u, kto nie ma gorączki Q, kto nie stanowi zagrożenia dla konsumentów”.

– Jeśli nie będzie odpowiedniego statusu zdrowotnego, to my nic nie osiągniemy. Nigdy – podkreśla. – Naszym celem jest, by w e-ocenie promować i nagradzać zdrowie zwierząt, a dopiero potem wydajność. Wtedy obraz hodowli mleka będzie zupełnie inny.

Efektywna produkcja mleka - Forum Mleko już wystartowało!

Co wymaga skuteczne zwalczanie? 

Z perspektywy dr. Romana Jędryczki najpoważniejszym wyzwaniem dla polskich stad mlecznych nie są spektakularne, urzędowo zwalczane epidemie, lecz ciche, przewlekłe choroby wirusowe – przede wszystkim BVD/MD i IBR/IPV.

Ich skuteczne zwalczanie wymaga:

• laboratoryjnego rozpoznania i systematycznego monitoringu,
• koordynacji działań na poziomie regionów,
• zaangażowania związków hodowców, władz regionalnych i mleczarni,
• mądrego wykorzystania szczepień – w programach eradykacyjnych, a nie jako „alibi”,
• oraz zmiany akcentów w systemach oceny: od kultu wydajności do premiowania zdrowia.

– Najpierw zapewnijmy, że nasze krowy są wolne od kluczowych chorób, a dopiero potem bijmy rekordy. I że nie stwarzamy zagrożenia dla konsumentów. To jest istota nowoczesnej, odpowiedzialnej produkcji mleka – podsumowuje dr Roman Jędryczko.

Zobacz WIDEO:

Paweł Kuroczycki

DairyMilk M6850

Opcjonalnie dostępny jest czujnik liczby komórek DairyMilk M6850. Mierzy liczbę komórek w każdej ćwiartce wymienia. Dzięki temu fermy mleczne będą mogły szybciej reagować na zapalenie wymion, bo wg producenta system informuje o najwcześniejszych objawach.

Robot udojowy GEA

FOTO: Andrzej Rutkowski

Dzięki oprogramowaniu DairyNet rolnicy otrzymują dane dotyczące udoju, zdrowia i żywienia oraz mogą kontrolować te procesy. Dane można także śledzić na bieżąco, korzystając z aplikacji na smartfonie.

System CowScout umożliwia obserwację zmian w zachowaniu krów, w tym objawów związanych z rują. Czujniki śledzą aktywność ruchową i – na tej podstawie – przesyłają powiadomienia o potencjalnych odchyleniach od normy. Dane te mogą być pomocne przy podejmowaniu decyzji związanych z rozrodem i zdrowiem krów.

Więcej na temat możliwości robotów i systemu zarządzania opowie Wiesław Kowalewski z firmy GEA podczas drugiego dnia Forum Mleko już 4 lutego w Różanie w woj. mazowieckim. Zapraszamy!

FOTO: Ahm

Jaki siaromierz jest najlepszy?

Jednym z kluczowych elementów jest badanie jakości siary. Kolostrometr (siaromierz) zanurzeniowy, który kosztuje ok. 120 zł, w praktyce często nie zdaje egzaminu. Urządzenie to ocenia gęstość właściwą siary – pośredni wskaźnik zawartości gamma-globulin (w tym IgG) – jednak dokładność pomiaru zależy od wielu czynników: temperatury próbki (powinna wynosić ok. 20°C), zawartości tłuszczu, piany, a nawet sposobu odczytu wyniku. Z doświadczenia zootechniczki wynika, że najlepszym rozwiązaniem jest inwestycja w refraktometr elektroniczny, kosztujący ok. 800 zł.

– Kontrolujemy jakość siary za pomocą refraktometru elektronicznego, a wyniki systematycznie zapisujemy w zeszycie siarowym. Wcześniej korzystaliśmy z refraktometru optycznego (cena ok. 200 zł), jednak okazało się, że uzyskiwane wyniki znacznie się różniły – każdy z pracowników odczytywał skalę nieco inaczej, co prowadziło do rozbieżności w ocenie jakości siary. Jeżeli chcemy mieć pewne wyniki, warto zainwestować w dokładniejsze urządzenie pomiarowe – wyjaśnia zootechniczka.

Siara suszona zamiast mrożonej

Na fermie zrezygnowano z mrożenia siary z wysoką zawartością przeciwciał jako rezerwy, na rzecz wzbogacania w razie potrzeby siary matczynej preparatem na bazie suszonej siary. To właśnie ze względu na ten sposób pierwszego odpoju cieląt zdecydowano się na inwestycję w refraktometr elektroniczny.

– W przypadku złych parametrów siary (wartość < 23% brix) przygotowujemy preparat siarozastępczy (do siary matczynej dodawana jest siara suszona). Z powodu dość wysokiego kosztu przygotowania (opakowanie 700 g to ok. 200 zł), dodawanie "na oko", aby uzyskać siarę o zamierzonej wartości nie wchodziło w grę. Dlatego wspieramy się aplikacją, obliczającą ilość suchej siary niezbędną do uzyskania dobrego pójła – wyjaśnia zootechniczka i dodaje: – Zrezygnowaliśmy z podawania w sytuacjach awaryjnych siary mrożonej ze względu łatwość na popełniania błędów. Głównym błędem jest za wysoka temperatura wody, która ma skrócić czas rozmrażania, a niszczy przeciwciała.

Rozmrażanie siary powinno przebiegać powoli, najlepiej w kąpieli wodnej o temperaturze nieprzekraczającej 45°C, optymalnie 40°C. Zbyt wysoka temperatura (powyżej 50°C) prowadzi do denaturacji białek, zwłaszcza immunoglobulin, co znacząco obniża odpornościową wartość siary. Przejście na suszoną siarę ograniczyło ten problem.

– W celu weryfikacji poprawności odpojenia sprawdzamy liczbę przeciwciał w surowicy z krwi w drugiej dobie życia na refraktometrze elektronicznym i prowadzimy notatki – opisuje Basińska.

Z dalszej części artykułu dowiesz się również w jaki sposób dobrać preparat mlekozastępczy i dlaczego wysoka cena nie jest odpowiednikiem wysokiej jakości.  

W badaniu przeprowadzonym w 2023 roku w jednej z największych ferm mlecznych w Chinach naukowcy obserwowali 916 krów rasy holsztyńskiej przez dziesięć dni. Każde zwierzę było oceniane pod kątem tzw. zachowań stereotypowych – czyli powtarzalnych, pozornie bezcelowych ruchów, które często wskazują na stres lub dyskomfort.

Zobacz też: Największa na świecie instalacja automatycznego doju krów DeLaval na polskim Pomorzu. Ile krów dziennie wydoi?

Okazało się, że niemal połowa krów (45,7%) przejawiała tego rodzaju zachowania, a najczęstszym z nich (70%) było zwijanie języka – ruch przypominający spiralne zawijanie i wysuwanie języka na zewnątrz pyska. Najwięcej takich przypadków występowało w fazie późnej laktacji, co może wskazywać na związek z obciążeniem metabolicznym organizmu.

Czy krowa zwija język przez stres? Naukowcy sprawdzili poziom kortyzolu

Wcześniej sądzono, że zwijanie języka jest formą „samoregulacji”, czyli sposobem na radzenie sobie ze stresem. Zespół badawczy kierowany przez prof. Xianhonga Gu postanowił to sprawdzić naukowo. Jak czytamy w badaniu opublikowanym w Frontiers in Veterinary Science, pobrano próbki śliny i włosów od 601 krów, by zmierzyć poziom kortyzolu – hormonu uznawanego za najważniejszy wskaźnik stresu. Dodatkowo analizowano dane z oceny mleka (tzw. DHI), zawartość tłuszczu i białka, a także wyniki kondycji ciała (BCS).

Analiza wykazała, że nie było żadnych różnic w poziomie kortyzolu między krowami zwijającymi język a tymi, które nie wykazywały takich zachowań. Nie znaleziono też korelacji między częstotliwością zwijania języka a ilością hormonu stresu. Oznacza to, że zwijanie języka nie jest mechanizmem rozładowania stresu, jak wcześniej przypuszczano. To zachowanie ma inne, fizjologiczne podłoże.

Kwasowość żwacza i białko w mleku – co ujawniła analiza wyników produkcyjnych

Naukowcy porównali również dane produkcyjne (tzw. DHI) 762 krów, w tym zawartość białka w mleku, jego odmiany (białko ogólne, prawdziwe i surowe) oraz dzienną wydajność. U krów o największej częstotliwości zwijania języka (tzw. grupa extreme tongue-rolling, ETR) odnotowano niższy udział białka w mleku w porównaniu do zwierząt z grupy kontrolnej. Jednocześnie zaobserwowano, że gdy częstotliwość zwijania języka wzrastała, udział białka stopniowo się zwiększał.

Według autorów może to oznaczać, że krowy wykonujące ten ruch produkują więcej śliny, co pomaga stabilizować pH żwacza i pośrednio wpływa na proces trawienia i syntezę białka. Zjawisko to tłumaczyłoby, dlaczego zachowanie częściej pojawia się przy większym obciążeniu metabolicznym.

Zachowanie krów w oborze mówi o ich stanie zdrowia

Zespół kierowany przez prof. Xianhonga Gu doszedł do wniosku, że zwijanie języka jest objawem zaburzeń metabolicznych, a nie oznaką stresu psychicznego. Często pojawia się, gdy krowa ma zaburzoną równowagę w żwaczu, a organizm próbuje samodzielnie to skorygować.

Badacze sugerują, że takie zachowanie można traktować jako wczesny wskaźnik nieprawidłowości w żywieniu – zwłaszcza wtedy, gdy w stadzie rośnie liczba zwierząt zwijających język. W praktyce może to oznaczać problem z bilansowaniem paszy, strukturą TMR lub poziomem włókna.

Ceny bydła: ubojnie ponownie obniżają stawki. Ile płacą od 14.10.2025?

To sygnał ostrzegawczy, nie kaprys krowy

Zwijanie języka u bydła to nie „dziwny nawyk”, lecz reakcja obronna organizmu na stres metaboliczny i problemy trawienne. Krowa dosłownie „mówi” hodowcy, że coś jest nie tak. A uważny rolnik, który potrafi to zauważyć i zareagować, może nie tylko poprawić dobrostan krów mlecznych, ale też uniknąć strat wydajności mleka.

Oprac. Mkh na podst. Frontiers

Lepszego miejsca na zdobycie wiedzy o hodowli krów mlecznych nie znajdziesz! Już 7 października w Hotelu Mazurkas w Ożarowie Mazowieckim spotkają się hodowcy, eksperci i przetwórcy mleka. To jedyna taka okazja, by poszerzyć wiedzę, wymienić doświadczenia i wspólnie świętować jubileusz 20-lecia Tygodnika Poradnika Rolniczego.

Niewidzialne krowy. Skandynawska filozofia w polskich oborach

Od wielu lat skandynawscy hodowcy bydła mlecznego kierują się filozofią „niewidzialnych krów”. To zwierzęta, które są zdrowe, bezproblemowe i wysoko wydajne – tak, że wręcz „znikają” w stadzie. Czy taki model chowu jest możliwy w Polsce? Tak – ale wymaga odpowiedniej genetyki, wiedzy i doświadczenia.

Droga do „niewidzialnej krowy” zaczyna się już od odchowu cieląt, a kończy na właściwym żywieniu w całym okresie produkcyjnym. O tym wszystkim będzie mowa na Kongresie.

Eksperci o żywieniu i zdrowiu krów mlecznych

W Ożarowie wystąpią najwięksi autorytety w branży:

• dr Paweł Górka z Uniwersytetu Rolniczego w Krakowie – opowie, jak zarządzać zdrowiem i żywieniem cieląt od pierwszych dni życia, by budować przyszłą wysoką produkcję mleka,
• prof. Zygmunt Maciej Kowalski – zaprezentuje zasady żywienia krów mlecznych, które pozwalają utrzymać stado w zdrowiu i zwiększyć wydajność.

Rynek mleka dziś i jutro. Światowe prognozy i polska debata

Co nas czeka na rynku mleka w Polsce i na świecie? Prognozy przedstawi Philipp Goetz z IFCN AG – międzynarodowej sieci zajmującej się badaniami i doradztwem w łańcuchu dostaw mleka.

A jak te analizy oceniają polscy przetwórcy? O tym dowiemy się podczas debaty „Rynek mleka dziś i jutro”. To szansa, by poznać prognozy, ale i skonfrontować je z rzeczywistością naszych gospodarstw.

Gala 20-lecia Tygodnika Poradnika Rolniczego

Kongres to nie tylko wykłady i dyskusje, ale też świętowanie jubileuszu 20-lecia TPR. Uroczysta gala będzie okazją, by wspólnie uczcić tę wyjątkową rocznicę i spotkać się w gronie rolników z całej Polski.

Zapisz się już dziś!

Kiedy odbędzie się Kongres Polskie Mleko TPR?

Przypominamy, że Kongres Polskie Mleko odbędzie się:

• Kiedy? –  7 października 2025 r.
• Gdzie? – W Hotelu Mazurkas w Ożarowie Mazowieckim pod Warszawą.
• O której? –  Start o godz. 10.00.

Kliknij banner i zapisz się na Kongres Polskie Mleko:

Kongres Polskie Mleko 2025

FOTO: Tpr

Beata Dąbrowska

Gospodarstwo Kosińskich w woj. podlaskim. Na zdjęciu widoczna jest nowa obora wolnostanowiskowa oraz hala udojowa, w której znajduje się karuzela na 40 stanowisk

FOTO: Marcin Mierzejewski, DSV Polska

- W pierwszym roku z 300 hektarów uzyskaliśmy 300 ton zbóż, a 80 krów produkowało 100 l mleka dziennie. To raczej marny wynik, ale nie poddawaliśmy się. Powolną i bardzo mozolną pracą doprowadzaliśmy uprawy do porządku. Dokupowaliśmy ziemię i powiększaliśmy stado – mówi Grzegorz Kosiński, który w gospodarstwie zajmuje się produkcją roślinną. Stopniowo rosła powierzchnia upraw i kształtowały się plany na przyszłość i rozbudowę. Obecnie gospodarują na powierzchni około 750 ha, produkują mleko od 600 krów i utrzymują około 600 szt. młodzieży.

Obora wolnostanowiskowa na 526 legowisk

Nowo wybudowana obora ma wymiary 35 x 132 m, z centralnie położonym stołem paszowym, jest podzielona na cztery grupy. Wyposażona jest w 526 legowisk na gumowych matach. Budynek ma 12,5 m wysokości w kalenicy, gdzie znajduje się świetlik szerokości 4 m. Krowy chłodzi 16 wentylatorów średnicy 5 m, które są umiejscowione nietypowo, bo nad legowiskami, a nie stołem paszowym.

FOTO: Kolasińska

Ściany boczne są wyposażone w kurtyny elastyczne, którymi steruje stacja pogodowa - automatycznie otwierają się i zamykają w zależności od temperatury na zewnątrz i wewnątrz budynku. W każdej grupie znajdują się po dwa czochradła. Stół paszowy wyposażony jest w podwójną rurę karkową. Na betonowej posadzce pracują zgarniaki łańcuchowe, które uruchamiają się co dwie godziny (zgarniają gnojowicę do zbiornika o pojemności 500 m3).

- Wszystkie krowy w trakcie laktacji oraz krowy w pierwszej fazie zasuszenia są utrzymywane w nowym obiekcie. Docelowo chciałbym krowy zasuszone przenieść i utrzymywać w nim tylko grupę produkcyjną – wyjaśnia Krzysztof Kosiński, odpowiedzialny w gospodarstwie za produkcję zwierzęcą.

Cielęta w budkach igloo – podwójnych i indywidualnych

W starszych budynkach przebywa młodzież i znajdują się także dwie porodówki – osobno dla krów i dla jałówek, gdzie zwierzęta trafiają na trzy tygodnie przed wycieleniem. Z kolei cielęta od urodzenia do 2. miesiąca życia są utrzymywane w indywidualnych budkach typu igloo.

- Zaczęliśmy wprowadzać trochę budek podwójnych. Badania pokazują, że cielęta lepiej się rozwijają i socjalizują. W tym kierunku też idzie prawodawstwo unijne i mówi się, że za kilka lat będzie to wymóg. Oczywiście budki indywidualne mają niekwestionowane zalety. Możemy indywidualnie podejść do cielęcia, obserwować spożycie paszy, szybciej zareagować jeśli pojawią się jakieś problemy. Jednak musimy podążać za trendami konsumentów – mówi Krzysztof.

Cielęta po dwumiesięcznym pojeniu mlekiem, stopniowo odstawianym, przechodzą do kojców zbiorowych w cielętniku, a stamtąd do jałownika. Byczki są sprzedawane w wieku dwóch-trzech tygodni, trafiają do innych gospodarstw z mięsnym profilem produkcji. Seksowane nasienie jest stosowane tylko u jałówek, reszta krów jest inseminowana nasieniem konwencjonalnym. 

Karuzela na 40 stanowisk i system zarządzania stadem

Początkowo krowy były dojone w hali udojowej typu rybia ość 2x6, potem w hali 2x8 stanowisk. W 2012 r. dój 330 krów zajmował 5 godz. rano i 5 godz. wieczorem.

Karuzela na 40 stanowisk doi 170 krów na godzinę.

FOTO: Dorota Kolasińska

- 70 krów na godzinę to i tak nie był zły wynik. Praca była bardzo uciążliwa, system awaryjny, często się psuł i trzeba było dzwonić po serwis. W pewnym momencie wszystko siadało, przekroje rur i systemy schładzalnicze nie były dostosowane do tej ilości mleka, zbiorniki były za małe, był problem z elektryką. Mieliśmy dość – wymienia Krzysztof Kosiński. Udało się uruchomić nowy budynek, w którym znajduje się karuzela na 40 stanowisk.

Dój 170 krów zajmuje godzinę, a całego stada około 3 godzin. – To była rewolucja jeśli chodzi o dój, do tego oczywiście większy zbiornik, cała infrastruktura, poczekalnia, bramka selekcyjna – wymienia hodowca. Karuzela usprawniła dój, a system zarządzania stadem pomaga grupować krowy, przy pomocy respondera na szyi. System oprócz identyfikacji zwierząt, wykrywa ruję, mierzy podstawowe zachowania behawioralne jak leżenie i przeżuwanie. Bramka selekcyjna pomaga w wyłapaniu krów chorych, do inseminacji czy przegrupowania.

- To też bardzo ułatwiło pracę, bo już przy takim stadzie liczącym kilkaset krów, chodzenie z karteczkami, latarkami, szmatką do wytarcia kolczyków, żeby zidentyfikować sztukę, było okropnie uciążliwe – wspomina Krzysztof Kosiński. Stado podzielone jest na kilka grup, dlatego tak ważna jest regularność procesu grupowania (tu akurat odbywa się raz w tygodniu). Respondery są zakładane już w grupie 13.-14. miesięcznych jałówek przed inseminacją, później zdejmowane i zakładane po wycieleniu.

Grupowe żywienie krów

W gospodarstwie krowy są żywione TMR z podziałem na grupy technologiczne. Pierwszą grupę stanowią krowy do 100-120 dnia po wycieleniu tzw. „rozszerzony fresh”, mające wydajność około 50 l dziennie. Drugą grupę stanowią krowy „fresh”, w której są same pierwiastki.

FOTO: Kolasińska

- Jest duża zaleta takiej organizacji, bo daje spokój młodym samicom. Mają jeszcze dodatkowe kilka miesięcy na przyzwyczajenie się do nowej sytuacji. Oddzielenie ich od wieloródek ogranicza stres, nie ma walki o miejsce przy stole paszowym. Widzimy to też w wydajności – dodaje Krzysztof Kosiński. Pierwiastki produkują średnio 36-37 l.

Dawka paszowa opracowana przez doradców żywieniowych jest przygotowana na bazie kiszonki z traw i kukurydzy, pasz treściwych, kiszonego ziarna kukurydzy, śruty rzepakowej i sojowej, suplementowana mieszanką mineralną i witaminową.

Rolnicy tak przygotowują zbiór trawy, lucerny i Mieszanki Gorzowskiej, żeby wszystko znalazło się w jednym silosie. Tylko jeden pokos lucerny, zwykle trzeci, trafia na oddzielną pryzmę, bo trawy w tym okresie nieco wolniej rosną i trudniej jest zgrać zbiór z odpowiednią fazą wegetacji zielonek.

- Między pierwszym, a drugim pokosem mamy 4-5 tygodni, a między drugim, a trzecim mamy już 7-8 tygodni. Lucernę wtedy kosimy wcześniej, są żniwa i wracamy do traw – tłumaczy Grzegorz.

Wydajność na poziomie 12 tys. l od krowy

Mleko od braci Kosińskich codziennie odbiera SM Mlekovita. Średnia wydajność krów dobija do 12 tys. l, ale jest nadal przestrzeń do wzrostu.

- Do tej pory cały czas mając w głowie to, że powstanie nowa obora, zwiększaliśmy liczbę krów. Selekcja była bardzo delikatna, bo sprzedawaliśmy tylko krowy, które już naprawdę nie nadawały się do dalszej produkcji. Powiększyliśmy stado bez zakupu ani jednej sztuki, ani jednej jałówki. W ciągu 10 lat z 200 krów dojnych dobiliśmy do 600. Nie mogliśmy sobie pozwolić na sprzedaż jałówek, genotypowanie czy jakieś bardziej profesjonalne zarządzanie tą hodowlą. Nie chcemy już zwiększać pogłowia, zostaniemy przy około 530 krowach w laktacji – wyjaśnia Krzysztof Kosiński i dodaje, że widzi potencjał do wzrostu wydajności. Jednak nic na siłę. Wydajność wzrosła stopniowo, a złożyło się na to kilka czynników – przestronne budynki, poprawa dobrostanu, bazy paszowej i sytuacji na łąkach i polach.

- Myślę, że sukces tkwi we wszystkim po trochu. Uważam, że jest pięć kluczowych warunków dobrej hodowli z sukcesem - dobrostan, genetyka, odchów cieląt, żywienie i rozród. W żywieniu najważniejsze są pasze objętościowe i na tym się skupiamy – dodaje hodowca. Podkreśla, że największy postęp nastąpił po zmianie budynków, bo od 2020 r. produkcja mleka wzrosła dwukrotnie. Jednak trzeba podkreślić, że w ciągu 15 lat skok był niewyobrażalny z 2,5 tys. l do 20 tys. l dziennie. To jeden z czynników, który wpłynął w dużej mierze na zmianę struktury upraw, gdyż wzrost ilości hektarów był nieporównywalnie mniejszy niż wzrost produkcji mleka.

Pasze objętościowe kluczowe

Jak podkreślają hodowcy, większość, bo aż 80 proc. gruntów jest przeznaczona pod uprawę roślin paszowych – kukurydzy, traw z TUZ-ów i gruntów ornych, Mieszanki Gorzowskiej i lucerny, resztę stanowią zboża (jęczmień, pszenica).

Ostatnie suche lata nauczyły rolników, że konieczne są spore zapasy pasz objętościowych, zmiana struktury upraw, ale też odpowiednie gospodarowanie wodą i zmiana podejścia do klasycznej uprawy gleby. Wzrost kosztów produkcji np. paliwa, energii, czy serwisu maszyn, też miał z pewnością swój udział.

FOTO: Kolasińska

- Żeby wybudować bazę pasz objętościowych, na początku sialiśmy nawet 120 ha Mieszanki Gorzowskiej DSV. W tym czasie zajęliśmy się poprawą jakości i ilości pasz objętościowych pochodzących z TUZ położonych na nadrzecznych terenach. Trzeba było to robić kwaterami, co jest czasochłonne i pracochłonne. Ale dochodzimy do momentu, kiedy już produkują bardzo dobrze. Stopniowo zmniejszaliśmy zasiewy Mieszanki Gorzowskiej, teraz wystarcza 70 hektarów – wyjaśnia Marcin Mierzejewski, specjalista DSV Polska i doradca w gospodarstwie Kosińskich.

Mieszanka Gorzowska DSV króluje w Rudce

Mieszanka Gorzowska DSV w tym gospodarstwie jest siana po zbożach lub kukurydzy na kiszonkę. - Warto pamiętać, że jeżeli wybierzemy pierwszy wariant, trzeba od początku pomyśleć o walce z samosiewami zbóż, bo one przy uproszczonej uprawie potrafią niekorzystnie wpłynąć na rozwój Mieszanki Gorzowskiej – dodaje Mierzejewski. Podkreśla, że najlepiej zaraz po żniwach, wzruszyć ziemię talerzówką na głębokości 2-3 cm, żeby samosiewy skiełkowały i wykonać kolejne zabiegi według uprawy tradycyjnej bądź uproszczonej. Zboża, szczególnie w dużej ilości, będą konkurowały z gorzowską przede wszystkim o wodę, której przeważnie brakuje. Mieszanka lubi nawożenie organiczne, więc rolnicy stosują około 30 m3 gnojowicy na hektar.

FOTO: DSV Polska

Kosińscy próbowali różnych metod uprawy gleby, od orki, poprzez uprawę uproszczoną pługiem dłutowym i talerzówką. Mieszanka Gorzowska radzi sobie dobrze w każdych warunkach, ale ze względów logistycznych postawili na pług dłutowy.

Mieszanka Gorzowska DSV składa się z 50 proc. życicy wielokwiatowej, 30 proc. wyki ozimej i 20 proc. koniczyny inkarnatki. Norma wysiewu to 50 kg/ha, siejemy ją na głębokość 2 cm.

Zbiór gorzowskiej – raz czy dwa?

Wielu rolników kosi Mieszankę Gorzowską dwukrotnie – pierwszy raz jesienią, drugi wiosną, ale akurat w gospodarstwie Kosińskich jest inaczej.

- Łączny zbiór, czy też plon z hektara jest niewiele większy, a skład wiosenny nie jest pomniejszony o wykę, która jest rośliną jednokośną. Rośliny motylkowe rozwijają przede wszystkim brodawki na systemie korzeniowym, wiążące N z czego korzysta życica z mieszanki, a później kukurydza. Szacuję, że przy jednokrotnym koszeniu wiosennym osiągniemy około 85% plonu dwóch pokosów wiosennego i jesiennego – podkreśla Grzegorz Kosiński.

Termin koszenia Mieszanki Gorzowskiej wyznacza trawa

- Trzeba obserwować przede wszystkim życicę, bo rośliny motylkowate inaczej reagują na temperaturę wiosną. Zbiór rozpoczynamy, gdy kłos wychodzi z pochewki. Nie czekamy do kwitnienia. Zwykle jest to między 5 a 20 maja, w zależności od pogody i przebiegu wegetacji – dodaje Mierzejewski.

W ubiegłym roku plon Mieszanki Gorzowskiej DSV wyniósł 35 ton przy zawartości 30% SM z hektara. Ten rok był wyjątkowo trudny, plon był słabszy, rolnicy zebrali około 26 ton z hektara. Warto dodać, że w gospodarstwie dominują słabsze klasy gleb i na takie w tym sezonie trafiła Gorzowska.

- Niestety w tym roku wiosna była bardzo niesprzyjająca. Szczególnie dwa tygodnie w końcówce lutego, było bardzo zimno i wietrznie. Zimą zapowiadało się pięknie, ale wiosna dała popalić. Taki jest urok tego biznesu – dodaje Grzegorz Kosiński.

Mieszanka Gorzowska i kukurydza zgraną parą w uproszczonej uprawie

Mieszanka Gorzowska jest siana przed kukurydzą z FAO 250-260. Jednak największą zmorą rolników są niedobory wody po siewie kukurydzy, co niestety zdarzało się i w tym przypadku.

FOTO: Kolasińska

- Początkowo sialiśmy kukurydzę tradycyjnie, czyli z wykorzystaniem orki, to się zupełnie nie sprawdziło. Potem zaczęliśmy stosować częściowo system uproszczonej uprawy m.in. talerzówkę, gruber i to też nie do końca zdało egzamin. Ostatnie kilka lat siejemy kukurydzę metodą strip till. Nie mamy swojego siewnika, korzystamy z usług – mówi Grzegorz Kosiński i zaznacza, że ta metoda pomaga w zatrzymaniu wody na etapie wschodów kukurydzy. Gleba po Mieszance Gorzowskiej jest dość zwarta, przykryta  darnią, co również ogranicza parowanie. Pas jest uprawiony i spulchniony na głębokości 27-28 cm, jest delikatnie obniżony, przez co nawet niewielki opad trafia do zagłębienia.

TUZ-y i trawy na gruntach ornych

Aby mieć odpowiednią ilość paszy, grunty nadrzeczne trzeba było rekultywować. To była praca, która trwała kilka lat. W największym stopniu na tych terenach postawiliśmy na mieszankę DSV COUNTRY G 2014 w głównym zasiewie. Tam gdzie jest taka możliwość trawy są opryskiwane herbicydami selektywnymi, bo jak zauważa rolnik, zdarzyło mu się tego nie zrobić i plon był wówczas nawet do 40 proc. niższy.

FOTO: Kolasińska

- Dobór mieszanek na odpowiednie stanowiska jest kluczowy. Każdy chciałby mieć wszędzie życicę, koniczynę oraz lucernę, ale niestety nie jest to takie proste. Musimy zwracać uwagę przede wszystkim na herbicydy stosowane we wcześniejszych uprawach sięgające nawet dwóch poprzednich upraw – mówi Marcin Mierzejewski.

Grzegorz Kosiński podkreśla, że w tym roku w gospodarstwie został wykonany pełen zakres prac przygotowawczych na wiosnę, jeśli chodzi o użytki zielone. Zrobiliśmy badania gleby jesienią i zastosowaliśmy bogatsze nawożenie mineralne.

- Nic w ciemno, a bardziej precyzyjnie. Zrobiliśmy podsiew chwastownikiem, wałowaliśmy, było odchwaszczanie chemiczne, mechaniczne. W zeszłym roku też wapnowaliśmy – dodaje Kosiński.

W gospodarstwie na gruntach ornych siane są również trawy jednoroczne, m.in. mieszanka DSV COUNTRY F 2050 (życica wielokwiatowa i westerwoldzka), z której można uzyskać 4-6 pokosów. Plusem tej mieszanki jest to, że nie trzeba szczególnie przejmować się opryskami stosowanymi w zbożach czy kukurydzy, bo mieszanka jest na nie odporna.

W najbliższych planach rolnicy mają założenie lucernika na powierzchni około 25 ha.

Podsiew traw z głową

Jak zaznacza Marcin Mierzejewski, tylko systematycznie prowadzony podsiew przyniesie zamierzone rezultaty.

FOTO: Kolasińska

- Podsiew trzeba robić z głową, najpierw pozbyć się chwastów i podsiewać najlepiej przed ostatnim pokosem, gdyż najczęściej ubytki w trawach dostrzegane są wiosną, należy przede wszystkim je odchwaścić. Najlepsza jest taka metoda: dzisiaj koszę, jutro zbieram, pojutrze podsiewam. Trzeba sprawdzać też jaki efekt dał podsiew. Jeśli robimy to systematycznie, tak jak Grzegorz, można się pokusić o dosiew 7-10 kg/ha dwa razy w roku. Jeżeli nie jest to proces systematyczny musimy uwzględnić jednorazowy podsiew jesienią lub bardzo wczesną wiosną przynajmniej 25 kg/ha. Jeżeli mamy grunty torfowe i pozbędziemy się chwastów, zachęcałbym, żeby wysiać np. mieszanki DSV COUNTRY G 2014 ok. 10-15 kg/ha i DSV COUNTRY F 2050, bądź DSV COUNTRY F 2051 około 10-15 kg/ha. Mieszanki z odmianami krótkotrwałymi siejemy na wygenerowanie plonu, a z wieloletnimi, aby zadarnić luki po chwastach. Warunkiem dla gruntów torfowych jest przede wszystkim zadarnienie – dodaje specjalista z DSV Polska.

W gospodarstwie Kosińskich rozpoczęto kilka lat temu proces poprawy struktury gleby.

- Zaczęliśmy testowo na powierzchni 20 ha, dziś jest to już ok. 50 ha, wysiew mieszanek międzyplonowych z grupy TerraLife®. Poprawiają one strukturę gleby oraz wprowadzają składniki pokarmowe dla roślin następczych, głównie azot. W gospodarstwie najlepiej sprawdzają się mieszanki MaisPro TR 50 oraz N-Fixx. Mieszanki w latach deficytu były koszone na pasze dla krów zasuszonych i młodzieży - dodaje Grzegorz Kosiński.  

Szczególnie w dużych gospodarstwach po kilku latach optymalizacji często pojawia się pytanie: czy powinniśmy teraz doić nasze krowy trzy razy dziennie, zamiast dwóch?

Aby zachować obiektywizm w tej kwestii, organizacja doradcza Agrarberatung Unterweser e.V. z Dolnej Saksonii opracowała wzór kalkulacyjny, który hodowcy bydła mlecznego mogą wypełnić własnymi danymi. Rzut oka na Tabelę nr 2 (znajduje się niżej) pokazuje, że obliczenie jest ścisłe. Takie czynniki jak koszty paszy lub personelu mogą łatwo przechylić szalę w stronę nieopłacalności.

Mimo to producenci mleka zazwyczaj trzymają się trzykrotnego dojenia, jeśli już raz je wdrożyli. Weterynarz dr Marion Ahlers z Agrarberatung Unterweser eV wyjaśnia zalety i wady tego rozwiązania.

Zalety trzykrotnego dojenia

Wydajność mleczna

Dla rolników na pierwszym miejscu zwykle znajduje się oczekiwany wzrost wydajności mlecznej krów. Niższe ciśnienie wewnętrzne w wymieniu stymuluje produkcję mleka. W przypadku trzykrotnego doju można spodziewać się wzrostu wydajności o 8-12%. Skala tego wzrostu zależy od wyjściowej wydajności i wielu czynnik...

Ideą przyświecającą temu rozporządzeniu jest również zmniejszenie emisji gazów cieplarnianych i utraty różnorodności biologicznej, promując konsumpcję produktów niepowodujących wylesiania i ograniczając wpływ Unii Europejskiej na globalne wylesianie i degradację lasów. 

Politycy zwlekają ze zmianami 

Problemem jest nie tyle samo rozporządzenie, ile zbyt powolna implementacja przepisów EUDR. Zwrócono na to uwagę podczas spotkania Copa–Cogeca, UECBV oraz Europejskiego Okrągłego Stołu Zrównoważonej Wołowiny (ERBS), które odbyło się kilka dni temu w Brukseli.

Przedstawiciele organizacji rolniczych oraz rzeźni podkreślili rosnący niepokój związany z brakiem gotowości krajowych administracji na wdrożenie przepisów do 30 grudnia 2025 r. W ocenie uczestników spotkania istnieje "poważne ryzyko zakłóceń w obrocie bydłem oraz mięsem wołowym", jeżeli państwa członkowskie nie przyspieszą prac nad implementacją EUDR.

Podczas dyskusji przedstawiono rozwiązania wdrażane m.in. w Danii, Holandii, Austrii i Irlandii – krajach najbardziej zaawansowanych w implementacji regulacji. Niestety, nawet te przykłady nie wypełniają w pełni wymagań nałożonych przez EUDR. Wciąż trzy państwa – Polska, Malta i Grecja – nie powołały jeszcze właściwego organu odpowiedzialnego za wdrażanie przepisów.

– Zakłady mięsne skupujące bydło zwracają uwagę na specyfikę sektora wołowiny, polegającą na dużym rozproszeniu dostawców. Jedna rzeźnia może mieć nawet kilkadziesiąt tysięcy rolników, od których odbiera zwierzęta. Zebranie od każdego z nich wymaganej dokumentacji w celu spełnienia wymogów EUDR jest praktycznie niewykonalne bez wsparcia systemowego – mówi Jerzy Wierzbicki, prezes Polskiego Zrzeszenia Producentów Bydła Mięsnego, ekspert Federacji Branżowych Związków Producentów Rolnych.

UE reaguje na krytykę EUDR. Nowe przepisy mają ograniczyć biurokrację

Sankcje zamiast zrozumienia i wsparcia?

Zebrani na spotkaniu wyrazili niepokój, że działania administracji krajowych koncentrują się na tworzeniu struktur nadzoru i systemów sankcji, zamiast realnie wspierać rolników i przedsiębiorstwa w dostosowaniu się do przepisów.

Istnieje poważna obawa, że po 30 grudnia nowoczesne kanały dystrybucji wstrzymają zakupy wołowiny od odbiorców, którzy nie spełnią wymogów EUDR.

Sektor wołowiny oczekuje zdecydowanego wsparcia ze strony państw członkowskich, w szczególności w zakresie stworzenia prostych, zautomatyzowanych systemów cyfrowych, które umożliwią rolnikom realizację nowych obowiązków bez nadmiernej biurokracji i stresu.

Konkluzją spotkania była również konieczność intensyfikacji działań państw członkowskich wobec Komisji Europejskiej, aby doprowadzić do kolejnego przesunięcia terminu wejścia w życie przepisów.

Krzysztof Zacharuk

Wysoka temperatura i wilgotność powietrza wpływają nie tylko na spadek mleczności. Nowe badanie pokazuje, że krowy w stresie cieplnym znacznie gorzej się zacielają, a cały cykl rozrodczy ulega wydłużeniu. Co ważne, różnice między zwierzętami są coraz większe – a to oznacza, że odporność na ciepło można wykorzystać w hodowli.

Zobacz też: Pasza dla krów z nietypowym dodatkiem. Naukowcy mają dobrą wiadomość dla hodowców bydła

Badanie przeprowadzili naukowcy z Wageningen University (Holandia) i opublikowali je w naukowym czasopiśmie Journal of Dairy Science w lutym 2025 roku. Wyniki oparte są na analizie ponad 416 tys. krów mlecznych rasy holsztyńskiej.

Czym jest stres cieplny i kiedy zaczyna szkodzić?

Stres cieplny występuje, gdy organizm krowy nie jest w stanie skutecznie oddawać nadmiaru ciepła do otoczenia. Taki stan może obniżać apetyt, produkcję mleka i właśnie – płodność. Do oceny tego zjawiska naukowcy użyli wskaźnika THI (ang. temperature-humidity index), który łączy temperaturę i wilgotność w jeden parametr. THI oblicza się według wzoru:

THI = (1,8 × T + 32) − (0,55 − 0,0055 × RH) × (1,8 × T − 26)

Gdzie:

• T to średnia dobowa temperatura (°C),
• RH to średnia dobowa wilgotność względna (%).

W badaniu porównano różne sposoby liczenia THI w dniach otaczających inseminację, ale najdokładniejsze efekty dał wskaźnik liczony jako średnia z trzech dni: dzień inseminacji oraz dzień przed i po (tzw. THI3). Zgodnie z wynikami u krów mlecznych problemy z płodnością zaczynały się, gdy wskaźnik THI przekraczał:

• 60 – dla wskaźnika zacieleń (CR) oraz odstępu między pierwszą a ostatnią inseminacją (IFLI),
• 50 – dla odstępu między wycieleniem a pierwszą inseminacją (ICFI) oraz odstępu między wycieleniami (CIV).

To oznacza, że nawet umiarkowanie ciepłe dni mogą negatywnie wpływać na rozród, szczególnie w krajach takich jak Holandia czy Polska, gdzie systemy chłodzenia nie są standardem.

Im cieplej, tym słabsze wyniki

W miarę wzrostu THI:

• Zacielenia krów spadały nawet o 10 punktów procentowych (np. z 46% do 36%) między THI 69 a 70,
• Odstępy rozrodcze wydłużały się – CIV nawet o 12 dni, a IFLI o 5 dni.

Dodatkowo wykresy pokazały, że im wyższy poziom stresu cieplnego, tym bardziej zróżnicowane były wyniki między zwierzętami – jedne rodziły sobie znacznie lepiej niż inne.

Różnice genetyczne wychodzą na jaw dopiero w upale

Co ciekawe badanie wykazało, że dziedziczność cech płodności była wyższa w warunkach stresu cieplnego. Oznacza to, że łatwiej wychwycić, które zwierzęta lepiej sobie radzą w takich warunkach. W praktyce: niektóre buhaje dają cielaki bardziej odporne na wysokie temperatury, a inne – mniej. I to właśnie te różnice genetyczne stają się widoczne dopiero podczas upałów.

Ranking buhajów zmienia się w zależności od pogody

Jednym z najbardziej praktycznych wniosków badania jest to, że ranking buhajów (reproduktorów) zmienia się w zależności od poziomu THI. To znaczy, że buhaj uznany za „dobrego” w umiarkowanych warunkach niekoniecznie będzie dawać potomstwo dobrze radzące sobie latem. Wyniki sugerują, że przeszłe katalogi buhajów powinny uwzględniać także ich „odporność cieplną”, szczególnie w krajach, gdzie fale upałów występują coraz częściej.

Co z tego wynika dla rolników?

Choć badanie było prowadzone w Holandii, wnioski są istotne także dla polskich hodowców. Coraz więcej dni z THI powyżej 60 występuje również w naszym kraju – a więc nasze krowy są narażone na spadki cielności i wydłużenie cykli rozrodczych. Z praktycznego punktu widzenia warto:

• zwracać uwagę na dni inseminacji – unikać ich podczas największych upałów, jeśli to możliwe,
• rozważyć poprawę komfortu cieplnego krów (np. wentylacja, cień, dostęp do wody),
• obserwować nowe cechy buhajów związane z odpornością na stres cieplny, jeśli zaczną pojawiać się w katalogach.

Żywienie krów mlecznych: Tłuszcze w paszy to mniej metanu w żwaczu?

Selekcja odpornych krów mlecznych to inwestycja w przyszłość

Jak podkreślają autorzy badania, stres cieplny będzie coraz większym wyzwaniem w hodowli bydła mlecznego. Dlatego warto już dziś myśleć o dobrze genetycznym pod kątem odporności na wysokie temperatury. W przyszłości to właśnie ta cecha może zdecydować o sukcesie rozrodczym i opłacalności całej produkcji.

Na podst. Journal of Dairy Science

– Z informacji udzielanych nam przez firmy członkowskie wynika, że przygotowywane zostały odpowiednie procedury na wypadek wykrycia ognisk choroby w Polsce – zapewnia Marcin Hydzik, prezes zarządu Związku Polskich Przetwórców Mleka w rozmowie z top agrar Polska.

Marcin Hydzik, prezes zarządu Związku Polskich Przetwórców Mleka

FOTO: Krzysztof Zacharuk

Pamiętać o bioasekuracji i procedurach

Wiadomo, że zakłady są w stałym kontakcie z nadzorującymi je organami Inspekcji Weterynaryjnej i – jak wyjaśnia prezes Hydzik – przeszły swego rodzaju szkolenia z zakresu zapobiegania i wczesnego wykrywania pryszczycy, jak także w zakresie działań, które zostaną podjęte przez weterynarię w przypadku pojawienia się ogniska choroby, a co za tym idzie w zakresie ograniczeń, jakie zostaną nałożone na obszary zapowietrzone, zagrożone i buforowe.

– Organizowane są również spotkania z dostawcami mleka, gdzie jest mowa o bioasekuracji i procedurach, które mają być stosowane w przypadku wykrycia pryszczycy w Polsce. Jeżeli chodzi o ogólny plan, to po pierwsze podejmowane są działania mające na celu uniemożliwienie transferu wirusa do naszego kraju, a jeżeli to jednak nastąpi, to zakłady są poinformowane o obowiązkach wynikających z przepisów prawa oraz o możliwych ograniczeniach w przemieszczaniu surowców, materiałów, zwierząt itd. To, co pozostanie do zrobienia to komunikacja z konsumentami w zakresie bezpieczeństwa produktów gotowych – podkreśla prezes Związku Polskich Przetwórców Mleka.

Pryszczyca: co się stanie z mlekiem w obszarze zapowietrzonym, zagrożonym i w ognisku?

Mleka nie powinno zabraknąć, ale... 

Przetwórcy obawiają się, że w przypadku wykrycia ognisk pryszczycy, straty związane z likwidacją stad krów mlecznych będą bardzo dotkliwe

FOTO: Pixabay

Czy istnieje obawa, że może zabraknąć surowca, jeżeli ogniska pryszczycy pojawią się w dużych stadach krów mlecznych? Czy jest realne zagrożenie destabilizacji rynku? – Biorąc pod uwagę liczebność stad krów mlecznych w Polsce oraz dotychczasowe straty na Węgrzech i Słowacji raczej nie obawiamy się, że mleka w Polsce zabraknie – wyjaśnia Marcin Hydzik.

– To, czego najbardziej obawiamy się w przypadku pryszczycy to, po pierwsze strat związanych z likwidacją stad krów mlecznych, jakie poniosą rolnicy, a po drugie strat wynikających z przestojów, na które mogą być narażone niektóre zakłady. Najważniejsze jednak to straty, które poniesie branża w związku z utratą przez Polskę statusu kraju wolnego od pryszczyc, co rzecz jasna wpłynie na wyniki eksportu, który, jak wiemy jest niezbędny dla utrzymania cen – tłumaczy prezes.

Czy będą profilaktyczne szczepienia przeciwko pryszczycy?

Warto dwa razy się zastanowić

Jak Związek Polskich Przetwórców Mleka ocenia działania resortu rolnictwa oraz podległych inspekcji w zakresie zapobiegania przedostania się pryszczycy na terytorium Polski? Czy działania są adekwatne do poziomu zagrożenia?

Spotkanie Zespołu Zarządzania Kryzysowego w MRiRW 6 maja 2025 r. 

FOTO: MRiRW

– Biorąc pod uwagę fakt, że dotychczas nie wykryto w Polsce żadnych ognisk pryszczycy, oceniamy, że działania ministra rolnictwa, Głównego Lekarza Weterynarii, Straży Granicznej i innych służb były jak dotąd skuteczne. Ze względu na uzależnienie polskiej branży mleczarskiej od eksportu, któremu pryszczyca poważnie zagraża, nie wyobrażamy sobie, aby można było zrobić mniej – w tym sensie podejmowane działania prewencyjne są adekwatne do zagrożenia, tzn. nie są przesadzone – podkreśla Marcin Hydzik.

Czy warto wprowadzić zmiany? – Jeżeli mielibyśmy zaproponować jakieś zmiany, to skupilibyśmy się na bardzo dobitnej komunikacji sankcji za złamanie przepisów np. w zakresie importu zwierząt, za fałszerstwa dokumentacji towarzyszącej przesyłkom, a także za nielegalne stosowanie preparatów weterynaryjnych. Chodzi o to, aby osoby szukające szybkiego zysku zastanowiły się dwa razy, czy warto – przyznaje prezes zarządu Związku Polskich Przetwórców Mleka.

* Związek Polskich Przetwórców Mleka został powołany w maju 1999 r. Organizacja zrzesza kilkudziesięciu przetwórców mleka, podmioty skupujące mleko oraz firmy działające w otoczeniu przemysłu mleczarskiego. ZPPM działa na rzecz rozwoju krajowego rynku mleka i przetworów mlecznych oraz promocji spożycia mleka i jego przetworów. 

Krzysztof Zacharuk

– Widzę czarno na białym, co się dzieje. Analizujemy to, co działa i to, co nie działa, wspomagani przez audyty, kontrole i specjalistyczne doradztwo, szkolenia i prasę branżową. Wtedy podejmujemy decyzje i działamy – wyjaśnia Piotr Olejniczak.

Doskonalenie genetyczne bydła 

Piotr Olejniczak, gospodarujący przy pomocy rodziców – mamy Zofii i taty Henryka od 2015 r., na 125 ha utrzymuje 260 sztuk bydła, w tym 105 krów dojnych (wydajność 12,3 tys. litrów mleka w laktacji o zawartości tłuszczu 3,8%, i białka 3,6%). Rocznie do mleczarni Mlekpol sprzedaje ponad 1,1 mln litów mleka.

Stado jest pod kontrolą użytkowości od 1986 r., a od 70 lat prowadzona jest inseminacja! Od samego początku hodowcy są wierni jednej firmie – WCHiRZ w Tulcach (dawniej SHiUZ w Poznaniu).

– Nigdy nie kupiliśmy ...

Naturalna Energia Plus jest firmą specjalizująca się w budowie mikrobiogazowni rolniczych, której przedstawiciel Krzysztof Bruchal był obecny na Forum Mleko w Różanie. Redaktor naczelny „Tygodnika Poradnika Rolniczego” Paweł Kuroczycki zapytał go m.in. o to, jaką mikrobiogazownię można postawić za dofinansowanie, które będzie wypłacane rolnikom wnioskującym o środki finansowe w ramach programu „Energia dla wsi”, do którego nabór ruszy niebawem. 

Budowa biogazowni: dofinansowanie, pozwolenia, obsada zwierząt, opłacalność

FOTO: TPR

Zobacz także: Jaki robot do zadawania paszy wybrać w oborach uwięziowych, a jaki w wolnostanowiskowych?

– Nasza oferta dla rolników to przede wszystkim mikrobiogazownie, instalacje do 50 KW zarówno na mokrą fermentację, jak i na suchą fermentację. Rolnicy w ramach tego programu mogą skorzystać z bezzwrotnego dofinansowania w wysokości do 65% kosztów kwalifikowanych takiej inwestycji – wyjaśnił Burchal.

Jak przeprowadzić inwestycję na lata?

Mikrobiogazownie to urządzenia, których postawienie jest dla rolników wieloletnią inwestycją. Dla hodowców zwierząt ważne jest nie tylko to, czy opłaca się stawiać mikrobiogazownie, ale również, jakie są koszty budowy, czy istnieją minimalne limity obsady zwierząt, jak przebiega proces uzyskiwania dokumentacji pozwalającej na przeprowadzenie tej inwestycji, czy np. możliwe jest postawienie jej na zgłoszenie uproszczone do powiatu? Odpowiedzi na te i podobne pytania znajdziecie w materiale WIDEO poniżej:

Jak ograniczyć antybiotyki w hodowli? Czy rozwiązaniem jest usunięcie biofilmu z wymienia?

Oprac. Justyna Czupryniak-Paluszkiewicz, Paweł Kuroczycki

Fot: Stancelewska Dominika

To nie jest zwykłe gospodarstwo. Już od progu czuje się, że ludzie i zwierzęta mają tu równe prawa.

– Krowy dają nam mleko, my dajemy im paszę. I tak żyjemy w pełnej symbiozie – tłumaczą nasi rozmówcy. Gospodarze z wykształcenia są ogrodnikami. Piotr przez lata pracował w korporacji, zdobywając kolejne szczeble kariery. Zawsze jednak ciągnęło ich na wieś. W 1996 r. kupili w podkrakowskim Dębniku pierwsze 4 ha w cenie agencyjnej (24 tys. zł). Dla koni, bo cała rodzina pasjonuje się jeździectwem.

– Potem zamarzyły mi się własne sery kozie, które uwielbiam. Dokupiliśmy więc 2 kozy – dodaje Gosia. A potem Piotr rzucił korporację i podjęli wyzwanie, by utrzymać się z życia na wsi. Kóz (i mleka) przybywało, a wraz z nimi gospodyni nabierała doświadczenia w przerobie.

Stado jest nie lada atrakcją dla dzieci z miasta – tu można i pojeździć konni, i podejrzeć, skąd się bierze mleko.

FOTO: Wieczorek

Zmiana...

Newsy i porady dla ekspertów

Newsletter top agrar Polska

Zapisz się

Mamy dobrą bazę

Polska ma bardzo dobre podstawy i tylko od nas zależy, czy wykorzystamy nasz potencjał.

– Same fundamenty dla sektora mleczarskiego w Polsce są dobre. Czy wykorzystamy szansę na rozwój produkcji mleka będzie zależało od tego, jak jesteśmy przygotowani do zmian. Jeśli chodzi o kwestię gospodarstwa i produkcję, robimy to dobrze. Jest trochę zbyt mało proaktywna postawa całego sektora, jeśli chodzi o wyzwania środowiskowe i klimatyczne, a to i tak wkrótce będzie się działo i będzie nas dotyczyło – mówił dr Jerzy Plewa.

Rynek mleka i produktów ...

Newsy i porady dla ekspertów

Newsletter top agrar Polska

Zapisz się

– Mimo że obecnie mamy możliwości, musimy pamiętać, że w przyszłości na świecie rynek mleka będzie się zmieniał. Dlatego powinniśmy określić, w którym miejscu obecnie znajduje się Polska i jak może wykorzystać swoje szanse – mówił Łukasz Wyrzykowski z IFCN – Międzynarodowej Sieci Porównawczej Gospodarstw Rolnych, która zbiera i analizuje dane w zakresie ekonomiki mleczarstwa.

Wyzwania produkcji rolnej

Populacja ludzka rośnie bardzo szybko, niedługo będzie potrzebne aż o 70% żywności więcej niż obecnie. Coraz bardziej odczuwalne są zmiany klimatyczne na świecie, a co za tym idzie – producenci rolni mają przed sobą coraz więcej wyzwań oraz wymagań środowiskowych. To tylko kilka z wielu rzeczy, z którymi musi się dzisiaj mierzyć branża rolna. Powstaje pytanie, w jaki sposób zmodernizować rolnictwo, aby produkować więcej z mnie...

– Wtedy profil gospodarstwa był zupełnie inny. Rodzice mieli 3 krowy, gęsi i 16 hektarów ziemi – mówi właścicielka. Wraz z mężem zdecydowali wtedy, że gospodarstwo będzie się zajmowało produkcją mleka i postanowili powiększyć stado. Stopniowo powiększali stado krów, a w 2017 roku postawili oborę wolnostanowiskową. Dzisiaj stado liczy 200 zwierząt, w tym 100 krów dojnych. Krowy dojone są na małej hali udojowej rybia ość 2 × 4.

Newsy i porady dla ekspertów

Newsletter top agrar Polska

Zapisz się

Sery od pola do stołu

– W 2018 roku Ośrodek Doradztwa Rolniczego w Poznaniu zorganizował wycieczkę do Austrii. Pokazywano nam wtedy produkcję z krótkim łańcuchem dostaw, modne gospodarstwa produkujące od pola do stołu. Bardzo mi się to wtedy spodobało – mówi hodowczyni. Nie trzeba było daleko szukać pomysłu na taką działalność. Wykorzystując mleko od własnych krów, postanowiła zacząć wytwarzać sery.

Wycieczka z Śląskiego ODR na wystawie Sommet we Francji

FOTO: Zieja

Największa w Europie wystawa zwierząt

ŚODR w Częstochowie zorganizował wyjazd studyjny na największą w Europie tego typu wystawę dla 25-ciu uczestników. Wśród nich znaleźli się między innymi rolnicy, hodowcy bydła mięsnego i mlecznego, mieszkańcy terenów wiejskich województwa śląskiego, przedstawiciele doradztwa, przedstawiciele świata nauki i inne osoby zainteresowane wdrażaniem innowacji w rolnictwie.

Zobacz także: Wystawa Sommet de l’Élevage co roku coraz większa. Jak było w tym roku?

Wycieczka odbyła się  w ramach operacji pt.: „Droga do innowacji" - przykład dobrych praktyk grup operacyjnych EPI we Francji oraz nowoczesne rozwiązania w hodowli bydła i pozostałych zwierząt gospodarskich". Była ona współfinansowana ze środków Unii Europejskiej w ramach Schematu II Pomocy Technicznej „Krajowa Sieć Obszarów Wiejskich” Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014–2020 Instytucja Zarządzająca Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014–2020 – Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi i realizowana w ramach Sieci na rzecz innowacji w rolnictwie i na obszarach wiejskich.

Wycieczka z Śląskiego ODR na wystawie Sommet we Francji

FOTO: Zieja

Innowacje w rolnictwie na terenie Francji

Wyjazd miał na celu zapoznanie jej uczestników z innowacjami wdrażanymi w rolnictwie na terenie Francji przez działające tam Grupy Operacyjne EPI (stanowią one część europejskiego partnerstwa innowacyjnego na rzecz wydajnego i zrównoważonego rolnictwa) oraz zapoznanie z francuskim systemem wspierania innowacji w rolnictwie. Ponadto pozwolił na zdobycie wiedzy na temat innowacyjnych rozwiązań technologicznych w produkcji bydła mięsnego, wdrażania postępu hodowlanego i selekcji genetycznej, uzyskiwania wysokiej jakości mięsa wołowego oraz rozwoju i organizacji rynku zbytu. Udział na targach Sommet de l‘Elevage oraz poznanie dobrych praktyk na przykładzie francuskich gospodarstw umożliwił uczestnikom zaznajomienie się z nowoczesnymi metodami chowu i hodowli oraz na międzynarodową wymianę wiedzy i doświadczeń oraz zdobycie nowych kontaktów.

Dominika Zieja

– Bardzo cieszę się, że udało się zainicjować tę dyskusję i rozpoczęliśmy tworzenie dokumentów, które nazwaliśmy "Strategią rozwoju polskiego sektora mleczarskiego". Usiedliśmy do jednego stołu i postanowiliśmy przeanalizować, jak wygląda sektor mleczarski i jak chcemy, żeby wyglądał w przyszłości. Musimy się zastanowić, co możemy po drodze stracić, a co zyskać – mówiła Agnieszka Maliszewska, dyrektor Polskiej Izby Mleka.

Newsy i porady dla ekspertów

Newsletter top agrar Polska

Zapisz się

Dotacje dla producentów mleka

Sektor mleczarski znakomicie się rozwija, podbija nowe rynki eksportowe, tworzy innowacyjne produkty, staje się liderem w UE i plasuje się na wysokim miejscu w globalnej produkcji. Jednak przy braku strategii, jest to nadal rozwój po omacku i bez konkretnej wizji. W łańcuchu dostaw najważniejszy jest rolnik, jeż...

Sebastian Staniewski 220 krów mlecznych (średnia wydajność 8,5 tys. l) 370 młodzieży hodowlanej i wolców 220 ha (łąki, kukurydza,
buraki, zboża) skup zboża twórca aplikacji FoodFarmer

FOTO: Fot. Kolasińska

Wraz z Szymonem Śliwińskim, naszym znakomitym operatorem kamery odwiedziliśmy gospodarstwo Sebastiana. Zapraszamy do obejrzenia pełnometrażowego reportażu na naszym kanale Youtube. 

Historia z pegeerem w tle

W latach 90. ojciec Sebastiana otrzymał propozycję przejęcia PGR w Lubońcu. – Zaryzykował wtedy i się udało. To było początkowo trudne, bo z dnia na dzień musiał zacząć prowadzić wielkie przedsiębiorstwo, zatrudniające kilkanaście osób. Mało kto odważyłby się na taki krok – wspomina Sebastian, który mieszkał od dziecka w mieście. Do dziś zresztą mieszka w Środzie Wielkopolskiej i do gospodarstwa dojeżdża na codzienny obrządek. Miłością do roli zaraził go tata, pozwalał jeździć ciągnikiem z pracownikami. Teraz wspólnie prowadzą biznes, a starszy właściciel stopniowo przekazuje pałeczkę młodemu gospodarzowi. Udaje mu się również przekonać ojca do nowocześniejszych rozwiązań, jeśli ma to ekonomiczne uzasadnienie.

– Prowadzenie gospodarstwa z rodzicami często jest trudne. Mamy zupełnie inne podejście. Udało mi się go przekonać do zakupu nieco nowszych ciągników, większej lawety i zmian w przygotowaniu pasz treściwych. Jest tego coraz więcej. Ale tata jest drobiazgowym inżynierem i tu się musi wszystko zgadzać finansowo. To jest najważniejsze – mówi Sebastian.

Krowy są podzielone na trzy grupy żywieniowe, w dodatkowej utrzymywane są jałówki z wolcami w podobnym wieku. Hodowca podejrzewa, że na sprzedaż pójdą dopiero 2,5-roczne.

FOTO: Kolasińska

Bydło mleczne i mięsne

Sebastian postanowił z ojcem stopniowo odchodzić od produkcji mleka i rozpoczął krzyżowanie krów bykiem rasy limousine. W stadzie utrzymuje 220 krów mlecznych, reszta to jałówki na remont stada oraz wolce.

Hodowca postawił na czeskie krowy, dużego kalibru, które charakteryzują się przede wszystkim łatwymi porodami i wysoką odpornością. Krowy mają średnią wydajność ok. 8,5 tys. l.

– Nigdy nie zależało nam na dużej produkcji. Zawsze wszystko kalkulujemy i krowy mają przynosić zysk. Uważam, że ten wynik jest w porządku, przy paszach tej jakości i braku najnowszych technologii i budynków oraz bez stosowania poekstrakcyjnej śruty sojowej i drogich premiksów. Bazujemy na własnych paszach – podkreśla Sebastian Staniewski i zaznacza, że przy tym nakładzie finansowym, 30 l mleka dziennie od krowy w zupełności wystarcza, żeby utrzymać pracowników i zarabiać na produkcji. Pasze objętościowe i treściwe w większości pochodzą z gospodarstwa. Przed napływem nadmiaru zboża z Ukrainy rolnicy kupowali gotowe pasze treściwe. Postanowili zająć się przygotowaniem pasz treściwych we własnym zakresie, dokupując jedynie PŚRz i dodatki mineralne. Zamawiają mobilną mieszalnię pasz. Udało się dzięki temu sporo zaoszczędzić.

Dój 220 szt. na przewodówce?

Ogromnym zaskoczeniem był brak hali udojowej w gospodarstwie produkującym mleko od 220 krów! Krowy są przeganiane do obory uwięziowej na dój.

– Był nawet projekt hali na 14 stanowisk, zrobiłem rysunek techniczny. Pracownicy powiedzieli, że nie będą doić na hali udojowej. O pracowników dzisiaj bardzo trudno, więc posłuchałem ich i zrezygnowaliśmy. Na przewodówce doimy jednocześnie 20 sztuk, więc jest szybciej niż na hali. Zwiększyliśmy przepustowość, zmieniliśmy tylko rury i pompy – tłumaczy hodowca. W gospodarstwie są dwa zbiorniki na mleko o łącznej pojemności 6,5 tys. l. Mleko z gospodarstwa odbiera OSM w Łowiczu codziennie, jeszcze niedawno było odbierane przez Średzką Spółdzielnię Mleczarską Jana. Do zmiany odbiorcy zmusił hodowcę rachunek ekonomiczny, ceny mleka były niskie, nawet przy tak dużym odbiorze.

Już po miesiącu i otrzymaniu nowej faktury, na konto wpłynęło 50 tys. zł więcej. – To pomogło przekonać tatę do zmiany. Za nami poszli też inni rolnicy z okolicy, dzięki temu mleczarnia chętnie przyjeżdża po mleko – wyjaśnia rolnik.

Krowy są podzielone na trzy grupy – w pierwszej fazie laktacji, drugiej fazie laktacji, krowy zasuszone oraz dodatkową grupę stanowią jałówki i wolce. Na ok. 2 tygodnie przed porodem krowy przeganiane są do obory, gdzie oczekują na poród.

Dbamy o długowieczność

W każdym stadzie, gdzie przebywają krowy, są byki rozpłodowe rasy hf i jeden byk limousine, to jeden z pomysłów na stopniowe przekształcenie produkcji. W gospodarstwie jednym ze stałych pracowników jest inseminator, gdyż jałówki są inseminowane. Krowy i jałówki są badane bez użycia USG po trzech miesiącach od krycia.

– Kierowniczka produkcji dobiera nasienie buhajów pod względem cech, których aktualnie potrzebujemy. Łatwiejsze porody, mniejsze cielęta, wytrzymałość i długowieczność, odporność na niekorzystne warunki – mówi Sebastian.

Krowy w stadzie są utrzymywane przez wiele laktacji, nierzadko nawet do 7.–8., a nawet i dłużej.

– Gdybyśmy prowadzili mocniejszą selekcję i szybszy remont stada, a na ich miejsce wstawiali jałówki, to z pewnością mielibyśmy lepsze wyniki wydajności, ale nie jestem przekonany o tym, czy to w moim gospodarstwie faktycznie spinałoby się finansowo. Przecież odchów jałówki też kosztuje. Musiałbym to przekalkulować przez co najmniej 10 lat, żeby wyniki były wiarygodne – zaznacza hodowca.

Opieka nad cielętami

Cielęta są przeprowadzane do cielętnika, gdzie znajdują się indywidualne kojce. Pomieszczenie jest co roku odkażane wapnem, a drewniane elementy klatek wymieniane na nowe.

Cielęta od pierwszych dni życia otrzymują siarę od swojej matki, w dalszych etapach odchowu mleko jest stopniowo rozcieńczane wodą. Dodatkowo mają dostęp do siana i całego ziarna kukurydzy, nieco później wprowadzany jest TMR, żeby przyzwyczaić je do nowej paszy.

– Mieliśmy problemy z biegunkami u cieląt trzy lata temu. Wprowadziliśmy napary z siemieniem lnianym i preparaty zapobiegające biegunkom oraz szczepienia na choroby płucne i rotawirusy – wymienia hodowca. W planach ma szczepienie krów, aby cielęta zyskały odporność już w łonie matki.

Cielęta trafiają do kolejnych grup wagowo-wiekowych, aż do uzyskania ok. 300 kg. Wówczas są przeprowadzane do innego budynku i jałówki są przygotowywane do inseminacji.

W większości budynków wybieranie obornika jest zmechanizowane dzięki niewielkim przeróbkom. Wszystkie zwierzęta poza najmłodszymi cielętami mają dostęp do obszernych okólników.

FitFarmer - jak to się zaczęło?

Sebastian Staniewski zaczął internetową karierę 3 lata temu, namówiła go do tego córka. W filmikach, które trafiają do mediów społecznościowych, pokazuje, jak wygląda praca w gospodarstwie, jej trudy i znoje, ale również zabawne historie, dyskutuje z internautami. Walczy ze stereotypem rolnika, któremu słoma z butów wystaje. Dzięki ogromnym zasięgom trafia do rolników, ale również do innych grup społecznych, tłumacząc, jak powstaje mleko, do czego służy obornik. Był bardzo aktywny również podczas rolniczych protestów, wykorzystując popularność do tłumaczenia ludziom z miasta, dlaczego niektóre założenia Zielonego Ładu są krzywdzące nie tylko dla rolników.

Za wstęp do labiryntu trzeba zapłacić, ale wiele innych atrakcji jest w cenie biletu. Goście mogą zagrać w różne gry i skorzystać z minibarku.

FOTO: Kolasińska

Dlaczego zatem fit? Sebastian reprezentował kraj w pływaniu, był zawodowym sportowcem, a prawdziwym farmerem został w międzyczasie.

– Śmieszne filmiki, przeplatające się z merytoryką i życiowymi sprawami pozwoliły zyskać wysokie zasięgi – dodaje FitFarmer. Wykorzystał to, żeby wspierać innych rolników w dążeniu do poprawy sytuacji w rolnictwie.

Aplikacja FoodFarmer

Po strajkach Sebastian zastanawiał się, jak pomóc rolnikom sprzedawać produkty za wyższą cenę i docenić ich jakość. Postanowił uruchomić aplikację dla konsumentów, którzy mogą kupić produkty prosto z gospodarstwa w swojej okolicy. Aplikacja, widząc lokalizację użytkownika, pokazuje, gdzie można kupić np. jajka, warzywa, owoce, mięso, mleko, sery czy wędliny. Rolnicy i konsumenci korzystają z aplikacji za darmo.

Apka okazała się ogromnym sukcesem.

– Wstrzeliłem się z nią idealnie. Wówczas wszyscy słyszeli o złej jakości żywności przyjeżdżającej z Ukrainy, była też epidemia COVID i poszukiwanie zdrowej żywności – dodał Staniewski. Obecnie aplikacja została pobrana 150 tys. razy i w wyszukiwarkach aplikacji przegania najpopularniejsze, jak np. McDonald’s czy KFC.

– Aplikacja ma służyć małym gospodarstwom, to im chciałem pomóc. Najgorszą sytuację finansową mają właśnie one, bo środki produkcji są droższe – zaznacza rolnik. Do aplikacji zapisało się dotychczas 3 tys. gospodarstw sprzedających produkty rolne.

Skup zboża i magazyn

W innym gospodarstwie prowadzi z ojcem skup zbóż i mokrej kukurydzy, które trafiają później na lokalny rynek, głównie do producentów drobiu. – Stanowi to też dla nas bazę paszową, jeśli nam czegoś zabraknie w żywieniu bydła. Są lepsze i gorsze czasy dla skupów zbóż – dodaje Sebastian. Suszarnia ma moce przerobowe 200 ton na dobę. W gospodarstwie i w skupie pomagają pracownicy. Oprócz tego w tym roku niedaleko gospodarstwa powstał labirynt w kukurydzy oraz minizoo jako atrakcja na świeżym powietrzu.

Dla Sebastiana nie ma rzeczy niemożliwych. Swoim optymizmem zaraził innych rolników w sieci i zachęcił do pokazywania swoich gospodarstw.

Pobierz bezpłatnie e-wydanie top agrar Polska wraz z dodatkiem top bydło

Kiedy Wiesław Salwa zaczynał swoje dorosłe gospodarowanie w 1986 r., od rodziców przejął 19 ha i 12 krów utrzymywanych w oborze uwięziowej z 1947 r.

– Doiliśmy do konwi, a mleko woziliśmy do zlewni w Męczkach, oddalonej o 2 km. Pierwszy zbiornik w gospodarstwie pojawił się dopiero 12 lat później – w 1998 r. Wtedy też pobudowaliśmy supernowoczesną uwięziówkę na 22 krowy, wyposażoną w dojarkę przewodową. Kolejnym krokiem była przebudowa stodoły na oborę (też uwięziową) w 2009 r. Wtedy przybyło kolejnych 10 stanowisk (32). Przewidziano też miejsce na młodzież i 3-m korytarz przejazdowy dla paszowozu, który pracę rozpoczął w 2011 r. – streszcza historię rozwoju swego rodzinnego gospodarstwa nasz rozmówca.

Dziś areał zwiększył się do prawie 100 ha (42 ha kukurydzy i 58 ha traw z bobowatymi drobnonasiennymi), a wydajność wzrosła do prawie 10,7 tys. kg mleka w laktacji (4,01% tłuszczu i 3,5% białka).

Po 16 latach Ogólnopolska Wystawa Bydła Hodowlanego ponownie odbyła się w Bratoszewicach w województwie łódzkim. W tym roku przypadła jej XII edycja. Oprócz wystawy bydła 22– 23 czerwca na terenie Łódzkiego Ośrodka Doradztwa Rolniczego odbyła się XXIV Wojewódzka Wystawa Zwierząt Hodowlanych oraz Targi Rolne „W sercu Polski”. Na wystawie oprócz krów oceniono także króliki oraz owce. To właśnie w Bratoszewicach ugruntowała się tradycja, aby arbitrem na ogólnopolskich wystawach bydła hodowlanego był sędzia pochodzący z zagranicy.

Czempiony z Sielinka 2024: V Regionalna Wystawa Zwierząt

Ogólnopolskie czempiony

Na wystawie oceniono ponad 300 sztuk bydła mlecznego od 44 hodowców. Oprócz krów rasy phf obu odmian barwy czarno-białej i czerwono-białej, punktowano również krowy rasy simentalskiej prosto z Bieszczadów, jersey m.in. z województwa świętokrzyskiego, rasy białogrzbiete...

Waldemar Plantowski, prezes MZHBiPM: W tej chwili szukamy laboratoriów, które mogłyby zająć się oceną użytkowości mlecznej. Dwie firmy zagraniczne już odpowiedziały, że są zainteresowane tematem, rozmowy trwają. W Polsce także szukamy laboratoriów i mamy propozycję od jednej z firm. Zarząd Mazowieckiego Związku 10 lipca podjął uchwałę o powstaniu nowej spółki E-Ocena Polska sp. z o.o., która będzie wykonywała usługę oceny oraz prowadziła księgi hodowlane.

Newsy i porady dla ekspertów

Newsletter top agrar Polska

Zapisz się

Czy coś będziecie zmieniać w tej ocenie, czym ona się będzie różnić od oceny PFHBiPM?

Przede wszystkim ceną, usługa taka będzie kosztowała ok. 10 zł za krowę, w tej chwili koszt oceny w Federacji to ok. 20 zł miesięcznie od krowy. Nasza ocena będzie zawierała te same informacje, co ocena z Federacji. Cena 10 zł to cena usługi DIY, w której hodowca sam będzie pobierał próbkę, w przypadku pobierania próbek przez zootechnika będzie to koszt ok. 13 zł. Nasz ...

Tradycja związana z organizacją w Sielinku Wystawy Zwierząt Hodowlanych sięga lat 90. W tym roku przypadła XXIX edycja Wystawy Zwierząt Hodowlanych.

Newsy i porady dla ekspertów

Newsletter top agrar Polska

Zapisz się

Odbyła się ona w towarzystwie XXX Wielkopolskich Targów Rolniczych oraz Dni Pola. W trakcie dwóch dni wydarzenia można było także obejrzeć wiele różnorodnych pokazów, m.in. strzyżenia owiec czy też fittingu krów mlecznych.

FOTO: Zieja

Mleczne laury

Na wystawie oceniono 59 sztuk bydła mlecznego od 9 hodowców. Dominowały duże ośrodki hodowlane, a jedynym hodowcą indywidualnym był Artur Klupś z Pępowa (pow. gostyński). Puchary i nagrody w 11 kategoriach przyznała komisja sędziowska w składzie: Dariusz Piątek (przewodniczący), Dominik Jagła i Patrycja Victorini. Zwierzęta, które otrzymały tytuły czempiona to:

• Lo-datwena, hodowca: Rolniczy Kombinat Spółdzielczy w Bądeczu (kat. jałowice rasy phf w wieku 8–9 mies.)
• Dolce, hodowca: Stadnina Koni...

Montbeliarde to rasa bydła w typie mlecznym z dobrymi cechami mięsnymi. Bydło to wywodzi się z pogranicza Szwajcarii i Francji, między Alpami a pasmem górskim Jura. To właśnie przez trudne warunki panujące w tym regionie Europy bydło wykazuje wysoką odporność i co za tym idzie – dobrą zdrowotność. Część populacji ma układ alleli w genie kappa kazeiny BB i AB, co wpływa na wysoką wartość serowarską mleka. Rozmawiamy z głównym zootechnikiem Tomaszem Maślanką w Gospodarstwie Rolnym Lucyny Gramowskiej, które jest częścią spółki Agro-Danmis Gramowscy, słynąca przede wszystkim z wyrobów z mleka koziego.

Tomasz Maślanka - główny zootechnik w gospodarstwie Lucyny Gramowskiej

FOTO: Szczepański

Newsy i porady dla ekspertów

Newsletter top agrar Polska

Zapisz się

Miejscowe opowieści głoszą, że po wojnie w pobliskiej mleczarni w Zabrodziu, Szwajcar uczył okolicznych mieszkańców robić sery szwajcarskie. Wtedy to właśnie w gminie Korycin narodziła się tradycja wytwarzania serów. Obecnie ser koryciński swojski (od 2005 roku wpisany na listę produktów tradycyjnych) wytwarzany jest tylko w ośmiu miejscach, w tym w dwóch zakładach produkcyjnych.

FOTO: Sierszeńska

Ser z przeszłości

W latach 60. ser koryciński p...

Newsy i porady dla ekspertów

Newsletter top agrar Polska

Zapisz się

– Doiliśmy do konwi, a mleko woziliśmy do zlewni w Męczkach, oddalonych o 2 km. Pierwszy zbiornik na mleko w gospodarstwie pojawił się dopiero 12 lat później – w 1998 roku. Wtedy też pobudowaliśmy supernowoczesną uwięziówkę, wyposażoną w dojarkę przewodową na 22 sztuki. W 2009 r. przybyło kolejnych 10 stanowisk i tak do 2018 r. doiliśmy 32 krowy – streszcza historię rodzinnego gospodarstwa nasz rozmówca.

Zobacz także: Roboty udojowe podnoszą wydajność mleczną na Podlasiu

Pole do rozwoju

Niewiele więcej dałoby się rozwinąć w gospodarstwie, gdyby nie okazja zakupu od sąsiada w 2018 r. obory – wolnostanowiskowej z 94 legowiskami.

Od tamtego czasu hodowcy praktycznie cały czas modernizują obiekt, w którym wymienili materace, dokupili roboty do czyszczenia rusztów i podgarniania paszy, a ostatnio zainwestowali w robota udojowego.

– Pierwszego z dwóch – podkreślają...

Gospodarstwo rodziny Ewy, Mariana i Damiana Bakunów z Sitawki jest świetnym przykładem, jak rozwinęło się podlaskie mleczarstwo przez ostatnie lata. Kiedy odwiedziliśmy je pierwszy raz, niemal 10 lat temu, krowy stały w oborze uwięziowej, gdzie większość prac trzeba było wykonać ręcznie. Potrzeba budowy nowej obory stawała się paląca.

Newsy i porady dla ekspertów

Newsletter top agrar Polska

Zapisz się

Zobacz też: Podlaskie: region produkcji mleka, agroturystyki i zielone płuca Polski

- Realne cele to osiągnięcie 10 tys. kg mleka od krowy i przekazanie części gospodarstwa wchodzącemu w dorosłość synowi Damianowi, który już wtedy myślał o oborze wolnostanowiskowej na 60 sztuk z halą udojową – planował wówczas Marian Bakun.

Co wyszło z tych planów? Nowa hala udojowa i lepsza wydajność

- Praktycznie wszystkie cele udało się zrealizować – podsumowuje gospodarz i dodaje: – W 2015 roku część gospodarstwa przejął Damian, dziś młody ojciec dwóch córek i syna. Damian skorzystał z programu Młody rolnik i PROW. W lutym 2017 roku po raz...

FOTO:

Kiedy odwiedziliśmy je pierwszy raz, niemal 10 lat temu, krowy stały w oborze uwięziowej, gdzie większość prac trzeba było wykonać ręcznie. Dalszy rozwój gospodarstwa bez inwestycji w nowy obiekt był praktycznie niemożliwy.

Newsy i porady dla ekspertów

Newsletter top agrar Polska

Zapisz się

– Realne cele to osiągnięcie 10 tys. kg od krowy i przekazanie części gospodarstwa wchodzącemu w dorosłość synowi Damianowi, który już wtedy myślał o nowej oborze wolnostanowiskowej na 60 sztuk z halą udojową – planował wówczas Marian Bakun.

Zobacz także: Podlaskie: region produkcji mleka, agroturystyki i zielone płuca Polski

– Praktycznie wszystkie cele udało się zrealizować – podsumowuje gospodarz i dodaje: – W 2015 roku część gospodarstwa przejął Damian, dziś młody ojciec dwóch córek i syna. Do 2016 roku wciąż doiliśmy 27 krów, ale nowa o...

Newsy i porady dla ekspertów

Newsletter top agrar Polska

Zapisz się

Zielone Płuca Polski

Województwo podlaskie z powierzchnią 20 187 km² zajmuje 6,5% powierzchni kraju, ale ludności jest już tylko 3,1%. Rozległe otwarte tereny i jednak duże odległości, dowodzą dosyć małej gęstości zaludnienia, średnio na km² mieszka 57 osób, dla całego kraju średnia wynosi 121 osób/km². Prawie 95% powierzchni to obszary wiejskie, zamieszkiwane przez ponad 40% ludności. Podczas przejeżdżania z południa na północ, czy z zachodu na wschód regionu zaskakują dobr...

Wczoraj od rana komisja sędziowska wybierała czempiony i superczempiony wśród bydła mlecznego. Oceniono 117 zwierząt, które do Szepietowa przywiozło 39 hodowców. Przyznano 24 wiceczempionów, 14 czempionów, 3 superczempiony.

Krajowa Wystawa Bydła Mięsnego w Szepietowie: superczempiony i czempiony wybrane!

Tegoroczne czempiony 

1) Jałowice w wieku 10-11 miesięcy, rasa PHF

odmiana HO, TUNA 2023, właściciel Dzięgielewski Józef, miejscowość Stawiska, gmina Stawiska

2) Jałowice w wieku 12-13 miesięcy, rasa PHF odmiana HO, ROGA, Marek Burzyński, Bronowo, gmina Wizna

3) Jałowice w wieku 12-13 miesięcy, rasa PHF odmiana RW, RACHEL, Łuba Wojciech, Kałęczyn Włochy, gmina Rutki Kossaki

4) Jałowice 14-15 miesięcy, rasa PHF odmiana HO, DOSIA, Piłkowski Ireneusz, Gardlin, gmina Zambrów 

5) Jałowice 16-17 miesięcy, rasa PHF odmiana RW GAWĘDA 6, Kraszewski Tomasz, Dąbrowa Łazy, gmina Szepietowo 

6) Jałowice 18-19 miesięcy, rasa PHF odmiana RW, LUPA 2022, Dzięgielewski Józef, Stawiski gmina Stawiski

7) Jałowice 22-24 miesiące, rasa PFH, odmiana HO, KOMETA, Skrodzki Zbigniew. Konopki Białystok, gmina Grabowo

8) Krowy 1 laktacja młodsze, rasa PHF odmiana HO, ROE, Pietruszyński Adam, Straduny, gmina Ełk 

9) Krowy 1 laktacja młodsze, rasa PHF, odmiana HO, PILA, Kulesza Paweł, Rębiszewo Zegadły, gmina Kołaki Kościelne

10) Krowy 2 laktacja, rasa PHF, odmiana HO, RW, JANA, Pietruszyński Adam, Lachowo, gmina Kolno

11) Krowy 3 laktacja, rasa PHF odmiana HO, BORA, Kulesza Paweł, Rębiszewo Zegadły, gmina Kołaki Kościelne

12) Krowy 4 laktacja i dalsze, rasa PHF, odmiana HO, BOSCAND, Pietruszyński Adam, Straduny gmina Ełk 

13) Krowy rasy Brown Swiss, SUSI, Dzięgielewski Józef, Stawiski, gmina Stawiski

14) Krowy ras zachowawczych ZB, ELZA, Radziszewski Andrzej, Bogusze Stare, Grodzisk

Superczempiony w Szepietowie 

FOTO: Kolasińska

• Kategoria Jałowice młodsze, rasa PHF odmiana HO, TUNA 2023, właściciel Dzięgielewski Józef, miejscowość Stawiska, gmina Stawiska

SUPERCZEMPION - Kategoria Jałowice młodsze, rasa PHF odmiana HO, TUNA 2023, właściciel Dzięgielewski Józef, miejscowość Stawiska, gmina Stawiska

FOTO: Kolasińska

• Kategorie Jałowice starsze, rasa PHF odmiana RW, GAWĘDA 6, właściciel Kraszewski Tomasz, Dąbrowa Łazy, gmina Szepietowo

SUPERCZEMPION w kategorii Jałowice starsze, rasa PHFH odmiana RW, GAWĘDA 6, właściciel Kraszewski Tomasz, Dąbrowa Łazy, gmina Szepietowo

FOTO: Kolasińska

• Kategoria Krowy, PHF odmiana HO, BOSCAND, Pietruszyński Adam, Straduny, gmina Ełk 

SUPERCZEMPION w kategorii Krowy, PHF odmiana HO, BOSCAND, Pietruszyński Adam, Straduny, gmina Ełk

FOTO: Kolasińska

Zapraszamy na nasze stoisko! 

29-30 czerwca jesteśmy razem z Wami w Szepietowie. Czeka tam na Was wiele atrakcji! Zobacz poniżej, co dla Was przygotowaliśmy!

XXX Regionalna Wystawa Zwierząt Hodowlanych i VI Krajowa Wystawa Bydła Mięsnego. Trwa wybór czempionów!

Top agrar Polska ufundował nagrody dla zdobywców czempionów i superczempionów dla hodowców bydła mlecznego i mięsnego. 

FOTO: Kolasińska

Targi i wystawa służą pokazaniu się na regionalnej arenie, ale również nawiązaniu kontaktów biznesowych i integracji rolniczego sektora z tego regionu. To także gratka dla fanów rolniczych nowinek technicznych i pasjonatów rolnictwa. 

Od dzisiejszego poranka trwała wycena bydła mięsnego i mlecznego, która zakończy się wyborem czempionów i superczempionów wystawy. 

Jesteśmy w Szepietowie razem z Wami!

Serdecznie zapraszamy do odwiedzenia nas na terenie PODR w Szepietowie 29 i 30 czerwca w Szepietowie i skorzystania z atrakcji, które przygotowaliśmy specjalnie dla Państwa.

W tym roku nasz miesięcznik top agrar Polska świętuje 30-lecie istnienia i z tej okazji mamy dla naszych gości niespodzianki: darmową publikację „Technika Rolnicza – nowości 2024” oraz kupon o wartości 25 zł do wykorzystania na naszym stoisku. Dodatkowo na Prenumeratorów top agrar Polska będzie czekał specjalny upominek z okazji naszego jubileuszu.

Justyna Maciorowska była u nas!

A to nie koniec atrakcji!:) W sobotę i w niedzielę będziecie mogli wziąć udział w rolniczym kole fortuny i sprawdzić swoją wiedzę. Do wygrania będą super gadżety do top agrar Polska.

Jesteśmy tam również dzisiaj, gdzie naszych Czytelników witała Justyna Maciorowska,  z programu telewizyjnego „Rolnicy. Podlasie”, która przygotowała dla Was super atrakcje!