Automatyczne systemy zadawania pasz, zwłaszcza pasz treściwych, są już w wielu polskich oborach dobrze znane. Natomiast nowością dla wielu hodowców okazało się to, że linie Pellon, działające na podobnej zasadzie, mogą także automatycznie ścielić. Był to jeden z tematów, na który zwrócił uwagę Grzegorz Kędzierski podczas Forum Mleko.

– System do ścielenia to tak naprawdę dokładnie ten sam system, który służy do karmienia. To są te same urządzenia, tylko inaczej skonfigurowane i zamontowane w oborze, tak by mogły dostarczać ściółkę. Ściółką może być słoma podawana: do obór z głęboką ściółką, do obór samospławialnych oraz do porodówek – również w budynkach z rusztami czy zgarniaczami. Zrobienie porodówki na ściółce daje konkretne korzyści – podkreślił Grzegorz Kędzierski z firmy Pellon.

System może też przygotować mieszanki do legowisk. Typowa, często spotykana mieszanka to słoma–woda–wapno. Zostanie ona przez system automatycznie sporządzona i dostarczona na wybrane legowiska, o wybranych porach dnia.

Obora na 500 sztuk bydła obsługiwana przez jedną osobę

Podczas Forum Mleko pokazano film z gospodarstwa w Szwajcarii, które robi ogromne wrażenie poziomem automatyzacji.

– Jest to obora w sumie na 500 sztuk, licząc cielęta odpajane mlekiem oraz tzw. żarłaki. W części mlecznej utrzymywano 300 –400 krów. W tym obiekcie: automatycznie zadawano TMR, automatycznie ścielono, automatycznie usuwano obornik i gnojowicę. Cała ta obora z przyległościami jest obsługiwana przez jedną osobę, przez właściciela. Nie zatrudnia on żadnych pracowników – zaznaczył Grzegorz Kędzierski. To przykład najbardziej zaawansowanego systemu, ale zasada jest ta sama także w mniejszych gospodarstwach: maksymalnie odciążyć człowieka od powtarzalnych, ciężkich prac.

Ponad 20 lat w polskich oborach

W Polsce urządzenia Pellon pracują już od ponad 20 lat. Najczęściej spotykamy je w oborach uwięziowych jako automaty do zadawania paszy treściwej.

– Na pewno pracuje grubo ponad 100 naszych urządzeń w polskich oborach, choć dokładnej liczby teraz nie podam – zaznaczył Kędzierski. Pierwsze automaty do paszy treściwej firma zaoferowała ponad dwie dekady temu. Od tego czasu sprzęt ewoluuje głównie w elektronice i oprogramowaniu.

Częste podawanie paszy a wydajność mleczna

Najbardziej widoczną zaletą automatycznego systemu jest częste podawanie małych porcji paszy, zawsze świeżej, co stymuluje pobranie. To przekłada się na zdrowotność stada oraz na wydajność mleczną, czy też przyrosty w opasie.

– System karmienia paszą porównałbym do systemu dostarczania paliwa. Kiedyś mieliśmy gaźniki – proste urządzenia, gdzie ta sama mieszanka trafiała do wszystkich cylindrów. Dziś mamy wtrysk wielokrotny, gdzie każdy cylinder jest traktowany indywidualnie i paliwo wtryskiwane jest w konkretnym momencie, w określonej ilości. To zwiększa sprawność silnika. Podobnie jest z tymi systemami żywienia – dostarczają do konkretnej grupy żywieniowej konkretną porcję, w konkretnych porach dnia – mówił.

Opas wolców i krów wybrakowanych jako źródło dochodu dla rolnika [WIDEO]

Czy automatyczna obora tylko dla dużych ferm?

Doświadczenia z polskich obór pokazują, że automatyczne systemy zadawania paszy nie są rozwiązaniem zarezerwowanym tylko dla największych, supernowoczesnych ferm. Coraz częściej pojawiają się tam, gdzie brakuje rąk do pracy, a krowy HF wymagają „obsługi na poziomie bolidu F1.

Rolą firmy – jak podsumował Grzegorz Kędzierski – jest „ułożyć układankę tak, by rzeczywiście poprawić efektywność i wygodę pracy w konkretnym gospodarstwie”, a nie sprzedać jak najdroższy, ale niepasujący system.

Oprac. Andrzej Rutkowski

– Po blisko roku użytkowania wiemy, że to była dobra decyzja – podkreślają Paulina i Karol Włodkowscy. Kurtyny automatycznie reagują na temperaturę, wiatr i opady, dzięki czemu wentylacja działa bezobsługowo, a powierzchnia wlotu powietrza jest większa niż w przypadku sztywnych okien.

Newsy i porady dla ekspertów

Newsletter top agrar Polska

Zapisz się

– Poza tym, zwinięta kurtyna się nie brudzi jak poliwęglan, a ściana jest prawie cała otwarta – dodaje hodowca z Podlasia.

Automatyczne kurtyny, wyższa obora i mniejszy stres cieplny

Nowy budynek jest znacznie wyższy od starej obory – ma ok. 8 m do świetlika i 3 m przy bocznych ścianach. Świeże powietrze wpada przez boki, a ogrzane uchodzi przez otwory przy kalenicy.

Duża kubatura nowej obory sprawiła, że wraz ze wzrostem dobrostanu poprawiły się wyniki produkcyjne, a w szczególności rozród.

FOTO: Szczepański

– Kurtyny otwierają się, gdy zimą w oborze jest powyżej 10°C, a latem powyżej 15°C. Nawet przy mrozach rzędu –15°C temperatura nie spadała poniżej 6°C – relacjonuje rolnik.

Poprawa mikroklimatu przełożyła się również na rozród – Kiedyś po lecie krowy trudno się zacielały, dziś zużywamy około 1,5 słomki na skuteczne krycie, wcześniej było ponad 2,5 – mówią Włodkowscy.

Zmienił się także komfort pracy. W starej oborze dój wymagał kilkukrotnego wpędzania i wiązania krów, teraz na hali udojowej 2 × 12 cały dój trwa około 45 minut. Legowiska z matami z pianką, czochradło i sfrezowana podłoga rusztowa poprawiają dobrostan i bezpieczeństwo krów. 

Więcej o tej inwestycji przczytasz w najnowszym dodatku top bydło! 

Jak zabezpieczyć robota udojowego przed mrozem?

Pamiętaj o wszystkim

Nie tylko boks udojowy, lecz także jednostka centralna, środki czyszczące i dippingowe (zanurzeniowe) oraz węże łączące muszą pozostać zabezpieczone przed szronem.

Izolacja

Rury narażone na zamarzanie (mleko i woda) powinny być dobrze zaizolowane. Ogrzewanie należy uruchomić odpowiednio wcześnie.

Nowy budynek ma wymiary 110 × 38,5 m i wysokość dochodzącą do 15 metrów.

FOTO: Zieja

Powiększanie stada krów

Aktualnie w gospodarstwie dojonych jest około 110 krów, jednak jak powiedział nam syn właścicieli Jakub Juskowiak zostało już zakupionych 80 jałówek wysokocielnych, które mają termin porodu na najbliższe tygodnie, co pozwoli na pełne zasiedlenie obiektu i optymalne wykorzystanie czterech pierwszych robotów. Dwa kolejne zostaną uruchomione w miarę wzrostu stada – miejsce pod ich montaż jest już przygotowane.

Obora przygotowana jest na 6 robotów udojowych, obecnie wstawione są tylko 4.

FOTO: Zieja

Pomysł budowy powstał ponad trzy lata temu, jednak procedury środowiskowe, zakup ziemi oraz pandemia COVID-19 wydłużyły proces przygotowawczy. Mimo to sama realizacja przebiegła wyjątkowo sprawnie – od wbicia pierwszej łopaty w grudniu 2024 roku do zakończenia prac minęło zaledwie 11 miesięcy.

Robot udojowy z dofinansowaniem? Tak, ale nie do każdej obory i budynku. Jakie zasady?

Poprawa wydajności mlecznej krów

Właściciele obory Andrzej i Eugenia Juskowiak wraz z synem Jakubem.

FOTO: Zieja

Inwestorzy podkreślają, że robotyzacja doju poprawi ergonomię pracy, skróci czas obsługi stada i pozwoli w przyszłości wrócić do wydajności na poziomie 42–43 l mleka od krowy, którą ograniczyły warunki w dotychczasowej oborze.

Nowa inwestycja jest kolejnym etapem konsekwentnego rozwoju rodzinnego gospodarstwa, które od 1988 roku nieustannie modernizuje produkcję mleka i dostosowuje ją do rosnących standardów rynkowych oraz dobrostanu zwierząt.

Tematem wystąpienia przedstawicielki firmy Lely podczas naszego lutowego Forum Mleko była Digitalizacja w oborach krów mlecznych, zapytaliśmy czym właściwie jest digitalizacja?

Zobacz także: Forum Mleko w Koźminie: żywienie, zdrowie, opłacalność produkcji mleka i modernizacja budynków (RELACJA)

FOTO:

– Digitalizacja inaczej mówiąc automatyzacja, sztuczna inteligencja, która wchodzi obecnie wszędzie do każdej dziedziny życia, także do obory. W najbliższym czasie w Lely będzie dostępny system Zeta, który będzie identyfikował krowy za pomocą kamery, bez obroży. Na dzień dzisiejszy jest nam to sobie trudno wyobrazić, ale taka jest przyszłość – mówiła Sylwia Maćkowiak, właścicielka Lely Center Krobia.

Lokalizacja krowy do kilkunastu centymetrów, monitoring porodu, dokładniejsze wykrywanie rui, to tylko kilka możliwości nowych rozwiązań Lely. Czym jeszcze zaskoczą nas rozwiązania firmy? Obejrzyj wywiad.

Fot: Sierszeńska

Zobacz także: 

Imponująca wydajność

50 litrów dziennie od krowy - stara obora z nowym robotem udojowym!

FOTO: Zieja

Państwo Kubiak już przed zainstalowaniem robota udojowego mogli się pochwalić wydajnością ponad 50 litrów dziennie od krowy, aktualnie wyniki gospodarstwa cały czas rosną.

– Baliśmy się chwilowego spadku wydajności po zainstalowaniu robota, ale dzięki odpowiedniemu przygotowaniu i adaptacji zwierząt już pierwszego dnia w zbiorniku mieliśmy o 30 litrów mleka więcej – mówił podczas otwarcia właściciel gospodarstwa.

Dzięki temu, że robot udojowy zwiększa krotność doju, w gospodarstwie cały czas rosną wyniki wydajności.

Nowy robot udojowy w starej oborze

50 litrów dziennie od krowy - stara obora z nowym robotem udojowym!

FOTO: Zieja

Państwo Kubiak zdecydowali się na umieszczenie robota w starej oborze. Został wykopany kanał na gnojowicę i w miejscu przepędu zwierząt na halę udojową stanął robot oraz czochradło.

Właściciele gospodarstwa podkreślali, jak ważna jest współpraca wielu osób przy takiej inwestycji, żeby wszystko dobrze funkcjonowało oraz żeby uruchomienie robota udojowego przebiegło bez niepotrzebnych komplikacji.

W spotkaniu wzięły również udział firmy żywieniowe, z których produktów na co dzień korzysta gospodarstwo.

Więcej o gospodarstwie państwa Kubiak przeczytacie Państwo w kolejnym numerze top agrar Polska.

Polska trzecim producentem mleka w Europie. Mamy się czym pochwalić!

Newsy i porady dla ekspertów

Newsletter top agrar Polska

Zapisz się

Inwestycja składa się z trzech obiektów:

• obora o powierzchni użytkowej 6543 m², kubaturze 67 367 m³, długości 113,30 m i szerokości 58,35 m,
• łącznik o powierzchni użytkowej 95,3 m², kubaturze 447 m³, długości 15 m i szerokości 6,75 m,
• cielętnik wraz z częścią socjalno-techniczną o powierzchni użytkowej 936,7 m², kubaturze 5103 m³, długości 37,73 m i szerokości 21 m.

– Jesteśmy firmą wykonawczą, choć to tylko jedna z naszych działalności. Sekcja budowlana skupia się na realizacji dużych inwestycji przemysłowych, takich jak hale produkcyjne i magazynowe oraz rolniczych. Budowa obory jest nieco bardziej skomplikowana od hal dla logistyki. Dach oparty jest na konstrukcji stalowej, która jest tańsza i pozwala na uzyskanie większych rozpiętości, co nie jest wymagane w budowie hal, np. dla logistyki – wskazuje Ariel Jaroszyński z firmy Agro-Projects.

Gotowy projekt

Po pomyślnym rozstrzygnięciu przetargu firma otrzymała od inwestora gotowy projekt z niezbędnymi pozwoleniami. – Już po rozstrzygnięciu konkursu musieliśmy przystąpić do dużej zmiany. Pierwotna dokumentacja zakładała, że pod całą oborą był jeden wielki kanał na gnojowicę, z którego w wiosną i jesienią beczkowozy wywozić będą gnojowicę bezpośrednio na pola – dodaje Jaroszyński. W międzyczasie koncepcja zmieniła się na rzecz pełnej podłogi w większości korytarzy z jednym głębokim kanałem w centralnej części. Zmianę podyktowała inna koncepcja zagospodarowania gnojowicy, która ma być gromadzona w zewnętrznym zbiorniku żelbetowym, w pobliżu którego ma stanąć mikrobiogazownia. Czasochłonne było szalowanie i zalewanie kanałów gnojowicowych oraz studni zbiorczych, których głębokość to prawie 5 m. Ważne są fundamenty, które nie mogą być zmieniane w ramach dostępnego pozwolenia budowlanego. Obrys budynku musi pozostać taki sam.

Zadaniem generalnego wykonawcy jest kompleksowa budowa niemal pod klucz: od ogrodzenia terenu i zebrania humusu, przez realizację obiektu, po utwardzenie dróg i parkingów po zakończeniu budowy. Agro-Projects ma swoją ekipę do realizacji budowy, ale w szczytowych momentach posługuje się wsparciem podwykonawców.

Tak powstaje hala łukowa krok po kroku! Ile kosztuje?

Zadania inwestora

– W rodzinnych gospodarstwach najczęściej rolnik spina wszystko sam, a na budowie jest wiele ekip. Plusem generalnego wykonawcy jest organizacja wszystkich podwykonawców, odpowiedzialność za wykonanie (gwarancja) i koszty, czyli trzymanie się budżetu. Inwestora nie interesują żadne zakupy. W przypadku mniejszych realizacji rolnik często musi zamawiać stal czy beton, a wykonawcy płaci tylko za robociznę. Coś, co na początku wydaje się tańsze, po uwzględnieniu poświęconego czasu i własnych sił, po realizacji inwestycji wcale nie musi wyjść korzystnie – podkreśla Jaroszyński.

W generalnym wykonawstwie inwestor (rolnik) powinien zadbać o finansowanie i bieżący kontakt z wykonawcą. Agro-Projects co tydzień odbywa bieżące spotkania z inwestorem, po którym opracowuje notatkę z zatwierdzeniem ewentualnych zmian. Poza tym są spotkania nieformalne, by na bieżąco skonsultować lub ocenić postępy.

Czytaj także: Przydomowa oczyszczalnia ścieków krok po kroku

Technologia oddzielnie

W przypadku tej obory rozgraniczono część wykonawczą budynku od jego wyposażenia w technologię. Rolą wykonawcy jest koordynacja i odpowiednie przygotowanie budynku pod roboty, co wymaga współpracy z drugą firmą. Wyzwaniem w tym przypadku było spięcie dokumentacji budowlanej z projektem technologii. To bardzo ważne i może oszczędzić sporo czasu na etapie budowy.

– Na etapie budowy inwestor powinien mieć opracowany projekt i wskazania dotyczące zawartej technologii. Trzeba wiedzieć, czego się chce. Rolnik musi też zadbać o doprowadzenie przyłączy mediów – wylicza.

Utrudnieniem we wprowadzaniu ewentualnych zmian w projekcie w trakcie trwania budowy jest wybór projektanta bez prawa nadzoru wykonawczego. Czasem zmiana formalna sposobu poprowadzenia zasilania prądu czy wody może wydłużyć realizację o kilka tygodni.

Projekt obory w Choryni zakładał proste warunki geotechniczne, ale zimowe opady rozmoczyły teren wokół budynku, więc po stronie wykonawcy było zadbanie o utwardzenie i przejezdność na placu budowy. Szerzej o oborze, jej wyposażeniu i zastosowanych technologiach napiszemy w grudniowym wydaniu dodatku top bydło.

Danko uruchamia nowoczesną oborę dla 370 krów

FOTO: Zieja

Zautomatyzowana obora

Nowy obiekt został wybudowany zaledwie w 10 miesięcy, jego budowa rozpoczęła się we wrześniu 2023 r., a zakończyła w lipcu bieżącego roku.

Nowoczesny budynek jest w pełni zautomatyzowany, mieści się w nim 6 robotów udojowych, robot do podgarniania paszy oraz dwa roboty czyszczące i zbierające odchody. Jest przygotowany dla 370 krów dojnych i 75 jałówek cielnych. W pierwszych dniach października zostanie zasiedlony, początkowo będzie tam tylko 230 krów.

Z oborą połączony jest korytarzem przepędowym nowoczesny cielętnik. W przyszłości, jeśli obecny obiekt się sprawdzi, z drugiej strony budynku dla cieląt ma stanąć bliźniacza obora.

Danko uruchamia nowoczesną oborę dla 370 krów

FOTO: Zieja

Hodowla bydła w Danko

Firma Danko znana jest głównie z hodowli roślin, niewiele osób wie, że zajmuje się także z powodzeniem hodowlą krów mlecznych. Obecnie hoduje łącznie ok. 5000 sztuk bydła, rozmieszczonych w 6 obiektach hodowlanych w całej Polsce. W 2023 roku produkcja mleka w Danko wyniosła 22 200 000 litrów.

Newsy i porady dla ekspertów

Newsletter top agrar Polska

Zapisz się

Krowy to rodzinna tradycja

– Na słabych glebach bez produkcji mleka nie bylibyśmy w stanie się utrzymać – podkreśla Tomasz Cieślik. Kiedy w 2006 roku przejmował gospodarstwo po rodzicach, w oborze uwięziowej było już 50 krów. Od lat gospodarstwo było nastawione na produkcję mleka, co w tej okolicy jest powszechną praktyką. Przeważają gleby V i VI klasy, łąki torfowe, jakoś trzeba było tę paszę zagospodarować. Jak twierdzi hodowca, rodzinna tradycja i jak na tamte czasy spore stado było dobrą bazą do rozwoju gospodarstwa. W 2008 r. postanowił wybudować oborę wolnostanowiskową na 140 krów.

Newsy i porady dla ekspertów

Newsletter top agrar Polska

Zapisz się

Wcześniej w rodzinnym gospodarstwie Kuczyńskich ok. 70 krów było trzymanych dwóch oborach uwięziowych (na 19 i 51 stanowisk) i używano w niej dojarek przewodowych. Od września ubiegłego roku hodowcy są dumnymi posiadaczami nowej obory z przeznaczeniem na 140 krów w doju z robotem udojowym.

Zobacz też: 300 wyjątkowych krów jersey z Iwna: jaka wydajność i skład mleka?

Przygotowanie stada do nowej obory – genetyka i selekcja

- Kiedy wiedzieliśmy już, że powstanie nowy budynek, 3 lata przed jego budową zaczęliśmy przygotowywać stado, jeśli chodzi o dobór genetyczny. Skupiliśmy się głównie na budowie wymienia i układzie strzyków u krów, żeby zwierzęta jak najlepiej nadawały się do doju w robocie udojowym – opowiada właścicielka.

Hodowcy przy doborze nasi...

FOTO: Wieczorek

Same krowy bez młodzieży

Rewolucja, bo dotychczas model gospodarowania był zupełnie inny.

– Byłem po prostu producentem mleka. Dosłownie – podkreśla Michał Jaśkowiak. W gospodarstwie nie było nigdy więcej niż 20–30 krów. Gospodarz kupował krowy zaraz po wycieleniu (rzadko pierwiastki, bo te są najdroższe), raczej w 2., 3. i kolejnej laktacji. Najczęściej wcale niebrakowane, ale z likwidacji całego stada. Trafiały się więc i te najlepsze, i te trochę gorsze, i zupełnie kiepskie. Najważniejsze, by mleko płynęło. I płynęło – aż do końca laktacji. Kiedy wydajność zaczynała spadać – krowa kończyła laktację i szła na sprzedaż.

Przebudowa niskiej obory

Obora użytkowana przez rodzinę Kozłowskich była niska i wąska. Miała 16 m szerokości i 43 m długości. Gospodarze w oborze wolnostanowiskowej na 60 DJP utrzymywali tylko krowy mleczne. Jałówki i krowy zasuszone oraz cielęta przebywały w osobnym budynku, były przeprowadzane przez podwórko. – Stwierdziliśmy, że chcemy wszystkie sztuki trzymać w jednej oborze i rozebrać stary budynek. Zrobiliśmy projekt, a kierownik budowy zapytał, czy starszy syn nie mógłby być podwykonawcą. Od kilku lat zajmuje się budowlanką, stawia garaże, wiaty, silosy i zaczął również zajmować się budową obór – mówi Stefan Kozłowski, właściciel gospodarstwa.

Zapadła niełatwa decyzja i stara obora w ciągu dwóch tygodni została rozebrana, a jej dość ciekawa przebudowa trwała jedynie 3 miesiące, od czerwca do września 2022 r. Aby kontrola z ARiMR po modernizacji przebiegła pozytywnie, hodowcy musieli zwiększyć liczbę krów o 15.

Większa kubatura

Obora została poszerzona o 8 m z jednej strony, a długość budynku się nie zmieniła. Firma zdjęła stary dach i podniosła kalenicę z płyty warstwowej na konstrukcji stalowej do 7 m wysokości, dzięki czemu budynek zyskał znacznie większą kubaturę i lepszą wymianę powietrza.

Widok 80 zrelaksowanych krów, leżących swobodnie na kompostowym podłożu w nowej oborze robi wrażenie.

– To zupełnie inny rodzaj rolnictwa – komentuje Alois Grubmüller, hodowca z Schöllnach w powiecie Deggendorf (Niemcy). W 2017 roku rodzina Grubmüllerów wybudowała dwie obory kompostowe – jedną dla krów dojnych, a drugą dla młodzieży. Przejście z systemu uwięziowego do obory wolnostanowiskowej było zupełnie nowym doświadczeniem zarówno dla zwierząt, jak i dla ludzi.

Gertruda i Alois Grubmüllerowie oborę kompostową wybrali dość przypadkowo.

FOTO: Kretzer

Zasada konstrukcji obory kompostowej jest prosta – to otwarty budynek z korytarzem paszowym wzdłuż jednej długiej ściany. Gospodarstwa ma dodatkowo przeciwległy dziedziniec (patrz rys. str. 20). W środkowej części obory znajduje się powierzchnia do leżenia, gdzie każda krowa ma do dyspozycji ok. 10 m². Jest ona położona niżej w stosunku do stołu paszowego i korytarzy spacerowych, bo trociny i/lub zrębki drewna wypełniają ją na głębokość 50 do 100 cm.

Dwa razy dziennie przegrabiane

Dwukrotnie w ciągu dnia Grubmüller przegrabia powierzchnię do leżenia. W ten sposób wraz z powietrzem wprowadza odchody i mocz krów do substratu drewnianego, kontrolując tym samym proces kompostowania, który odbywa się w dolnych warstwach legowiska.

Kontrola procesu kompostowania to sztuka, którą hodowca musiał wcześniej opanować.

Naszym priorytetem był dobrostan zwierząt, poprawa warunków ich utrzymania oraz optymalny mikroklimat. Duże znaczenie miało także ułatwienie pracy – podkreśla Arkadiusz Koc z miejscowości Koce-Piskuły (woj. podlaskie), który w 2021 r. zdecydował się na nową oborę wolnostanowiskową na 115 krów. Zastąpiła wysłużoną oborę przewidzianą na 40 krów, gdzie zwierzęta były utrzymywane w systemie uwięziowym.

FOTO: Jajor

– Nowa obora powstała według własnego projektu i bazuje na naszych pomysłach. Do wielu zastosowanych w niej rozwiązań dochodziliśmy etapami, co związane było przede wszystkim ze stosunkowo niewielkim siedliskiem i terenem, który mogliśmy przeznaczyć pod budowę – podkreśla Koc.

Wentylacja w oborze

Zwierzęta mają do dyspozycji budynek o wymiarach 36 m długości × 31,8 m szerokości. Do tego dochodzi relatywnie ...

Zgodnie z nieoficjalnym projektem ustawy Federalnego Ministerstwa Rolnictwa zwierzęta można będzie wiązać tylko wtedy, gdy:

• Mają dostęp do pastwisk i wybiegów zimowych.
• Gospodarstwo utrzymuje maksymalnie 50 sztuk bydła w wieku sześciu miesięcy lub więcej
• Tak utrzymywane było bydło w gospodarstwie przed wejściem w życie ustawy.

Chociaż liczba gospodarstw mlecznych na uwięzi gwałtownie spadła w ciągu ostatnich 20 lat, z badań prowadzonych przez Instytut Thünen, wynika, że ​​obecnie w całym kraju jest 28 300 producentów mleka prowadzących hodowlę na uwięzi.  Prawie połowa z nich – około 13 000 gospodarstw znajduje się w Bawarii, a spośród nich 9500 trzyma krowy uwiązane przez cały rok. Wielu gospodarzy nie ma ani możliwości finansowych, ani lokalowych, oraz nie spełnia wymogów dotyczących zezwoleń na przebudowę lub nowy budynek.

FOTO: Fot. PWR

Nawet bez zakazu hodowcy rezygnują z uwięzi

Związek proponuje zmiany w ustawie – począwszy od terminu (obecny jest zdecydowanie za krótki), po pozostawienie hodowli mieszanej (120 dni na pastwisku), funkcjonującej w większości bawarskich gospodarstw utrzymujących krowy na uwięzi.

Nawet bez zakazu niemieccy hodowcy bydła stopniowo rezygnują z chowu na uwięzi. Świadczą o tym oficjalne dane ze spisu rolnego. Według spisu rolnego z 2020 r. w oborach na uwięzi pozostaje około 1,14 mln bydła, czyli co dziesiąta sztuka. Dziesięć lat wcześniej w spisie rolnym zanotowano 3,02 mln miejsc na uwięzi dla 21,5% ówczesnego pogłowia bydła. Jeśli przyjąć, że tendencja spadkowa z lat 2010-2020 będzie kontynuowana, to na koniec 2023 roku – w budynkach na uwięzi będzie prawdopodobnie nieco poniżej 600 tys. bydła. Oczywiście jest to tylko wartość teoretyczna z szerokim zakresem wahań w górę lub w dół. Niemniej jednak krzywa wyraźnie skierowana jest w dół, zatem w perspektywie zaledwie kilku lat ta forma hodowli prawdopodobnie będzie odgrywać znikomą rolę.

Łukasz, Piotr i Marcin Szablewscy, Kruszyny-Rumunki, pow. Brodnicki

125 ha, w tym dzierżawy 20 ha, 175 krów (ok. 400 szt. bydła) 11,9 tys. kg mleka/krowy/rok

FOTO: Jajor, Szablewski

Marcin Szablewski wraz z rodziną, tj. żoną Karoliną, ojcem Piotrem, mamą Anną i siostrą Aleksandrą, prowadzi 125-ha gospodarstwo, nastawione na produkcję mleka. Choć nie boją się ciężkiej pracy, to z czasem utrzymanie krów w użytkowanej od 2005 r. oborze wolnostanowiskowej z 68 legowiskami stawało się bardzo uciążliwe. Choć była nowoczesna jak na owe czasy, to generowała spore nakłady pracy. Najuciążliwsze było codzienne usuwanie obornika (obora miała posadzkę pełną z płytką ściółką) oraz dój. Ten ostatni odbywał się na niewielkiej hali udojowej typu rybia ość 2 × 4. Zajmował każdorazowo 2,5 godziny (rano i wieczorem), a więc łącznie ok. 5 godzin w ciągu dnia.

Z czasem przybywało krów i ostatecznie stado zwiększyło się do ok. 90 krów, co szło w parze z problemami z zachowaniem odpowiedniej higieny w oborze i czystością zwierząt. Do tego dochodziły kulawizny. Generowała je m.in. zmiana systemu utrzymania jałówek, które przed wycieleniem były utrzymywane na głębokiej ściółce, a po wycieleniu trafiały do obory z posadzką pełną. Z pomocą przyszedł pracujący poza rolnictwem kolejny z rodzeństwa Szablewskich – Łukasz, który jako inżynier budowlany od podstaw zaprojektował nową oborę. Miała być funkcjonalna i tania, a do tego zapewniać krowom maksymalny komfort.

Konstrukcja obory

Budynek ma 4 rzędy legowisk i bocznie umieszczony stół paszowy o szerokości 5,3 m. Przylega do niego po jednej stronie korytarz spacerowy o szerokości 3,5 m (z pojedynczym rzędem legowisk), a po drugiej stronie korytarz spacerowy o szerokości 4 m (z podwójnym, a następnie pojedynczym rzędem legowisk). Korytarz spacerowy między nimi ma 3,2 m szerokości. Legowiska przyścienne mierzą 2,7 m długości (pozostałe 2,5 m), a ich szerokość to 1,2 m.

FOTO: Jajor, Szablewski

– Obora przeznaczona jest wyłącznie dla krów dojnych. Po stronie z pojedynczymi legowiskami są krowy w pierwszej fazie laktacji do skutecznego zabiegu inseminacji. Z drugiej strony znajduje się druga grupa laktacyjna krów. Chodziło o to, żeby

Stara obora i drugie życie stodoły

Bracia odkąd pamiętają pracowali z ojcem w starej oborze na ok. 10 krów z lat 70 ub. wieku, którą postanowili zmodernizować. Najpierw w 2008 r. przestawili drabiny paszowe i ustawili krowy głowami do siebie (dwa rzędy legowisk ściołowych o wymiarach 2,2 × 1,1 m). Wykonali też stół paszowy o szerokości ok. 1 m, a także montaż otworów nawiewnych w postaci tradycyjnych okien (o wymiarach 1,2 × 1 m). Do tego doszła instalacja dojarki rurociągowej.

Kolejnym punktem zwrotnym w gospodarstwie, który pozwolił na powiększenie stada o ok. 10 krów była gruntowna modernizacja przyległej do odory stodoły. Prace ruszyły w 2015 r. Objęły m.in. wykonanie: stropu ze słupami podporowymi (profil 140 × 140 mm), rozmieszczonymi co 2,6 m, stołu paszowego z zatrzaskową drabiną paszową, pojedynczego rzędu legowisk ściołowych dla krów (2,20 dług...

Roboty udojowe już na dobre zadomowiły się w Polsce i z roku na rok zwiększa się ich liczba. W 2022 r. w stadach pod oceną pracowało ponad 700 tego rodzaju urządzeń, z czego aż 255 na terenie woj. wielkopolskiego. Urządzenia montowano odpowiednio w ponad 400 i 140 oborach (wg danych PFHBiPM).

Dziś mówi się, że znakomita większość powstających w naszym kraju nowych obór stawia właśnie na automatyczny dój, ale jest wiele przykładów, które pokazują, że maszyny te mogą funkcjonować też w budynkach zmodernizowanych i to na dużą skalę. O doświadczenia w tym zakresie pytamy przedstawicieli należącej do Grupy Top Farms – spółki Jagrol oraz firmy Agrocoop.

Pełna informacja o krowach to lepsze zarządzanie

– To, że robot sam doi, to tylko dodatek! Najważniejszy jest system zarządzania stadem – podkreśla Paweł Kaczmarek, prezes Jagrol Sp. z o.o. Zaznacza, że grupa Top Farms, do której należy spółka, jest zwolennikiem zagospodarowywania dostępnych budynków, równocześnie dąży do postępu technologicznego, poprawy efektywności pracy i dobrostanu krów.

Takiej właśnie idei przyświecały ...

Jakie są sposoby na zwalczanie much w oborze?

Jeśli liczysz na to, że czytając ten artykuł znajdziesz jeden cudowny preparat, to niestety się przeliczysz. W zwalczaniu much konieczny jest zestaw kombo, wszystkich dostępnych metod, gdyż muchy są bardzo trudnym przeciwnikiem. Z czego to wynika? Mucha już w trzy dni po przepoczwarzeniu jest w stanie złożyć bagatela ... 150 jaj, z których wykluwają się muchy. Zwalczanie much można śmiało nazwać syzyfową pracą, gdyż one zawsze chętnie wrócą do obory, gdy tylko znajdą taką sposobność. Mają tam mnóstwo pożywienia oraz idealnych warunków do rozwoju larw. 

Metody mechaniczne walki z muchami

• siatki w otworze okiennym o drobnym oczku (ogromne zróżnicowanie cen w zależności od jakości materiału (stal, aluminium, plastik, włókno szklane. Trzeba liczyć się z kosztem minimum około 20 zł za 1m2)
• długie mucholepy w formie taśmy (około 40 zł za 10 m) lub sznurków (około 70 zł za 400 m)
• muchołapka (worek z wabikiem, około 30-40 zł w zależności od wielkości)
• przemysłowe lampy UV o dużej mocy (około 300 zł na powierzchnię 50 m2)
• wentylatory przemysłowe (odpowiednia ilość zapewnia duży ruch powietrza, który utrudnia swobodne przemieszczanie się owadów)
• zamykanie drzwi obory, częste usuwanie niedojadów i obornika, częste uruchamianie mieszadła w kanale gnojowym 
• bielenie ścian obory w wykorzystaniem preparatów na muchy 

Metody chemiczne walki z muchami 

• jednoczesne zastosowanie preparatów do walki z postacią dorosłą muchy domowej i preparatów do zwalczania larw much (larwicydy)
• preparaty w formie koncentratów ( do rozcieńczania - oprysk lub polewanie, ok. 1 l to koszt od 60 do 100 zł, starczy na powierzchnię około 400-600 m2)
• preparaty w formie granulatu (tworzy z się z niego roztwór cieczy roboczej 100 g około 50 zł, służy do malowania powierzchni, najlepiej framug okiennych lub oprysku) 
• preparaty spot on (stosuje się je na kark zwierzęcia - najlepiej wieczorem, 1 litr to koszt około 100 zł, starcza na około 30 zwierząt, trzeba powtarzać po 8-10 tygodniach)

Zaczęło się od ok. 30 krów, utrzymywanych w małej oborze uwięziowej z niskim stropem. Wybudował ją w 1984 r. ojciec Tomasza Dąbrowskiego. Hodowcy całkowicie ją przebudowali i ostatecznie w jej miejscu powstała hala udojowa, poczekalnia z posadzką rusztową i cielętnik. Krowy trafiły do nowego budynku na głębokiej ściółce, przylegającego od strony szczytowej do poczekalni. W ramach inwestycji powstała też porodówka i magazyn na pasze.

Zmodernizowana stara obora

Praca w starej oborze była bardzo uciążliwa. W niewielkim zakresie zmechanizowane było tylko usuwanie nieczystości, bo hodowców wyręczał zgarniacz obornika. Dój dojarką rurociągową i zadawanie paszy na wąskim stole paszowym pochłaniały ok. 10 godzin dziennie, w tym samo dojenie ok. 2,5 godziny (przy 25 krowach). Do tego hodowcy borykali się z dużą liczbą klinicznych przypadków zapalenia wymienia, które czasami obejmowały nawet połowę stada. Wspominają, że nie było tygodnia, w którym jakaś krowa...

Przeróbki zawsze są trudne. Trudne, nie znaczy niemożliwe – potwierdza to projekt uwięziowej obory Franza i Angeli Bergerów z Surberga (Bawaria, Niemcy), ekologicznych rolników, którzy produkują mleko Naturland dla Milchwerke Berchtesgadener Land.

Angela i Franz Bergerowie na wybiegu.

Celem przebudowy obiektu było zapewnienie 19 krowom większego komfortu w budynku, a gospodarzom ułatwienie codziennej pracy. Nie obyło się bez kompromisów – nie dało się poszerzyć obory o 1 m ze względu na konstrukcję stanowisk, ale za to można było wydłużyć stanowiska do 1,65 m.

Stanowiska można było wydłużyć do 1,65 m, niestety z szerokością niewiele można było zrobić.

Obrotowe stelaże karkowe i maty gumowe

Na legowiskach i przejściu prowadzącym na wybieg pojawiły się nowe maty gumowe. Stare poidła zastąpiono nowymi – większymi, o większym przepływie po jednym na każde dwie krowy.

Nowe, większe poidła gwarantują wyższe tempo przepływu.

Franz Berger "upolował" na aukcji internetowej nowe, obrotowe stelaże karkowe, które pozwalają krowom odchylać głowę do tyłu. Umożliwiają one również uwiązanie wszystkich zwierząt...

W 2012 r. Paweł Nowicki miał 24 krowy dojne w oborze uwięziowej

Konkurs „Obora na medal” ogłosiliśmy na początku tego roku. Wpłynęło do nas kilkadziesiąt zgłoszeń od rolników - producentów mleka, którzy w ostatnim czasie zainwestowali w nowoczesne obory. Po wstępnej weryfikacji zgłoszonych obór podzieliliśmy je na 3 kategorie: do 70 krów, od 70 do 100 krów i powyżej 100 krów (zgodnie z deklaracją hodowców). Kolejnym etapem były obrady jury, w ramach których wyłoniono 10 obór (o czym możecie przeczytać w lipcowym dodatku specjalnym top bydło).

W kolejnym etapie odwiedziliśmy finalistów w oborach. Członkowie jury odwiedzili łącznie 6 województw i przejechali grubo ponad 2 tys. km. Podczas wizyt komisja brała pod uwagę nie tylko samą konstrukcję czy zastosowane materiały, ale też rozwiązania w zakresie m.in.:

• wentylacji,
• systemu doju,
• legowisk,
• żywienia,
• usuwania nieczystości,
• przepędów,
• części socjalnej obory,
• poziomu dobrostanu,
• zasięgu przedsięwzięcia,
• rozwiązań prośrodowiskowych,
• progresu gospodarstwa,
• jak również autorskich pomysłów oraz relacji między funkcjonalnością, czasem obsługi zwierząt a kosztami budowy obór.

Laureaci naszego konkursu

Po zakończeniu wizyt terenowych komisja wyłoniła 3 obory, które zwyciężyły w swoich kategoriach. Poniżej lista laureatów konkursu „Obora na medal” oaz zdjęcia z odbioru nagród podczas wystawy Agro Show 2022 w Bednarach.

Kategoria do 70 krów: Monika Przychodzka z Plebanki (woj. kujawsko-pomorskie)

Nagroda: 15 tysięcy złotych. Komisja sędziowska doceniała autorskie podejście do samej konstrukcji obory w postaci hali namiotowej. Hodowcy wykazali się dużą determinacją, by relatywnie niskim kosztem (ok. 1,8 mln zł) wybudować funkcjonalny i naszpikowany technologią obiekt, który stawia na dobrostan krów.

Kategoria od 70 do 100 krów: Maciej Gołębiewski z Głęboczka (woj. podlaskie)

Nagroda: czochradło dla krów. Komisja sędziowska zwróciła uwagę na ciekawe rozwiązania w zakresie ruchu kierowanego bydłem, w systemie najpierw dój, potem stół paszowy. Warte podkreślenia jest też kreatywne gospodarowanie zasobami obiektu, którego część stanowi zadaszenie dla maszyn. To wszystko przy przystępnych kosztach budowy (ok. 2,4 mln zł).

Kategoria powyżej 100 krów: Agnieszka i Paweł Nowiccy z miejscowości Węgry (woj. wielkopolskie)

Nagroda: budki dla cieląt. Komisja sędziowska doceniła oborę za rozwiązania prośrodowiskowe, w tym głównie pompę ciepła, która pobiera ciepło z gnojowicy poprzez węże w dnie zbiornika. Do tego dochodzi pełna automatyzacja i bardzo rozbudowana część socjalna przy relatywnie niskich kosztach całkowitych (ok. 3 mln zł).

Wyjątkowi ludzie i obory!

Wszystkie nagrodzone obory były w oczach komisji wyjątkowe na swój sposób i każda z nich wnosi coś nowego i autorskiego do dzisiejszych standardów budowy obór. Gratulujemy!

Jednocześnie, redakcja top agrar Polska pragnie podziękować wszystkim uczestnikom konkursu! Wasza odwaga, kreatywność, wszechstronne podejście, zastosowane rozwiązania i pomysłowość mogą być inspiracją dla wielu hodowców, którzy dopiero stoją przed ogromnym wyzwaniem, jakim jest zmiana systemu utrzymania krów mlecznych z uwięziowego na wolnostanowiskowy.

Zobacz nietypową konstrukcję z nowoczesnymi technologiami: to obora, która wygrała w kategorii do 70 krów!

Pełna automatyzacja, dobrostan i inne zalety obory na medal u rolnika z Podlasia

Obory kolejnych laureatów przedstawimy szczegółowo w następnych wydaniach dodatku specjalnego top bydło i na topagrar.pl

Inwestycje w nowe obiekty bohaterów naszych reportaży zostały wstrzymane przez formalności. A potem czasy zrobiły się nieciekawe – pandemia, wojna, wysokie ceny. Inwestować, czy zrezygnować?

– Inwestować! Kto nie inwestuje, ten się cofa – twierdzą Joanna i Mariusz Wąsowscy z Kałuszyna oraz Angelika i Kamil Rybiccy z Gołuszyna. Z pandemią nauczyliśmy się żyć, lukę po towarach z Ukrainy zapełnią inni dostawcy. Powoli sytuacja się normuje – spadają ceny pasz i materiałów budowlanych. Inwestycjom sprzyja niespotykana dotąd cena mleka – średnio ponad 2,5 zł/l. Teraz jest dobry czas, by nadwyżki (są gospodarstwa nieobciążone kredytami, gdzie z każdego litra mleka zostaje nawet 1 zł) dobrze ulokować, tak by inwestycja procentowała w gorszych czasach. A te z pewnością nadejdą, bo wysokie ceny energii zostaną z nami na dłużej. W mlecznym biznesie przetrwają ci, którzy dobrze kalkulują.

Gospodarstwo od podstaw pełną parą

Rodzinne gospodarstwo Wąsowskich rozrasta się w ekspresowym tempie. Cztery lata temu nie mieli nawet jednej mlecznej krowy, dziś mają ich już 200. Mimo rosnących kosztów niebaw...

Dziś dysponuje oborą wolnostanowiskową na łącznie ponad 70 krów, w której postawił na robota udojowego i posadzkę rusztową. Oba te elementy zdecydowanie ograniczyły czas codziennej obsługi zwierząt. Z kolei do poprawy ich dobrostanu przyczyniają się m.in. stosunkowo duże wloty powietrza, znaczna kubatura budynku i wygodne legowiska. A wszystko to za dość przystępną kwotę.

Dobra wentylacja dzięki dodatkowym wentylatorom

Obora o wymiarach 28 × 56 m została zasiedlona w marcu 2020 r. po ok. 10 miesiącach prac. Budynek ma stalową konstrukcję, z dwoma rzędami słupów podporowych, które zostały rozmieszczone co 6 m i ściany podłużne żelbetowe o wysokości 1,4 m. Nad nimi znajduje się – regulowany elektrycznie oknami przesuwnymi z poliwęglanu – otwór nawiewny o wysokości do 2,75 m. Otwory wywiewne to podłużne szczeliny w kalenicy budynku, którą stanowi łukowy świetlik (o szerokości 2,6 m) znajdujący się na wysokości 10 m od posadzki.

– W początkowym projekcie...

Legowiska z separatem

– Zdecydowaliśmy się na zewnętrzy zbiornik na gnojowicę o pojemności 3,5 tys. m³ l i legowiska ścielone separatem. Takie rozwiązanie ogranicza pracochłonność i koszty, w tym szczególnie słomy, zasobami której musimy gospodarować oszczędnie ze względu na mały areał upraw w stosunku do potrzeb – komentuje Jacek Kalak.

Obora posiada litą posadzkę z łańcuchowymi zgarniaczami na gnojowicę (po dwie belki na każdy korytarz), którymi poruszają dwie jednostki napędowe z silnikami o mocy O,75 kW. Z gnojowicy, pochodzącej z obory, produkowany jest separat przez dwa separatory.

Wentylacja w oborze

Za dopływ świeżego powietrza odpowiadają otwory nawiewne o wysokości 3,7 metra w ścianach podłużnych obiektu, które umieszczone są nad zabudowaną częścią o wysokości 60 cm. Otwór regulowany jest przez system kurtyn z poszyciem materiałowym PCV (rolowany) z siatką zabezpieczającą, która jest dodatkowo powleczona gumą. Wszystko odbywa się automatycznie na podstawie czujników deszczu, wiatru i temperatury w oborze.

– Zamontowany w oborze system zwijania kurtyn pozwala na wlot powietrza od dołu i od góry. Można to wykorzystać w celu zacienienia legowisk, na które w przypadku standardowych rozwiązań może padać słońce, co zmniejsza dobrostan zwierząt – mówi Dominik Krzyżaniak z firmy Agro Krzyżaniak, która jest dystrybutorem systemów firmy Huesker.

Woda na ochłodę

Hodowca zainwestował też w system chłodzenia krów, w którym naprzemiennie następuje zraszanie krów i suszenie wentylatorami. W oborze pracuje 10 wentylatorów sufitowych o średnicy 5 i 6 m: 4 wentylatory o średnicy 6 m i sześć o średnicy 5 m, które włączają się automatycznie na podstawie danych z czujników wilgotności i temperatury wewnątrz obory.

Do tego dochodzi system zraszania krów oparty na dyszach i wentylatorach z silnikami szybkoobrotowymi. Ich zadanie polega na dodatkowym ochłodzeniu krów po zroszeniu wodą oraz ich wysuszeniu, tak by zwierzęta nie przenosiły wilgoci na stanowisko.

– Krowy się nie pocą i musimy je wspomóc. Najlepiej do tego nadają się grube krople wody, które przesiąkają przez sierść, trafiają na skórę i skutecznie ochładzają zwierzę – podkreśla Paweł Kaczmarek z firmy Agro-Partner.

Hala udojowa

Dużą nowinkę stanowi pierwsza w Polsce karuzelowa hala udojowa E300 z 40 stanowiskami dla krów, które ustawione są pod kątem 15 stopni. Ma poszerzony obszar wejścia i wyjścia krów oraz wiele innych udogodnień, które ostatecznie skróciły czas doju w gospodarstwie z ok. 5,5 godziny (ok. 180 krów) w starej oborze do ok. 1,5 godziny w nowej (w przypadku nieco ponad 200 krów). Hodowca zdecydował się m.in. na system inteligentnego dojenia (Flow-Responsive Milking), który dostosowuje  parametry doju od aktualnego przepływu mleka.

Koszty budowy nowego obiektu z wyrobów ceramicznych czy z konstrukcją drewnianą były poza zasięgiem tak małego gospodarstwa i to nawet przy montażu standardowej hali udojowej. Hodowcy nie dali jednak za wygraną.

– Pomysł hali namiotowej podsunął znajomy. Zdecydowały koszty! Obora z wyposażeniem pochłonęła ok. 1,8 mln zł netto. Za podobną kwotę w przypadku tradycyjnej powstałyby tylko elementy stałe konstrukcji. Wydaliśmy mniej na oborę, ale zainwestowaliśmy więcej w technologię, która pozwala na lepsze zarządzanie stadem – uzasadnia Monika Przychodzka.

Dobra wentylacja w oborze

Obora ma stalową konstrukcję z 19 łukami o promieniu 11,5 m. Poszycie obiektu stanowi biała plandeka o gramaturze 900 g/m². Do tego dochodzi ...

Obora pełna patentów: obora nr 8, Robert, Krzysztof i Bartłomiej Sałapa, Bidziny, woj. świętokrzyskie

Obora wolnostanowiskowa (132 × 31 m) na 320 krów, zasiedlona w 2022 r. Budynek z centralnym stołem paszowym o szerokości 5,5 m, który dzieli oborę na dwie lustrzane części. W każdej znajduje się tylko jeden podwójny rząd legowisk.

Krowy korzystają z posadzki pełnej, ponacinanej w tzw. jodełkę i legowisk z materacami słomiano-wapiennymi. Nieczystości usuwane są zgarniaczami łańcuchowymi, których ramiona zostały wygięte tak, by pasowały do wylewki na korytarzach spacerowych o 2-proc. nachyleniu do środka. Gnojowica trafia do zewnętrznego, zamkniętego zbiornika o średnicy 36 m.

System wentylacji stanowią duże otwory nawiewne, o wysokości do 2,7 m (znajdują się nad murkiem o wysokości 60 cm) i kominowy otwór wywiewny o szerokości 26 cm. Całość wspierają kurtyny we frontowych i tylnych częściach obory. Ciekawostką są też poidła, zainstalowane nietypowo, nie przy murkach legowiskowych (o wysokości 60 i 100 cm), lecz na froncie i z tyłu budynku. Zwierzęta dojone są na hali typu bok w bok 2 × 20 (firmy Fullwood) z systemem zarządzania stadem Afimilk. W kanale dojarza hodowcy zainwestowali w wodne ogrzewanie podłogowe, zaś w obrębie hali w rury do wentylacji nadciśnieniowej.

Do hali przylega poczekalnia z posadzką rusztową i bramką selekcyjną. Za nią znajduje się centrum obsługi zootechniczno-weterynaryjnej, z izolatką, porodówką i miejscem dla krów zasuszonych z oddzielnym stołem paszowym. Całość mieści się w oddzielnym budynku o wymiarach 85 × 15 m. Inwestycja pochłonęła ok. 13 mln zł netto.

Ciepło z gnojowicy: obora nr 9, Agnieszka i Paweł Nowiccy, Węgry, woj. wielkopolskie

Budynek bezsłupowy, o wymiarach 55 × 36 m, z 2021 r., podzielony stołem paszowym o szerokość 5 m. Po obu stronach znajdują się korytarze paszowe i spacerowe, o szerokości odpowiednio 4,1 i 3,5 m, z 3 rzędami legowisk.

Zwierzęta korzystają z materacy wodnych, zaś wstawanie i kładzenie ułatwia m.in. wygięta rura karkowa. Mają też drabiny paszowe, które umożliwiają wyjmowanie głowy dołem i górą. Konstrukcja pozwala też zamknąć pojedynczą sztukę, podczas gdy inne będą miały pełną swobodę. Paszę na stole podgarnia robot.

Obora mierzy 13,5 m wysokości. Otwory nawiewne o maksymalnej wysokości do 3,5 m (murek o wysokości 1 m) regulowane są kurtynami automatycznie na podstawie danych z pogodynki. Po zmroku włączają się w pełni z automatyzowane lampy ledowe (o barwie światła odpowiednio dobranej dla zwierząt).

Krowy poruszają się po posadzce rusztowej, którą czyści robot. Na porodówce ścielonej słomą zamontowano posadzkę perforowaną. Gnojowica trafia do zbiornika o pojemności 3,6 mln l.

Ciekawostką jest pompa ciepła, która pobiera ciepło z gnojowicy, poprzez 6 km węży w dnie zbiornika. Ciepło wykorzystywane jest m.in. do ogrzania pomieszczeń, w tym z dwoma robotami udojowymi (w oborze docelowo mają pracować 4 roboty) oraz do ogrzania wody.

Hodowca wykorzystuje system zarządzania stadem z m.in. wykrywaniem rui, monitoringiem przeżuwania czy pomiarem temperatury. Zgodnie z informacją hodowcy, kryzys w branży budowlanej w czasie pandemii pozwolił na zmniejszenie kosztów budowy. Inwestycja kosztowała ok. 3 mln zł.

Własny projekt: obora nr 10, Marcin Szablewski, Kruszyny Rumunki, woj. kujawsko-pomorskie

Obora wolnostanowiskowa, o wymiarach 67 × 27,1 m z 2021 r. samodzielnie zaprojektowana przez brata hodowcy – Łukasza. Ma 4 rzędy legowisk i niecentralnie umieszczony stół paszowy o szerokości 5,3 m. Przylega do niego po jednej stronie korytarz spacerowy o szerokości 3,5 m, z pojedynczym rzędem legowisk, a po drugiej stronie korytarz spacerowy o szerokości 4 m, z podwójnym, a następnie pojedynczym rzędem legowisk (korytarz między nimi ma 3,2 m szerokości). W szczycie obory umieszczono dwa kojce z głęboką ściółką.

Ściany podłużne wykonano do wysokości 2,2 m. Nad nimi znajdują się otwory nawiewne, o wysokości do 1,8 m, które hodowcy regulują ręcznie oknami przesuwnymi z poliwęglanu. Światło dostaje się przez świetlik kalenicowy o szerokości 3,5 m. Hodowcy zdecydowali się ponadto na lampy ledowe, z automatycznie ustawianym programem świetlnym. Krowy leżą na materacach legowiskowych. Nieczystości usuwane są za pomocą automatycznych zgarniaczy typu delta, trafiają najpierw do zbiornika buforowego (100 m3), a następnie głównego, o objętości 2,5 tys. m3.

Do obory przylega przybudówka (16,7 ×18,1 m), gdzie znajduje się część socjalna i hala ze świetlikiem kalenicowym o szerokości 1,8 m. Krowy najpierw trafiają do poczekalni, z której przechodzą po płaskiej powierzchni z posadzki rusztowej (bez progów) do hali 2 × 12, typu bok w bok (DeLaval), na wyjściu z której znajdują się wanny do płukania racic. Hodowcy korzystają z systemu zarządzania stadem, który zbiera dane m.in. o aktywności zwierząt i przewodności mleka. Jak informują, obora z silosem przejazdowym (dwie komory) i utwardzeniem terenu kosztowała ok. 4,2 mln zł.

Zobacz pozostałych finalistów!

Kategoria I: obory do 70 krów

Kategoria II: obory od 70 do 100 krów 

Laureatów konkursu "Obora na medal" poznacie w najnowszym, sierpniowym wydaniu top agrar Polska!

Wydajna wentylacja: obora nr 5, Paweł Zajkowski, Targonie Wielkie, woj. podlaskie

Obora wolnostanowiskowa dla krów dojnych, wybudowana w 2021 r. Jej wymiary to 42 × 36 m. Docelowa obsada to 130 krów, ale hodowca utrzymuje w niej teraz 90 krów, które doi za pomocą 2 robotów udojowych Lely.

Obora ma konstrukcję ze słupami podporowymi, a pokrycie to płyta warstwowa, którą zastosowano też na ścianach szczytowych. Świetlik łukowy o szerokości 3,7 m. Oborę dzieli centralnie umieszczony stół paszowy o szerokości 5,15 m. Po jego obu stronach znajdują się analogicznie ułożone korytarze spacerowe i legowiska (po każdej stronie jest jeden robot udojowy).

W obrębie ścian bocznych (po obu stronach obory) znajdują się murki o wysokości 70 cm, a powyżej otwory nawiewne o maksymalnej wysokości do 2,7 m. Dopływ powietrza regulowany jest kurtynami materiałowymi, automatycznie z wykorzystaniem pogodynki. Wentylację grawitacyjną wspierają dodatkowo dwa wentylatory sufitowe o średnicy 5 m. Włączają się automatycznie, gdy temperatura w budynku przekroczy 19°C.

Hodowca planuje docelowo wykorzystywać na legowiskach separat, ale do tego czasu krowy mają materace słomiano-wapienne. Nieczystości trafiają przez posadzkę rusztową (wyjątek stanowi porodówka na głębokiej ściółce z posadzką rusztową, tylko przy stole paszowym) do zbiornika o pojemności 2 mln l. W oborze pracują też roboty do czyszczenia posadzki i podgarniania paszy. Ponadto hodowca zdecydował się na system wstępnego schładzania mleka wodą i odzysk ciepłej wody ze zbiornika na mleko. Deklarowany przez rolnika koszt inwestycji to ok. 4 mln zł.

Roboty na służbie: obora nr 6, Maciej Gołębiewski, Głęboczek, woj. podlaskie

Obora wolnostanowiskowa oddana do użytku w 2020 r., o wymiarach 28 × 56 m, ze ścianami bocznymi żelbetowymi o wysokości 1,4 m. Nad nim znajduje się – regulowany elektrycznie oknami przesuwnymi z poliwęglanu – otwór nawiewny o maksymalnej wysokości do 2,7 m. Obora jest podzielona na dwie części – dla młodzieży i krów dojnych. Dzieli je stół paszowy o szerokości 5,1 m.

Krowy chodzą po posadzce rusztowej, którą czyści robot. Gnojowica trafia do znajdującego się pod nią zbiornika o pojemności 2 tys. m3 i głębokości 2,7 m. Robot podgarnia także paszę na stole paszowym z ukośną drabiną paszową.

W oborze funkcjonuje dój automatyczny dzięki robotowi firmy GEA, z ruchem kierowanym (w systemie najpierw dój, później stół paszowy) dzięki dwóm bramkom selekcyjnym. Znajdują się one w wydzielonym obszarze przy robocie. Tuż obok poczekalni znajduje się też separatka i porodówka na głębokiej ściółce. Na legowiskach hodowca zdecydował się na materace.

Innymi elementami współpracującymi z robotem udojowym są: chłodnica mleka oraz zbiornik buforowy. Mleko płynące do zbiornika przepływa przez chłodnicę, przez którą z kolei przepływa woda zasilająca poidła. W obiegu jest więc ciepła woda, którą bydło dużo chętniej pobiera, w tym szczególnie zimą.

Hodowca wykorzystuje system do zarządzania stadem, m.in. z wykrywaniem rui oraz monitoringiem przeżuwania danej sztuki, jak i poszczególnych grup. Zgodnie z deklaracją rolnika inwestycja pochłonęła ok. 2,4 mln zł.

Dodatkowy budynek: obora nr 7, Ewa i Arkadiusz Koc, Koce Piskuły, woj. podlaskie

Obora wolnostanowiskowa wybudowana w 2021 r., o wymiarach 36 × 31,8 m, z posadzką rusztową, pod którą znajduje się zbiornik na gnojowicę o objętości 1,7 ty. m3, z dwoma mieszadłami elektrycznymi o mocy 11 kW i 17 kW. Posadzkę czyści robot, który przemieszcza się po oborze dzięki przejazdowi (otwieranemu elektrycznie) przez stół paszowy o szerokości 5 m. Ten ostatni dzieli budynek na dwie części: dla mniej wydajnych krów z kojcem m.in. dla jałówek cielnych i grupy bardziej wydajnych zwierząt.

Obora ma konstrukcję stalową, ze słupami podporowymi co 6 m i pokryciem w postaci płyty warstwowej. W obrębie ścian podłużnych znajdują się otwory nawiewne, o wysokości do 1,9 m, regulowane elektrycznie przez hodowców. Poniżej znajduje się ściana pełna, do wysokości 2,1 m. Krowy mają legowiska z materacami, które hodowca posypuje środkiem do suchej dezynfekcji. Zwierzęta pobierają paszę z dwóch różnych drabin paszowych. W części dla krów bardziej wydajnych znajduje się tradycyjna rura karkowa i 4 stanowiska z drabiną zatrzaskową. Z kolei w obrębie grupy mniej wydajnej i pozostałych – hodowca postawił na drabinę ukośną.

Ciekawostkę stanowi dobudówka o wymiarach 13 × 15 m, w której znajduje się hala udojowa typu rybia ość 2 × 10 firmy GEA, pomieszczenia socjalne, korytarz komunikacyjny z wanną do kąpieli racic (z okienkami na halę udojową) oraz porodówka na głębokiej ściółce. Hodowca wykorzystuje w oborze system zarządzania stadem, m.in. z wykrywaniem rui czy monitoringiem przeżuwania zwierząt. Obora została zaprojektowana zgodnie z jego pomysłem i kosztowała ok. 2,2 mln zł.

Zobacz pozostałych finalistów!

Kategoria I: obory do 70 krów
Kategoria III: obory powyżej 100 krów 

Laureatów konkursu "Obora na medal" poznacie w najnowszym, sierpniowym wydaniu top agrar Polska!

Niedroga hala: obora nr 1 Monika i Piotr Przychodzcy, Plebanka, woj. kujawsko-pomorskie

Obora o wymiarach 48 × 22 m z 2021 r. została wybudowana w ciągu 10 miesięcy. Ma nietypową, stalową konstrukcję, z 19 łukami o promieniu 11,5 m, z pokryciem w postaci białej plandeki o gramaturze 900 g/m2. To tzw. hala namiotowa, która jest receptą hodowców na relatywnie tani i funkcjonalny budynek.

Za wymianę powietrza odpowiadają otwory nawiewne w ścianach bocznych, których wysokość jest regulowana (do 2,5 m) kurtynami automatycznie (z zależności od warunków), tzw. pogodynką. Otwór wywiewny stanowi komin wentylacyjny o szerokości 25 cm w kalenicy budynku.

Obora podzielona jest na dwie części. Pierwsza przeznaczona jest dla krów dojnych z 44 stanowiskami. Druga ma wydzielone kojce dla grup jałówek, podzielonych dodatkowo na grupy wiekowe. Między nimi znajduje się stół paszowy o szerokości 5 m, z zatrzaskową drabiną paszową.

Zwierzęta mają do dyspozycji materace legowiskowe o grubości 5 cm i są utrzymywane na posadzce rusztowej, którą czyści robot Lely, zasysający nieczystości do zbiornika o pojemności 400 l. Ta sama firma dostarczyła również robota do doju (w czasie wizyty jury średnia liczba udojów/dzień wynosiła 3,1) oraz system do zarządzania stadem (m.in. aktywność ruchową krów, monitoring przeżuwania).

W szczytowych ścianach budynku hodowcy samodzielnie zamontowali bramy wjazdowe, które otwierane są automatycznie pilotem. Ułatwia to zadanie paszy TMR. Do obory przylega przybudówka (7 × 20 m) z pomieszczeniami socjalnymi oraz kojcami dla cieląt i dwoma kojcami dla krów przed wycieleniem. Zgodnie z informacją hodowcy inwestycja pochłonęła ok. 1,8 mln zł netto.

Własna konstrukcja: obora nr 2 Łukasz Stefaniak i Monika Klarzak, Szubsk-Towarzystwo, woj. łódzkie

Obora wolnostanowiskowa na głębokiej ściółce (14 × 12,5 m), przeznaczona jest łącznie dla ok. 20 krów. Przylega bezpośrednio do starego budynku, w którym nadal część zwierząt jest utrzymywana w systemie uwięziowym. Co ciekawe, powstała nie tylko wg pomysłu hodowców, ale też dzięki ich własnoręcznej pracy, z dostępnych i możliwie tanich materiałów.

Do konstrukcji wykorzystano drewno, pokrycie stanowi blacha trapezowa (ze świetlikami), a elementy wyposażenia w dużej mierze powstały ze stalowych ruch ze złomu. Dotyczyło to m.in. prac związanych z powstaniem minihali udojowej, na którą wykorzystano stanowiska w starej oborze uwięziowej z dojarką rurociągową. Dój odbywa się sprawniej niż kiedyś, dzięki wykutym w ścianie starej obory wejściu i wyjściu, które utworzyły ciąg komunikacyjny. Dój 20 krów 4 aparatami zajmuje jednej osobie ok. 45 minut.

W ramach budowy stołu paszowego hodowcy wykonali kilkunastocentymetrowe podwyższenie, na które położyli płyty lastryko, tworzące żłób. Zatrzaskowa drabina paszowa z zakupu (zastąpiła rury karkowe, które się nie sprawdziły) umiejscowiona jest na drewnianej desce o grubości 7 i wysokości 50 cm. Pasza zadawana jest co prawda ręcznie, ale pracę ułatwia elektryczna, samojezdna taczka.

Ściany boczne obory właściciele wykonali z drewna, a podłużną stanowi plandeka, zabezpieczona dodatkowo belami słomy (osłona przed wiatrem). Ciekawostkę stanowi także instalacja fotowoltaiczna z panelami, umieszczonymi na dachu obory.

Deklarowany przez hodowców koszt budowy z zakupem dojarki przewodowej i większego zbiornika na mleko wyniósł ok. 45 tys. zł.

Obora z wybiegiem: obora nr 3, Marek Jaroszuk, Łomazy, woj.  lubelskie

Obora wolnostanowiskowa, obsadzona zwierzętami w czerwcu 2019 r., o wymiarach 40,2 × 24 m. Budynek ma stół paszowy o szerokości 5 m. Po jednej jego stronie znajduje się część sanitarna i porodowa, z głęboką ściółką (podzielona na boksy). Po drugiej część dla krów dojnych z posadzką rusztową, gdzie zwierzęta mają materace legowiskowe i stację paszową, połączoną z systemem zarządzania stadem, który identyfikuje każdą krowę i zadaje odpowiednią dawkę pasz treściwych.

Materace dwa razy w tygodniu posypywane są środkiem dezynfekcyjnym, a raz w miesiącu zamiatarką spalinową czyszczone są ruszty. Nieczystości spadają do zbiornika o pojemności 650 m3, z automatycznym mieszadłem o mocy 15 kW. Dój odbywa się na hali udojowej typu bok w bok 1 × 8 stanowisk, firmy Polanes i trwa ok 1,5 godziny. Mleko trafia do schładzalnika o pojemności 2,5 tys. l.

Otwory nawiewne w oborze regulowane są ręcznie do wysokości maksymalnie 1,2 m przesuwnymi oknami z poliwęglanu. Wentylację wspomagają dwa wentylatory osiowe. Co ciekawe, bezpośrednio do obory przylega wybieg o wymiarach 45 × 21 m, z którego krowy mogą korzystać swobodnie przez większość dnia. Teren w jego obrębie został nachylony, dzięki czemu na wybiegu nie zbiera się woda. Jest więc przez większość roku suchy i krowy mają na nim bardzo komfortowe warunki.

Jak podkreśla hodowca, swobodny ruch zwierząt przyczynił się do poprawy ich wskaźników rozrodu, tj. krowy wyraźnie manifestują ruję. Hodowca deklaruje, że cały obiekt kosztował ok. 1,5 mln zł.

Ruch kierowany: obora nr 4, Karol Bejgier, Wilczewo, woj. kujawsko-pomorskie

Obora wolnostanowiskowa powstała w 2021 r. Jej wymiary to: długości 65 m i szerokość 27 m. Choć początkowy projekt zakładał długość 40 m, hodowca ostatecznie zdecydował się na wydłużenie budynku i docelową obsadę 140 krów. Aktualnie w oborze utrzymywanych jest jednak 65 krów. Zwierzęta są dojone jednym robotem udojowym firmy DeLaval, któremu podporządkowano całą organizację obory. Zwierzęta przemieszczają się bowiem wg ruchu kierowanego dzięki dwóm bramkom selekcyjnym, które prowadzą do doju, na stół paszowy albo do części sanitarnej budynku, gdzie znajduje się porodówka.

Obora ma boczny stół paszowym o szerokości 5 m i przylegający do niego korytarz paszowy o szerokości 4,5 m. Zwierzęta mają materace legowiskowe, skośną drabinę paszową (w części sanitarnej z drabiną zatrzaskową) i posadzkę rusztową, którą czyści robot. Gnojowica trafia do zbiornika pod oborą, o łącznej pojemności 2,3 mln l i głębokości 3 m.

Obora ma wentylację grawitacyjną z otworami nawiewnymi o maksymalnej wysokości do 3,5 m. Regulowane są automatycznie oknami przesuwnymi wykonanymi z poliwęglanu poprzez pogodynkę, bazującą na czujnikach wiatru, deszczu, śniegu, a także temperatury w oborze. Zgodnie z deklaracją hodowcy, całkowity koszt inwestycji wyniósł ok. 4 mln zł.

Zobacz pozostałych finalistów!

Kategoria II: obory od 70 do 100 krów
Kategoria III: obory powyżej 100 krów 

Laureatów konkursu "Obora na medal" poznacie w najnowszym, sierpniowym wydaniu top agrar Polska!

Krowy od ministra?

Na wszystko trzeba czekać

Zgodnie z relacją Kawalira, bank oczekuje np. dokumentacji związanej z odbudową, w tym przykładowo umowy na montaż hydrauliki. Tymczasem, jak zaznacza, wiele prostych prac hodowca zamierza wykonać we własnym zakresie wraz z synami i wieloma życzliwymi ludźmi, którzy chcą pomagać bezinteresownie.

Stanowisko banku

• restrykcyjne przestrzeganie zasad higieny i fizjologii doju. W tym bardzo istotnej jest tzw. „dój ćwiartkowy”. Kubki udojowe są zdejmowane z wydojonej ćwiartki przez co zlikwidowany jest tzw. „pustodój” czyli czynnik prowadzący do mastitis. Od ponad pół wieku prowadzona jest selekcja w kierunku równomiernego rozwoju ćwiartek przednich i tylnych. Osiągnięto znaczący postęp lecz jeszcze nie w pełni zadowalający. Natomiast robot udojowy efektywnie zapobiega występowaniu „pustodoju” i spełnia marzenia hodowców.

• częstotliwość doju jest dostosowana indywidualnie do aktualnej wydajności dobowej krowy. Następstwem tego jest poprawa dobrostanu krów. Ze względu na ważność częstotliwości doju przedstawiona zostanie poniżej istota tego zjawiska.

Dój jest stymulatorem wzrostu produkcji

Przykład obory

Wydajność

Wydajność dobowa

Częstość doju

W tab. 2 przedstawiono faktyczny rozkład częstości doju. Najrzadziej doiła się krowa z częstotliwością 1,7 raza na dobę. Najczęściej doiła się krowa 5,3 raza o najwyższej wydajności 67,4 kg.  Siedem krów doiło się do dwóch razy na dobę, a mogło nawet 16 (tab. 1 – o wydajności do 30 kg). Zwiększoną rzeczywistą częstotliwością doju w stosunku do niezbędnej należy uznać za właściwe. Najliczniejszą grupę – 25 krów (51%) stanowiły krowy dojące się od 2,1 do 3 razy na dobę. Siedemnaście krów doiło się 3,1 i więcej razy na dobę, czyli więcej o 5 krów aniżeli było to konieczne. Również tą różnicę należy uznać za pozytywną. Dalsza analiza dotyczy rozkładu wielkości jednorazowego udoju (tab. 3).

Ile mleka jednorazowo?

Jakość mleka

Podsumowanie

• poziom podstawowy, który zakłada m.in. 6 m² powierzchni użytkowej/krowę;
• premium, który zakłada m.in. co najmniej 9 m² powierzchni użytkowej/ krowę (w tym 6 m²/krowę w oborze i 3 m²/krowę na wybiegu).

Kompleks obór na ponad 3000 zwierząt

Karuzela na 60 stanowisk

Żywienie grupowe

Odchów od cielęcia do wydajnej krowy