Przy wyborze poidła warto zacząć od sposobu, w jaki bydło pobiera wodę. Zwierzęta zasysają ją i preferują otwarte lustro wody, z którego mogą szybko wypić większą ilość. Taką możliwość dają zarówno poidła miskowe, jak i korytowe. Różnica istotna dla gospodarza pojawia się przy ich codziennym czyszczeniu.

Sprawdź również, jakie są ceny bydła. Rynek na razie stabilny z lekkimi podwyżkami. Jakie prognozy?

Jak wyjaśnia na łamach topagrar.com Ulrich Kühnlein, doradca w zakresie opasu bydła, mycie poideł korytowych często wymaga wejścia między zwierzęta. W kojcu z buhajami oznacza to zagrożenie dla obsługującego. Dlatego ekspert wskazuje poidła miskowe jako praktyczne rozwiązanie: przy odpowiednim montażu gospodarz może czyścić je od strony stołu paszowego.

Przed zakupem warto więc ustalić, skąd będzie można dotrzeć do poidła podczas mycia. Sama konstrukcja miskowa nie rozwiąże problemu, jeśli miejsce montażu utrudni bezpieczną obsługę.

A co z poidłami smoczkowymi? Mogą uzupełniać system oparty na poidłach miskowych. Łatwiej je czyścić, dlatego nadają się również do miejsc trudniej dostępnych dla gospodarza. Dodatkowe punkty pojenia mogą pomóc zwłaszcza zwierzętom o niższej pozycji w grupie.

Poidła smoczkowe nie zapewniają jednak otwartego lustra wody. Z tego względu nie wystarczają jako jedyny system pojenia buhajów w nowych budynkach.

Ile poideł potrzeba w kojcu?

Nawet dobrze dobrane poidło nie spełni swojej roli, jeśli część bydła nie będzie mogła z niego korzystać. Przy planowaniu liczby urządzeń trzeba uwzględnić także zachowanie zwierząt w grupie.

Kühnlein zaleca co najmniej jedno poidło indywidualne na osiem sztuk bydła. Jednocześnie zwraca uwagę na małe grupy: nawet jeśli liczą mniej niż osiem zwierząt, warto zapewnić im minimum dwa poidła, z odpowiednią odległością między nimi.

Nie chodzi wyłącznie o liczbę stanowisk do picia. Dominujący buhaj może blokować pozostałym dostęp do wody. Dwa oddalone punkty dają zwierzętom o niższej pozycji w grupie większą szansę na swobodne napicie się. Dlatego przelicznik liczby poideł należy rozpatrywać razem z ich rozmieszczeniem.

Gdzie zamontować poidło dla opasów?

Miejsce montażu powinno umożliwiać bydłu wygodne picie, a gospodarzowi bezpieczną obsługę. Dla poideł miskowych zalecana wysokość montażu wynosi 60-80 cm. Przy planowaniu trzeba zadbać o to, aby wszystkie zwierzęta w kojcu miały do nich dobry dostęp.

Równie istotna jest droga do poidła podczas czyszczenia. Gospodarz powinien móc dotrzeć do niego od strony stołu paszowego albo po odgrodzeniu części kojca. Warto przewidzieć taką możliwość już podczas urządzania obory.

Poidła trzeba też odsunąć od legowiska, aby rozlewana woda nie moczyła miejsca odpoczynku bydła. Ma to znaczenie zwłaszcza w oborach na głębokiej ściółce. Przy poidłach miskowych straty wody są większe niż przy smoczkowych, a zamakanie ściółki zwiększa zużycie słomy.

Jeśli gospodarz montuje dodatkowe poidła smoczkowe, ich końcówki powinien skierować do wnętrza kojca. Możliwość umieszczenia ich na różnych wysokościach przy jednej linii doprowadzającej wodę ułatwia pojenie zwierząt na różnych etapach wzrostu.

Do 150 tys. zł na dobrostan bydła i świń. Nabór ARiMR rusza 7 października

Ile wody potrzebuje opas i jaki przepływ powinno mieć poidło?

Jak podaje doradca, buhaj w końcowym okresie opasu powinien pobierać około 40-70 litrów wody dziennie. Orientacyjny przelicznik wynosi 4-5 litrów wody na kilogram pobranej suchej masy paszy. Podczas letniego stresu cieplnego zapotrzebowanie rośnie.

Niedostateczne pojenie odbija się na wykorzystaniu paszy. Zwierzęta mniej jedzą, gorzej wykorzystują energię i składniki pokarmowe, a ich przyrosty dobowe spadają. Dlatego obok liczby poideł trzeba sprawdzić, jak szybko dopływa do nich woda. Zalecany przez eksperta przepływ wynosi:

• poidła miskowe: 8-12 l/min;
• poidła smoczkowe: minimum 3 l/min.

Wydajność instalacji może z czasem się pogarszać: osady w przewodach, sitkach i zaworach ograniczają dopływ nawet wtedy, gdy średnica rur jest odpowiednia. Kühnlein zaleca kontrolę sprawności co najmniej raz w roku, a najlepiej co pół roku.

Opasy piją za mało? Co sprawdzić najpierw?

Problemy z zaopatrzeniem w wodę mogą narastać stopniowo. Do sygnałów ostrzegawczych należą większy niepokój zwierząt, picie moczu oraz spadek pobrania paszy. Latem niedostateczne pojenie dodatkowo nasila stres cieplny, któremu towarzyszy przyspieszony oddech.

Przy podejrzeniu, że bydło pobiera za mało wody, warto skontrolować trzy rzeczy:

1. Przepływ. Sprawdź, czy woda dopływa odpowiednio szybko i czy osady nie ograniczają działania instalacji.
2. Czystość. Nawet niewielkie zabrudzenia mogą zniechęcać bydło do picia. Zwierzęta oceniają zapach i smak wody. Poidła miskowe i korytowe wymagają codziennego czyszczenia; przy problemach potrzebne może być dokładniejsze mycie oraz częstsza kontrola.
3. Dostęp. Jeśli przepływ i czystość nie budzą zastrzeżeń, przyjrzyj się rozmieszczeniu poideł oraz temu, czy wszystkie zwierzęta mogą z nich korzystać.

Oceniając system pojenia, obserwuj więc również bydło przy poidłach. Sprawne urządzenie musi być dostępne także dla tych sztuk, które ustępują silniejszym.

W Boguszynach odbyło się oficjalne rozpoczęcie inwestycji realizowanej przez Ośrodek Hodowli Zarodowej „Lubiana”. Projekt obejmuje rozbudowę fermy bydła mlecznego o dwie obory wolnostanowiskowe wraz z budynkiem dojarni i szpitala oraz infrastrukturą towarzyszącą. W wydarzeniu brał udział wiceminister rolnictwa Adam Nowak.

Inwestycja ma znaczenie nie tylko dla samej spółki, ale również dla rozwoju nowoczesnej hodowli bydła mlecznego. OHZ „Lubiana” jest bowiem jednym z ważniejszych krajowych ośrodków hodowlanych. Spółka gospodaruje na ponad 3200 ha użytków rolnych, a jej ogólne pogłowie bydła liczy około 2600 sztuk.

Ferma na 1200 krów

Nowa ferma w Boguszynach ma być przeznaczona dla 1200 krów w doju. Jak podkreślił podczas rozpoczęcia inwestycji główny hodowca OHZ Lubiana Piotr Hołubowski, impulsem do jej realizacji był przede wszystkim stan obecnej infrastruktury.

– Dotychczasowe fermy przestały tracić już swoją funkcjonalność. Są to obiekty, które są już stare, natomiast obecnie nowoczesna technologia produkcji czy technologia hodowli wymaga na nas to, abyśmy mogli polepszać nasze budynki i polepszać dobrostan naszych zwierząt – mówił Hołubowski.

Jak zaznaczył, dobrostan był jednym z kluczowych zagadnień podczas projektowania nowej fermy.

– To dobrostan bardzo szeroko rozumiany, od stanowisk legowiskowych, poprzez dostęp do stołu paszowego, przez oświetlenie, aż po samą technologię doju, czy wentylację, czy dostęp do świeżego powietrza – wyjaśnił główny hodowca.

FOTO:

40 stanowisk i 36 modułów udojowych

Największym wyróżnikiem nowej inwestycji jest dojarnia karuzelowa GEA DairyProQ. Według informacji przekazanych przez OHZ Lubiana będzie to pierwsza tego typu zrobotyzowana instalacja w Polsce.

Karuzela została zaprojektowana na 40 stanowisk, z czego w pierwszej fazie wyposażonych zostanie 36. Każde stanowisko ma własny moduł robotyczny. System może być następnie rozbudowywany.

Zbigniew Zajner, dyrektor sprzedaży GEA, podkreślił podczas wydarzenia, że będzie to pierwsza w Polsce automatyczna karuzela tego typu.

– W przyszłym roku, prawdopodobnie w listopadzie będziemy otwierać tą fermę. Z pierwszą w Polsce karuzelą automatyczną DairyProQ firmy GEA. W pełni zautomatyzowana karuzela, 40 stanowisk  – mówił.

W pierwszej fazie na fermie ma być dojonych około 900 krów, a kolejne moduły będą mogły być dokładane wraz z rozwojem stada.

Technologia DairyProQ automatyzuje kolejne etapy doju. W systemie „In-Liner Everything” w jednym kubku udojowym odbywają się m.in. stymulacja, czyszczenie strzyków, pre-milking, właściwy udój oraz dipowanie poudojowe. System analizuje również parametry i jakość mleka z poszczególnych ćwiartek wymienia w czasie rzeczywistym.

Dlaczego wybrano karuzelę?

OHZ Lubiana analizował przed rozpoczęciem inwestycji kilka wariantów technologicznych. Brano pod uwagę m.in. dój robotyczny przy wolnym dostępie i ruchu kierowanym, system batch milking oraz automatyczną karuzelę.

Ostatecznie zdecydowano się na rozwiązanie GEA.

– Zdecydowała tutaj przede wszystkim kwestia obsługi, technologii i łatwości obsługi oraz możliwości planowania prac na tak dużym obiekcie jak 1200 krów” – tłumaczył Piotr Hołubowski.

Prezes OHZ Lubiana Ryszard Mićko zwrócił uwagę również na coraz większe znaczenie automatyzacji w obliczu problemów z dostępnością pracowników.

–Wyzwaniem czasu jest to, że czynnik ludzki, który jest zaangażowany w proces doju i hodowli, on jest w tej chwili ograniczony. Natomiast wydajność i postęp i dokładność doju wynika z technologii robotów udojowych, które tutaj będą zainstalowane na karuzeli udojowej – powiedział.

Według prezesa nowe obiekty mają poprawić nie tylko organizację pracy, ale także dobrostan, zoohigienę i wydajność stada.

– Liczymy na to, że również wydajność jednostkowa się zwiększy przy lepszych parametrach mleka i jakościowych, i ilościowych. Również ta uciążliwość, która sprawia, że nie ma chętnych do pracy przy doju krów, ona zostaje wyeliminowana – podkreślił Mićko.

Nie tylko dojarnia

Nowa technologia udoju jest jednak tylko jednym z elementów całego przedsięwzięcia. W Boguszynach powstają także nowoczesne, bezściółkowe obory wolnostanowiskowe, budynek dojarni i szpitala, kuchnia paszowa, silosy na kiszonkę oraz infrastruktura do magazynowania gnojowicy.

Jak poinformował podczas uroczystości prezes OHZ Lubiana, inwestycja jest warta około 85 mln zł netto. Realizacja fizyczna ma potrwać 12 miesięcy. Generalnym wykonawcą została firma Multiprojekt, natomiast za technologię i wyposażenie obiektu odpowiada GEA.

Prezes podkreślił także, że inwestycja jest częścią szerszej modernizacji ośrodka.

– Będzie to bardzo nowoczesny obiekt spełniający wszelkie wymogi i dobrostan, które mamy, ale pozwoli też Lubianie zmienić technologię i doju, i utrzymania – powiedział Ryszard Mićko.

W przyszłości OHZ Lubiana planuje również budowę biometanowni. Ma ona umożliwić wykorzystanie materii organicznej powstającej w gospodarstwie do produkcji energii, a poferment będzie mógł być wykorzystywany na użytkach rolnych spółki.

Wiceminister: to inwestycja w bezpieczeństwo

Podczas uroczystości wiceminister rolnictwa Adam Nowak podkreślał, że inwestycja w Boguszynach ma znaczenie wykraczające poza samą OHZ Lubiana.

– To jedno z najlepszych gospodarstw rolnych w Polsce – mówił o OHZ Lubiana, zwracając uwagę na wysoką wydajność krów oraz wyniki hodowlane spółki.

Wiceminister wskazywał, że spółki hodowlane mają być zapleczem krajowej produkcji zwierzęcej i źródłem materiału hodowlanego.

– To ważny krok nie tylko dla ośrodka hodowli zarodowej w Lubianie, ale przede wszystkim dla polskiego rolnictwa. Bo musimy pamiętać o tym, że dziś w czasach kryzysu strategiczne spółki w zakresie produkcji rolnej, zwłaszcza produkcji zwierzęcej, są kluczowym elementem budowania bezpieczeństwa i odporności państwa – powiedział Adam Nowak.

Według wiceministra inwestycja będzie również przykładem wykorzystania nowoczesnych technologii w polskim rolnictwie.

– Nowe technologie, które do niedawna mogliśmy oglądać w filmach i na obrazku, dziś stają się w Polsce rzeczywistością – podkreślił.

Lubiana ma już mocną pozycję w hodowli

Inwestycja w Boguszynach jest kolejnym etapem modernizacji OHZ „Lubiana”. Spółka od lat rozwija hodowlę bydła rasy polskiej holsztyńsko-fryzyjskiej, wykorzystując m.in. selekcję genomową i embriotransfer. Jej stada należą również do krajowej czołówki pod względem wydajności mlecznej.

Ferma w Boguszynach osiągnęła średnią wydajność 12 958 kg mleka od krowy, zajmując pierwsze miejsce w zestawieniu wskazanym przez spółkę. W 2025 r. sześć krów z OHZ Lubiana przekroczyło 100 tys. kg mleka w produkcji życiowej. Łącznie w historii spółki takich krów było już 41. Rekordzistka Łania osiągnęła 18 814 kg mleka w laktacji.

To właśnie na takim zapleczu hodowlanym ma pracować nowa infrastruktura. Połączenie wysokiej wartości genetycznej stada z automatyzacją udoju ma być kolejnym krokiem w kierunku modelu gospodarstwa określanego przez OHZ Lubiana jako „Rolnictwo 4.0”.

Problem z muchami w cielętniku

W cielętniku i porodówce warunki do rozwoju much są bardzo dobre. Ściółka pozostaje tam przez dłuższy czas, do tego dochodzą mleko i pasza. Właśnie w tych miejscach gospodarstwo miało wcześniej największy problem.

Próbowano różnych metod. Stosowano preparaty chemiczne, opryskiwano i smarowano ściany, rozwieszano też duże ilości lepów. Było ich tak dużo, że cielęta potrafiły je zrywać. Dwa lata temu gospodarstwo rozpoczęło biologiczne ograniczanie much. – Kiedyś much było bardzo dużo. Tutaj nie bylibyśmy w stanie spokojnie rozmawiać, a w tej chwili stoimy w miejscu, gdzie mają idealne warunki do rozwoju, i much praktycznie nie widać – mówi Artur Cios.

Zwalczanie much - błonkówki i roztocza

Wcześniej działania były skierowane przede wszystkim przeciwko dorosłym muchom. Opryskiwano ściany, stosowano preparaty wabiące i zwalczające oraz lepy. W metodzie biologicznej muchy ograniczane są wcześniej – na etapie jaj, larw i poczwarek.

W Ekowarze na ściółce wykorzystywane są m.in. pożyteczne błonkówki i roztocza. Błonkówki pasożytują poczwarki much, natomiast roztocza ograniczają ich wcześniejsze stadia rozwojowe. Lepy nadal pozostają w budynkach, ale są już tylko uzupełnieniem całego systemu.

Jakie rozwiązanie w porodówce?

Nie wszędzie można zastosować dokładnie ten sam schemat. W porodówce oprócz ściółki znajduje się również kanał z płynnym materiałem. Błonkówki działające na ściółce nie docierały do larw rozwijających się na powierzchni mokrego kożucha. Dlatego ochronę uzupełniono o muchówkę, której larwy zjadają larwy much rozwijające się właśnie w takim środowisku.

– Każde gospodarstwo ma trochę inną specyfikę, inaczej ułożone budynki i inny sposób chowu. Dlatego czasami musimy bardzo indywidualnie dopasować organizmy i terminy ich wprowadzania – wyjaśnia Agnieszka Rudnicka.

Hala czysta i praca mniej uciążliwa

Organizmy pożyteczne nie są w Ekowarze wprowadzane bezpośrednio na hali udojowej. Mimo to po dwóch sezonach much jest mniej również tam. Ich rozwój ograniczany jest wcześniej, przede wszystkim w ściółce, cielętniku i porodówce, czyli w miejscach, w których powstają kolejne pokolenia.

Dzięki temu mniej dorosłych osobników przemieszcza się później po całym gospodarstwie. Ma to szczególne znaczenie właśnie na hali udojowej, gdzie możliwość stosowania środków chemicznych jest ograniczona i wymaga dużej ostrożności.

Justyna Dobrosz

Tysiąc sztuk bydła, ponad 4 mln litrów mleka

Podstawą stada są krowy rasy holsztyńsko-fryzyjskiej, choć w gospodarstwie jest również niewielka liczba jerseyów. Jałówki zostają na remont stada, byczki są sprzedawane. Roczna sprzedaż mleka przekracza 4 mln litrów.

Muchy najbardziej dokuczały zwierzętom latem, szczególnie cielętom. W cielętniku mleko stwarzało dobre warunki do ich rozwoju, ale problem dotyczył całego gospodarstwa. Krowy były niespokojne i gorzej odpoczywały. – Hodowlą zajmuję się od zawsze i zawsze muchy były bardzo dużym wyzwaniem. W tej chwili muchy nie stanowią problemu. To nie znaczy, że gdzieś jakaś się nie kręci, ale nie ma inwazji – mówi Jerzy Tomaszewski.

Tysiąc krów, tysiąc problemów. Muchy przestały być jednym z nich

FOTO: Biocont

Muchy odbijały się również na mleczności

Przy dużej liczbie much krowy były niespokojne, a w gospodarstwie obserwowano również spadki mleczności. Przez lata próbowano różnych sposobów ograniczania problemu. Stosowano lepy i sznurki, a także preparaty nanoszone bezpośrednio na grzbiety krów.

Przy około tysiącu sztuk bydła wymagało to dużo pracy. Zwierzęta trzeba było przepędzać przez poskrom, a całego stada nie dało się zabezpieczyć jednego dnia. Sześć obór przedzielonych na pół oznaczało dwanaście etapów pracy. Jak ocenia Jerzy Tomaszewski, koszt był duży, a efekt niewystarczający.

Dziś wprowadzanie organizmów pożytecznych zajmuje około pół godziny. W cielętniku nadal wykorzystywane są dodatkowo sznurki lepowe, ale obecnie łapie się na nich niewiele much.

Tysiąc krów, tysiąc problemów. Muchy przestały być jednym z nich

FOTO: Biocont

Muchę ograniczają jeszcze przed pojawieniem się dorosłego osobnika

Biologiczne ograniczanie much opiera się na wykorzystaniu ich naturalnych wrogów. Jednym z nich są pożyteczne błonkówki, które działają na etapie poczwarki. Wyszukują poczwarki much i składają w nich jaja. Zamiast kolejnej muchy rozwijają się więc błonkówki, które później zasiedlają następne poczwarki.

Największy problem był przy cielętach. W tym gospodarstwie zmienili całą strategię

W gospodarstwie wykorzystywane są również pożyteczne roztocza, które ograniczają muchy wcześniej – na etapie jaj i młodych larw. Mogą być wprowadzane także na płycie obornikowej.

Dobór organizmów i sposób ich wprowadzania zależą od gospodarstwa. Znaczenie ma układ budynków, sposób utrzymywania zwierząt, rodzaj ściółki i miejsca gromadzenia obornika. Pułapki i zwykłe lepy nadal mogą uzupełniać ochronę, wyłapując dorosłe muchy, które już znajdują się w budynkach.

W Ekowarze biologiczne ograniczanie much prowadzone jest kolejny sezon. Pojedyncze owady nadal oczywiście się zdarzają, ale – jak mówi Jerzy Tomaszewski – nie ma już inwazji, z którą gospodarstwo zmagało się wcześniej.

Do obory można też wpuścić jaskółki

W rozmowie pojawił się jeszcze jeden naturalny wróg much – jaskółki. W części gospodarstw ogranicza się im dostęp do budynków, montując siatki i zamykając otwory. Jerzy Tomaszewski ma inne podejście. Nie przeszkadzają mu ptaki, które w oborach polują na owady.

Justyna Dobrosz

W ostatnich latach wraz z sukcesywnym wzrostem liczby krów w doju do ok. 85 sztuk w gospodarstwie pojawiało się więcej przypadków zapaleń wymienia, które wynikało ze zwiększonej obsady w oborze i trudności z utrzymaniem wystarczająco suchej ściółki, co zwiększało zakażenia na tle Streptococcus uberis.

Cztery miesiące budowy

Przebudowa rozpoczęła się 10 stycznia 2025 roku. Początkowo plan wydawał się prosty – najpierw przebudować część krów dojnych, a następnie stronę jałówek.

Rzeczywistość szybko zweryfikowała założenia, ponieważ już pierwszego dnia okazało się, że przeniesienie całego stada do części przeznaczonej dla jałówek spowoduje zbyt duże zagęszczenie. Do tego doszły styczniowe mrozy i konieczność pozostawiania otwartych przejść.

– Zapadła decyzja o całkowitej zmianie harmonogramu. Najpierw przebudowano część jałówek, a dopiero później stanowisko dla krów dojnych – wyjaśnia.

Część krów w czasie przebudowy przebywała na wybiegach, część korzystała z prowizorycznych stanowisk. Do hali udojowej 2 × 4 autotandem prowadziła specjalnie wyznaczona trasa wokół budynku.

– Największym wyzwaniem nie była sama budowa. Najtrudniejsze było zorganizowanie doju, żeby wszystko odbywało się normalnie. Na szczęście cała inwestycja zakończyła się już w maju – dodaje rolnik.

Milion złotych, który ma się zwrócić

Zakres prac był ogromny. W istniejącej oborze wykonano głębokie na ok. 2 m wykopy pod kanały na gnojowicę (na tyle pozwalały fundamenty), zamontowano ruszty betonowe, legowiska z matami, pod którymi znajduje się pianka o grubości 7 cm, nowe wygrodzenia oraz całą infrastrukturę niezbędną do funkcjonowania nowego systemu (rys. 1.). Podczas budowy zużyto ponad 20 ton stali na zbrojenia i ok. 600 m³ betonu, które wraz z rusztami i pracami budowlanymi kosztowały 820 tys. zł. Z kolei koszt legowisk wyniósł 170 tys. zł, a przegród 94 tys. zł.

Rys. 1. Schemat obory

FOTO:

Prace prowadzono wewnątrz budynku z zachowaniem istniejących fundamentów.

– Niektóre firmy nawet nie chciały podejmować się takiej przebudowy, na szczęście trafiliśmy na wykonawcę Romualda Zawadzkiego, dzięki któremu wszystko udało się zrobić sprawnie i bez większych przestojów – mówi hodowca

Dziś w oborze znajduje się 86 legowisk dla krów dojnych od ściany 2,5 m długości, a podwójne na środku o długości 4,8 m. Właściciel ocenia, że bez większego problemu można zwiększyć obsadę jeszcze o ok. 10 sztuk, zachowując odpowiedni komfort, ponieważ krowy mają nadal dostęp do wybiegu w szczycie obory. Ruszty u jałówek przy stole paszowym mają 3,5 m, natomiast u krów 3,2 m, a pomiędzy legowiskami 2,8 m. Jak podkreśla hodowca, na tyle pozwalały obecne wymiary obory.

Ze względu na piaszczyste podłoże wykopy pod kanały na gnojowicę musiały przebiegać szybko.

FOTO: Fot. Zyskowski

Kosztowna ściółka

– Ceny słomy z roku na rok rosły, sięgając 1000 zł/ha. Dodając do tego koszty związane z sprasowaniem, transportem i rozścielaniem ok. 5 wielkogabarytowych kostek dziennie, inwestycja powinna się zwrócić w ciągu kilku lat – podkreśla hodowca.

Corocznie w gospodarstwie potrzeba było słomy ze 120 ha. Produkcję polową Zyskowski prowadzi na ok. 120 hektarach, z czego połowę zajmuje kukurydza, a drugą połowę użytki zielone i lucerna.

– Obora na ściółce o wymiarach 25 na 40 m powstała w 2005 roku i przez lata dobrze spełniała swoją funkcję. Jednak wraz z rozwojem gospodarstwa zaczęły pojawiać się ograniczenia – mówi hodowca.

Ruszty zostały sfrezowane, aby zminimalizować ryzyko poślizgnięć.

FOTO: Szczepański

Najbardziej odczuwalne były dwa problemy – coraz większe zagęszczenie zwierząt oraz pogarszająca się zdrowotność wymion. Coraz częściej pojawiały się stany zapalne wymion, a liczba komórek somatycznych utrzymywała się na poziomie 300–400 tys. Dziś sytuacja wygląda zupełnie inaczej. Po modernizacji spadła do ok. 150 tys. Jeszcze ważniejszy jest niemal całkowity zanik przypadków mastitis.

– Zapalenia praktycznie zniknęły. Sporadycznie zdarzy się jedna sztuka w miesiącu – mówi Zyskowski i dodaje: – Z perspektywy roku mogę powiedzieć jedno – była to bardzo dobra decyzja. Żałuję tylko, że nie zrobiliśmy tego wcześniej.

W gospodarstwie utrzymywanych jest ok. 300 sztuk bydła wraz z opasami, z czego w modernizowanej oborze jest 85 krów dojnych, 35 jałówek i ok. 18 krów w zasuszeniu. Roczna wydajność stada przekracza 10,2 tys. kg mleka od krowy za ostatni rok, która spadła przez przebudowę z 11 tys. kg, ale powoli wzrasta.

– Po przebudowie i rozpoczęciu utrzymania krów na legowiskach i rusztach liczba komórek spadła o połowę. Mimo że powierzchnia, na której utrzymywane są krowy po przebudowie się nie zmieniła, to przy utrzymaniu bezściołowym krowy mają więcej miejsca do odpoczynku – wymienia Zyskowski.

Jak wspomina hodowca, zanim obsada krów zwiększyła się do obecnych ok. 80 krów z początkowo planowanej do tej obory obsady 65 sztuk, ściółka była bardzo dobrym rozwiązaniem, ponieważ łatwiej było ją utrzymać w czystości. Problem mastitis nie był znaczący, a krowy miały bardzo duży komfort.

Więcej o modernizacji obory w najnowszym wrześniowym wydaniu top bydło.

Marc i jego żona Lena Struve z córką Tildą w stodole zbudowanej w 2025 roku do hodowli młodego bydła

FOTO: Alina Schmidtmann

Jego podejście do rozwoju gospodarstwa najlepiej oddaje jedno zdanie:

– Zrób to, nie czekaj. Budowanie nigdy nie było tańsze – mówi.

Jak podkreśla rolnik, nie wyobraża sobie roku bez inwestycji. Jeśli akurat nie buduje nowej obory, modernizuje biogazownię, stawia silosy na kiszonkę albo magazyn słomy.

Nowy budynek dla cieląt zasila opas

Ostatnią inwestycję Struve zrealizował w 2025 roku. Powstała wówczas nowoczesna obora przeznaczona dla odsadzonych cieląt, mieszcząca 140 zwierząt.

Cielęta utrzymywane są w czterech grupach, w kojcach podzielonych na dwie strefy – z twardą posadzką oraz głęboką ściółką. Budynek zaprojektowano tak, aby maksymalnie ułatwić codzienną obsługę zwierząt. Podczas usuwania obornika hodowca może bezpiecznie odgrodzić cielęta, dzięki czemu prace przebiegają sprawniej. Obornik usuwany jest raz na cztery tygodnie.

Rolnik opiera się na krzyżówkach pochodzących z hodowli bydła mlecznego. Inne cielęta są rzadkością w Szlezwiku-Holsztynie

FOTO: Alina Schmidtmann

Nowa obora kosztowała ok. 400 tys. euro

Jednym z najważniejszych założeń było zabezpieczenie budynku przed muchami i dzikim ptactwem. Dlatego obora została wyposażona w siatki oraz żaluzje na dłuższych ścianach. Korytarz paszowy jest na tyle szeroki, że można nim swobodnie poruszać się ciągnikiem podczas zadawania paszy i ścielenia.

Zakup, opas, sprzedaż: tak kręci się biznes w rodzinnym gospodarstwie

Dobry start cieląt ma zaprocentować w opasie

W centralnej części budynku znajduje się duże automatyczne poidło.

– Nie zdawałem sobie sprawy, ile wody naprawdę wypijają cielęta. Ta inwestycja zdecydowanie się opłaciła – przyznaje hodowca.

Cielęta otrzymują preparat mlekozastępczy z automatycznego systemu odpajania. Struve na bieżąco analizuje dane z urządzenia i uważa, że właściwy odchów młodych zwierząt decyduje o wynikach osiąganych później podczas opasu.

Cielęta chętnie piją z poideł korytowych. Struve jest pewien, że piją z nich więcej wody niż z poideł miskowych

FOTO: Alina Schmidtmann

W jego gospodarstwie wszystkie cielęta rutynowo przechodzą trzy szczepienia.

– Najważniejsze jest zapewnienie im bardzo dobrej opieki od samego początku. Wtedy później nie ma problemów podczas opasu. Korzystają na tym zarówno zwierzęta, jak i gospodarstwo – podkreśla.

Dodaje również, że jeśli jakieś rozwiązanie nie spełnia oczekiwań, zmienia je natychmiast.

– Jeśli coś nie działa albo mi się nie podoba, od razu to zmieniam. Czekanie nie rozwiązuje żadnego problemu – tłumaczy.

Jakie cielęta wybiera do opasu?

Zdaniem niemieckiego hodowcy sukces opasu zaczyna się od zakupu odpowiednich zwierząt. Najchętniej kupuje cielęta ważące ponad 70 kg w wieku ok. czterech tygodni. Korzysta przede wszystkim z mieszańców pochodzących z dużych gospodarstw mlecznych, w których do inseminacji wykorzystywane są buhaje ras mięsnych.

Nowa obora pozwala mu utrzymać stały dopływ zwierząt do opasu.

Nowa grupa cieląt trafia do gospodarstwa co trzy miesiące. Przed każdym zasiedleniem budynek przez tydzień pozostaje pusty. W tym czasie jest dokładnie myty i dezynfekowany, co ogranicza ryzyko występowania chorób.

Aby oczyścić boks, Struve może przytrzymać cielęta na podwyższonej krawędzi z przodu. Robi to co cztery tygodnie

FOTO: Alina Schmidtmann

Miał rozwijać gospodarstwo mleczne, teraz to „temat zamknięty"

Ściółka i wyższy standard chowu byków

Większość byków Struve utrzymuje zgodnie z niemieckim systemem chowu nr 3, który zapewnia wyższy poziom dobrostanu, m.in. dzięki wykorzystaniu ściółki.

Starszych budynków nie udało się jednak dostosować do tego standardu. Tam zwierzęta przebywają na podłogach rusztowych wyposażonych w gumowe maty, odpowiadających systemowi chowu nr 2.

Rolnik uważa jednak, że przyszłość niemieckiej produkcji wołowiny zależy właśnie od rozwoju wyższych standardów utrzymania.

– W Niemczech musimy postawić na wyższe systemy chowu. To pozwoli nam odróżnić się od producentów z innych krajów – ocenia.

Opas krów brakowanych może dać 120 kg w 100 dni. Czy to się opłaca?

Byki przyrastają ponad 1,2 kg dziennie

W dawce pokarmowej byków od 25 do 30 proc. stanowi kiszonka z trawy. Obecnie zwierzęta osiągają średnie dobowe przyrosty na poziomie 1,2–1,25 kg. Jak przyznaje hodowca, jego celem jest dalsza poprawa wyników poprzez odpowiednie zbilansowanie żywienia.

Hodowca nie traci wiary w przyszłość rolnictwa

Marc Struve pozostaje optymistą mimo wyzwań, z jakimi mierzy się niemieckie rolnictwo.

– Inwestować i działać dalej. Nie mam wątpliwości, że niemieckie rolnictwo ma przyszłość – podsumowuje.

Artykuł powstał na podstawie materiału opublikowanego przez niemiecki portal topagrar.com, którego dziennikarze odwiedzili gospodarstwo podczas wyjazdu zorganizowanego przez Służbę Doradczą Osnabrück oraz Niemieckie Stowarzyszenie Producentów Bydła Opasowego (BVRM).

Źródło: Tygodnik Poradnik Rolniczy

FOTO: Zieja

Nowa obora została wyposażona w cztery roboty udojowe. Po ich uruchomieniu przedsiębiorstwo dysponuje już ośmioma stanowiskami automatycznego doju firmy Lely w oborze w Trzebinach. W innej z obór, w Niechłodzie, również należącej do Przedsiębiorstwa Rolnego Długie Stare uruchomionej w 2012 roku mieści się kolejne 8 robotów. Zastosowane rozwiązania pozwalają ograniczyć nakład pracy, a jednocześnie zapewniają bieżące monitorowanie parametrów produkcyjnych i zdrowotnych krów.

Komfort zwierząt i nowoczesne zarządzanie stadem

Projekt obory oparto na rozwiązaniach sprzyjających dobrostanowi bydła. Zwierzęta mają do dyspozycji przestronne legowiska oraz swobodny dostęp do robota udojowego, a cały proces doju odbywa się w sposób zautomatyzowany. Systemy zarządzania stadem gromadzą dane dotyczące aktywności, wydajności oraz jakości mleka, co ułatwia podejmowanie decyzji hodowlanych.

Długie Stare konsekwentnie rozwija produkcję mleka

Przedsiębiorstwo Rolne Długie Stare od kilku lat realizuje kolejne inwestycje w infrastrukturę dla bydła mlecznego. W gospodarstwie utrzymywanych jest około 1200 krów mlecznych, a całe pogłowie bydła liczy ponad 3000 sztuk. Rozbudowa zaplecza produkcyjnego oraz wdrażanie automatycznych systemów doju wpisują się w strategię dalszego zwiększania efektywności i poprawy warunków utrzymania zwierząt. Średnia wydajność stada mieszczącego się w sumie w czterech oborach przekracza 11 tys. litrów mleka od krowy rocznie, a wydajność obory w Trzebinach to aż 14,5 tys. l mleka.

Inwestycje odpowiedzią na wyzwania branży

Coraz większa skala produkcji oraz trudności z pozyskaniem pracowników, w szczególności do doju sprawiają, że nowoczesne technologie stają się standardem w dużych gospodarstwach mlecznych. Automatyzacja doju pozwala nie tylko usprawnić organizację pracy, ale również zapewnia hodowcom stały dostęp do danych o kondycji zwierząt, co przekłada się na szybsze reagowanie na ewentualne problemy zdrowotne i utrzymanie wysokiej wydajności stada.

Baner roboty udojowe

FOTO: Ahm

System zadawania paszy przy użyciu taśmy zamontowano w gospodarstwie w 2024 roku, jeszcze zanim pojawiły się kolejne plany modernizacji obory.

– Kilka miesięcy przed inwestycją w system zadawania paszy kupiliśmy pionowy wóz paszowy Alimamix o pojemności 12 m³. Mimo to, ze względu na wąski jednostronny stół paszowy o szerokości ok. 1,5 m, paszę nadal trzeba było przewozić przez kilkoro drzwi, a następnie ręcznie rozgarniać – mówi hodowca.

To właśnie te ograniczenia sprawiły, że w oborze zamontowano taśmę o szerokości 90 cm i długości 30 m. Koszt systemu zamontowanego przez firmę Agrotech-Junoszyn wyniósł ok. 100 tys. zł netto, a cała przebudowa żywienia ok. 170 tys. zł.

Precyzyjny montaż taśmy

Sam montaż systemu przebiegł bardzo sprawnie i zajął zaledwie jeden dzień. Instalacja obejmowała silnik 5,6 kW pociągający taśmę z paszą za pomocą linki ze stali nierdzewnej, umieszczony na końcu stołu paszowego, drugi silnik nawijający taśmę na rurę od strony zadawania paszy z wozu paszowego, a także samą taśmę i elektryczne sterowanie.

– Sam montaż taśmy trwał krótko, natomiast przygotowanie obejmowało m.in. wybetonowanie dodatkowego murku oraz posadzki – mówi Cieślak.

Jak podkreśla hodowca, w tego typu rozwiązaniu ogromne znaczenie ma dokładność wykonania. Taśma przesuwa się wewnątrz koryta, dlatego bardzo ważne było zachowanie odpowiedniej szerokości podczas przygotowania murku.

– Taśma ma szerokość 90 cm i grubość 2,5 mm, dlatego musieliśmy z dużą precyzją podejść szalowania murku. Jeżeli byłby on zbyt szeroki, pasza dostawałaby się pod taśmę, trzeba byłoby pod nią czyścić – relacjonuje.

W zależności od długości stołu rozwiązanie może mieć do 100 m długości, a wykonana z PVC i wzmocniona włóknem szklanym taśma ma wytrzymałość na rozdarcie 20 t.

Mniej pracy przy żywieniu

Montaż taśmy wyraźnie poprawił organizację żywienia, ponieważ wcześniej zadawanie paszy wymagało dużego nakładu pracy ręcznej. Dziś zadawanie paszy zajmuje zaledwie kilka minut. Po przygotowaniu TMR pierwszym krokiem jest usunięcie niedojadów pozostałych na taśmie.

– Usuwanie niedojadów polega na ustawieniu na taśmie niewielkiej przegrody po skosie, a następnie cofnięciu taśmy. Resztki paszy spadają z taśmy, skąd są później wywożone ładowarką lub ciągnikiem z ładowaczem – mówi rolnik.

Równie proste jest ponowne zadawanie paszy.

FOTO: Fot. Szczepański

– Po usunięciu resztek paszy bezpośrednio z wozu paszowego TMR trafia na taśmę na w szczycie budynku. Ponieważ z paszowozu pasza nie wylatuje równomiernie, dlatego taśmę posuwam ręcznie – dodaje.

Sterowanie posuwem taśmy odbywa się za pomocą pilota na kablu, który można obsługiwać bezpośrednio z kabiny ciągnika. Obecnie jedna osoba jest w stanie samodzielnie obsłużyć żywienie stada, a co najważniejsze, nie musi już wykonywać ciężkiej pracy ręcznej.

Wiele modernizacji w gospodarstwie

W gospodarstwie nie było możliwości prostego poszerzenia stołu paszowego ani rozbudowy budynku w taki sposób, aby można było wjechać ciągnikiem z paszowozem. Wzdłuż obory, pod ziemią, przebiegają przewody gazowe prowadzące do sąsiedniego budynku, dlatego nie można było rozbudować obiektu nawet o proste zadaszenie.

W praktyce oznaczało to, że trzeba było szukać rozwiązania dopasowanego do istniejących ograniczeń technicznych. Na montażu taśmy modernizacja jednak się nie zakończyła, ponieważ od dwóch miesięcy krowy doi robot.

– Dokładnie 15 grudnia ubiegłego roku rozpoczęliśmy przebudowę obory, która obejmowała zmianę systemu utrzymania ze ściołowego na rusztowy oraz montaż robota udojowego – wyjaśniają hodowcy.

W oborze wcześniej były już zamontowane 44 legowiska, jednak na korytarzach spacerowych pomiędzy nimi znajdowała się ściółka, co generowało dodatkową pracę. Przebudowa nie należała do łatwych.

– Pomiędzy legowiskami musieliśmy pracować małą koparką tak, aby nie uszkodzić istniejącej infrastruktury – mówi hodowca.

Więcej o gospodarstwie rodziny Cieślaków w lipcowym wydaniu top bydło.

Bydła brakuje, ubojnie płacą więcej. Ile dziś można dostać za byki, jałówki i krowy?

Rolnik prowadzi gospodarstwo nastawione na produkcję mleka, a wydajność w 2025 roku wyniosła ok. 14,4 tys. kg w laktacji. Hodowca podkreśla, że podstawą wysokiej wydajności jest nacisk na dobrostan również w halach tunelowych, które przeznaczone są m.in. na mporodówkę (3 hale 10 × 15, 1 hala 10 × 21 m), jałownik (2 przyległe do siebie hale 10 × 60 m), jak i oborę na 400 krów (8 hal 10 × 30 m).

W 8 halach tunelowych znajduje się łącznie 400 legowisk wyścielanych piaskiem i słomą.

FOTO: Szczepański

Pozwala to na utrzymanie dobrego mikroklimatu, co jest szczególnie ważne latem w zapobieganiu stresowi cieplnemu. Pozostałe krowy utrzymywane są w standardowych oborach, a dój odbywa się dwa razy na dobę w hali 2 × 26 stanowisk.

FOTO: Błażej Szczepański

System hali tunelowych

Kluczową rolę w gospodarstwie odgrywa zabudowa w systemie hali tunelowych, dopasowana do rosnącej skali produkcji. Obiekt dla jałówek tworzą dwie hale o wymiarach 10 × 60 m każda, z zewnętrznym stołem paszowym. Krowy dojne w laktacji utrzymywane są natomiast w ośmiu halach o wymiarach 10 × 30 m, ustawionych szeregowo i wyposażonych w 50 legowisk każda.

– Krowa produkuje najwięcej mleka leżąc, dlatego legowiska muszą być dla niej jak najwygodniejsze oraz dostępne. Z tego też powodu wyścielone są one w 100% piaskiem lub dodatkowo ściółką, a na jedno legowisko może przypadać maksymalnie jedna krowa – podkreśla hodowca.

Między stołem paszowym a halami dla krów znajduje się szeroki na 6 m niezadaszony korytarz spacerowy. Taki układ poprawia komunikację, ułatwia ruch zwierząt i daje więcej przestrzeni przy codziennej obsłudze stada.

700 krów i mniej słomy w legowiskach. Tak w tej oborze tną koszty

Na głębokiej ściołce

To właśnie ten układ infrastruktury decyduje o funkcjonalności gospodarstwa. Halowy system utrzymania pozwala rozdzielić poszczególne grupy technologiczne i lepiej dopasować warunki do wieku oraz fazy produkcyjnej zwierząt. Jałownik jest rozwiązaniem prostym, ale efektywnym. Dwa długie obiekty z zewnętrznym stołem paszowym umożliwiają odchów młodzieży przy zachowaniu dobrej organizacji żywienia i łatwiejszej kontroli nad zwierzętami.

– Każda z hali jałownika podzielona jest na 4 boksy, pozwala to łatwo zmieniać grupy technologiczne. Co miesiąc zwierzęta przeprowadzane są do kolejnego kojca, co umożliwia pełną kontrolę i łatwość w zarządzaniu tak dużym stadem. Koszt takiego jałownika wyniósł ok. 5 lat temu 4,5 tys. zł/szt. – wymienia hodowca.

Więcej informacji o halach łukowych w gospodarstwie Huberta Bricouta przeczytasz w czerwcowym wydaniu top bydło.

Automatyczne systemy zadawania pasz, zwłaszcza pasz treściwych, są już w wielu polskich oborach dobrze znane. Natomiast nowością dla wielu hodowców okazało się to, że linie Pellon, działające na podobnej zasadzie, mogą także automatycznie ścielić. Był to jeden z tematów, na który zwrócił uwagę Grzegorz Kędzierski podczas Forum Mleko.

– System do ścielenia to tak naprawdę dokładnie ten sam system, który służy do karmienia. To są te same urządzenia, tylko inaczej skonfigurowane i zamontowane w oborze, tak by mogły dostarczać ściółkę. Ściółką może być słoma podawana: do obór z głęboką ściółką, do obór samospławialnych oraz do porodówek – również w budynkach z rusztami czy zgarniaczami. Zrobienie porodówki na ściółce daje konkretne korzyści – podkreślił Grzegorz Kędzierski z firmy Pellon.

System może też przygotować mieszanki do legowisk. Typowa, często spotykana mieszanka to słoma–woda–wapno. Zostanie ona przez system automatycznie sporządzona i dostarczona na wybrane legowiska, o wybranych porach dnia.

Obora na 500 sztuk bydła obsługiwana przez jedną osobę

Podczas Forum Mleko pokazano film z gospodarstwa w Szwajcarii, które robi ogromne wrażenie poziomem automatyzacji.

– Jest to obora w sumie na 500 sztuk, licząc cielęta odpajane mlekiem oraz tzw. żarłaki. W części mlecznej utrzymywano 300 –400 krów. W tym obiekcie: automatycznie zadawano TMR, automatycznie ścielono, automatycznie usuwano obornik i gnojowicę. Cała ta obora z przyległościami jest obsługiwana przez jedną osobę, przez właściciela. Nie zatrudnia on żadnych pracowników – zaznaczył Grzegorz Kędzierski. To przykład najbardziej zaawansowanego systemu, ale zasada jest ta sama także w mniejszych gospodarstwach: maksymalnie odciążyć człowieka od powtarzalnych, ciężkich prac.

Ponad 20 lat w polskich oborach

W Polsce urządzenia Pellon pracują już od ponad 20 lat. Najczęściej spotykamy je w oborach uwięziowych jako automaty do zadawania paszy treściwej.

– Na pewno pracuje grubo ponad 100 naszych urządzeń w polskich oborach, choć dokładnej liczby teraz nie podam – zaznaczył Kędzierski. Pierwsze automaty do paszy treściwej firma zaoferowała ponad dwie dekady temu. Od tego czasu sprzęt ewoluuje głównie w elektronice i oprogramowaniu.

Częste podawanie paszy a wydajność mleczna

Najbardziej widoczną zaletą automatycznego systemu jest częste podawanie małych porcji paszy, zawsze świeżej, co stymuluje pobranie. To przekłada się na zdrowotność stada oraz na wydajność mleczną, czy też przyrosty w opasie.

– System karmienia paszą porównałbym do systemu dostarczania paliwa. Kiedyś mieliśmy gaźniki – proste urządzenia, gdzie ta sama mieszanka trafiała do wszystkich cylindrów. Dziś mamy wtrysk wielokrotny, gdzie każdy cylinder jest traktowany indywidualnie i paliwo wtryskiwane jest w konkretnym momencie, w określonej ilości. To zwiększa sprawność silnika. Podobnie jest z tymi systemami żywienia – dostarczają do konkretnej grupy żywieniowej konkretną porcję, w konkretnych porach dnia – mówił.

Opas wolców i krów wybrakowanych jako źródło dochodu dla rolnika [WIDEO]

Czy automatyczna obora tylko dla dużych ferm?

Doświadczenia z polskich obór pokazują, że automatyczne systemy zadawania paszy nie są rozwiązaniem zarezerwowanym tylko dla największych, supernowoczesnych ferm. Coraz częściej pojawiają się tam, gdzie brakuje rąk do pracy, a krowy HF wymagają „obsługi na poziomie bolidu F1.

Rolą firmy – jak podsumował Grzegorz Kędzierski – jest „ułożyć układankę tak, by rzeczywiście poprawić efektywność i wygodę pracy w konkretnym gospodarstwie”, a nie sprzedać jak najdroższy, ale niepasujący system.

Oprac. Andrzej Rutkowski

– Po blisko roku użytkowania wiemy, że to była dobra decyzja – podkreślają Paulina i Karol Włodkowscy. Kurtyny automatycznie reagują na temperaturę, wiatr i opady, dzięki czemu wentylacja działa bezobsługowo, a powierzchnia wlotu powietrza jest większa niż w przypadku sztywnych okien.

Newsy i porady dla ekspertów

Newsletter top agrar Polska

Zapisz się

– Poza tym, zwinięta kurtyna się nie brudzi jak poliwęglan, a ściana jest prawie cała otwarta – dodaje hodowca z Podlasia.

Automatyczne kurtyny, wyższa obora i mniejszy stres cieplny

Nowy budynek jest znacznie wyższy od starej obory – ma ok. 8 m do świetlika i 3 m przy bocznych ścianach. Świeże powietrze wpada przez boki, a ogrzane uchodzi przez otwory przy kalenicy.

Duża kubatura nowej obory sprawiła, że wraz ze wzrostem dobrostanu poprawiły się wyniki produkcyjne, a w szczególności rozród.

FOTO: Szczepański

– Kurtyny otwierają się, gdy zimą w oborze jest powyżej 10°C, a latem powyżej 15°C. Nawet przy mrozach rzędu –15°C temperatura nie spadała poniżej 6°C – relacjonuje rolnik.

Poprawa mikroklimatu przełożyła się również na rozród – Kiedyś po lecie krowy trudno się zacielały, dziś zużywamy około 1,5 słomki na skuteczne krycie, wcześniej było ponad 2,5 – mówią Włodkowscy.

Zmienił się także komfort pracy. W starej oborze dój wymagał kilkukrotnego wpędzania i wiązania krów, teraz na hali udojowej 2 × 12 cały dój trwa około 45 minut. Legowiska z matami z pianką, czochradło i sfrezowana podłoga rusztowa poprawiają dobrostan i bezpieczeństwo krów. 

Więcej o tej inwestycji przczytasz w najnowszym dodatku top bydło! 

Jak zabezpieczyć robota udojowego przed mrozem?

Pamiętaj o wszystkim

Nie tylko boks udojowy, lecz także jednostka centralna, środki czyszczące i dippingowe (zanurzeniowe) oraz węże łączące muszą pozostać zabezpieczone przed szronem.

Izolacja

Rury narażone na zamarzanie (mleko i woda) powinny być dobrze zaizolowane. Ogrzewanie należy uruchomić odpowiednio wcześnie.

Nowy budynek ma wymiary 110 × 38,5 m i wysokość dochodzącą do 15 metrów.

FOTO: Zieja

Powiększanie stada krów

Aktualnie w gospodarstwie dojonych jest około 110 krów, jednak jak powiedział nam syn właścicieli Jakub Juskowiak zostało już zakupionych 80 jałówek wysokocielnych, które mają termin porodu na najbliższe tygodnie, co pozwoli na pełne zasiedlenie obiektu i optymalne wykorzystanie czterech pierwszych robotów. Dwa kolejne zostaną uruchomione w miarę wzrostu stada – miejsce pod ich montaż jest już przygotowane.

Obora przygotowana jest na 6 robotów udojowych, obecnie wstawione są tylko 4.

FOTO: Zieja

Pomysł budowy powstał ponad trzy lata temu, jednak procedury środowiskowe, zakup ziemi oraz pandemia COVID-19 wydłużyły proces przygotowawczy. Mimo to sama realizacja przebiegła wyjątkowo sprawnie – od wbicia pierwszej łopaty w grudniu 2024 roku do zakończenia prac minęło zaledwie 11 miesięcy.

Robot udojowy z dofinansowaniem? Tak, ale nie do każdej obory i budynku. Jakie zasady?

Poprawa wydajności mlecznej krów

Właściciele obory Andrzej i Eugenia Juskowiak wraz z synem Jakubem.

FOTO: Zieja

Inwestorzy podkreślają, że robotyzacja doju poprawi ergonomię pracy, skróci czas obsługi stada i pozwoli w przyszłości wrócić do wydajności na poziomie 42–43 l mleka od krowy, którą ograniczyły warunki w dotychczasowej oborze.

Nowa inwestycja jest kolejnym etapem konsekwentnego rozwoju rodzinnego gospodarstwa, które od 1988 roku nieustannie modernizuje produkcję mleka i dostosowuje ją do rosnących standardów rynkowych oraz dobrostanu zwierząt.

Tematem wystąpienia przedstawicielki firmy Lely podczas naszego lutowego Forum Mleko była Digitalizacja w oborach krów mlecznych, zapytaliśmy czym właściwie jest digitalizacja?

Zobacz także: Forum Mleko w Koźminie: żywienie, zdrowie, opłacalność produkcji mleka i modernizacja budynków (RELACJA)

FOTO:

– Digitalizacja inaczej mówiąc automatyzacja, sztuczna inteligencja, która wchodzi obecnie wszędzie do każdej dziedziny życia, także do obory. W najbliższym czasie w Lely będzie dostępny system Zeta, który będzie identyfikował krowy za pomocą kamery, bez obroży. Na dzień dzisiejszy jest nam to sobie trudno wyobrazić, ale taka jest przyszłość – mówiła Sylwia Maćkowiak, właścicielka Lely Center Krobia.

Lokalizacja krowy do kilkunastu centymetrów, monitoring porodu, dokładniejsze wykrywanie rui, to tylko kilka możliwości nowych rozwiązań Lely. Czym jeszcze zaskoczą nas rozwiązania firmy? Obejrzyj wywiad.

Fot: Sierszeńska

Zobacz także: 

Imponująca wydajność

50 litrów dziennie od krowy - stara obora z nowym robotem udojowym!

FOTO: Zieja

Państwo Kubiak już przed zainstalowaniem robota udojowego mogli się pochwalić wydajnością ponad 50 litrów dziennie od krowy, aktualnie wyniki gospodarstwa cały czas rosną.

– Baliśmy się chwilowego spadku wydajności po zainstalowaniu robota, ale dzięki odpowiedniemu przygotowaniu i adaptacji zwierząt już pierwszego dnia w zbiorniku mieliśmy o 30 litrów mleka więcej – mówił podczas otwarcia właściciel gospodarstwa.

Dzięki temu, że robot udojowy zwiększa krotność doju, w gospodarstwie cały czas rosną wyniki wydajności.

Nowy robot udojowy w starej oborze

50 litrów dziennie od krowy - stara obora z nowym robotem udojowym!

FOTO: Zieja

Państwo Kubiak zdecydowali się na umieszczenie robota w starej oborze. Został wykopany kanał na gnojowicę i w miejscu przepędu zwierząt na halę udojową stanął robot oraz czochradło.

Właściciele gospodarstwa podkreślali, jak ważna jest współpraca wielu osób przy takiej inwestycji, żeby wszystko dobrze funkcjonowało oraz żeby uruchomienie robota udojowego przebiegło bez niepotrzebnych komplikacji.

W spotkaniu wzięły również udział firmy żywieniowe, z których produktów na co dzień korzysta gospodarstwo.

Więcej o gospodarstwie państwa Kubiak przeczytacie Państwo w kolejnym numerze top agrar Polska.

Polska trzecim producentem mleka w Europie. Mamy się czym pochwalić!

Newsy i porady dla ekspertów

Newsletter top agrar Polska

Zapisz się

Inwestycja składa się z trzech obiektów:

• obora o powierzchni użytkowej 6543 m², kubaturze 67 367 m³, długości 113,30 m i szerokości 58,35 m,
• łącznik o powierzchni użytkowej 95,3 m², kubaturze 447 m³, długości 15 m i szerokości 6,75 m,
• cielętnik wraz z częścią socjalno-techniczną o powierzchni użytkowej 936,7 m², kubaturze 5103 m³, długości 37,73 m i szerokości 21 m.

– Jesteśmy firmą wykonawczą, choć to tylko jedna z naszych działalności. Sekcja budowlana skupia się na realizacji dużych inwestycji przemysłowych, takich jak hale produkcyjne i magazynowe oraz rolniczych. Budowa obory jest nieco bardziej skomplikowana od hal dla logistyki. Dach oparty jest na konstrukcji stalowej, która jest tańsza i pozwala na uzyskanie większych rozpiętości, co nie jest wymagane w budowie hal, np. dla logistyki – wskazuje Ariel Jaroszyński z firmy Agro-Projects.

Gotowy projekt

Po pomyślnym rozstrzygnięciu przetargu firma otrzymała od inwestora gotowy projekt z niezbędnymi pozwoleniami. – Już po rozstrzygnięciu konkursu musieliśmy przystąpić do dużej zmiany. Pierwotna dokumentacja zakładała, że pod całą oborą był jeden wielki kanał na gnojowicę, z którego w wiosną i jesienią beczkowozy wywozić będą gnojowicę bezpośrednio na pola – dodaje Jaroszyński. W międzyczasie koncepcja zmieniła się na rzecz pełnej podłogi w większości korytarzy z jednym głębokim kanałem w centralnej części. Zmianę podyktowała inna koncepcja zagospodarowania gnojowicy, która ma być gromadzona w zewnętrznym zbiorniku żelbetowym, w pobliżu którego ma stanąć mikrobiogazownia. Czasochłonne było szalowanie i zalewanie kanałów gnojowicowych oraz studni zbiorczych, których głębokość to prawie 5 m. Ważne są fundamenty, które nie mogą być zmieniane w ramach dostępnego pozwolenia budowlanego. Obrys budynku musi pozostać taki sam.

Zadaniem generalnego wykonawcy jest kompleksowa budowa niemal pod klucz: od ogrodzenia terenu i zebrania humusu, przez realizację obiektu, po utwardzenie dróg i parkingów po zakończeniu budowy. Agro-Projects ma swoją ekipę do realizacji budowy, ale w szczytowych momentach posługuje się wsparciem podwykonawców.

Tak powstaje hala łukowa krok po kroku! Ile kosztuje?

Zadania inwestora

– W rodzinnych gospodarstwach najczęściej rolnik spina wszystko sam, a na budowie jest wiele ekip. Plusem generalnego wykonawcy jest organizacja wszystkich podwykonawców, odpowiedzialność za wykonanie (gwarancja) i koszty, czyli trzymanie się budżetu. Inwestora nie interesują żadne zakupy. W przypadku mniejszych realizacji rolnik często musi zamawiać stal czy beton, a wykonawcy płaci tylko za robociznę. Coś, co na początku wydaje się tańsze, po uwzględnieniu poświęconego czasu i własnych sił, po realizacji inwestycji wcale nie musi wyjść korzystnie – podkreśla Jaroszyński.

W generalnym wykonawstwie inwestor (rolnik) powinien zadbać o finansowanie i bieżący kontakt z wykonawcą. Agro-Projects co tydzień odbywa bieżące spotkania z inwestorem, po którym opracowuje notatkę z zatwierdzeniem ewentualnych zmian. Poza tym są spotkania nieformalne, by na bieżąco skonsultować lub ocenić postępy.

Czytaj także: Przydomowa oczyszczalnia ścieków krok po kroku

Technologia oddzielnie

W przypadku tej obory rozgraniczono część wykonawczą budynku od jego wyposażenia w technologię. Rolą wykonawcy jest koordynacja i odpowiednie przygotowanie budynku pod roboty, co wymaga współpracy z drugą firmą. Wyzwaniem w tym przypadku było spięcie dokumentacji budowlanej z projektem technologii. To bardzo ważne i może oszczędzić sporo czasu na etapie budowy.

– Na etapie budowy inwestor powinien mieć opracowany projekt i wskazania dotyczące zawartej technologii. Trzeba wiedzieć, czego się chce. Rolnik musi też zadbać o doprowadzenie przyłączy mediów – wylicza.

Utrudnieniem we wprowadzaniu ewentualnych zmian w projekcie w trakcie trwania budowy jest wybór projektanta bez prawa nadzoru wykonawczego. Czasem zmiana formalna sposobu poprowadzenia zasilania prądu czy wody może wydłużyć realizację o kilka tygodni.

Projekt obory w Choryni zakładał proste warunki geotechniczne, ale zimowe opady rozmoczyły teren wokół budynku, więc po stronie wykonawcy było zadbanie o utwardzenie i przejezdność na placu budowy. Szerzej o oborze, jej wyposażeniu i zastosowanych technologiach napiszemy w grudniowym wydaniu dodatku top bydło.

Danko uruchamia nowoczesną oborę dla 370 krów

FOTO: Zieja

Zautomatyzowana obora

Nowy obiekt został wybudowany zaledwie w 10 miesięcy, jego budowa rozpoczęła się we wrześniu 2023 r., a zakończyła w lipcu bieżącego roku.

Nowoczesny budynek jest w pełni zautomatyzowany, mieści się w nim 6 robotów udojowych, robot do podgarniania paszy oraz dwa roboty czyszczące i zbierające odchody. Jest przygotowany dla 370 krów dojnych i 75 jałówek cielnych. W pierwszych dniach października zostanie zasiedlony, początkowo będzie tam tylko 230 krów.

Z oborą połączony jest korytarzem przepędowym nowoczesny cielętnik. W przyszłości, jeśli obecny obiekt się sprawdzi, z drugiej strony budynku dla cieląt ma stanąć bliźniacza obora.

Danko uruchamia nowoczesną oborę dla 370 krów

FOTO: Zieja

Hodowla bydła w Danko

Firma Danko znana jest głównie z hodowli roślin, niewiele osób wie, że zajmuje się także z powodzeniem hodowlą krów mlecznych. Obecnie hoduje łącznie ok. 5000 sztuk bydła, rozmieszczonych w 6 obiektach hodowlanych w całej Polsce. W 2023 roku produkcja mleka w Danko wyniosła 22 200 000 litrów.

Newsy i porady dla ekspertów

Newsletter top agrar Polska

Zapisz się

Krowy to rodzinna tradycja

– Na słabych glebach bez produkcji mleka nie bylibyśmy w stanie się utrzymać – podkreśla Tomasz Cieślik. Kiedy w 2006 roku przejmował gospodarstwo po rodzicach, w oborze uwięziowej było już 50 krów. Od lat gospodarstwo było nastawione na produkcję mleka, co w tej okolicy jest powszechną praktyką. Przeważają gleby V i VI klasy, łąki torfowe, jakoś trzeba było tę paszę zagospodarować. Jak twierdzi hodowca, rodzinna tradycja i jak na tamte czasy spore stado było dobrą bazą do rozwoju gospodarstwa. W 2008 r. postanowił wybudować oborę wolnostanowiskową na 140 krów.

Newsy i porady dla ekspertów

Newsletter top agrar Polska

Zapisz się

Wcześniej w rodzinnym gospodarstwie Kuczyńskich ok. 70 krów było trzymanych dwóch oborach uwięziowych (na 19 i 51 stanowisk) i używano w niej dojarek przewodowych. Od września ubiegłego roku hodowcy są dumnymi posiadaczami nowej obory z przeznaczeniem na 140 krów w doju z robotem udojowym.

Zobacz też: 300 wyjątkowych krów jersey z Iwna: jaka wydajność i skład mleka?

Przygotowanie stada do nowej obory – genetyka i selekcja

- Kiedy wiedzieliśmy już, że powstanie nowy budynek, 3 lata przed jego budową zaczęliśmy przygotowywać stado, jeśli chodzi o dobór genetyczny. Skupiliśmy się głównie na budowie wymienia i układzie strzyków u krów, żeby zwierzęta jak najlepiej nadawały się do doju w robocie udojowym – opowiada właścicielka.

Hodowcy przy doborze nasi...

FOTO: Wieczorek

Same krowy bez młodzieży

Rewolucja, bo dotychczas model gospodarowania był zupełnie inny.

– Byłem po prostu producentem mleka. Dosłownie – podkreśla Michał Jaśkowiak. W gospodarstwie nie było nigdy więcej niż 20–30 krów. Gospodarz kupował krowy zaraz po wycieleniu (rzadko pierwiastki, bo te są najdroższe), raczej w 2., 3. i kolejnej laktacji. Najczęściej wcale niebrakowane, ale z likwidacji całego stada. Trafiały się więc i te najlepsze, i te trochę gorsze, i zupełnie kiepskie. Najważniejsze, by mleko płynęło. I płynęło – aż do końca laktacji. Kiedy wydajność zaczynała spadać – krowa kończyła laktację i szła na sprzedaż.

Przebudowa niskiej obory

Obora użytkowana przez rodzinę Kozłowskich była niska i wąska. Miała 16 m szerokości i 43 m długości. Gospodarze w oborze wolnostanowiskowej na 60 DJP utrzymywali tylko krowy mleczne. Jałówki i krowy zasuszone oraz cielęta przebywały w osobnym budynku, były przeprowadzane przez podwórko. – Stwierdziliśmy, że chcemy wszystkie sztuki trzymać w jednej oborze i rozebrać stary budynek. Zrobiliśmy projekt, a kierownik budowy zapytał, czy starszy syn nie mógłby być podwykonawcą. Od kilku lat zajmuje się budowlanką, stawia garaże, wiaty, silosy i zaczął również zajmować się budową obór – mówi Stefan Kozłowski, właściciel gospodarstwa.

Zapadła niełatwa decyzja i stara obora w ciągu dwóch tygodni została rozebrana, a jej dość ciekawa przebudowa trwała jedynie 3 miesiące, od czerwca do września 2022 r. Aby kontrola z ARiMR po modernizacji przebiegła pozytywnie, hodowcy musieli zwiększyć liczbę krów o 15.

Większa kubatura

Obora została poszerzona o 8 m z jednej strony, a długość budynku się nie zmieniła. Firma zdjęła stary dach i podniosła kalenicę z płyty warstwowej na konstrukcji stalowej do 7 m wysokości, dzięki czemu budynek zyskał znacznie większą kubaturę i lepszą wymianę powietrza.

Widok 80 zrelaksowanych krów, leżących swobodnie na kompostowym podłożu w nowej oborze robi wrażenie.

– To zupełnie inny rodzaj rolnictwa – komentuje Alois Grubmüller, hodowca z Schöllnach w powiecie Deggendorf (Niemcy). W 2017 roku rodzina Grubmüllerów wybudowała dwie obory kompostowe – jedną dla krów dojnych, a drugą dla młodzieży. Przejście z systemu uwięziowego do obory wolnostanowiskowej było zupełnie nowym doświadczeniem zarówno dla zwierząt, jak i dla ludzi.

Gertruda i Alois Grubmüllerowie oborę kompostową wybrali dość przypadkowo.

FOTO: Kretzer

Zasada konstrukcji obory kompostowej jest prosta – to otwarty budynek z korytarzem paszowym wzdłuż jednej długiej ściany. Gospodarstwa ma dodatkowo przeciwległy dziedziniec (patrz rys. str. 20). W środkowej części obory znajduje się powierzchnia do leżenia, gdzie każda krowa ma do dyspozycji ok. 10 m². Jest ona położona niżej w stosunku do stołu paszowego i korytarzy spacerowych, bo trociny i/lub zrębki drewna wypełniają ją na głębokość 50 do 100 cm.

Dwa razy dziennie przegrabiane

Dwukrotnie w ciągu dnia Grubmüller przegrabia powierzchnię do leżenia. W ten sposób wraz z powietrzem wprowadza odchody i mocz krów do substratu drewnianego, kontrolując tym samym proces kompostowania, który odbywa się w dolnych warstwach legowiska.

Kontrola procesu kompostowania to sztuka, którą hodowca musiał wcześniej opanować.

Naszym priorytetem był dobrostan zwierząt, poprawa warunków ich utrzymania oraz optymalny mikroklimat. Duże znaczenie miało także ułatwienie pracy – podkreśla Arkadiusz Koc z miejscowości Koce-Piskuły (woj. podlaskie), który w 2021 r. zdecydował się na nową oborę wolnostanowiskową na 115 krów. Zastąpiła wysłużoną oborę przewidzianą na 40 krów, gdzie zwierzęta były utrzymywane w systemie uwięziowym.

FOTO: Jajor

– Nowa obora powstała według własnego projektu i bazuje na naszych pomysłach. Do wielu zastosowanych w niej rozwiązań dochodziliśmy etapami, co związane było przede wszystkim ze stosunkowo niewielkim siedliskiem i terenem, który mogliśmy przeznaczyć pod budowę – podkreśla Koc.

Wentylacja w oborze

Zwierzęta mają do dyspozycji budynek o wymiarach 36 m długości × 31,8 m szerokości. Do tego dochodzi relatywnie ...

Zgodnie z nieoficjalnym projektem ustawy Federalnego Ministerstwa Rolnictwa zwierzęta można będzie wiązać tylko wtedy, gdy:

• Mają dostęp do pastwisk i wybiegów zimowych.
• Gospodarstwo utrzymuje maksymalnie 50 sztuk bydła w wieku sześciu miesięcy lub więcej
• Tak utrzymywane było bydło w gospodarstwie przed wejściem w życie ustawy.

Chociaż liczba gospodarstw mlecznych na uwięzi gwałtownie spadła w ciągu ostatnich 20 lat, z badań prowadzonych przez Instytut Thünen, wynika, że ​​obecnie w całym kraju jest 28 300 producentów mleka prowadzących hodowlę na uwięzi.  Prawie połowa z nich – około 13 000 gospodarstw znajduje się w Bawarii, a spośród nich 9500 trzyma krowy uwiązane przez cały rok. Wielu gospodarzy nie ma ani możliwości finansowych, ani lokalowych, oraz nie spełnia wymogów dotyczących zezwoleń na przebudowę lub nowy budynek.

FOTO: Fot. PWR

Nawet bez zakazu hodowcy rezygnują z uwięzi

Związek proponuje zmiany w ustawie – począwszy od terminu (obecny jest zdecydowanie za krótki), po pozostawienie hodowli mieszanej (120 dni na pastwisku), funkcjonującej w większości bawarskich gospodarstw utrzymujących krowy na uwięzi.

Nawet bez zakazu niemieccy hodowcy bydła stopniowo rezygnują z chowu na uwięzi. Świadczą o tym oficjalne dane ze spisu rolnego. Według spisu rolnego z 2020 r. w oborach na uwięzi pozostaje około 1,14 mln bydła, czyli co dziesiąta sztuka. Dziesięć lat wcześniej w spisie rolnym zanotowano 3,02 mln miejsc na uwięzi dla 21,5% ówczesnego pogłowia bydła. Jeśli przyjąć, że tendencja spadkowa z lat 2010-2020 będzie kontynuowana, to na koniec 2023 roku – w budynkach na uwięzi będzie prawdopodobnie nieco poniżej 600 tys. bydła. Oczywiście jest to tylko wartość teoretyczna z szerokim zakresem wahań w górę lub w dół. Niemniej jednak krzywa wyraźnie skierowana jest w dół, zatem w perspektywie zaledwie kilku lat ta forma hodowli prawdopodobnie będzie odgrywać znikomą rolę.

Łukasz, Piotr i Marcin Szablewscy, Kruszyny-Rumunki, pow. Brodnicki

125 ha, w tym dzierżawy 20 ha, 175 krów (ok. 400 szt. bydła) 11,9 tys. kg mleka/krowy/rok

FOTO: Jajor, Szablewski

Marcin Szablewski wraz z rodziną, tj. żoną Karoliną, ojcem Piotrem, mamą Anną i siostrą Aleksandrą, prowadzi 125-ha gospodarstwo, nastawione na produkcję mleka. Choć nie boją się ciężkiej pracy, to z czasem utrzymanie krów w użytkowanej od 2005 r. oborze wolnostanowiskowej z 68 legowiskami stawało się bardzo uciążliwe. Choć była nowoczesna jak na owe czasy, to generowała spore nakłady pracy. Najuciążliwsze było codzienne usuwanie obornika (obora miała posadzkę pełną z płytką ściółką) oraz dój. Ten ostatni odbywał się na niewielkiej hali udojowej typu rybia ość 2 × 4. Zajmował każdorazowo 2,5 godziny (rano i wieczorem), a więc łącznie ok. 5 godzin w ciągu dnia.

Z czasem przybywało krów i ostatecznie stado zwiększyło się do ok. 90 krów, co szło w parze z problemami z zachowaniem odpowiedniej higieny w oborze i czystością zwierząt. Do tego dochodziły kulawizny. Generowała je m.in. zmiana systemu utrzymania jałówek, które przed wycieleniem były utrzymywane na głębokiej ściółce, a po wycieleniu trafiały do obory z posadzką pełną. Z pomocą przyszedł pracujący poza rolnictwem kolejny z rodzeństwa Szablewskich – Łukasz, który jako inżynier budowlany od podstaw zaprojektował nową oborę. Miała być funkcjonalna i tania, a do tego zapewniać krowom maksymalny komfort.

Konstrukcja obory

Budynek ma 4 rzędy legowisk i bocznie umieszczony stół paszowy o szerokości 5,3 m. Przylega do niego po jednej stronie korytarz spacerowy o szerokości 3,5 m (z pojedynczym rzędem legowisk), a po drugiej stronie korytarz spacerowy o szerokości 4 m (z podwójnym, a następnie pojedynczym rzędem legowisk). Korytarz spacerowy między nimi ma 3,2 m szerokości. Legowiska przyścienne mierzą 2,7 m długości (pozostałe 2,5 m), a ich szerokość to 1,2 m.

FOTO: Jajor, Szablewski

– Obora przeznaczona jest wyłącznie dla krów dojnych. Po stronie z pojedynczymi legowiskami są krowy w pierwszej fazie laktacji do skutecznego zabiegu inseminacji. Z drugiej strony znajduje się druga grupa laktacyjna krów. Chodziło o to, żeby

Stara obora i drugie życie stodoły

Bracia odkąd pamiętają pracowali z ojcem w starej oborze na ok. 10 krów z lat 70 ub. wieku, którą postanowili zmodernizować. Najpierw w 2008 r. przestawili drabiny paszowe i ustawili krowy głowami do siebie (dwa rzędy legowisk ściołowych o wymiarach 2,2 × 1,1 m). Wykonali też stół paszowy o szerokości ok. 1 m, a także montaż otworów nawiewnych w postaci tradycyjnych okien (o wymiarach 1,2 × 1 m). Do tego doszła instalacja dojarki rurociągowej.

Kolejnym punktem zwrotnym w gospodarstwie, który pozwolił na powiększenie stada o ok. 10 krów była gruntowna modernizacja przyległej do odory stodoły. Prace ruszyły w 2015 r. Objęły m.in. wykonanie: stropu ze słupami podporowymi (profil 140 × 140 mm), rozmieszczonymi co 2,6 m, stołu paszowego z zatrzaskową drabiną paszową, pojedynczego rzędu legowisk ściołowych dla krów (2,20 dług...

Roboty udojowe już na dobre zadomowiły się w Polsce i z roku na rok zwiększa się ich liczba. W 2022 r. w stadach pod oceną pracowało ponad 700 tego rodzaju urządzeń, z czego aż 255 na terenie woj. wielkopolskiego. Urządzenia montowano odpowiednio w ponad 400 i 140 oborach (wg danych PFHBiPM).

Dziś mówi się, że znakomita większość powstających w naszym kraju nowych obór stawia właśnie na automatyczny dój, ale jest wiele przykładów, które pokazują, że maszyny te mogą funkcjonować też w budynkach zmodernizowanych i to na dużą skalę. O doświadczenia w tym zakresie pytamy przedstawicieli należącej do Grupy Top Farms – spółki Jagrol oraz firmy Agrocoop.

Pełna informacja o krowach to lepsze zarządzanie

– To, że robot sam doi, to tylko dodatek! Najważniejszy jest system zarządzania stadem – podkreśla Paweł Kaczmarek, prezes Jagrol Sp. z o.o. Zaznacza, że grupa Top Farms, do której należy spółka, jest zwolennikiem zagospodarowywania dostępnych budynków, równocześnie dąży do postępu technologicznego, poprawy efektywności pracy i dobrostanu krów.

Takiej właśnie idei przyświecały ...

Jakie są sposoby na zwalczanie much w oborze?

Jeśli liczysz na to, że czytając ten artykuł znajdziesz jeden cudowny preparat, to niestety się przeliczysz. W zwalczaniu much konieczny jest zestaw kombo, wszystkich dostępnych metod, gdyż muchy są bardzo trudnym przeciwnikiem. Z czego to wynika? Mucha już w trzy dni po przepoczwarzeniu jest w stanie złożyć bagatela ... 150 jaj, z których wykluwają się muchy. Zwalczanie much można śmiało nazwać syzyfową pracą, gdyż one zawsze chętnie wrócą do obory, gdy tylko znajdą taką sposobność. Mają tam mnóstwo pożywienia oraz idealnych warunków do rozwoju larw. 

Metody mechaniczne walki z muchami

• siatki w otworze okiennym o drobnym oczku (ogromne zróżnicowanie cen w zależności od jakości materiału (stal, aluminium, plastik, włókno szklane. Trzeba liczyć się z kosztem minimum około 20 zł za 1m2)
• długie mucholepy w formie taśmy (około 40 zł za 10 m) lub sznurków (około 70 zł za 400 m)
• muchołapka (worek z wabikiem, około 30-40 zł w zależności od wielkości)
• przemysłowe lampy UV o dużej mocy (około 300 zł na powierzchnię 50 m2)
• wentylatory przemysłowe (odpowiednia ilość zapewnia duży ruch powietrza, który utrudnia swobodne przemieszczanie się owadów)
• zamykanie drzwi obory, częste usuwanie niedojadów i obornika, częste uruchamianie mieszadła w kanale gnojowym 
• bielenie ścian obory w wykorzystaniem preparatów na muchy 

Metody chemiczne walki z muchami 

• jednoczesne zastosowanie preparatów do walki z postacią dorosłą muchy domowej i preparatów do zwalczania larw much (larwicydy)
• preparaty w formie koncentratów ( do rozcieńczania - oprysk lub polewanie, ok. 1 l to koszt od 60 do 100 zł, starczy na powierzchnię około 400-600 m2)
• preparaty w formie granulatu (tworzy z się z niego roztwór cieczy roboczej 100 g około 50 zł, służy do malowania powierzchni, najlepiej framug okiennych lub oprysku) 
• preparaty spot on (stosuje się je na kark zwierzęcia - najlepiej wieczorem, 1 litr to koszt około 100 zł, starcza na około 30 zwierząt, trzeba powtarzać po 8-10 tygodniach)

Zaczęło się od ok. 30 krów, utrzymywanych w małej oborze uwięziowej z niskim stropem. Wybudował ją w 1984 r. ojciec Tomasza Dąbrowskiego. Hodowcy całkowicie ją przebudowali i ostatecznie w jej miejscu powstała hala udojowa, poczekalnia z posadzką rusztową i cielętnik. Krowy trafiły do nowego budynku na głębokiej ściółce, przylegającego od strony szczytowej do poczekalni. W ramach inwestycji powstała też porodówka i magazyn na pasze.

Zmodernizowana stara obora

Praca w starej oborze była bardzo uciążliwa. W niewielkim zakresie zmechanizowane było tylko usuwanie nieczystości, bo hodowców wyręczał zgarniacz obornika. Dój dojarką rurociągową i zadawanie paszy na wąskim stole paszowym pochłaniały ok. 10 godzin dziennie, w tym samo dojenie ok. 2,5 godziny (przy 25 krowach). Do tego hodowcy borykali się z dużą liczbą klinicznych przypadków zapalenia wymienia, które czasami obejmowały nawet połowę stada. Wspominają, że nie było tygodnia, w którym jakaś krowa...

Przeróbki zawsze są trudne. Trudne, nie znaczy niemożliwe – potwierdza to projekt uwięziowej obory Franza i Angeli Bergerów z Surberga (Bawaria, Niemcy), ekologicznych rolników, którzy produkują mleko Naturland dla Milchwerke Berchtesgadener Land.

Angela i Franz Bergerowie na wybiegu.

Celem przebudowy obiektu było zapewnienie 19 krowom większego komfortu w budynku, a gospodarzom ułatwienie codziennej pracy. Nie obyło się bez kompromisów – nie dało się poszerzyć obory o 1 m ze względu na konstrukcję stanowisk, ale za to można było wydłużyć stanowiska do 1,65 m.

Stanowiska można było wydłużyć do 1,65 m, niestety z szerokością niewiele można było zrobić.

Obrotowe stelaże karkowe i maty gumowe

Na legowiskach i przejściu prowadzącym na wybieg pojawiły się nowe maty gumowe. Stare poidła zastąpiono nowymi – większymi, o większym przepływie po jednym na każde dwie krowy.

Nowe, większe poidła gwarantują wyższe tempo przepływu.

Franz Berger "upolował" na aukcji internetowej nowe, obrotowe stelaże karkowe, które pozwalają krowom odchylać głowę do tyłu. Umożliwiają one również uwiązanie wszystkich zwierząt...

W 2012 r. Paweł Nowicki miał 24 krowy dojne w oborze uwięziowej

Konkurs „Obora na medal” ogłosiliśmy na początku tego roku. Wpłynęło do nas kilkadziesiąt zgłoszeń od rolników - producentów mleka, którzy w ostatnim czasie zainwestowali w nowoczesne obory. Po wstępnej weryfikacji zgłoszonych obór podzieliliśmy je na 3 kategorie: do 70 krów, od 70 do 100 krów i powyżej 100 krów (zgodnie z deklaracją hodowców). Kolejnym etapem były obrady jury, w ramach których wyłoniono 10 obór (o czym możecie przeczytać w lipcowym dodatku specjalnym top bydło).

W kolejnym etapie odwiedziliśmy finalistów w oborach. Członkowie jury odwiedzili łącznie 6 województw i przejechali grubo ponad 2 tys. km. Podczas wizyt komisja brała pod uwagę nie tylko samą konstrukcję czy zastosowane materiały, ale też rozwiązania w zakresie m.in.:

• wentylacji,
• systemu doju,
• legowisk,
• żywienia,
• usuwania nieczystości,
• przepędów,
• części socjalnej obory,
• poziomu dobrostanu,
• zasięgu przedsięwzięcia,
• rozwiązań prośrodowiskowych,
• progresu gospodarstwa,
• jak również autorskich pomysłów oraz relacji między funkcjonalnością, czasem obsługi zwierząt a kosztami budowy obór.

Laureaci naszego konkursu

Po zakończeniu wizyt terenowych komisja wyłoniła 3 obory, które zwyciężyły w swoich kategoriach. Poniżej lista laureatów konkursu „Obora na medal” oaz zdjęcia z odbioru nagród podczas wystawy Agro Show 2022 w Bednarach.

Kategoria do 70 krów: Monika Przychodzka z Plebanki (woj. kujawsko-pomorskie)

Nagroda: 15 tysięcy złotych. Komisja sędziowska doceniała autorskie podejście do samej konstrukcji obory w postaci hali namiotowej. Hodowcy wykazali się dużą determinacją, by relatywnie niskim kosztem (ok. 1,8 mln zł) wybudować funkcjonalny i naszpikowany technologią obiekt, który stawia na dobrostan krów.

Kategoria od 70 do 100 krów: Maciej Gołębiewski z Głęboczka (woj. podlaskie)

Nagroda: czochradło dla krów. Komisja sędziowska zwróciła uwagę na ciekawe rozwiązania w zakresie ruchu kierowanego bydłem, w systemie najpierw dój, potem stół paszowy. Warte podkreślenia jest też kreatywne gospodarowanie zasobami obiektu, którego część stanowi zadaszenie dla maszyn. To wszystko przy przystępnych kosztach budowy (ok. 2,4 mln zł).

Kategoria powyżej 100 krów: Agnieszka i Paweł Nowiccy z miejscowości Węgry (woj. wielkopolskie)

Nagroda: budki dla cieląt. Komisja sędziowska doceniła oborę za rozwiązania prośrodowiskowe, w tym głównie pompę ciepła, która pobiera ciepło z gnojowicy poprzez węże w dnie zbiornika. Do tego dochodzi pełna automatyzacja i bardzo rozbudowana część socjalna przy relatywnie niskich kosztach całkowitych (ok. 3 mln zł).

Wyjątkowi ludzie i obory!

Wszystkie nagrodzone obory były w oczach komisji wyjątkowe na swój sposób i każda z nich wnosi coś nowego i autorskiego do dzisiejszych standardów budowy obór. Gratulujemy!

Jednocześnie, redakcja top agrar Polska pragnie podziękować wszystkim uczestnikom konkursu! Wasza odwaga, kreatywność, wszechstronne podejście, zastosowane rozwiązania i pomysłowość mogą być inspiracją dla wielu hodowców, którzy dopiero stoją przed ogromnym wyzwaniem, jakim jest zmiana systemu utrzymania krów mlecznych z uwięziowego na wolnostanowiskowy.

Zobacz nietypową konstrukcję z nowoczesnymi technologiami: to obora, która wygrała w kategorii do 70 krów!

Pełna automatyzacja, dobrostan i inne zalety obory na medal u rolnika z Podlasia

Obory kolejnych laureatów przedstawimy szczegółowo w następnych wydaniach dodatku specjalnego top bydło i na topagrar.pl

Inwestycje w nowe obiekty bohaterów naszych reportaży zostały wstrzymane przez formalności. A potem czasy zrobiły się nieciekawe – pandemia, wojna, wysokie ceny. Inwestować, czy zrezygnować?

– Inwestować! Kto nie inwestuje, ten się cofa – twierdzą Joanna i Mariusz Wąsowscy z Kałuszyna oraz Angelika i Kamil Rybiccy z Gołuszyna. Z pandemią nauczyliśmy się żyć, lukę po towarach z Ukrainy zapełnią inni dostawcy. Powoli sytuacja się normuje – spadają ceny pasz i materiałów budowlanych. Inwestycjom sprzyja niespotykana dotąd cena mleka – średnio ponad 2,5 zł/l. Teraz jest dobry czas, by nadwyżki (są gospodarstwa nieobciążone kredytami, gdzie z każdego litra mleka zostaje nawet 1 zł) dobrze ulokować, tak by inwestycja procentowała w gorszych czasach. A te z pewnością nadejdą, bo wysokie ceny energii zostaną z nami na dłużej. W mlecznym biznesie przetrwają ci, którzy dobrze kalkulują.

Gospodarstwo od podstaw pełną parą

Rodzinne gospodarstwo Wąsowskich rozrasta się w ekspresowym tempie. Cztery lata temu nie mieli nawet jednej mlecznej krowy, dziś mają ich już 200. Mimo rosnących kosztów niebaw...

Dziś dysponuje oborą wolnostanowiskową na łącznie ponad 70 krów, w której postawił na robota udojowego i posadzkę rusztową. Oba te elementy zdecydowanie ograniczyły czas codziennej obsługi zwierząt. Z kolei do poprawy ich dobrostanu przyczyniają się m.in. stosunkowo duże wloty powietrza, znaczna kubatura budynku i wygodne legowiska. A wszystko to za dość przystępną kwotę.

Dobra wentylacja dzięki dodatkowym wentylatorom

Obora o wymiarach 28 × 56 m została zasiedlona w marcu 2020 r. po ok. 10 miesiącach prac. Budynek ma stalową konstrukcję, z dwoma rzędami słupów podporowych, które zostały rozmieszczone co 6 m i ściany podłużne żelbetowe o wysokości 1,4 m. Nad nimi znajduje się – regulowany elektrycznie oknami przesuwnymi z poliwęglanu – otwór nawiewny o wysokości do 2,75 m. Otwory wywiewne to podłużne szczeliny w kalenicy budynku, którą stanowi łukowy świetlik (o szerokości 2,6 m) znajdujący się na wysokości 10 m od posadzki.

– W początkowym projekcie...

Legowiska z separatem

– Zdecydowaliśmy się na zewnętrzy zbiornik na gnojowicę o pojemności 3,5 tys. m³ l i legowiska ścielone separatem. Takie rozwiązanie ogranicza pracochłonność i koszty, w tym szczególnie słomy, zasobami której musimy gospodarować oszczędnie ze względu na mały areał upraw w stosunku do potrzeb – komentuje Jacek Kalak.

Obora posiada litą posadzkę z łańcuchowymi zgarniaczami na gnojowicę (po dwie belki na każdy korytarz), którymi poruszają dwie jednostki napędowe z silnikami o mocy O,75 kW. Z gnojowicy, pochodzącej z obory, produkowany jest separat przez dwa separatory.

Wentylacja w oborze

Za dopływ świeżego powietrza odpowiadają otwory nawiewne o wysokości 3,7 metra w ścianach podłużnych obiektu, które umieszczone są nad zabudowaną częścią o wysokości 60 cm. Otwór regulowany jest przez system kurtyn z poszyciem materiałowym PCV (rolowany) z siatką zabezpieczającą, która jest dodatkowo powleczona gumą. Wszystko odbywa się automatycznie na podstawie czujników deszczu, wiatru i temperatury w oborze.

– Zamontowany w oborze system zwijania kurtyn pozwala na wlot powietrza od dołu i od góry. Można to wykorzystać w celu zacienienia legowisk, na które w przypadku standardowych rozwiązań może padać słońce, co zmniejsza dobrostan zwierząt – mówi Dominik Krzyżaniak z firmy Agro Krzyżaniak, która jest dystrybutorem systemów firmy Huesker.

Woda na ochłodę

Hodowca zainwestował też w system chłodzenia krów, w którym naprzemiennie następuje zraszanie krów i suszenie wentylatorami. W oborze pracuje 10 wentylatorów sufitowych o średnicy 5 i 6 m: 4 wentylatory o średnicy 6 m i sześć o średnicy 5 m, które włączają się automatycznie na podstawie danych z czujników wilgotności i temperatury wewnątrz obory.

Do tego dochodzi system zraszania krów oparty na dyszach i wentylatorach z silnikami szybkoobrotowymi. Ich zadanie polega na dodatkowym ochłodzeniu krów po zroszeniu wodą oraz ich wysuszeniu, tak by zwierzęta nie przenosiły wilgoci na stanowisko.

– Krowy się nie pocą i musimy je wspomóc. Najlepiej do tego nadają się grube krople wody, które przesiąkają przez sierść, trafiają na skórę i skutecznie ochładzają zwierzę – podkreśla Paweł Kaczmarek z firmy Agro-Partner.

Hala udojowa

Dużą nowinkę stanowi pierwsza w Polsce karuzelowa hala udojowa E300 z 40 stanowiskami dla krów, które ustawione są pod kątem 15 stopni. Ma poszerzony obszar wejścia i wyjścia krów oraz wiele innych udogodnień, które ostatecznie skróciły czas doju w gospodarstwie z ok. 5,5 godziny (ok. 180 krów) w starej oborze do ok. 1,5 godziny w nowej (w przypadku nieco ponad 200 krów). Hodowca zdecydował się m.in. na system inteligentnego dojenia (Flow-Responsive Milking), który dostosowuje  parametry doju od aktualnego przepływu mleka.

Koszty budowy nowego obiektu z wyrobów ceramicznych czy z konstrukcją drewnianą były poza zasięgiem tak małego gospodarstwa i to nawet przy montażu standardowej hali udojowej. Hodowcy nie dali jednak za wygraną.

– Pomysł hali namiotowej podsunął znajomy. Zdecydowały koszty! Obora z wyposażeniem pochłonęła ok. 1,8 mln zł netto. Za podobną kwotę w przypadku tradycyjnej powstałyby tylko elementy stałe konstrukcji. Wydaliśmy mniej na oborę, ale zainwestowaliśmy więcej w technologię, która pozwala na lepsze zarządzanie stadem – uzasadnia Monika Przychodzka.

Dobra wentylacja w oborze

Obora ma stalową konstrukcję z 19 łukami o promieniu 11,5 m. Poszycie obiektu stanowi biała plandeka o gramaturze 900 g/m². Do tego dochodzi ...

Obora pełna patentów: obora nr 8, Robert, Krzysztof i Bartłomiej Sałapa, Bidziny, woj. świętokrzyskie

Obora wolnostanowiskowa (132 × 31 m) na 320 krów, zasiedlona w 2022 r. Budynek z centralnym stołem paszowym o szerokości 5,5 m, który dzieli oborę na dwie lustrzane części. W każdej znajduje się tylko jeden podwójny rząd legowisk.

Krowy korzystają z posadzki pełnej, ponacinanej w tzw. jodełkę i legowisk z materacami słomiano-wapiennymi. Nieczystości usuwane są zgarniaczami łańcuchowymi, których ramiona zostały wygięte tak, by pasowały do wylewki na korytarzach spacerowych o 2-proc. nachyleniu do środka. Gnojowica trafia do zewnętrznego, zamkniętego zbiornika o średnicy 36 m.

System wentylacji stanowią duże otwory nawiewne, o wysokości do 2,7 m (znajdują się nad murkiem o wysokości 60 cm) i kominowy otwór wywiewny o szerokości 26 cm. Całość wspierają kurtyny we frontowych i tylnych częściach obory. Ciekawostką są też poidła, zainstalowane nietypowo, nie przy murkach legowiskowych (o wysokości 60 i 100 cm), lecz na froncie i z tyłu budynku. Zwierzęta dojone są na hali typu bok w bok 2 × 20 (firmy Fullwood) z systemem zarządzania stadem Afimilk. W kanale dojarza hodowcy zainwestowali w wodne ogrzewanie podłogowe, zaś w obrębie hali w rury do wentylacji nadciśnieniowej.

Do hali przylega poczekalnia z posadzką rusztową i bramką selekcyjną. Za nią znajduje się centrum obsługi zootechniczno-weterynaryjnej, z izolatką, porodówką i miejscem dla krów zasuszonych z oddzielnym stołem paszowym. Całość mieści się w oddzielnym budynku o wymiarach 85 × 15 m. Inwestycja pochłonęła ok. 13 mln zł netto.

Ciepło z gnojowicy: obora nr 9, Agnieszka i Paweł Nowiccy, Węgry, woj. wielkopolskie

Budynek bezsłupowy, o wymiarach 55 × 36 m, z 2021 r., podzielony stołem paszowym o szerokość 5 m. Po obu stronach znajdują się korytarze paszowe i spacerowe, o szerokości odpowiednio 4,1 i 3,5 m, z 3 rzędami legowisk.

Zwierzęta korzystają z materacy wodnych, zaś wstawanie i kładzenie ułatwia m.in. wygięta rura karkowa. Mają też drabiny paszowe, które umożliwiają wyjmowanie głowy dołem i górą. Konstrukcja pozwala też zamknąć pojedynczą sztukę, podczas gdy inne będą miały pełną swobodę. Paszę na stole podgarnia robot.

Obora mierzy 13,5 m wysokości. Otwory nawiewne o maksymalnej wysokości do 3,5 m (murek o wysokości 1 m) regulowane są kurtynami automatycznie na podstawie danych z pogodynki. Po zmroku włączają się w pełni z automatyzowane lampy ledowe (o barwie światła odpowiednio dobranej dla zwierząt).

Krowy poruszają się po posadzce rusztowej, którą czyści robot. Na porodówce ścielonej słomą zamontowano posadzkę perforowaną. Gnojowica trafia do zbiornika o pojemności 3,6 mln l.

Ciekawostką jest pompa ciepła, która pobiera ciepło z gnojowicy, poprzez 6 km węży w dnie zbiornika. Ciepło wykorzystywane jest m.in. do ogrzania pomieszczeń, w tym z dwoma robotami udojowymi (w oborze docelowo mają pracować 4 roboty) oraz do ogrzania wody.

Hodowca wykorzystuje system zarządzania stadem z m.in. wykrywaniem rui, monitoringiem przeżuwania czy pomiarem temperatury. Zgodnie z informacją hodowcy, kryzys w branży budowlanej w czasie pandemii pozwolił na zmniejszenie kosztów budowy. Inwestycja kosztowała ok. 3 mln zł.

Własny projekt: obora nr 10, Marcin Szablewski, Kruszyny Rumunki, woj. kujawsko-pomorskie

Obora wolnostanowiskowa, o wymiarach 67 × 27,1 m z 2021 r. samodzielnie zaprojektowana przez brata hodowcy – Łukasza. Ma 4 rzędy legowisk i niecentralnie umieszczony stół paszowy o szerokości 5,3 m. Przylega do niego po jednej stronie korytarz spacerowy o szerokości 3,5 m, z pojedynczym rzędem legowisk, a po drugiej stronie korytarz spacerowy o szerokości 4 m, z podwójnym, a następnie pojedynczym rzędem legowisk (korytarz między nimi ma 3,2 m szerokości). W szczycie obory umieszczono dwa kojce z głęboką ściółką.

Ściany podłużne wykonano do wysokości 2,2 m. Nad nimi znajdują się otwory nawiewne, o wysokości do 1,8 m, które hodowcy regulują ręcznie oknami przesuwnymi z poliwęglanu. Światło dostaje się przez świetlik kalenicowy o szerokości 3,5 m. Hodowcy zdecydowali się ponadto na lampy ledowe, z automatycznie ustawianym programem świetlnym. Krowy leżą na materacach legowiskowych. Nieczystości usuwane są za pomocą automatycznych zgarniaczy typu delta, trafiają najpierw do zbiornika buforowego (100 m3), a następnie głównego, o objętości 2,5 tys. m3.

Do obory przylega przybudówka (16,7 ×18,1 m), gdzie znajduje się część socjalna i hala ze świetlikiem kalenicowym o szerokości 1,8 m. Krowy najpierw trafiają do poczekalni, z której przechodzą po płaskiej powierzchni z posadzki rusztowej (bez progów) do hali 2 × 12, typu bok w bok (DeLaval), na wyjściu z której znajdują się wanny do płukania racic. Hodowcy korzystają z systemu zarządzania stadem, który zbiera dane m.in. o aktywności zwierząt i przewodności mleka. Jak informują, obora z silosem przejazdowym (dwie komory) i utwardzeniem terenu kosztowała ok. 4,2 mln zł.

Zobacz pozostałych finalistów!

Kategoria I: obory do 70 krów

Kategoria II: obory od 70 do 100 krów 

Laureatów konkursu "Obora na medal" poznacie w najnowszym, sierpniowym wydaniu top agrar Polska!

Wydajna wentylacja: obora nr 5, Paweł Zajkowski, Targonie Wielkie, woj. podlaskie

Obora wolnostanowiskowa dla krów dojnych, wybudowana w 2021 r. Jej wymiary to 42 × 36 m. Docelowa obsada to 130 krów, ale hodowca utrzymuje w niej teraz 90 krów, które doi za pomocą 2 robotów udojowych Lely.

Obora ma konstrukcję ze słupami podporowymi, a pokrycie to płyta warstwowa, którą zastosowano też na ścianach szczytowych. Świetlik łukowy o szerokości 3,7 m. Oborę dzieli centralnie umieszczony stół paszowy o szerokości 5,15 m. Po jego obu stronach znajdują się analogicznie ułożone korytarze spacerowe i legowiska (po każdej stronie jest jeden robot udojowy).

W obrębie ścian bocznych (po obu stronach obory) znajdują się murki o wysokości 70 cm, a powyżej otwory nawiewne o maksymalnej wysokości do 2,7 m. Dopływ powietrza regulowany jest kurtynami materiałowymi, automatycznie z wykorzystaniem pogodynki. Wentylację grawitacyjną wspierają dodatkowo dwa wentylatory sufitowe o średnicy 5 m. Włączają się automatycznie, gdy temperatura w budynku przekroczy 19°C.

Hodowca planuje docelowo wykorzystywać na legowiskach separat, ale do tego czasu krowy mają materace słomiano-wapienne. Nieczystości trafiają przez posadzkę rusztową (wyjątek stanowi porodówka na głębokiej ściółce z posadzką rusztową, tylko przy stole paszowym) do zbiornika o pojemności 2 mln l. W oborze pracują też roboty do czyszczenia posadzki i podgarniania paszy. Ponadto hodowca zdecydował się na system wstępnego schładzania mleka wodą i odzysk ciepłej wody ze zbiornika na mleko. Deklarowany przez rolnika koszt inwestycji to ok. 4 mln zł.

Roboty na służbie: obora nr 6, Maciej Gołębiewski, Głęboczek, woj. podlaskie

Obora wolnostanowiskowa oddana do użytku w 2020 r., o wymiarach 28 × 56 m, ze ścianami bocznymi żelbetowymi o wysokości 1,4 m. Nad nim znajduje się – regulowany elektrycznie oknami przesuwnymi z poliwęglanu – otwór nawiewny o maksymalnej wysokości do 2,7 m. Obora jest podzielona na dwie części – dla młodzieży i krów dojnych. Dzieli je stół paszowy o szerokości 5,1 m.

Krowy chodzą po posadzce rusztowej, którą czyści robot. Gnojowica trafia do znajdującego się pod nią zbiornika o pojemności 2 tys. m3 i głębokości 2,7 m. Robot podgarnia także paszę na stole paszowym z ukośną drabiną paszową.

W oborze funkcjonuje dój automatyczny dzięki robotowi firmy GEA, z ruchem kierowanym (w systemie najpierw dój, później stół paszowy) dzięki dwóm bramkom selekcyjnym. Znajdują się one w wydzielonym obszarze przy robocie. Tuż obok poczekalni znajduje się też separatka i porodówka na głębokiej ściółce. Na legowiskach hodowca zdecydował się na materace.

Innymi elementami współpracującymi z robotem udojowym są: chłodnica mleka oraz zbiornik buforowy. Mleko płynące do zbiornika przepływa przez chłodnicę, przez którą z kolei przepływa woda zasilająca poidła. W obiegu jest więc ciepła woda, którą bydło dużo chętniej pobiera, w tym szczególnie zimą.

Hodowca wykorzystuje system do zarządzania stadem, m.in. z wykrywaniem rui oraz monitoringiem przeżuwania danej sztuki, jak i poszczególnych grup. Zgodnie z deklaracją rolnika inwestycja pochłonęła ok. 2,4 mln zł.

Dodatkowy budynek: obora nr 7, Ewa i Arkadiusz Koc, Koce Piskuły, woj. podlaskie

Obora wolnostanowiskowa wybudowana w 2021 r., o wymiarach 36 × 31,8 m, z posadzką rusztową, pod którą znajduje się zbiornik na gnojowicę o objętości 1,7 ty. m3, z dwoma mieszadłami elektrycznymi o mocy 11 kW i 17 kW. Posadzkę czyści robot, który przemieszcza się po oborze dzięki przejazdowi (otwieranemu elektrycznie) przez stół paszowy o szerokości 5 m. Ten ostatni dzieli budynek na dwie części: dla mniej wydajnych krów z kojcem m.in. dla jałówek cielnych i grupy bardziej wydajnych zwierząt.

Obora ma konstrukcję stalową, ze słupami podporowymi co 6 m i pokryciem w postaci płyty warstwowej. W obrębie ścian podłużnych znajdują się otwory nawiewne, o wysokości do 1,9 m, regulowane elektrycznie przez hodowców. Poniżej znajduje się ściana pełna, do wysokości 2,1 m. Krowy mają legowiska z materacami, które hodowca posypuje środkiem do suchej dezynfekcji. Zwierzęta pobierają paszę z dwóch różnych drabin paszowych. W części dla krów bardziej wydajnych znajduje się tradycyjna rura karkowa i 4 stanowiska z drabiną zatrzaskową. Z kolei w obrębie grupy mniej wydajnej i pozostałych – hodowca postawił na drabinę ukośną.

Ciekawostkę stanowi dobudówka o wymiarach 13 × 15 m, w której znajduje się hala udojowa typu rybia ość 2 × 10 firmy GEA, pomieszczenia socjalne, korytarz komunikacyjny z wanną do kąpieli racic (z okienkami na halę udojową) oraz porodówka na głębokiej ściółce. Hodowca wykorzystuje w oborze system zarządzania stadem, m.in. z wykrywaniem rui czy monitoringiem przeżuwania zwierząt. Obora została zaprojektowana zgodnie z jego pomysłem i kosztowała ok. 2,2 mln zł.

Zobacz pozostałych finalistów!

Kategoria I: obory do 70 krów
Kategoria III: obory powyżej 100 krów 

Laureatów konkursu "Obora na medal" poznacie w najnowszym, sierpniowym wydaniu top agrar Polska!

Niedroga hala: obora nr 1 Monika i Piotr Przychodzcy, Plebanka, woj. kujawsko-pomorskie

Obora o wymiarach 48 × 22 m z 2021 r. została wybudowana w ciągu 10 miesięcy. Ma nietypową, stalową konstrukcję, z 19 łukami o promieniu 11,5 m, z pokryciem w postaci białej plandeki o gramaturze 900 g/m2. To tzw. hala namiotowa, która jest receptą hodowców na relatywnie tani i funkcjonalny budynek.

Za wymianę powietrza odpowiadają otwory nawiewne w ścianach bocznych, których wysokość jest regulowana (do 2,5 m) kurtynami automatycznie (z zależności od warunków), tzw. pogodynką. Otwór wywiewny stanowi komin wentylacyjny o szerokości 25 cm w kalenicy budynku.

Obora podzielona jest na dwie części. Pierwsza przeznaczona jest dla krów dojnych z 44 stanowiskami. Druga ma wydzielone kojce dla grup jałówek, podzielonych dodatkowo na grupy wiekowe. Między nimi znajduje się stół paszowy o szerokości 5 m, z zatrzaskową drabiną paszową.

Zwierzęta mają do dyspozycji materace legowiskowe o grubości 5 cm i są utrzymywane na posadzce rusztowej, którą czyści robot Lely, zasysający nieczystości do zbiornika o pojemności 400 l. Ta sama firma dostarczyła również robota do doju (w czasie wizyty jury średnia liczba udojów/dzień wynosiła 3,1) oraz system do zarządzania stadem (m.in. aktywność ruchową krów, monitoring przeżuwania).

W szczytowych ścianach budynku hodowcy samodzielnie zamontowali bramy wjazdowe, które otwierane są automatycznie pilotem. Ułatwia to zadanie paszy TMR. Do obory przylega przybudówka (7 × 20 m) z pomieszczeniami socjalnymi oraz kojcami dla cieląt i dwoma kojcami dla krów przed wycieleniem. Zgodnie z informacją hodowcy inwestycja pochłonęła ok. 1,8 mln zł netto.

Własna konstrukcja: obora nr 2 Łukasz Stefaniak i Monika Klarzak, Szubsk-Towarzystwo, woj. łódzkie

Obora wolnostanowiskowa na głębokiej ściółce (14 × 12,5 m), przeznaczona jest łącznie dla ok. 20 krów. Przylega bezpośrednio do starego budynku, w którym nadal część zwierząt jest utrzymywana w systemie uwięziowym. Co ciekawe, powstała nie tylko wg pomysłu hodowców, ale też dzięki ich własnoręcznej pracy, z dostępnych i możliwie tanich materiałów.

Do konstrukcji wykorzystano drewno, pokrycie stanowi blacha trapezowa (ze świetlikami), a elementy wyposażenia w dużej mierze powstały ze stalowych ruch ze złomu. Dotyczyło to m.in. prac związanych z powstaniem minihali udojowej, na którą wykorzystano stanowiska w starej oborze uwięziowej z dojarką rurociągową. Dój odbywa się sprawniej niż kiedyś, dzięki wykutym w ścianie starej obory wejściu i wyjściu, które utworzyły ciąg komunikacyjny. Dój 20 krów 4 aparatami zajmuje jednej osobie ok. 45 minut.

W ramach budowy stołu paszowego hodowcy wykonali kilkunastocentymetrowe podwyższenie, na które położyli płyty lastryko, tworzące żłób. Zatrzaskowa drabina paszowa z zakupu (zastąpiła rury karkowe, które się nie sprawdziły) umiejscowiona jest na drewnianej desce o grubości 7 i wysokości 50 cm. Pasza zadawana jest co prawda ręcznie, ale pracę ułatwia elektryczna, samojezdna taczka.

Ściany boczne obory właściciele wykonali z drewna, a podłużną stanowi plandeka, zabezpieczona dodatkowo belami słomy (osłona przed wiatrem). Ciekawostkę stanowi także instalacja fotowoltaiczna z panelami, umieszczonymi na dachu obory.

Deklarowany przez hodowców koszt budowy z zakupem dojarki przewodowej i większego zbiornika na mleko wyniósł ok. 45 tys. zł.

Obora z wybiegiem: obora nr 3, Marek Jaroszuk, Łomazy, woj.  lubelskie

Obora wolnostanowiskowa, obsadzona zwierzętami w czerwcu 2019 r., o wymiarach 40,2 × 24 m. Budynek ma stół paszowy o szerokości 5 m. Po jednej jego stronie znajduje się część sanitarna i porodowa, z głęboką ściółką (podzielona na boksy). Po drugiej część dla krów dojnych z posadzką rusztową, gdzie zwierzęta mają materace legowiskowe i stację paszową, połączoną z systemem zarządzania stadem, który identyfikuje każdą krowę i zadaje odpowiednią dawkę pasz treściwych.

Materace dwa razy w tygodniu posypywane są środkiem dezynfekcyjnym, a raz w miesiącu zamiatarką spalinową czyszczone są ruszty. Nieczystości spadają do zbiornika o pojemności 650 m3, z automatycznym mieszadłem o mocy 15 kW. Dój odbywa się na hali udojowej typu bok w bok 1 × 8 stanowisk, firmy Polanes i trwa ok 1,5 godziny. Mleko trafia do schładzalnika o pojemności 2,5 tys. l.

Otwory nawiewne w oborze regulowane są ręcznie do wysokości maksymalnie 1,2 m przesuwnymi oknami z poliwęglanu. Wentylację wspomagają dwa wentylatory osiowe. Co ciekawe, bezpośrednio do obory przylega wybieg o wymiarach 45 × 21 m, z którego krowy mogą korzystać swobodnie przez większość dnia. Teren w jego obrębie został nachylony, dzięki czemu na wybiegu nie zbiera się woda. Jest więc przez większość roku suchy i krowy mają na nim bardzo komfortowe warunki.

Jak podkreśla hodowca, swobodny ruch zwierząt przyczynił się do poprawy ich wskaźników rozrodu, tj. krowy wyraźnie manifestują ruję. Hodowca deklaruje, że cały obiekt kosztował ok. 1,5 mln zł.

Ruch kierowany: obora nr 4, Karol Bejgier, Wilczewo, woj. kujawsko-pomorskie

Obora wolnostanowiskowa powstała w 2021 r. Jej wymiary to: długości 65 m i szerokość 27 m. Choć początkowy projekt zakładał długość 40 m, hodowca ostatecznie zdecydował się na wydłużenie budynku i docelową obsadę 140 krów. Aktualnie w oborze utrzymywanych jest jednak 65 krów. Zwierzęta są dojone jednym robotem udojowym firmy DeLaval, któremu podporządkowano całą organizację obory. Zwierzęta przemieszczają się bowiem wg ruchu kierowanego dzięki dwóm bramkom selekcyjnym, które prowadzą do doju, na stół paszowy albo do części sanitarnej budynku, gdzie znajduje się porodówka.

Obora ma boczny stół paszowym o szerokości 5 m i przylegający do niego korytarz paszowy o szerokości 4,5 m. Zwierzęta mają materace legowiskowe, skośną drabinę paszową (w części sanitarnej z drabiną zatrzaskową) i posadzkę rusztową, którą czyści robot. Gnojowica trafia do zbiornika pod oborą, o łącznej pojemności 2,3 mln l i głębokości 3 m.

Obora ma wentylację grawitacyjną z otworami nawiewnymi o maksymalnej wysokości do 3,5 m. Regulowane są automatycznie oknami przesuwnymi wykonanymi z poliwęglanu poprzez pogodynkę, bazującą na czujnikach wiatru, deszczu, śniegu, a także temperatury w oborze. Zgodnie z deklaracją hodowcy, całkowity koszt inwestycji wyniósł ok. 4 mln zł.

Zobacz pozostałych finalistów!

Kategoria II: obory od 70 do 100 krów
Kategoria III: obory powyżej 100 krów 

Laureatów konkursu "Obora na medal" poznacie w najnowszym, sierpniowym wydaniu top agrar Polska!

Krowy od ministra?

Na wszystko trzeba czekać

Zgodnie z relacją Kawalira, bank oczekuje np. dokumentacji związanej z odbudową, w tym przykładowo umowy na montaż hydrauliki. Tymczasem, jak zaznacza, wiele prostych prac hodowca zamierza wykonać we własnym zakresie wraz z synami i wieloma życzliwymi ludźmi, którzy chcą pomagać bezinteresownie.

Stanowisko banku

• restrykcyjne przestrzeganie zasad higieny i fizjologii doju. W tym bardzo istotnej jest tzw. „dój ćwiartkowy”. Kubki udojowe są zdejmowane z wydojonej ćwiartki przez co zlikwidowany jest tzw. „pustodój” czyli czynnik prowadzący do mastitis. Od ponad pół wieku prowadzona jest selekcja w kierunku równomiernego rozwoju ćwiartek przednich i tylnych. Osiągnięto znaczący postęp lecz jeszcze nie w pełni zadowalający. Natomiast robot udojowy efektywnie zapobiega występowaniu „pustodoju” i spełnia marzenia hodowców.

• częstotliwość doju jest dostosowana indywidualnie do aktualnej wydajności dobowej krowy. Następstwem tego jest poprawa dobrostanu krów. Ze względu na ważność częstotliwości doju przedstawiona zostanie poniżej istota tego zjawiska.

Dój jest stymulatorem wzrostu produkcji

Przykład obory

Wydajność

Wydajność dobowa

Częstość doju

W tab. 2 przedstawiono faktyczny rozkład częstości doju. Najrzadziej doiła się krowa z częstotliwością 1,7 raza na dobę. Najczęściej doiła się krowa 5,3 raza o najwyższej wydajności 67,4 kg.  Siedem krów doiło się do dwóch razy na dobę, a mogło nawet 16 (tab. 1 – o wydajności do 30 kg). Zwiększoną rzeczywistą częstotliwością doju w stosunku do niezbędnej należy uznać za właściwe. Najliczniejszą grupę – 25 krów (51%) stanowiły krowy dojące się od 2,1 do 3 razy na dobę. Siedemnaście krów doiło się 3,1 i więcej razy na dobę, czyli więcej o 5 krów aniżeli było to konieczne. Również tą różnicę należy uznać za pozytywną. Dalsza analiza dotyczy rozkładu wielkości jednorazowego udoju (tab. 3).

Ile mleka jednorazowo?

Jakość mleka

Podsumowanie

• poziom podstawowy, który zakłada m.in. 6 m² powierzchni użytkowej/krowę;
• premium, który zakłada m.in. co najmniej 9 m² powierzchni użytkowej/ krowę (w tym 6 m²/krowę w oborze i 3 m²/krowę na wybiegu).