Drugi mankament rzutowego siewu mieszanki gorzowskiej na świeżo zaorane pole, to ryzyko osiadania gleby. Zaorana rola jest zaraz po zabiegu bardzo pulchna. Jeśli na nią trafią nasiona, to z czasem zaczyna ona osiadać. Jeśli pomiędzy siewem, a ostatecznym naturalnym zagęszczeniem gleby nasiona wypuszczą kiełki i korzenie zarodkowe, to następuje ich obrywanie. Warto tutaj dodać, że np. wyka wpuszcza kiełek już 2–4 dni od siewu, a w takim czasie gleba jeszcze nie osiadła naturalnie.

Trzecia wada siewu rzutowego, to niewłaściwy rozkład poprzeczny nasion. Siewnik rzutowy dalej odrzuca cięższe nasiona wyki, a najbliżej nasiona lekkie życicy. W wyniku tego mieszanka po skiełkowaniu jest nierównomierna – zaraz za ciągnikiem jest więcej traw, a mniej bobowatych.

Jak temu zaradzić?

Można nieco zmniejszyć niedogodności i uzyskać lepszą mieszankę po wschodach. W tym celu warto pamiętać o:

1. zastosowaniu wraz z pługiem wału zamęczającego typu Campbella lub w przypadku płytkiej orki kolczatki;
2. wyrównaniu pola przed siewem broną (na mocniejszej glebie aktywną) lub wałem kruszącym;
3. rozsiewaniu siewnikiem rzutowym o małej szerokości roboczej;
4. stosowaniu w zbiorniku siewnika mieszadła, które zapobiega sedymentacji nasion;
5. dociśnięciu wałem kruszącym lub oponowym zasianych i wcześniej zbronowanych nasion.

tcz

System nawożenia zrównoważonego zakłada przede wszystkim, że suma wnoszonych składników pokarmowych na pole powinna być równa sumie składników pokarmowych wynoszonych z plonem.

Każda z roślin uprawnych ma określone swoje potrzeby nawozowe, względem ilości składników pokarmowych.

Potrzeby pokarmowe runi łąkowej w przeliczeniu na 1 t suchej masy to:

• 30 kg azotu (N),
• 4 kg fosforu (P),
• 15 kg potasu (K),
• 6 kg wapnia (Ca),
• 1,5 kg magnezu (Mg),
• 1,5 kg sodu (Na).

Jak obliczyć potrzeby nawozowe TUZ dla planowanego plonu?

Jeżeli znamy ilość wyniesionych składników z 1 t plonu to z zależności od zakładanego plonu, musimy wyliczyć potrzeby pokarmowe, mnożąc pobranie składnika pokarmowego przez przewidywany plon z 1 ha. Kolejnym krokiem jest wyliczenie w warunkach konkretnego pola, z zależności od zasobności gleby.

Zobacz także: Azot poprawia paszę z TUZ. Ale tylko do pewnego momentu

Aby sporządzić plan nawożenia, możemy skorzystać z ogólnie dostępnych aplikacji, które bazują na bilansach.

Nie możemy również zapomnieć o określaniu stanu odżywienia w czasie wegetacji. Aby określić stan odżywienia, możemy wykorzystać trzy metody:

• metodę wizualną,
• polową metodę instrumentalną,
• metodę analizy chemicznej.

Miedź, cynk, molibden i kobalt: kiedy uzupełniać mikroelementy?

Na trwałych użytkach zielonych szczególnie często widoczne są niedobory miedzi, cynku, molibdenu oraz kobaltu. Aby uzupełnić niedobory miedzy oraz cynku, możemy zastosować skoncentrowane, jednoskładnikowe nawozy, których podanie starczy nawet na kilka lat. Jeżeli chodzi o mangan i molibden, których dostępność zależy od odczynu gleby, zalecane jest nawożenie dolistne, nawozami w formie chelatów.

Te cztery mikroskładniki to nie wszystko, do korzystnych pierwiastków w nawożeniu TUZ zaliczamy również:

• krzem (Si),
• sód (Na),
• nikiel (Ni),
• glin (Al),
• selen (Se),
• tytan (Ti),
• wanad (V),
• jod (J),
• cer (Ce) i lantan (La).

Stosowanie ich w niewielkich ilościach korzystanie  wpływa na wzrost roślin i ich rozwój, co przekłada się na końcowy większy plon i poprawę jego jakości.

• Pierwiastki te biorą udział w specyficznych przemianach biochemicznych,
• łagodzą skutki stresów biotycznych i abiotycznych, jak susza, wysokie temperatury, zasolenie i inne,
• stymulują pobierania składników pokarmowych.

Kiedy wapnować TUZ? Te objawy w runi mogą świadczyć o zakwaszeniu gleby

Bionawozy na TUZ: kiedy stosować je doglebowo, a kiedy dolistnie?

Bionawozy, czyli praparaty na bazie surowców pochodzenia naturalnego, które mogą być stosowane na TUZ to:

• nawozowe produkty mikrobiologiczne zawierające pojedyncze szczepy mikroorganizmów lub ich konsorcja;
• nawozy aminokwasowe, zawierające hydrolizaty białkowe i/lub wolne aminokwasy, pozyskane z biomasy roślinnej;
• produkty zawierające kwasy huminowe i fulwowe pochodzenia naturalnego, pozyskane z naturalnych surowców oraz kwasy humusowe otrzymane w wyniku procesów biologicznych;
• bionawozy na bazie mikroorganizmów wiążących azot (Azotobacter, Arthrobacter, Azospirillum i inne) i żyjących w pobliżu korzeni roślin wyższych, ale nie zasiedlających roślin, tworzą asocjację ryzosferową;
• produkty zawierające mikroorganizmy mobilizujące fosforany ze źródeł organicznych i nieorganicznych, bakterie z rodzaju Bacillus, grzyby z rodzaju Penicillium, grzyby endomikoryzowe (strzępki w interakcji z korzeniami roślin poprawiają transport składników odżywczych);
• produkty zawierające bakterie mobilizujące potas z rodzajów: Bacillus, Paenibacillus, Acidothiobacillus, Pseudomonas, Burkholderia, grzyby z rodzajów Aspergillus i Penicillium;
• produkty zawierające bakterie produkujące fitohormony, w tym kwas indolilo-3 octowy (IAA), np. Bacillus, Paenibacillus, Pseudomonas i Azotobacter.

Bionawozy na trwałe użytki zielone mogą być stosowane w dwóch formach, w formie stałej oraz płynnej.

• Bionawozy w formie stałej stosujemy doglebowo. Zawierają one P,K, Ca, S oraz inne makro- mikroelementy, a także witaminy, hormony oraz węgiel organiczny. Stosujemy je wiosną po ruszeniu wegetacji.
• Bionawozy w formie płynnej stosujemy w formie wiosennego oprysku, po ruszeniu wegetacji oraz po pierwszym i lub drugim pokosie.

Bernat Patrycja

fot: Sierszeńska

Źródło: Szkoelnie Instytutu Technologiczno-Przyrodniczego – PIB: „Nowe trendy w nawożeniu trwałych użytków zielonych”, “Nawożenie TUZ w różnych systemach użytkowania, w tym wapnowanie”, dr inż. Anna Paszkiewicz-Jasińska

Kosić, a nie golić

• Nie kosić zbyt wcześnie po deszczu. Skoszone suche rośliny na suchym podłożu lepiej oddają wilgoć. Poza tym na mokrej trawie gromadzi się więcej zanieczyszczeń. Nie można lekceważyć także rosy. Dlatego gdy spadnie deszcz, z koszeniem lepiej poczekać jeden dzień i nie rozpoczynać koszenia zbyt wcześnie rano.
• Nigdy nie koś za nisko! W zależności od gatunków traw, wysokość ścierniska powinna wynosić minimum 7–8 cm. Odpowiednia wysokość to czubek buta roboczego ze stalową wkładką.
• Każde koszenie pozbawia rośliny liści i uszkadza stożek wzrostu, a to spowalnia odrosty. Zbyt nisko skoszone rośliny zużywają więcej energii na regenerację co spowalnia odrost.
• Noże zawsze powinny być ostre. W czasie odrostu postrzępione miejsca cięcia zużywają znacznie więcej energii niż w roślinach z gładkim cięciem po ostrym nożu.
• Zbyt nisko przycięte rośliny są bardzo wrażliwe na suszę.
• Niskie koszenie „rozrzedza” koncentrację energii, obniżona jest zawartość białka surowego. Z drugiej strony rośnie zawartość niepożądanego włókna surowego - większy udział łodyg.
• Koszenie to podwaliny całego procesu zbioru paszy objętościowej z użytków zielonych. Jeśli skosisz zbyt nisko, kolejne maszyny będą musiały pracować bliżej gruntu, co z kolei zwiększa zabrudzenie paszy.
• Badania dowodzą, że jakość paszy z trawy ściętej zbyt nisko jest gorsza. Fermentacja przebiega niepoprawnie, wskutek tego powstawać może kwas masłowy. Prowadzą do tego drobnoustroje glebowe, które dostały się do paszy z powodu zbyt niskiego koszenia.
• Jeśli skoszony plon leży na bardzo krótkim ściernisku, często ma kontakt z glebą, dlatego przesycha wolniej i nierównomiernie.
• Koś w taki sposób, aby kosiarka nie pracowała po raz drugi na terenie już skoszonym. Należy także unikać nawarstwiania skoszonej paszy w jednym miejscu.
• Wiele kosiarek ma blachy, które pozwalają formować szerokość odkładanego pokosu. Im szerzej, tym lepiej. Kosiarki z kondycjonerem przełamują łodygi traw, na skutek czego pokos jest bardziej rozluźniony i równomierny. Pozwoli to niekiedy na zrezygnowanie z przetrząsania paszy.
• Ustawienia kondycjonera dopasuj do pogody i koszonego plonu. Jeśli rośliny są wysokie, ustaw większą agresywność, gdy rośliny są niskie – niższą. Jeśli prognoza pogody wskazuje, że będzie mało czasu na dosychanie plonu, kondycjoner musi pracować agresywnie.
• W kosiarce czołowej tak wyreguluj blachy kierujące pokos, aby koła ciągnika nie przejeżdżały po paszy.
• Najlepiej, gdy środek pokosu przypada na łączenie dwóch wirników przetrząsacza.
• Ustawienie tylnej kosiarki jest bardzo proste: jeśli wydłużysz łącznik centralny, noże z przodu dysków uniosą się i ściernisko będzie dłuższe.
• Nacisk listwy kosiarki: Poprawnie wyregulowany nacisk pozwala na dokładne kopiowanie nierówności terenu i nie powoduje uszkodzenia darni. Im równiejsza powierzchnia, tym bardziej należy wyregulować niższy nacisk. Prawidłowo wyregulowany nacisk powinien umożliwiać ręczne uniesienie kosiarki.

Przetrząsanie to równomierne dosychanie paszy

• Im wyższe ściernisko, tym wyżej powinny pracować palce przetrząsacza.
• Zęby przetrząsacza powinny pracować nieco poniżej wierzchołków ścierniska. Przy najniższym położeniu palców, do powierzchni gruntu powinna być odległość minimum na grubość kciuka.
• Lepiej nie sięgać po ostatnie źdźbła – wtedy zęby mogą mieć kontakt z podłożem i zanieczyszczać paszę.
• Pokosy ułożone przez kosiarkę muszą być równomiernie i delikatnie rozluźnione przez przetrząsacz. Na grubych zwałach pasza przesycha wolniej, waha się tam zawartość suchej masy.
• Obroty WOM, tj. obroty wirników przetrząsacza, muszą być odpowiednie. Nie można pracować zbyt szybko, w praktyce optymalna jest prędkość 6–7 km/h.
• Obroty wirników powinny wynosić między 350–450 obr./min.
• Jeśli wydajność przetrząsacza jest niewystarczająca, lepiej kupić nową maszynę o większej szerokości roboczej, a nie zwiększać prędkości pracy węższą maszyną. Obowiązuje tutaj zasada: przetrząsacz o szerokości dwuipółkrotnie większej niż kosiarka ma taką samą wydajność, pod warunkiem że trzymasz się optymalnych prędkości.

Zobacz także: Jak rozpoznać degradację użytków zielonych? Oznaki i ocena wartości runi

• Szerokość roztrząsanego pokosu i średnica wirników muszą współgrać. Idealnie jest, gdy środek pokosu z kosiarki przypada dokładnie pomiędzy dwoma wirnikami przetrząsacza.
• Na uwrociach nie przetrząsać paszy wielokrotnie, w tych miejscach unoś przetrząsacz, aby nie kruszyć paszy.
• Kąt wyrzucania paszy: stromo przy roztrząsaniu, płasko do przewracania.
• Zawsze odrzucaj od granicy skoszoną paszę, operator zgrabiarki będzie miał łatwiejszą pracę.

Zgrabianie: pracować systemowo

• Czyste przetrząsanie to podstawa czystego i równomiernego zgrabiania.
• Również przy zgrabianiu trzeba trzymać się tej samej zasady: nie pracuj zbyt głęboko. Lepiej pozostawić na polu kilka źdźbeł, niż zgrabiać zanieczyszczoną paszę. Chodzi tutaj przede wszystkim o jakość, a nie o każdy kilogram paszy.
• Formować pokosy tak szerokie, jak jest to możliwe. Oczywiście, muszą one pasować do szerokości podbieracza maszyny wykorzystywanej do zbioru. W przypadku zbioru paszy prasą lub przyczepą zbierającą, pokos musi mieć taką szerokość, aby na zbierany materiał nie najeżdżały koła ciągnika.
• Jeżeli znacznie zmniejszamy prędkość w czasie zgrabiania, powstają hałdy paszy w formowanym pokosie. Unikać takich przypadków!
• Idealny pokos powinien mieć przekrój prostokąta. Pasza powinna być równomiernie pobierana na całej szerokości podbieracza.
• Zgrabiać z odpowiednią prędkością WOM. Zbyt wysokie obroty WOM sprzyjają tworzeniu hałd zielonki w pokosie i prowadzą do strat w wyniku kruszenia paszy. Wystarczające są obroty 350–450 obr./min.
• Przy odpowiednich obrotach zgrabiarka układa w pokosie źdźbła poprzecznie. Ma to pozytywny wpływ na jakość cięcia na rotorze prasy lub przyczepy.
• Zgrabianie koordynuj z procesem zbioru. Celem jest uzyskanie stałej zawartości suchej masy. Rozpoczynać zbiór na skoszonych w pierwszej kolejności polach dobrze nasłonecznionych, na koniec pozostawić sobie obszary bardziej wilgotne.

Pielęgnacja: napowietrzyć i podsiać

• Celem jest wyrównanie powierzchni, w tym kretowisk, pozbycie się warstwy obumarłych części roślin, co sprzyja zagęszczeniu darni.
• Przez bronowanie lub włókowanie darń zostaje napowietrzona. Dopiero po tym zabiegu można zastosować nawożenie mineralne lub organiczne.
• Włóki łąkowe wyrównują kretowiska. Wysadzona przez krety nad powierzchnię darni gleba powinna być przesuszona. Tego zabiegu nie można wykonać zbyt wcześnie. W przeciwnym razie włóka niedokładnie rozprowadzi glebę, co skutkować będzie nierównomierną darnią.
• Brony łąkowe wyposażone w sprężyste zęby napowietrzają i „czeszą” całą powierzchnię. Zabieg ten wymaga wyższej prędkości niż włókowanie po to, aby zęby wibrowały w czasie pracy. Intensywną pielęgnację zapewniają agregaty, które w jednym przejeździe wyrównują i napowietrzają darń.
• Darń z dużym udziałem tzw. filcu trzeba wczesną wiosną intensywnie napowietrzyć. Wspomaga to walkę z wiechliną zwyczajną. Ma ona niską wartość pokarmową, jej występowanie w darni sprzyja wytwarzaniu tzw. filcu, co obniża plon zbieranej paszy. Korzyść: z reguły cenne gatunki traw lepiej znoszą ingerencję mechaniczną niż gatunki mniej wartościowe.
• Do podsiewu najlepiej wykorzystywać mieszanki z dużą zawartością życic. Siewniki talerzowe nacinają darń i umieszczają nasiona w bruzdach. Wał zapewnia zamknięcie szczelin w glebie.
• Sprzęt do podsiewu wyróżnia się dużą wydajnością. Trzeba go odpowiednio dobrać do warunków glebowych i pogodowych. Przy wystarczającej wilgotności i dobrze napowietrzonej darni podsiew daje dobre rezultaty. Najprostszą i stosunkowo tanią maszyną jest rozsiewacz talerzowy do podsiewu. Wadą maszyny jest podatność na znoszenie nasion przez wiatr. Siewniki pneumatyczne montowane często na zestawach do pielęgnacji użytków zielonych dają lepsze wyniki. Nasiona transportowane są pneumatycznie i trafiają na płytki rozdzielające. Są one umieszczone w obszarze pracujących, sprężystych palców lub bezpośrednio przed wałem zagęszczającym.
• Jeśli gleba była głęboko przemarznięta (dotyczy szczególnie gleb organicznych), należy zastosować wałowanie, aby przykryć odsłonięty węzeł krzewienia.
• Gładkie wały przenoszą na glebę większą masę. Z reguły są dość wąskie, co odbija się na kosztach zabiegu, wydajności i dużej ilości śladów pozostawionych przez ciągnik.
• W czasie wałowania gleba nie może być zbyt mokra. Prowadzi to do szkodliwego zagęszczenia. Gdy jest zbyt sucho, efekt wałowania jest słaby.
• Wały polowe mają większe szerokości robocze, w zależności od profilu pierścieni lepiej stymulują krzewienie.
• Nie wałować ze zbyt dużą prędkością, wał musi oddziaływać na glebę.

Kiedy wapnować TUZ? Te objawy w runi mogą świadczyć o zakwaszeniu gleby

Nawożenie: dokładnie w punkt

• Gnojowicę przed aplikacją trzeba dobrze wymieszać, nie stosować gęstego nawozu, gnojowica nie powinna mieć więcej niż 7% s.m. (sucha masa). Najlepiej stosować ją w pochmurne dni przed spodziewanym deszczem.
• Jeśli to możliwe, stosować aplikator łyżwowy zamiast wersji ze zwykłymi wężami rozlewowymi. Nawóz najlepiej aplikować w wąskich rozstawach.
• Unikać tzw. warkoczy z gnojowicy. Gnojowica może pozostawać na liściach i trafić do paszy. Po wyschnięciu można zastosować bronę łąkową, kierunek jazdy pod kątem w odniesieniu do kierunku aplikacji.
• Gnojowica po separacji pozostawia mniej frakcji organicznej na liściach.
• Najlepiej spisują się aplikatory talerzowe, niestety, są dość ciężkie i nie pozwalają na aplikację dużych dawek w jednym przejeździe.
• Unikać zagęszczenia. Większość beczek z aplikatorami to ciężkie maszyny. Układy regulacji ciśnienia, a także praca z beczką wypełnioną do połowy zmniejszają zagęszczenie gleby.
• Tam gdzie wczesną wiosną nie można wjechać beczką lepiej zastosować nawozy mineralne.

Do podstawowych oznak degradacji użytków zielonych należą:

• niewłaściwy skład gatunkowy,
• rozluźnienie lub sklejenie darni prowadzące do powstawania pustych miejsc,
• deniwelacja terenu.
• Skutkiem tych zmian jest obniżenie wartości użytkowej zbiorowisk trawiastych poprzez:
• zmniejszenie plonowania,
• obniżenie zawartości podstawowych składników w runi.

Newsy i porady dla ekspertów

Newsletter top agrar Polska

Zapisz się

Jak ocenia się wartość użytkową runi?

Wartość użytkową runi łąkowej określa się za pomocą liczbowej skali Lwu - liczba wartości użytkowej. Na jej podstawie wyróżnia się sześć grup użytkowych.

Bardzo dobra – 8,1–10,0 Lwu

Do tej grupy zaliczają się m.in.:

• Festulolium,
• życica trwała,
• kostrzewa łąkowa,
• tymotka łąkowa,
• koniczyna biała,
• koniczyna łąkowa,
• komonica zwyczajna,
• życica wielokwiatowa,
• rajgras francuski.

Zobacz także: Kiedy wapnować TUZ? Te objawy w runi mogą świadczyć o zakwaszeniu gleby

Dobra – 6,1–8,0 Lwu

Do grupy tej należą:

• stokłosa bezostna,
• wiechlina błotna,
• mozga trzcinowata,
• perz właściwy.

Mierna – 3,1–6,0 Lwu

Charakterystyczne gatunki to:

• wiechlina roczna,
• kostrzewa trzcinowa,
• kostrzewa czerwona,
• stokłosa miękka,
• kłosówka wełnista,
• owsica omszona.

Uboga – 3,0 Lwu

Do tej grupy zaliczają się:

• śmiałek darniowy (do 10% udziału),
• kostrzewa owcza,
• stokłosa dachowa.

Łąka czy pastwisko? Taki udział traw i motylkowatych jest zalecany

Bez wartości użytkowej – 0,0 Lwu

Są to m.in.:

• ostrożeń błotny,
• sit rozpierzchły.

Rośliny trujące – od -3,0 do -1,0 Lwu

Do tej grupy należą:

• skrzyp bagienny,
• wilczomlecz.

oprac. Patrycja Bernat 

na podst: INSTYTUT TECHNOLOGICZNO-PRZYRODNICZY Zakład Użytków Zielonych/ i na podst. szkolenia „Racjonalne nawożenie trwałych użytków zielonych”  organizowanego przez Instytut Technologiczno-Przyrodniczy - Państwowy Instytut Badawczy.

Nawożenie łąk, tak jak przy każdej innej uprawie ma na celu przede wszystkim dostarczenie podstawowych składników mineralnych.

Nawożenie na łąkach stosuje się w trzech terminach:

• wiosną - przed ruszeniem wegetacji,
• po pierwszym i drugim pokosie,
• po trzecim pokosie na koniec wegetacji.

Newsy i porady dla ekspertów

Newsletter top agrar Polska

Zapisz się

Ile azotu zastosować na łąkach i pastwiskach?

Azot jak wiadomo jest głównym składnikiem plonotwórczym, który nie może być pominięty w planowaniu odpowiedniego nawożenia.

- Nawożenie azotem powinno być także oparte na zasadzie zwrotu składników pokarmowych wynoszonych z plonami w kolejnych odrostach runi (np. z plonem 5-6 ton suchej masy z 1 ha wynoszonych jest około 140-190 kg azotu, to taka sama ilość azotu powinna zostać dostarczona w formie nawozu) - zaznaczyła dr inż. Anna Paszkiewicz-Jasińska.

Natomiast, jeżeli chodzi o łąki, które położone są na glebach organicznych, można zastosować niższe dawki azotu nawet o 30%.

Dawka azotu powinna być podzielona, na tyle części ile będzie zbieranych pokosów.

• pod pierwszy wiosenny pokos - około 40-50% rocznej dawki,
• pod drugi odrost - 30-35%,
• pod trzeci odrost - 20-25%.

Nawożenie łąk azotem

FOTO: ITP-PIB

Ile fosforu potrzebują trwałe użytki zielone?

Rola fosforu to głównie wpływ na metabolizm rośliny, a dawki nawozu fosforowego powinny być uzależnione od zasobności gleb w ten składnik

Zobacz także: Kiedy podsiew wystarczy, a kiedy trzeba odnowić TUZ

- Dawki nawożenia łąk położonych na glebach organicznych i ubogich w fosfor powinny wynosić 40-60 kg P ha-1 rok-1. W warunkach gleb o średniej i dużej zasobności w fosfor zaleca się stosować dawkę 30-40 kg P ha-1 rok-1. Do nawożenia trwałych użytków zielonych fosforem na glebach o odczynie obojętnym i lekko kwaśnym najlepsze są superfosfaty, a na glebach torfowych, kwaśnych, o dużym uwilgotnieniu - mączki fosforytowe - zaznacza dr inż. Paszkiewicz-Jasińska. 

Pamiętajmy, że nawożenie fosforem powinno być jednorazowe w dawce rocznej, wiosną lub jesienią. 

Nawożenie łąk fosforem

FOTO: ITP-PIB

Kiedy wapnować TUZ? Najlepszy termin jest poza wegetacją

Dawki potasu na łąkę

Potas z kolei odpowiada za regulację gospodarki wodnej w roślinie, na proces fotosyntezy oraz wzrost węglowodanów.  Dawkę potasu w okresie wegetacji należy dzielić na części w ilości po 40 kg K ha-1.

Nawożenie łąk potasem

FOTO: ITP-PIB

Bernat Patrycja

Źródło: Nawożenie TUZ w różnych systemach użytkowania, w tym wapnowanie dr inż. Anna Paszkiewicz-Jasińska

Pasze objętościowe, które pozyskujemy z runi z trwałych użytków zielonych, dzielimy na: 

• Pasze świeże:
  - zielonka pastwiskowa,
  - zielonka łąkowa.
• Pasze konserwowane 
  - sianokiszonki.

Co wpływa na jakość paszy?

Aby dobrze określić jakość paszy, trzeba do tego podejść od trzech stron. Pierwszą wartością, która określa wartość paszy, jest wartość pokarmowa, czyli zawartość składników pokarmowych, którą wyraża się ilością danego składnika na jednostkę wagową paszy. Kolejna jest wartość odżywcza, czyli zawartość składników strawnych, wchłanianych w przewodzie pokarmowym i wykorzystywanych w procesach metabolicznych.

Trzecia i ostatnia jest przydatność żywieniowa, która zależy od:

• wartości pokarmowej,
• strawności,
• wartości energetycznej,
• działania dietetycznego,
• smakowego,
• zawartości substancji antyodżywczych,
• wpływu na jakość produktów odzwierzęcych i oddziaływania na organizm zwierzęcy.

Zobacz także: Ile azotu, fosforu i potasu podać na łąkę? Terminy są równie ważne

Kolejny podział: 

• Zawartość składników pokarmowych:
  białko ogólne,
  włókno surowe,
  tłuszcz surowy,
  składniki mineralne.
• Strawność składników pokarmowych:
  - rozkładalność żwaczowa paszy, w tym białka,
  - synteza białka mikrorganizmów żwacza (BTJN i BTJE)
• Czystość mikrobiologiczna:
  - Escherichia coli,
  - Listeria monocytogenes,
  - Salmonella sp.
  - Grzyby pleśniowe (mykotoksyny),
  - inne.

Natomiast miernikiem jakości pasz objętościowych dla bydła są nastepujące wskaźniki: zawartość suchej masy, zawartość N-ogólnego (białko ogólne), zawartość białka paszy trawionego jelitowo, zawartość białka mikrobiologicznego ze względu na dostępność energii (BTJME) i ze względu na dostępność azotu (BTJMN), zawartość energii netto laktacji i energii netto żywca (JPM i JPZ), wartość wypełnieniowa paszy, zawartość węglowodanów strukturalnych (NDF i ADF) struktura fizyczna (w przypadku paszy TMR i PMR)

Nawożenie trwałych użytków zielonych. Mikroelementy mogą zrobić różnicę

Jakie makoroelementy powinna zawierać pasza z TUZ?

Aby bydło było dobrze odżywione, pasza powinna zawierać szereg makroelementów, jednak nie każdego makroelementu obecność jest pożądana. Aby wiedzieć jakie makroelementy i w jakich ilościach powinny być zawarte w paszy objętościowej, warto zaznajomić się z normami zawartości makroelementów w paszy z TUZ.

Normy zawartości makroelementów w paszy z TUZ

FOTO: ITP-PIB

Jakie czynniki warunkują wartość paszy? 

Na wartość paszy ma również wpływ faza rozwojowa rośliny w trakcie zbioru, pokosu, a także warunki pogodowe jak temperatura czy opady deszczu. Na wartość wpływa także zasobność gleby oraz nawożenie. Skład botaniczny mieszanki, technologia zbioru i konserwacji, a także sposób magazynowania i skarmiania.

Jak azot wpływa na jakość paszy?

Azot, jako pierwiastek plonotwórczy ma duży wpływ na jakość paszy, przede wszystkim na fizyczną wartość plonu. Nieodpowiednie i błędne nawożenie azotem może wpłynąć na uproszczenie składu botanicznego runi i wyeliminować gatunki ekstensywne, takie jak zioła i bobowate. Azot wpłynie także na zmiany w morfologii roślin, czyli na wzrost udziału liści, kosztem pędów rośliny, co przełoży się na wzrost strawności paszy.

Wpływ wzrastających dawek nawozów azotowych na zawartość składników pokarmowych

Wpływ wzrastających dawek nawozów azotowych na zawartość składników pokarmowych

FOTO: ITP-PIB

Wpływ wzrastających dawek nawozów azotowych na współczynniki strawności in vitro suchej masy runi pastwiskowej

Wpływ wzrastających dawek nawozów azotowych na współczynniki strawności in vitro suchej masy runi pastwiskowej

FOTO: ITP-PIB

Wpływ nawożenie azotowego na poziom frakcji azotowych w trawach

Wpływ nawożenie azotowego na poziom frakcji azotowych w trawach

FOTO: ITP-PIB

Podumowująć nawożenie azotem wpływa na wzrost plonu suchej masy, wzrost zawartości N/białka w plonie, gorszą jakość białka, spadek koncentracji cukrów prostych. A także na wzrost pojemności buforowejoraz na do pewnego momentu wzrost, a następnie spadek strawności paszy. 

Patrycja Bernat

Źródło: Szkoelnie Instytutu Technologiczno-Przyrodniczego – PIB: „Nowe trendy w nawożeniu trwałych użytków zielonych”, “Nawożenie TUZ w różnych systemach użytkowania, w tym wapnowanie”, dr inż. Anna Paszkiewicz-Jasińska

Dobrze przeprowadzony zabieg wapnowania przynosi wiele korzyści:

• poprawa właściwości fizycznych,
• chemicznych i biologicznych gleby - m.in. struktury gleby,
• zwiększenie przyswajalność składników pokarmowych - szczególnie fosforu,
• zmniejszenie zwartości w glebie szkodliwych dla roślin jonów glinu i manganu,
• zwiększenie liczebność i aktywność pożądanej mikroflory i fauny.

Dodatkowo trzeba pamiętać, że optymalizacja pH gleby jest niezbędnym warunkiem do uzyskania wysokiej efektywności wykonywanych zabiegów pratotechnicznych, które wykonywane są na użytkach zielonych.

Newsy i porady dla ekspertów

Newsletter top agrar Polska

Zapisz się

W jaki spoósb powinno się wapnować TUZ?

Przy wapnowaniu trwałych użytków zielonych ważne są zasady:

• zabieg regulujący odczyn gleby powinno przeprowadzić się, gdy w runi dochodzi do takich zjawisk jak:
• powolny wzrost runi w okresie wiosennym,
• wypadanie gatunków typowych dla danego zbiorowiska trawiastego,
• mała modulacja (tworzenie brodawek) korzeni roślin bobowatych,
• postępujący spadek plonu, niezależnie od warunków pogodowych,
• pojawienie się w runi gatunków acidofilnych (np. kłosówki miękkiej, szczawiu polnego, skrzypu polnego).

Niezależnie od zidentyfikowanych zjawisk zachodzących w runi, próbki gleby powinny być pobierane nie rzadziej niż co 4-5 lat.

Zobacz także: Łąka czy pastwisko? Taki udział traw i motylkowatych jest zalecany

Dawki nawozów wapniowych na TUZ

W Polsce dawki wapna oblicza się na podstawie wartości pH mierzonego w 1 M KCl, zawartości próchnicy wyrażonej w procentach węgla w glebie (C, %). W miarę wzrostu udziału próchnicy przy danej wartości pHKCl, dawki wapna niezbędne do uzyskania optymalnego odczynu zwiększają się.

Dawki wapnowania

FOTO: ITP-PIB

Dawki wapnowania TUZ c.d.

FOTO: ITP-PIB

Dawki wapnowania TUZ c.d. 2

FOTO: ITP-PIB

Bardzo ważnym elementem jest termin wykonania zabiegu wapnowania. A o tym napiszemy już w kolejnym artykule! 

Kiedy podsiew wystarczy, a kiedy trzeba odnowić TUZ

Bernat Patrycja

na podst. szkolenia: Nawożenie TUZ w różnych systemach użytkowania, w tym wapnowanie dr inż. Anna Paszkiewicz-Jasińska

Fot: Katarzyna Sierszeńska

Skład botaniczny trwałych użytków zielonych powinien być dostosowany do ich przeznaczenia. Innych proporcji gatunków wymagają łąki użytkowane wyłącznie kośnie, a innych pastwiska czy użytki wykorzystywane naprzemiennie do koszenia i wypasu. Odpowiedni udział poszczególnych grup roślin pozwala uzyskać wyższe plony oraz lepszą wartość pokarmową paszy.

Newsy i porady dla ekspertów

Newsletter top agrar Polska

Zapisz się

Takie proporcje uznawane są za optymalne

W przypadku użytkowania łąkowego zaleca się, aby:

• trawy wysokie stanowiły 40–60% runi,
• trawy niskie i średnie 30–40%,
• rośliny motylkowate 10–20%, a nawet do 20–30%.

Na pastwiskach większy udział powinny mieć gatunki dobrze znoszące wypas:

• trawy wysokie – 30–40%,
• trawy niskie i średnie – 40–60%,
• rośliny motylkowate – 15–20%, do około 25%.

Zobacz także: Ile azotu, fosforu i potasu podać na łąkę? Terminy są równie ważne

Natomiast przy użytkowaniu kośno-pastwiskowym zaleca się zachowanie bardziej wyrównanych proporcji:

• trawy wysokie – 30–50%,
• trawy niskie i średnie – 30–50%,
• rośliny motylkowate – około 20%.

Wskazany procentowy (%) udział traw wysokich, niskich i średnich w zależności od sposobu użytkowania

FOTO: Instytut Technologiczno-przyrodniczy - Państwowy Instytut Badawczy

Dlaczego skład runi ma znaczenie?

Utrzymanie odpowiednich proporcji traw i roślin motylkowatych przekłada się nie tylko na wielkość plonu, ale także na zawartość białka w paszy, trwałość użytku zielonego oraz możliwość ograniczenia nawożenia azotowego dzięki naturalnemu wiązaniu azotu przez rośliny bobowate.

Nawożenie trwałych użytków zielonych. Mikroelementy mogą zrobić różnicę

oprac. Patrycja Bernat 

na podst: INSTYTUT TECHNOLOGICZNO-PRZYRODNICZY Zakład Użytków Zielonych/ i na podst. szkolenia „Racjonalne nawożenie trwałych użytków zielonych”  organizowanego przez Instytut Technologiczno-Przyrodniczy - Państwowy Instytut Badawczy.

Poprawę stanu trwałych użytków zielonych można przeprowadzać trzema podstawowymi metodami:

• nawożeniem połączonym z racjonalnym użytkowaniem,
• podsiewem zdegradowanych zbiorowisk
• oraz ponowną uprawą.

Ponowna uprawa polega na całkowitym zniszczeniu starej darni poprzez jej przeoranie i ponowny obsiew. Metodę tę stosuje się przede wszystkim w sytuacji niewielkiego udziału wartościowych traw i roślin motylkowatych w runi, przy dużym udziale turzyc, sitów lub groźnych chwastów łąkowych (kłączowych, trujących oraz śmiałka darniowego), a także w przypadku znacznej deniwelacji terenu.

Newsy i porady dla ekspertów

Newsletter top agrar Polska

Zapisz się

Zagospodarowanie TUZ za pomocą nawożenia

Zagospodarowanie TUZ poprzez nawożenie połączone z racjonalnym użytkowaniem stosuje się w sytuacjach, gdy stosunki wodne są właściwie uregulowane, a w runi występuje co najmniej 20–30% wartościowych traw i roślin motylkowatych. Metoda ta jest również zalecana, gdy udział uciążliwych chwastów, takich jak śmiałek darniowy, kłosówka wełnista czy chwasty kłączowe, nie przekracza 10% pokrycia runi.

Zobacz także: Nawożenie trwałych użytków zielonych. Mikroelementy mogą zrobić różnicę

Znajduje zastosowanie także na terenach falistych, gdzie istnieje ryzyko wystąpienia erozji wodnej, oraz w miejscach, w których wykonanie orki i siewu jest niemożliwe lub znacznie utrudnione ze względu na małą miąższość lub dużą szkieletowość gleby. W celu uzyskania odpowiednich efektów konieczne jest zastosowanie tzw. dawki „uderzeniowej” nawozów na poziomie 200–300 kg NPK·ha⁻¹.

Kryteria kwalifikacji trwałych użytków zielonych do podsiewu

Podsiew trwałych użytków zielonych jest zalecany w przypadku, gdy udział ziół i chwastów w pokryciu przekracza 30–40%, a w starej darni brakuje traw typowych dla danego sposobu użytkowania, zarówno łąkowego, jak i pastwiskowego. Zabieg ten wykonuje się również wtedy, gdy udział roślin bobowatych (motylkowatych) jest niewielki lub nie występują one wcale.

Jak oszacować plon zielonki? Miarka, herbometr i metoda ramkowa

Wskazaniem do podsiewu jest także silne rozluźnienie darni spowodowane wypadaniem niektórych gatunków po zimie lub po zalewach, a także uszkodzenia darni wywołane przez dzikie zwierzęta. Dodatkowym warunkiem sprzyjającym wykonaniu podsiewu jest dość wyrównana powierzchnia użytku zielonego.

Patrycja Bernat

na podst. szkolenia: Nawożenie TUZ w różnych systemach użytkowania, w tym wapnowanie dr inż. Anna Paszkiewicz-Jasińska

Fot: Dzieliński

Wapnowanie jest zabiegiem, który ma przede wszystkim obniżyć kwasowość gleby, a przeprowadzony racjonalnie może przynieść wiele korzyści na trwałych użytkach zielonych. 

Zobacz także: Jak oszacować plon zielonki? Miarka, herbometr i metoda ramkowa

Wapnowanie na TUZ zalecane jest poza okresem wegetacyjnym, a najlepszy termin to okres późnojesienny, zaraz po zebraniu ostatniego pokosu lub po zakończeniu wypasu.

Newsy i porady dla ekspertów

Newsletter top agrar Polska

Zapisz się

Wykonanie jesiennego wapnowania ma na celu stymulację procesów regeneracji systemu korzeniowego, a także wpływa na wytwarzanie nowych źdźbeł.

Wapnowanie TUZ można wykonać także wiosną

Jesień to nie jedyny termin na wapnowanie, zabieg ten może być również wykonany w okresie wczesnej wiosny zaraz po ustąpieniu wody zalewowej, a przed ruszeniem wegetacji.

Zabieg wapnowania, aby nie marnować wjazdu na łąkę, można połączyć również z podsiewem, czy z tzw. pełną uprawą, która pozwoli na dokładne wymieszanie nawozu z glebą.

Rekordowe pogłowie bydła i najlepsze łąki. Które województwa są na czele?

Bernat Patrycja

na podst. szkolenia: Nawożenie TUZ w różnych systemach użytkowania, w tym wapnowanie dr inż. Anna Paszkiewicz-Jasińska

Fot: Katarzyna Sierszeńska

Nawożenie łąk, tak jak przy każdej innej uprawie ma na celu przede wszystkim dostarczenie podstawowych składników mineralnych.

Nawożenie na łąkach stosuje się w trzech terminach:

• wiosną - przed ruszeniem wegetacji,
• po pierwszym i drugim pokosie,
• po trzecim pokosie na koniec wegetacji.

Newsy i porady dla ekspertów

Newsletter top agrar Polska

Zapisz się

Jakie są dawki azotu na łąkę?

Azot  jest głównym składnikiem plonotwórczym, który nie może być pominięty w planowaniu odpowiedniego nawożenia.

- Nawożenie azotem powinno być także oparte na zasadzie zwrotu składników pokarmowych wynoszonych z plonami w kolejnych odrostach runi (np. z plonem 5-6 ton suchej masy z 1 ha wynoszonych jest około 140-190 kg azotu, to taka sama ilość azotu powinna zostać dostarczona w formie nawozu) - zaznaczyła dr inż. Anna Paszkiewicz-Jasińska.

Natomiast, jeżeli chodzi o łąki, które położone są na glebach organicznych, można zastosować niższe dawki azotu nawet o 30%.

Zobacz także: Jak oszacować plon zielonki? Miarka, herbometr i metoda ramkowa

Dawka azotu powinna być podzielona, na tyle części ile będzie zbieranych pokosów.

• pod pierwszy wiosenny pokos - około 40-50% rocznej dawki,
• pod drugi odrost - 30-35%,
• pod trzeci odrost - 20-25%.

Nawożenie łąk azotem

FOTO: ITP-PIB

Jakie podawać dawki fosforu?

Rola fosforu to głównie wpływ na metabolizm rośliny, a dawki nawozu fosforowego powinny być uzależnione od zasobności gleb w ten składnik

- Dawki nawożenia łąk położonych na glebach organicznych i ubogich w fosfor powinny wynosić 40-60 kg P ha-1 rok-1. W warunkach gleb o średniej i dużej zasobności w fosfor zaleca się stosować dawkę 30-40 kg P ha-1 rok-1. Do nawożenia trwałych użytków zielonych fosforem na glebach o odczynie obojętnym i lekko kwaśnym najlepsze są superfosfaty, a na glebach torfowych, kwaśnych, o dużym uwilgotnieniu - mączki fosforytowe - zaznacza dr inż. Paszkiewicz-Jasińska. 

Rekordowe pogłowie bydła i najlepsze łąki. Które województwa są na czele?

Pamiętajmy, że nawożenie fosforem powinno być jednorazowe w dawce rocznej, wiosną lub jesienią. 

Nawożenie łąk fosforem

FOTO: ITP-PIB

Ilość potasu na łąkę

Potas z kolei odpowiada za regulację gospodarki wodnej w roślinie, na proces fotosyntezy oraz wzrost węglowodanów.  Dawkę potasu w okresie wegetacji należy dzielić na części w ilości po 40 kg K ha-1.

Nawożenie łąk potasem

FOTO: ITP-PIB

Bernat Patrycja

Źródło: Nawożenie TUZ w różnych systemach użytkowania, w tym wapnowanie dr inż. Anna Paszkiewicz-Jasińska

Fot: Błażej Szczepański

System nawożenia zrównoważonego zakłada przede wszystkim, że suma wnoszonych składników pokarmowych na pole powinna być równa sumie składników pokarmowych wynoszonych z plonem. Każda z roślin uprawnych ma określone swoje potrzeby nawozowe, względem ilości składników pokarmowych.

Potrzeby pokarmowe runi łąkowej w przeliczeniu na 1 t suchej masy to:

• 30 kg azotu (N),
• 4 kg fosforu (P),
• 15 kg potasu (K),
• 6 kg wapnia (Ca),
• 1,5 kg magnezu (Mg),
• 1,5 kg sodu (Na).

Newsy i porady dla ekspertów

Newsletter top agrar Polska

Zapisz się

Jeżeli znamy ilość wyniesionych składników z 1 t plonu to z zależności od zakładanego plonu, musimy wyliczyć potrzeby pokarmowe, mnożąc pobranie składnika pokarmowego przez przewidywany plon z 1 ha. Kolejnym krokiem jest wyliczenie w warunkach konkretnego pola, z zależności od zasobności gleby.

Aby sporządzić plan nawożenia, możemy skorzystać z ogólnie dostępnych aplikacji, które bazują na bilansach.

Nie możemy również zapomnieć o określaniu stanu odżywienia w czasie wegetacji. Aby określić stan odżywienia, możemy wykorzystać trzy metody:

• metodę wizualną,
• polową metodę instrumentalną,
• metodę analizy chemicznej.

Zobacz także: Jak oszacować plon zielonki? Miarka, herbometr i metoda ramkowa

Których mikroelementów najczęściej brakuje na TUZ?

Na trwałych użytkach zielonych szczególnie często widoczne są niedobory miedzi, cynku, molibdenu oraz kobaltu. Aby uzupełnić niedobory miedzy oraz cynku, możemy zastosować skoncentrowane, jednoskładnikowe nawozy, których podanie starczy nawet na kilka lat. Jeżeli chodzi o mangan i molibden, których dostępność zależy od odczynu gleby, zalecane jest nawożenie dolistne, nawozami w formie chelatów.

Te cztery mikroskładniki to nie wszystko, do korzystnych pierwiastków w nawożeniu TUZ zaliczamy również:

• krzem (Si),
• sód (Na),
• nikiel (Ni),
• glin (Al),
• selen (Se),
• tytan (Ti),
• wanad (V),
• jod (J),
• cer (Ce) i lantan (La).

Stosowanie ich w niewielkich ilościach korzystanie  wpływa na wzrost roślin i ich rozwój, co przekłada się na końcowy większy plon i poprawę jego jakości.

• Pierwiastki te biorą udział w specyficznych przemianach biochemicznych,
• łagodzą skutki stresów biotycznych i abiotycznych, jak susza, wysokie temperatury, zasolenie i inne,
• stymulują pobierania składników pokarmowych.

Rekordowe pogłowie bydła i najlepsze łąki. Które województwa są na czele?

Bionawozy na TUZ. Kiedy i jak je stosować?

Bionawozy, czyli praparaty na bazie surowców pochodzenia naturalnego, które mogą być stosowane na TUZ to:

• nawozowe produkty mikrobiologiczne zawierające pojedyncze szczepy mikroorganizmów lub ich konsorcja;
• nawozy aminokwasowe, zawierające hydrolizaty białkowe i/lub wolne aminokwasy, pozyskane z biomasy roślinnej;
• produkty zawierające kwasy huminowe i fulwowe pochodzenia naturalnego, pozyskane z naturalnych surowców oraz kwasy humusowe otrzymane w wyniku procesów biologicznych;
• bionawozy na bazie mikroorganizmów wiążących azot (Azotobacter, Arthrobacter, Azospirillum i inne) i żyjących w pobliżu korzeni roślin wyższych, ale nie zasiedlających roślin, tworzą asocjację ryzosferową;
• produkty zawierające mikroorganizmy mobilizujące fosforany ze źródeł organicznych i nieorganicznych, bakterie z rodzaju Bacillus, grzyby z rodzaju Penicillium, grzyby endomikoryzowe (strzępki w interakcji z korzeniami roślin poprawiają transport składników odżywczych);
• produkty zawierające bakterie mobilizujące potas z rodzajów: Bacillus, Paenibacillus, Acidothiobacillus, Pseudomonas, Burkholderia, grzyby z rodzajów Aspergillus i Penicillium;
• produkty zawierające bakterie produkujące fitohormony, w tym kwas indolilo-3 octowy (IAA), np. Bacillus, Paenibacillus, Pseudomonas i Azotobacter.

Bionawozy na trwałe użytki zielone mogą być stosowane w dwóch formach, w formie stałej oraz płynnej.

• Bionawozy w formie stałej stosujemy doglebowo. Zawierają one P,K, Ca, S oraz inne makro- mikroelementy, a także witaminy, hormony oraz węgiel organiczny. Stosujemy je wiosną po ruszeniu wegetacji.
• Bionawozy w formie płynnej stosujemy w formie wiosennego oprysku, po ruszeniu wegetacji oraz po pierwszym i lub drugim pokosie.

Patrycja Bernat

fot: Maria Walerowska

Źródło: Szkoelnie Instytutu Technologiczno-Przyrodniczego – PIB: „Nowe trendy w nawożeniu trwałych użytków zielonych”, “Nawożenie TUZ w różnych systemach użytkowania, w tym wapnowanie”, dr inż. Anna Paszkiewicz-Jasińska

Plon zielonki możemy oznaczyć na kilka sposobów. Najprostszą metodą jest wykorzystanie zwykłej miarki. Tuż przed planowanym zbiorem pokosu należy zmierzyć w kilkunastu miejscach wysokość runi. Uzyskamy średni wynik reprezentatywny dla całej powierzchni. Pomiar ten jest szacunkowy.

Bardziej dokładny wynik można uzyskać, wykorzystując lekką, okrągłą, styropianową płytę, umieszczoną na prowadnicy z miarką. Ruń na użytku zielonym nie jest równomierna, dlatego takie urządzenie pozwala bardziej precyzyjnie określić średnią wysokość runi. Pomiary wykonujemy w kilkunastu miejscach, swobodnie opuszczając styropianową płytę na roślinność, a następnie odczytując z miarki wysokość runi.

W przypadku szacowania plonu zielonki z dominującym udziałem traw w runi można przyjąć zasadę:

• szacunkowo 1 cm wysokości runi odpowiada 1 dt s.m./ha.
• Pamiętajmy jednak, że jeśli np. z pomiarów uzyskamy średnią wysokość runi rzędu 35 cm, musimy od tej wartość odjąć wysokość koszenia.
• Jeśli kosimy na 7 cm, to szacunkowy plon przy 35-centymetrowej runi wynosi 28 dt/ha s.m.

Zobacz także: Kiedy kosić pierwszy pokos? Nie tylko wysokość traw zdecyduje

Pomiar wysokości herbometrem

Do pomiaru wysokości runi można także wykorzystać herbometr. Pomiar wysokości herbometrem odbywa się przez swobodne opuszczenie krążka z wysokości 100 cm i odczytanie jego zawieszenia na roślinności. Urządzenie to jest jednak nieprzydatne przy silnym zachwaszczeniu chwastami grubołodygowymi (np. komosa, szczawie, ostrożeń polny).

Metoda ramkowa

Do określenia plonu można wykorzystać także tzw. metodę metra kwadratowego. Wykorzystuje się w niej ramkę o powierzchni 1 m2 lub 0,25 m2 (ramka w kształcie kwadratu o boku 0,5 m). Można ją wykonać z metalu, drewna lub też kupić gotową, składaną z tworzywa plastikowego.

Przed zbiorem pokosu rzucamy losowo ramkę w kilku reprezentacyjnych miejscach i wycinamy roślinność znajdującą się w jej wnętrzu. Ruń tniemy na wysokości koszenia kosiarki, tzn. 6–7 cm. Robimy próbę zbiorczą. Im więcej prób, tym wynik będzie bardziej dokładny.

Na łące azot lepiej podzielić. Zwłaszcza przy dawce powyżej 100 kg/ha

Średni wynik w kilogramach z 4 wycięć po 1 m2 (z 4 m2) pomnożony przez 100 daje orientacyjną wartość plonu zielonej masy w dt/ha. Jeśli chcielibyśmy uzyskać plon suchej masy w dt/ha, uzyskany plon zielonki mnożymy przez wartość suchej masy w % (można ją poznać po wysuszeniu próby, np. 100 g zielonki drobno pociętej nożyczkami, a następnie wysuszonej w suszarce lub mikrofalówce).

Przykładowo z losowo wybranych miejsc o powierzchni 1 m2 pobraliśmy 4 próby zielonki o wadze  odpowiednio: 1,53 kg; 1,05 kg; 1,73 kg, 1,47 kg. Po uśrednieniu tych 4 wartości, średnia masa 1 próbki z powierzchni 1 m2 wynosi 1,45 kg. Jeśli chcemy uzyskać plon z 1 ha, otrzymaną wartość plonu z 1 m2 musimy pomnożyć przez 10 000 m2, czyli: 1,45 kg × 10 000 m2 = 14 500 kg = 14,5 t/ha zielonej masy.

Według danych za 2025 rok pogłowie bydła w Polsce wynosi 13,64 mln sztuk. Najwięcej zwierząt utrzymywanych jest w województwie wielkopolskim, gdzie liczba bydła wynosi 3155,13 tys. sztuk. To ponad jedna piąta krajowego stada.

Na kolejnych miejscach znajdują się następujace województwa:

• mazowieckie: 2,57 mln sztuk,
• łódzkie: 1,62 mln sztuk,
• pomorskie: 1,61 mln sztuk,
• kujawsko-pomorskie: 1,11 mln sztuk.

Newsy i porady dla ekspertów

Newsletter top agrar Polska

Zapisz się

Gdzie hoduje się najmniej bydła? 

Zupełnie inaczej wygląda sytuacja w południowej Polsce. Najmniejsze stada odnotowano w województwach:

• dolnośląskim: 70 tys. sztuk,
• lubuskim: 82 tys. sztuk,
• podkarpackim: 128 tys. sztuk,
• małopolskim: 165 tys. sztuk.

W regionach tych produkcja zwierzęca ma znacznie mniejsze znaczenie niż w centralnej i północnej części kraju.

Pogłowie bydła w tys. szt w poszczególnych województwach w 2025 r.

FOTO: Itp-pib

Jak plonują polskie łąki?

Średni plon łąk w Polsce w 2025 roku wyniósł 5,98 tony z hektara. Najwyższe wartości odnotowano w województwach:

• wielkopolskie: 7,36 t siana/ha,
• opolskie: 7,12 t siana/ha,
• łódzkie: 6,78 t siana/ha,
• podlaskie: 6,68 t siana/ha,
• kujawsko-pomorskie: 6,59 t siana/ha.

Zobacz także: Kiedy kosić pierwszy pokos? Nie tylko wysokość traw zdecyduje

Najniższe plony odnotowano w 2025 roku  w południowo-wschodniej oraz zachodniej części kraju. Były to województwa: 

• podkarpackie: 4,87 t siana/ha,
• zachodniopomorskie:  4,84 t siana/ha,
• lubelskie: 4,91 t siana/ha,
• mazowieckie:  5,95 t siana/ha.

Plonowanie łąk w poszczególnych województwach w 2025 roku.

FOTO: Itp-pib

oprac. Patrycja Bernat na podst. szkolenia „Racjonalne nawożenie trwałych użytków zielonych”  organizowanego przez Instytut Technologiczno-Przyrodniczy - Państwowy Instytut Badawczy.

Fot: Patrycja Bernat

Roślinność łąkowa będzie szczególnie potrzebować pobudzenia na starcie wegetacji. Warto podać azot w formie szybko działającej, np. saletry amonowej. Dawkę azotu powyżej 100 kg/ha warto podzielić na dwie części: 2/3 wiosną i 1/3 po pierwszym pokosie.

Newsy i porady dla ekspertów

Newsletter top agrar Polska

Zapisz się

Potrzeby pokarmowe runi łąkowej

Po mokrej zimie warto również wspomóc regenerację roślin, podając też mikroelementy. Każda z roślin uprawnych ma określone potrzeby nawozowe względem ilości składników pokarmowych. Dotyczy to także runi łąkowej.

Zobacz także: Nie tylko azot i wapno. Tych mikroelementów może brakować na łąkach

Potrzeby pokarmowe runi łąkowej w przeliczeniu na 1 t suchej masy to:

• 30 kg azotu (N),
• 4 kg fosforu (P₂O₅),
• 15 kg potasu (K₂O),
• 6 kg wapnia (CaO),
• 1,5 kg magnezu (MgO),
• 1,5 kg sodu (Na).

Jeżeli znamy ilość wyniesionych składników z 1 t plonu, to z zależności od zakładanego plonu można wyliczyć potrzeby pokarmowe, mnożąc pobranie składnika pokarmowego przez przewidywany plon z 1 ha. Warto o tym także pamiętać, przygotowując się do nawożenia użytków zielonych.

Jak wyciągnąć 4 pokosy i ponad 20% białka z łąk torfowych? Rolnik ma swój sposób

Plon zielonki możemy oznaczyć na kilka sposobów. Najprostszą metodą, ale też najbardziej szacunkową, jest wykorzystanie zwykłej miarki.

Newsy i porady dla ekspertów

Newsletter top agrar Polska

Zapisz się

Tuż przed zbiorem pokosu mierzymy w kilkunastu miejscach wysokość runi. Uzyskamy średni wynik reprezentatywny dla całej powierzchni.

Jeśli szacujemy plon zielonki, w której dominują trawy, można przyjąć zasadę:

• szacunkowo 1 cm wysokości runi odpowiada 1 dt/ha s.m.

Jak oszacować plon zielonki? Trzy proste sposoby pomiaru

FOTO:

Pamiętajmy jednak, że jeśli np. z pomiarów uzyskamy średnią wysokość runi rzędu 35 cm, musimy od tej wartość odjąć wysokość koszenia. Jeśli kosimy na 7 cm, to szacunkowy plon przy 35-centymetrowej runi wynosi 28 dt/ha s.m.

Pomiar wysokości runi

Do pomiaru wysokości runi można także wykorzystać herbometr (lekka okrągła, styropianowa płyta, umieszczona na prowadnicy z miarką). Pomiary wykonujemy w kilkunastu miejscach, swobodnie opuszczając styropianową płytę na roślinność, a następnie odczytując z miarki wysokość runi. Urządzenie to jest jednak nieprzydatne przy silnym zachwaszczeniu chwastami grubołodygowymi (np. komosa, szczawie, ostrożeń polny).

Zobacz także: Nie tylko azot i wapno. Tych mikroelementów może brakować na łąkach

Metoda metra kwadratowego

Do określenia plonu można wykorzystać także tzw. metodę metra kwadratowego. Wykorzystuje się w niej ramkę o powierzchni 1 m² lub 0,25 m². Można ją kupić lub wykonać samemu. Przed zbiorem pokosu rzucamy losowo ramkę w kilku reprezentacyjnych miejscach i wycinamy roślinność. Ruń tniemy na wysokości koszenia kosiarki, tzn. 6–7 cm.

Jak wyciągnąć 4 pokosy i ponad 20% białka z łąk torfowych? Rolnik ma swój sposób

Robimy próbę zbiorczą. Im więcej prób, tym wynik będzie dokładniejszy. Średni wynik w kilogramach z 4 wycięć po 1 m² (z 4 m²) pomnożony przez 100 daje orientacyjną wartość plonu zielonej masy w dt/ha. Przykładowo średnia masa 1 próbki z 1 m² to 1,45 kg. Jeśli chcemy uzyskać plon z 1 ha, otrzymaną wartość mnożymy przez 10 000 m², czyli: 1,45 kg × 10 000 m² = 14 500 kg = 14,5 t/ha zielonej masy.

Wydaje się, że opryskiwanie pastwisk i łąk mikroelementami to fanaberia. Tymczasem jeżeli spojrzymy na bilans, zwłaszcza łąk kośnych, to zauważymy, że w ciągu każdego sezonu wywozi się dziesiątki ton zielonej masy. Wraz z nią znikają z użytku składniki pokarmowe. Na części łąk wracają one jednak w postaci gnojowicy, czasem kompostu z obornika.

Newsy i porady dla ekspertów

Newsletter top agrar Polska

Zapisz się

Ukryte niedobory mikroelementów na pastwiskach

Na pastwiskach pozostają odchody. Część z użytków jest wapnowana lub stosuje się tam coraz modniejsze mączki bazaltowe. Wraz z tymi kopalinami dostarcza się mikroelementy, często w wystarczającej ilości pod potrzeby traw i bobowatych. Na wielu stanowiskach jednak może brakować mikroskładników, co prowadzi najczęściej do ukrytych niedoborów.

Zobacz także: Jak dbać o czystość paszy i zdrowie zwierząt? Poradnik dla gospodarstw rolnych

Na jakie mikroskładniki zwracać szczególną uwagę?

Na łąkach organicznych bardzo ważna jest miedź, ponieważ gleby takie są zwykle ubogie w ten składnik (tzw. choroba nowin objawiająca się na zbożach na świeżo zaoranych łąkach torfowych). W celu lepszego rozwoju bobowatych w runi konieczna jest ich sprawna symbioza z bakteriami brodawkowymi.

Pleśń śniegowa na łące. Jak skutecznie zwalczyć chorobę wiosną?

Do tego konieczny jest m.in. molibden. Na użytkach zielonych nawożonych wysokimi dawkami azotu konieczny jest mangan, molibden i miedź. Warto dodać, że na kwaśnych glebach organicznych, na jakich często są łąki, większość mikroelementów jest dobrze przyswajana z gleby, ale mogą wystąpić problemy z pobieraniem molibdenu. Natomiast na łąkach na glebach alkalicznych warto podawać dolistnie pozostałe mikroskładniki.

– Rok temu przeszliśmy z obory uwięziowej (bezstropowej) na oborę wolnostanowiskową, w której pracują 2 roboty udojowe, robot do czyszczenia rusztów i do podgarniania paszy. Stado liczy w tej chwili 100 krów dojnych, ale miejsca mamy na 150 sztuk. Zasiedlamy oborę z własnego stada, zależy nam na zdrowych sztukach – mówi Wojciech Łuba, prowadzący gospodarstwo w miejscowości Kałęczyn-Walochy w powiecie zambrowskim (woj. podlaskie). –Zależy mi na jak najwyższej jakości pasz objętościowych, której bazą w moim gospodarstwie są użytki zielone – 45 ha, z czego ok. 40 ha to łąki położone na glebach torfowych, a 5 ha założyliśmy na gruntach ornych na glebach mineralnych. Zbieramy średnio 4 pokosy rocznie, ale co najważniejsze – zawartość białka w suchej masie nie spada poniżej 20%!

Łąki wzdłuż Narwi

Kompleks łąk torfowych, które użytkuje Wojciech Łuba, położony jest na południe od Biebrzy, wzdłuż Narwi, czyli na południowo-zachodnim Podlasiu. Część kompleksu jest zmeliorowana i poprzecinana siecią rowów oraz dróg dojazdowych, wzdłuż których znajdują się zadrzewienia, a część została w pierwotnym kształcie.

– Jest to płaski teren. Przy samym bliskim sąsiedztwie rzeki są starorzecza i rozlewiska. Tam woda się utrzymuje dłużej. Ja użytkuję łąki na terenach zmeliorowanych, co oznacza, że praktycznie już w marcu możemy na nie wjechać. W tym roku zima była mroźna i śnieżna, dlatego wjazd był możliwy na początku kwietnia – mówi rolnik.

Jakie gatunki stosuje w mieszankach i co robi, aby podsiew na łąkach torfowych się udał przeczytacie w wydaniu 5/2026 top agrar Polska od str. 95. Zapraszam do lektury!

Pasza dla zwierząt zawiera naturalną mieszankę bakterii i grzybów. Obejmuje ona pożyteczne bakterie, wykorzystywane np. do konserwacji oraz niepożądane mikroorganizmy, które mogą pogorszyć jakość paszy i doprowadzić do jej całkowitego zepsucia. Niepożądane mikroorganizmy często występują w glebie lub w gnojowicy, dlatego należy w miarę możliwości unikać wprowadzania tych materiałów do paszy. Celem jest zatem zapobieganie/hamowanie rozwoju niepożądanych zarazków i, jeśli to możliwe, wspieranie rozwoju pożądanych bakterii. Eksperci DLG podpowiadają, na co należy zwrócić uwagę.

Jaki sposób na dziury w darni?

W ostatnim czasie skład użytków zielonych mógł zostać częściowo zubożony z jednej strony przed nadmiar wody jesienią, ale także przez regionalne susze. Zmienia to skład runi i prowadzi do powstawania pustych przestrzeni, idealnych dla chwastów oraz gryzoni, pędraków czy drutowców, które dodatkowo niszczą kępy traw. Gęsta darń, zdominowana przez wysoko wydajne trawy pastewne, jest wręcz niezbędna dla zapobiegania zanieczyszczeniu paszy podczas zbioru.

Odsłonięte i nierównomierne części łąk należy szybko zamknąć przez podsiew, aby zminimalizować pojawianie się chwastów i zapobiec potencjalnemu zanieczyszczeniu paszy glebą.

FOTO: Fot. Beba

W odniesieniu do higieny pasz, woda jest szczególnie ważnym czynnikiem, ponieważ zarówno susza, jak i nadmiar wody negatywnie wpływają na stan użytków zielonych. Różne typy gleb różnią się od siebie przepuszczalnością i zdolnością retencji wody, dlatego warunki glebowe odgrywają istotną rolę podczas ekstremalnych zjawisk pogodowych.

Nie są odosobnione przypadki, gdy wysoki poziom wód gruntowych, czy chwilowy nadmiar wody może prowadzić do okresowego podmoknięcia gleby, co ogranicza lub uniemożliwia terminowy zbiór i dalsze użytkowanie. Na regularnie zalewanych obszarach, oprócz potencjalnego zanieczyszczenia gleby, występuje wysokie ryzyko przedostania się do paszy innych niepożądanych substancji i patogenów mających źródła m.in. w spływach powierzchniowych, podtopieniach domostw czy zakładów produkcyjnych, które mogą być szkodliwe dla zdrowia zwierząt. Niestety wysoka woda wymywa też cenne składniki odżywcze.

Na czystość paszy wpływa również struktura gleby. Gleby organiczne w porównaniu z mineralnymi, charakteryzują się luźniejszą strukturą powierzchniową i słabiej osadzoną roślinnością. Ich potencjał zanieczyszczenia paszy w trakcie pracy maszyn jest zatem wyższy. Pamiętajcie, że łąki torfowe, szczególnie po tak ostrej zimie, wymagają wałowania, a to nie jedyny zabieg. Niezależnie od stanowiska trzeba więc zwrócić szczególną uwagę na prawidłowe ustawienia maszyn i urządzeń dla każdego etapu pielęgnacji czy zbioru.

Do poszczególnych prac dostępny jest odpowiedni sprzęt. To, co sprawdzi się na podłożu mineralnym, raczej nie zda egzaminu na łąkach torfowych. Kluczowe znaczenie do osiągnięcia optymalnych rezultatów ma też prędkość robocza. O tym, czy możliwe jest połączenie różnych maszyn, należy decydować indywidualnie, biorąc pod uwagę stan pola (tab. 2.).

Co daje czyste nawożenie?

Nawożenie wpływa nie tylko na plon suchej masy, ale także na skład chemiczny paszy (np. białka, fosforu), regulując pobieranie składników odżywczych przez rośliny, a tym samym na skład obsady roślinnej. Źle wykonane nawożenie może mieć też wpływ na środowisko, głównie na jakość wód gruntowych i powierzchniowych. Z perspektywy żywienia, oprócz aspektu odżywczego, nawożenie wpływa na zdrowie i wydajność krów. Dotyczy to zarówno świeżej paszy, kiszonki, i siana, ponieważ nawożenie przekłada się również na konserwację.

Specjaliści Niemieckiego Towarzystwa Rolniczego (DLG) podkreślają, że wysokie nawożenie azotem może prowadzić do wzrostu białka ogólnego i obniżenia zawartości cukru w plonie, co pogarsza fermentację i obniża jakości kiszonki. Z drugiej strony pożądana jest pewna zawartość azotanów w paszy (4–13 g NO₂/kg s.m., w zależności od minimalnej zawartości suchej masy), która hamuje namnażanie się groźnych bakterii Clostridium. Z tego punktu widzenia trzeba unikać aplikacji nawozu na zbyt wysokie trawy i często stosować brony łąkowe.

Kontroluj jakość pasz - jak to zrobić?

Aby ocenić jakość wyprodukowanej kiszonki zaleca się regularne kontrole sensoryczne (zapach, kolor i tekstura), np. podczas odsłaniania silosu lub zadawania nowej beli. Proste narzędzia, takie jak papierek wskaźnikowy, termometr z sondą lub kamera na podczerwień do urządzeń mobilnych, pomagają zidentyfikować obszary problemowe w silosie.

Aby sklasyfikować stopień zanieczyszczenia gleby, w analizie paszy wykorzystuje się parametry, takie jak zawartość popiołu surowego, żelaza lub piasku (popiół nierozpuszczalny w kwasie solnym). Zawartość popiołu surowego wyrażona w gramach na kilogram suchej masy pozwala sklasyfikować zanieczyszczenia paszy glebą. Wartości te różnią się jednak w zależności od rodzaju traw (tab. 1.). W przypadku młodych, liściastych zielonek akceptowalne zanieczyszczenie ziemią występuje przy zawartości ok. 110–120 g popiołu surowego/kg s.m., podczas gdy w kilkuletnim TUZ zanieczyszczenie ziemią nie powinno przekraczać ok. 80–90 g popiołu surowego/kg s.m.

Gnojowica zawiera różnorodne mikroorganizmy. Dla zdrowych zwierząt gospodarskich są one zazwyczaj niegroźne. Z punktu widzenia zielonek groźne są zdolne do przetrwania w paszy bakterie Clostridium (wytwarzają toksyny, np. jad kiełbasiany).

FOTO: Beba

Zawartość żelaza i piasku daje lepsze wskazanie stopnia zanieczyszczenia i jest szczególnie odpowiednia dla zielonki z gleb mineralnych. Na glebach bogatych w próchnicę (torfowiska, bagna) wskaźniki są mniej znaczące, ponieważ zanieczyszczenie organiczne zielonki jest mniej zauważalne. Warto wiedzieć, że rozpuszczalność żelaza wzrasta z powodu kiszenia i związanego z tym spadku pH. Żelazo jest antagonistą cynku, manganu i miedzi, dlatego przy wyższych poziomach żelaza dostępność tych pierwiastków dla zwierząt spada, co prowadzi do wtórnych objawów ich niedoboru.

Przegrzanych, widocznie zepsutych, a zwłaszcza spleśniałych partii paszy nie wolno podawać zwierzętom. Konsekwencje podawania takiej paszy to zmniejszone dzienne pobranie suchej masy, obniżona wydajność oraz zagrożenie dla zdrowia. Dlatego usprawnienia w zakresie zbiorów, (np. wyższa wysokość koszenia) i zarządzania silosami mogą pozytywnie wpłynąć także na efektywność ekonomiczną produkcji.

Pojawienie się na przedwiośniu białego nalotu na powierzchni runi, tzw. pilśni, świadczy o porażeniu pleśnią śniegową. Często równocześnie obserwujemy szare lub słomkowe okrągłe plamy – to grzybnia pałecznicy zbóż i traw. Najbardziej wrażliwe na porażenie przez pleśń śniegową są wiechliny i życice.
Zobacz także: Dziki zryły łąkę? Jak szybko zrekultywować darń i uratować pokos
Choroba ta często poraża użytki z nadmiernie wyrośniętą i niewykorzystaną jesienią biomasą, ze znacznym udziałem życicy trwałej. Bardziej odporne na porażenie przez pleśń śniegową są takie trawy, jak kupkówka pospolita, tymotka łąkowa czy wyczyniec łąkowy.

Wiosenne zwalczanie pleśni śniegowej

Zwalczanie pleśni śniegowej na wiosnę polega przede wszystkim na jej mechanicznym usunięciu z powierzchni runi i uszkodzonych roślin za pomocą brony – wskazane jest nawet dwukrotne bronowanie. Rośliny wyraźnie "odżywają" w efekcie lepszego dostępu światła i powietrza. Zabieg ten dodatkowo porozciąga łajniaki i kretowiska, a także wyrówna uszkodzoną po zimie darń.
Przy silnej infekcji pleśnią śniegową i małej skuteczności bronowania, możliwe jest ewentualne zastosowanie zabiegu fungicydowego, który wzmocni rośliny i pobudzi do regeneracji. W przypadku porażenia zbóż ozimych przez ten patogen, na wiosnę zaleca się również zastosowanie lekkiej brony, a po tym zabiegu zastosowanie np. oprysku. Więcej o tym a art. poniżej:

Co zrobić kiedy pojawi się pleśń śniegowa?

Jednym z najtańszych narzędzi, do których na szczęście coraz więcej rolników powraca, jest włóka łąkowa. Zamontowana z przodu z nabudowanym siewnikiem i zaczepionym z tyłu ciągnika wałem Cambridge (ewentualnie bez wału) powinna być podstawowym zestawem narzędzi do wiosennej pielęgnacji łąk i pastwisk. Stosuje się ją w celu napowietrzenia darni czy rozprowadzenia kretowisk.

Newsy i porady dla ekspertów

Newsletter top agrar Polska

Zapisz się

Przy głębokich uszkodzeniach - dodatkowe przejazdy

Generalnie taki zestaw daje dość dobre efekty przy płytkich uszkodzeniach przez dziki, ale może następować przemieszczanie rozdrabnianego materiału w nieuszkodzone miejsca na łące. W efekcie mogą powstawać nierówności na powierzchni użytku zielonego i dodatkowo pasza może zostać zanieczyszczona.
Zestaw ten nie daje optymalnych efektów także w przypadku głębokich uszkodzeń darni. W obu sytuacjach w znacznym stopniu można to zniwelować przez wielokrotne przejazdy na krzyż, co jednak podraża koszt zabiegu. Do wyrównania płytkich uszkodzeń darni po dzikach można także wykorzystać bronę łąkową.
Zobacz także: Raz łąka, raz pastwisko. Jak dobrać stanowisko, mieszankę i nawożenie?

Podsiew i wałowanie: szybka odbudowa runi

Niezależnie od tego, czy wykorzystamy włókę czy bronę, można na niej zazwyczaj zamontować siewnik do podsiewu i równocześnie uzupełnić brakujące w runi gatunki traw czy roślin motylkowatych. Umieszczony z tyłu wał zapewnia odpowiednie dociśnięcie nasion oraz szybkie zwarcie i zagęszczenie uszkodzonych miejsc na powierzchni użytku zielonego.
Jeśli włóka czy też brona z nabudowanym siewnikiem zamontowana jest z tyłu ciągnika, wówczas konieczny będzie dodatkowy przejazd wałem.

Kiedy grunt orny przekształci się w TUZ? Konsekwencje nowej definicji

Bronowanie można porównać do czesania. Celem bronowania jest wyczesanie spilśnionej lub obumarłej runi i napowietrzenie darni. Bardzo dobrym rozwiązaniem jest brona chwastownik. Taki zabieg powinniśmy co roku wykonywać wczesną wiosną. Rośliny szybciej wznawiają wegetację, ale także lepiej wykorzystują nawozy mineralne. Na łące torfowej po bronowaniu ruń musimy koniecznie zwałować.

Kiedy bronowanie, a kiedy herbicyd?

Czym pryskać na szczaw?

Mieszanina ta niszczy skutecznie wiele chwastów wieloletnich, chwasty wrażliwe to babka lancetowata (do 8 liści), gwiazdnica pospolita, krwawnik pospolity, mniszek lekarski, pokrzywa zwyczajna, szczaw zwyczajny. Średnio wrażliwy jest ostrożeń polny, a jaskier jest wymieniony jako średnio odporny.
Zobacz także: Ile azotu trafia na łąkę z gnojowicą? Jak to policzyć?
Środek ten najlepiej stosować wiosną, w okresie intensywnego wzrostu traw i chwastów. Jeśli ruń została skoszona lub wypasana zwierzętami, należy odczekać 3–4 tygodnie do jej odrośnięcia, nie później jednak niż do osiągnięcia przez trawy wysokości 25 cm. Zalecana dawka to 1–2 l/ha, wyższą należy zastosować do zwalczania chwastów wieloletnich. Na tym samym polu nie stosować tego ani żadnego innego produktu zawierającego trichlopyr w dawce łącznej w ciągu roku przekraczającej 480 g substancji na ha.

Kiedy nawozić łąkę? Terminy i dawki nawozów

Nawożenie gnojowicą w terminie jesiennym jest mniej efektywne niż wiosną, ale niekiedy to konieczność.

FOTO: Walerowska

Termin i dawka gnojowicy. Jak uniknąć strat i warunków beztlenowych?

Trzeba pamiętać, że nawożenie nią niesie ze sobą ryzyko związane z wytworzeniem się warunków beztlenowych przy zbyt dużej dawce tego nawozu. Dzieje się tak zwłaszcza na glebach cięższych, zwięzłych oraz w przypadku wystąpienia silnych opadów po zastosowaniu dużych dawek gnojowicy. Wtedy woda z gnojowicy wypiera powietrze z gleby, mikroorganizmy glebowe zużywają resztki tlenu i w efekcie powstają warunki beztlenowe. Jeśli panują one przez dłuższy czas, z runi mogą wypadać szlachetne gatunki traw i bobowatych (motylkowatych).

Newsy i porady dla ekspertów

Newsletter top agrar Polska

Zapisz się

Istotne jest, aby nie stosować gnojowicy zbyt późno, aby między zastosowaniem a zbiorem pokosu pozostało jeszcze wystarczająco dużo czasu. Między nimi powinny upłynąć co najmniej 3–4 tygodnie. Przy aplikacji należy zwracać uwagę na nacisk redlic. Gnojowicę należy umieszczać bezpośrednio na glebie między roślinami.

Przy technice węży wleczonych należy stosować nawóz na możliwie niskich roślinach, aby w jak najmniejszym stopniu je zanieczyszczać. Zalecana jest wysokość runi od 7 do 15 cm. Nawet w przypadku technologii bezpośredniej aplikacji do gleby należy unikać zabiegu w zbyt wysokiej runi.

Optymalna dawka jednorazowa gnojowicy to maksymalnie 15–20 m3/ha. Więcej można zastosować tylko wtedy, gdy nawóz jest bardzo rzadki. Szczególnie w przypadku większego udziału grubszych włókien należy rozłożyć ilość nawozu na cały rok w mniejszych dawkach (lepiej cztery razy 10 m3/ha niż dwa razy 20 m3/ha).

Zobacz także: Ile gnojowicy dać na hektar pod kukurydzę?

Technologie aplikacji gnojowicy

Technika węży wleczonych i płóz oraz metoda aplikacji wgłębnej bezpośrednio do gleby są uznawane za metody ograniczające emisję amoniaku. Z danych przedstawionych przez Bawarskie Państwowe Centrum Badawcze ds. Rolnictwa wynika, że aplikacja za pomocą węży wleczonych ograniczała średnio straty amoniaku o ok. 35%, płóz wleczonych o ok. 64%, a aplikacja wgłębna o ok. 80%.

W tych rozwiązaniach nawozy są stosowane na mniejszej powierzchni niż w przypadku stosowania powierzchniowego wachlarzowego. Ze względu na mniejszą powierzchnię kontaktu, mniej amoniaku (NH3) jest uwalniane do atmosfery. Oznacza to tym samym, że więcej cennego, dostępnego dla roślin azotu amonowego zostaje przez nie wykorzystane.

Należy jednak pamiętać, że w produkcji pasz priorytetem w żywieniu zwierząt jest uzyskanie paszy jak najlepszej jakości, bezpiecznej pod względem fitosanitarnym – bez zabrudzeń. Dotyczy to także powierzchni paszowej nawożonej płynnymi (lub stałymi) nawozami naturalnymi, zwłaszcza jeśli ma to miejsce kilkakrotnie podczas wegetacji.

Do tej pory nie ma niezbitych dowodów na to, że pasowa technologia aplikacji nawozów zanieczyszcza paszę na użytkach zielonych w większym stopniu niż technologia rozbryzgowa. Zła higiena paszy jest raczej spowodowana błędami w zarządzaniu nawozami naturalnymi, pielęgnacji darni lub technice zbioru, których oczywiście należy unikać. Każda technologia aplikacji płynnych nawozów naturalnych ma swoje zalety i wymagania do jej optymalnego wykorzystania. Należy je dokładnie rozważyć przed wyborem i zakupem danego rozwiązania tak, aby jak najlepiej dopasować je do warunków gospodarstwa.

gnojowica TUZ

FOTO: Walerowska

Jakie systemy aplikacji gnojowicy sprawdzają się na użytkach zielonych?

Najbardziej rozpowszechnioną metodą jest wykorzystywanie wozów asenizacyjnych aplikujących gnojowicę powierzchniowo – metodą rozbryzgową. Zaletą nowoczesnych wozów asenizacyjnych jest jednak możliwość wymiany osprzętu służącego do rozprowadzania gnojowicy. Poniżej przedstawiono rozwiązania, jakie są dostępne na użytkach zielonych:

• system węży wleczonych: węże mogą być dodatkowo zakończone płozami i/lub specjalnymi końcówkami, umożliwiającymi rozprowadzanie gnojowicy u podstawy roślin, co ogranicza zanieczyszczenie runi;
• płozy wleczone: wleczone po powierzchni płozy (nazwa elementu roboczego w zależności od producenta to także: lemiesz, stopka, łyżwa, redlica) tworzą w glebie niewielkie bruzdy o głębokości do 3 cm, w które wprowadzana jest gnojowica. Dociskana sprężyną do podłoża płoza rozgarnia na boki pędy roślinności łąkowej, co ogranicza jej zanieczyszczenie gnojowicą;
• aplikator doglebowy szczelinowy (tarczowy): elementami roboczymi aplikatora są płaskie, gładkie tarcze tworzące w darni (glebie) nacięcia głębokości 6–10 (15) cm, w które aplikowany jest nawóz. W niektórych rozwiązaniach stosuje się dodatkowe rolki dociskowe, zamykające powstałą szczelinę. Aplikatory takie przeznaczone są przede wszystkim na użytki zielone, ale można je także stosować na ściernisku.

Ile azotu trafia na łąkę z gnojowicą? Jak to policzyć?

Jak ograniczyć zanieczyszczenie paszy podczas stosowania gnojowicy?

Z punktu pozyskania paszy jak najlepszej jakości pod względem żywieniowym, niezwykle istotne jest zminimalizowanie przedostawania się pozostałości gnojowicy do paszy. Poniżej aspekty, na które trzeba zwrócić szczególnie uwagę:

• zawartość suchej masy: przed rozprowadzeniem należy zhomogenizować płynną gnojowicę. Szczególnie latem warto ją rozcieńczać wodą (deszczówką lub wodą technologiczną) – im rzadsza, tym lepiej. Należy dążyć do uzyskania zawartości suchej masy poniżej 5%. W przypadku wysokiego udziału włókien w nawozie (np. ściółka ze słomy z obór na głębokiej ściółce) należy zwrócić w przyszłości uwagi na wybór ściółki i optymalizację procesu trawienia włókna przez krowy w paszy. Fermentacja gnojowicy w biogazowniach zmniejsza zawartość suchej masy;
• warunki pogodowe i glebowe: lepiej powstrzymać się od wywożenia gnojowicy w czasie suchej i ciepłej pogody, ponieważ twarde i wyschnięte pasy nawozu nie rozpuszczają się łatwo. Mogą one rosnąć w górę wraz z rozwojem i wzrostem runi. Jeśli powierzchnia gleby jest bardzo sucha lub jeśli gleba jest zbyt mokra, gnojowica gorzej wchłania się w glebę, zwłaszcza jeśli nie jest zbytnio rozcieńczona. Należy również uważać przy wilgotnych lub mokrych glebach i dużym obciążeniu osiowym: jeśli rośliny są wciśnięte w wilgotną glebę, to nawóz z trudem wnika pomiędzy nie. Im gęstszy jest nawóz, tym ważniejsze jest, aby między jego zastosowaniem a zbiorem pokosu wystąpiły wystarczające opady (80–100 mm). Idealne warunki do aplikacji to chłodne temperatury, zachmurzone niebo, możliwie sucha gleba i lekki deszcz w trakcie lub po aplikacji;
• zbiór: ważna jest odpowiednia wysokość cięcia, najlepiej między 6 a 7 cm. Dzięki temu resztki włókien pozostają na powierzchni. W suchych stanowiskach należy w razie potrzeby kosić wyżej. Jeśli w kolejnych dniach po nawożeniu nie będzie padać, należy podczas następnego koszenia sprawdzić, czy nie ma pozostałości nawozu.

W przypadku obecności resztek (pasy gnojowicy) lepiej jest ustawić wysokość koszenia na co najmniej 7 cm. Przetrząsacze karuzelowe i glebogryzarki powinny być tak ustawione, aby zęby w żadnym przypadku nie dotykały ziemi.

Kiedy nawozić łąkę? Terminy i dawki nawozów

Fot: Moescha archiwum redakcji

Jak policzyć, ile azotu podajemy z gnojowicą na łąkę? Odpowiedź nie jest jednoznaczna, ponieważ skład gnojowicy zależy przede wszystkim od:

• gatunku zwierząt,
• grupy użytkowej (np. bydło mleczne, opasy),
• stopnia rozcieńczenia,
• sposobu magazynowania.

Dlatego kluczowe jest prawidłowe bilansowanie azotu i pozostałych składników pokarmowych.

Newsy i porady dla ekspertów

Newsletter top agrar Polska

Zapisz się

Jaki skład ma gnojowica bydlęca?

Szacunkowo, przy zawartości suchej masy na poziomie 8–10%, gnojowica bydlęca zawiera średnio (kg/m³):

• azot (N) – 3,6
• fosfor (P₂O₅) – 1,9
• potas (K₂O) – 4,1
• wapń (CaO) – 2,6
• magnez (MgO) – 0,8
• sód (Na) – 0,8

To oznacza, że w każdej tonie lub metrze sześciennym gnojowicy znajduje się konkretna dawka azotu, którą warto uwzględnić w planie nawożenia.

A co z gnojówką?

Gnojówka ma znacznie niższą zawartość składników. Przeciętnie zawiera:

• 0,3–0,6% azotu (N)
• 0,5–0,8% potasu (K₂O)
• 0,04–0,08% fosforu (P₂O₅)

Jest więc nawozem „lżejszym”, ale nadal wartościowym, zwłaszcza wiosną.

Zobacz także: Koniczyna łąkowa – azotowa bomba w uprawach

Jakie dawki gnojowicy stosuje się na łąkach?

Na użytkach zielonych w ramach nawożenia podstawowego zaleca się:

• łąki: dwie dawki po ok. 25 m³/ha,
• pastwiska: jedna dawka ok. 30 m³/ha.

Roślinność łąkowa bardzo dobrze wykorzystuje składniki zawarte w nawozach naturalnych, szczególnie w okresie intensywnego wzrostu.

Terminy stosowania 

Zgodnie z obowiązującymi przepisami nawozów naturalnych nie wolno stosować od początku grudnia do końca lutego.

Dodatkowo zakazane jest nawożenie:

• na glebę zamarzniętą,
• na powierzchnię pokrytą śniegiem.

Wiosną najlepiej sprawdzają się gnojowica i gnojówka, natomiast obornik korzystniej stosować jesienią, aby zdążył się rozłożyć przez zimę.

Kiedy grunt orny przekształci się w TUZ? Konsekwencje nowej definicji

Fot: firmowe

Nawożenie łąk, tak jak przy każdej innej uprawie ma na celu przede wszystkim dostarczenie podstawowych składników mineralnych.

Nawożenie na łąkach stosuje się w trzech terminach:

• wiosną - przed ruszeniem wegetacji,
• po pierwszym i drugim pokosie,
• po trzecim pokosie na koniec wegetacji.

Newsy i porady dla ekspertów

Newsletter top agrar Polska

Zapisz się

Jaką ilość azotu na łąkę? 

Azot  jest głównym składnikiem plonotwórczym, który nie może być pominięty w planowaniu odpowiedniego nawożenia.

- Nawożenie azotem powinno być także oparte na zasadzie zwrotu składników pokarmowych wynoszonych z plonami w kolejnych odrostach runi (np. z plonem 5-6 ton suchej masy z 1 ha wynoszonych jest około 140-190 kg azotu, to taka sama ilość azotu powinna zostać dostarczona w formie nawozu) - zaznaczyła dr inż. Anna Paszkiewicz-Jasińska.

Natomiast, jeżeli chodzi o łąki, które położone są na glebach organicznych, można zastosować niższe dawki azotu nawet o 30%.

Dawka azotu powinna być podzielona, na tyle części ile będzie zbieranych pokosów.

• pod pierwszy wiosenny pokos - około 40-50% rocznej dawki,
• pod drugi odrost - 30-35%,
• pod trzeci odrost - 20-25%.

Nawożenie łąk azotem

FOTO: ITP-PIB

Zobacz także: Koniczyna łąkowa – azotowa bomba w uprawach

Jaką ilość fosforu na łąkę? 

Rola fosforu to głównie wpływ na metabolizm rośliny, a dawki nawozu fosforowego powinny być uzależnione od zasobności gleb w ten składnik

- Dawki nawożenia łąk położonych na glebach organicznych i ubogich w fosfor powinny wynosić 40-60 kg P ha-1 rok-1. W warunkach gleb o średniej i dużej zasobności w fosfor zaleca się stosować dawkę 30-40 kg P ha-1 rok-1. Do nawożenia trwałych użytków zielonych fosforem na glebach o odczynie obojętnym i lekko kwaśnym najlepsze są superfosfaty, a na glebach torfowych, kwaśnych, o dużym uwilgotnieniu - mączki fosforytowe - zaznacza dr inż. Paszkiewicz-Jasińska. 

Pamiętajmy, że nawożenie fosforem powinno być jednorazowe w dawce rocznej, wiosną lub jesienią. 

Nawożenie łąk fosforem

FOTO: ITP-PIB

Ile potasu dajemy na łąkę? 

Potas z kolei odpowiada za regulację gospodarki wodnej w roślinie, na proces fotosyntezy oraz wzrost węglowodanów.  Dawkę potasu w okresie wegetacji należy dzielić na części w ilości po 40 kg K ha-1.

Nawożenie łąk potasem

FOTO: ITP-PIB

Kiedy grunt orny przekształci się w TUZ? Konsekwencje nowej definicji

Bernat Patrycja

Źródło: Nawożenie TUZ w różnych systemach użytkowania, w tym wapnowanie dr inż. Anna Paszkiewicz-Jasińska

Fot: archiwum AHM

Koniczyna łąkowa zasiana w międzyplonie lub jako wsiewka oprócz tworzenia biomasy na zielony nawóz może być zbierana na paszę. Jednak takie użytkowanie, które wymusza dłuższe przebywanie roślin na polu, stwarza zagrożenie przesuszenia gleby. Koniczyna łąkowa po angielsku to red clover, po niemiecku to Wiesenklee lub Rotklee, a po francusku trèfle violet lub trèfle des prés.

CECHY MIĘDZYPLONOWE

• średnio szybko kiełkuje;
• średni początkowy wigor;
• pędy w zależności od terminu siewy 15–80 cm wysokości;
• dość dobrze drewnieje;
• odporna na mróz;
• brak ryzyka samosiewów przy uprawie w międzyplonie;
• dość odporna na upały,
• od wysokości roślin ok. 15 cm odporna na suszę;
• dość duże wymagania wodne;
• dość odporna na zalanie gleby;
• palowy system korzeniowy;
• główną masę korzeniową tworzy w warstwie do 30 cm i w odległości 20 cm wokół rośliny;
• zasięg korzeni co najmniej 120 cm;
• po skiełkowaniu dobrze tłumi chwasty;
• wysoka konkurencyjność wobec innych gatunków międzyplonowych;
• tworzy mulcz dobrej jakości (po desykacji);
• nadaje się do siewu bezpośredniego w mulcz;
• wymaga pH powyżej 6,5;
• z bakteriami brodawkowymi wiąże azot w ilości ok. 50–70 kg/ha;
• plon zielonej masy w międzyplonie: nawet ponad 20 t/ha.

Zobacz także: Kiedy grunt orny przekształci się w TUZ? Konsekwencje nowej definicji

WYMAGANIA DOTYCZĄCE SIEWU

• siew na ściernisku: do 15 lipca;
• obsada roślin w międzyplonie:      
• 10–20 szt./m²;
• wymagania glebowe: dość duże;
• wymagania pokarmowe: średnie;
• wymagania przygotowania stanowiska: średnie do dużych;
• głębokość siewu nasion: 1–1,5 cm.

Jakie pH gleby pod uprawę lucerny?

W Polsce w ostatnim roku gatunków lucern było aż 126,6 tys. ha. Niestety, wiele plantacji słabo plonuje, a powodem tego jest brak wody w glebie. Tymczasem dobrze poradzi sobie z niedoborami wody pod warunkiem, że wytworzy silny system korzeniowy.

Newsy i porady dla ekspertów

Newsletter top agrar Polska

Zapisz się

W tym celu musi być stosunkowo wysokie pH gleby. Ponadto plonem lucerny jest zielonka, a zatem zabieramy z pola chlorofil, a w nim magnez. Dlatego pola pod lucernę trzeba koniecznie wapnować.

Zobacz także: Jak zebrać zielonkę szybko i czysto? Praktyczny przykład z gospodarstwa

Odpowiednie pH dla lucerny

W praktyce na glebie lekkiej najlepiej, aby pH wynosiło przynajmniej 6,3, a na średniej 6,5. Regulację odczynu do ww. poziomu najlepiej przeprowadzić jesienią przed orką lub głębokim spulchnianiem w systemie uproszczonym, tak aby do wiosny wapno zadziałało. Przynajmniej połowa dawki wapna powinna być podana w formie z magnezem, chyba że stanowisko jest bogate w ten składnik, wtedy całość wapnujemy wapnem z samym wapniem.

Jak nawozić łąkę? Dawki nawozów i terminy nawożenia

Śmiałek darniowy to uciążliwy gatunek trawy – jest on ekspansywny oraz ma bardzo niską wartość paszową. Sposobem na powstrzymanie jego ekspansji jest niskie koszenie, które niestety na mokrych łąkach, gdzie pojawia się śmiałek, nie jest korzystne.

Newsy i porady dla ekspertów

Newsletter top agrar Polska

Zapisz się

Chemiczne rozwiązanie na śmiałka

Dlatego warto jesienią, o ile jest stosunkowo ciepło (średnia dobowa przynajmniej 8–10°C), zwalczać go chemicznie glifosatem. W tym celu można stosować zabiegi punktowe opryskiwaczem plecakowym. Trzeba jednak stosować wąski strumień, aby nie opryskiwać sąsiednich traw czy bobowatych.

Zobacz także: Terminy i dawki nawożenia trwałych użytków zielonych

Mazacz glifosatu

Lepszym rozwiązaniem jest ręczny mazacz glifosatu. Narzędzie to umożliwia precyzyjne pokrywanie herbicydem wybranych roślin. Ważna jest tutaj umiejętność odróżniania śmiałka od innych traw, a szczególnie od występujących na pastwiskach niedojadów. Śmiałek ma pokrój wyraźnie kępkowy (kępy nawet 50–70 cm średnicy), sztywne liście, które dołem są złożone, a górą płaskie. Najważniejsza cecha to wyraźnie widoczne i szorstkie żeberkowe nerwy wzdłuż liści.

Kiedy wykonać podsiew łąk i jak dobrać gatunki?

System nawożenia zrównoważonego zakłada przede wszystkim, że suma wnoszonych składników pokarmowych na pole powinna być równa sumie składników pokarmowych wynoszonych z plonem.

Każda z roślin uprawnych ma określone swoje potrzeby nawozowe, względem ilości składników pokarmowych.

Potrzeby pokarmowe runi łąkowej w przeliczeniu na 1 t suchej masy to:

• 30 kg azotu (N),
• 4 kg fosforu (P),
• 15 kg potasu (K),
• 6 kg wapnia (Ca),
• 1,5 kg magnezu (Mg),
• 1,5 kg sodu (Na).

Newsy i porady dla ekspertów

Newsletter top agrar Polska

Zapisz się

Jeżeli znamy ilość wyniesionych składników z 1 t plonu to z zależności od zakładanego plonu, musimy wyliczyć potrzeby pokarmowe, mnożąc pobranie składnika pokarmowego przez przewidywany plon z 1 ha. Kolejnym krokiem jest wyliczenie w warunkach konkretnego pola, z zależności od zasobności gleby.

Aby sporządzić plan nawożenia, możemy skorzystać z ogólnie dostępnych aplikacji, które bazują na bilansach.

Nie możemy również zapomnieć o określaniu stanu odżywienia w czasie wegetacji. Aby określić stan odżywienia, możemy wykorzystać trzy metody:

• metodę wizualną,
• polową metodę instrumentalną,
• metodę analizy chemicznej.

Zobacz także: Kiedy wykonać podsiew łąk i jak dobrać gatunki?

Nawożenie mikroelementami na łąkach

Na trwałych użytkach zielonych szczególnie często widoczne są niedobory miedzi, cynku, molibdenu oraz kobaltu. Aby uzupełnić niedobory miedzy oraz cynku, możemy zastosować skoncentrowane, jednoskładnikowe nawozy, których podanie starczy nawet na kilka lat. Jeżeli chodzi o mangan i molibden, których dostępność zależy od odczynu gleby, zalecane jest nawożenie dolistne, nawozami w formie chelatów.

Te cztery mikroskładniki to nie wszystko, do korzystnych pierwiastków w nawożeniu TUZ zaliczamy również:

• krzem (Si),
• sód (Na),
• nikiel (Ni),
• glin (Al),
• selen (Se),
• tytan (Ti),
• wanad (V),
• jod (J),
• cer (Ce) i lantan (La).

Stosowanie ich w niewielkich ilościach korzystanie  wpływa na wzrost roślin i ich rozwój, co przekłada się na końcowy większy plon i poprawę jego jakości.

• Pierwiastki te biorą udział w specyficznych przemianach biochemicznych,
• łagodzą skutki stresów biotycznych i abiotycznych, jak susza, wysokie temperatury, zasolenie i inne,
• stymulują pobierania składników pokarmowych.

TUZ i bionawozy

Bionawozy, czyli praparaty na bazie surowców pochodzenia naturalnego, które mogą być stosowane na TUZ to:

• nawozowe produkty mikrobiologiczne zawierające pojedyncze szczepy mikroorganizmów lub ich konsorcja;
• nawozy aminokwasowe, zawierające hydrolizaty białkowe i/lub wolne aminokwasy, pozyskane z biomasy roślinnej;
• produkty zawierające kwasy huminowe i fulwowe pochodzenia naturalnego, pozyskane z naturalnych surowców oraz kwasy humusowe otrzymane w wyniku procesów biologicznych;
• bionawozy na bazie mikroorganizmów wiążących azot (Azotobacter, Arthrobacter, Azospirillum i inne) i żyjących w pobliżu korzeni roślin wyższych, ale nie zasiedlających roślin, tworzą asocjację ryzosferową;
• produkty zawierające mikroorganizmy mobilizujące fosforany ze źródeł organicznych i nieorganicznych, bakterie z rodzaju Bacillus, grzyby z rodzaju Penicillium, grzyby endomikoryzowe (strzępki w interakcji z korzeniami roślin poprawiają transport składników odżywczych);
• produkty zawierające bakterie mobilizujące potas z rodzajów: Bacillus, Paenibacillus, Acidothiobacillus, Pseudomonas, Burkholderia, grzyby z rodzajów Aspergillus i Penicillium;
• produkty zawierające bakterie produkujące fitohormony, w tym kwas indolilo-3 octowy (IAA), np. Bacillus, Paenibacillus, Pseudomonas i Azotobacter.

Jak nawozić łąkę? Dawki nawozów i terminy nawożenia

Bionawozy na trwałe użytki zielone mogą być stosowane w dwóch formach, w formie stałej oraz płynnej.

• Bionawozy w formie stałej stosujemy doglebowo. Zawierają one P,K, Ca, S oraz inne makro- mikroelementy, a także witaminy, hormony oraz węgiel organiczny. Stosujemy je wiosną po ruszeniu wegetacji.
• Bionawozy w formie płynnej stosujemy w formie wiosennego oprysku, po ruszeniu wegetacji oraz po pierwszym i lub drugim pokosie.

Patrycja Bernat

fot: Maria Walerowska

Źródło: Szkoelnie Instytutu Technologiczno-Przyrodniczego – PIB: „Nowe trendy w nawożeniu trwałych użytków zielonych”, “Nawożenie TUZ w różnych systemach użytkowania, w tym wapnowanie”, dr inż. Anna Paszkiewicz-Jasińska

Kiedy wykonać podsiew łąki?

Przełom sierpnia i września do połowy września to dobry moment na przeprowadzenie podsiewu, pod warunkiem jednak, że spadł w ostatnim czasie deszcz, czyli jest odpowiednio wilgotno. Jest to wystarczający czas na dobre ukorzenienie się siewek i rozwój roślin przed zimą.

Przygotowanie do podsiewu

W podsiewie ważną rolę odgrywa odpowiednie przygotowanie darni przez zabiegi mechaniczne i chemiczne, z jednej strony ułatwiające siewkom gatunków podsiewanych kiełkowanie i wschody, a z drugiej osłabiające konkurencyjność roślin ze starej darni. Najprostszym sposobem przygotowania łąki lub pastwiska do podsiewu jest niskie skoszenie runi lub intensywny wypas.

Skuteczność podsiewu podnosi także uprzednie mechaniczne osłabienie starej darni za pomocą brony talerzowej, zębatej, a zwłaszcza glebogryzarki. Ograniczenie siły konkurencyjnej roślinności z darni pierwotnej można także osiągnąć poprzez oprysk herbicydami selektywnymi (np. Fernando Forte 300 EC) bądź też nieselektywnymi w zmniejszonej dawce.

Zobacz także: Błyskawiczna zielonka? Posiej koniczynę perską!

Jak dobrać gatunki do podsiewu łąki? 

Z reguły do podsiewu stosuje się mieszanki wielogatunkowe traw (4–5 gatunków), lecz można także zastosować mieszankę składającą się z jednej trawy i jednej rośliny motylkowatej, np. kostrzewa łąkowa + koniczyna czerwona (użytki kośne) czy życica trwała + koniczyna biała (pastwiska). Najlepsze efekty dają rośliny łatwo kiełkujące i szybko rosnące po podsiewie. Z gatunków traw najbardziej przydatne są życice:

• trwała,
• wielokwiatowa i mieszańcowa,
• kostrzewa łąkowa,
• kupkówka pospolita.

​Natomiast z motylkowatych – koniczyny:

• łąkowa,
• biała i białoróżowa.

Ilość wysiewu nasion w podsiewie waha się w granicach 15–20 kg/ha dla traw i 3–5 kg/ ha dla koniczyn.

Warto pamiętać o wymaganiach wodnych i glebowych (gleby mineralne lub organiczne) poszczególnych gatunków traw.

• Na glebach torfowych mniej przydatne są życice: trwała, wielokwiatowa czy mieszańcowa, stokłosy, rajgras wyniosły, kupkówka pospolita, stokłosa bezostna.
• Na glebach organicznych poradzą sobie takie trawy, jak kostrzewa łąkowa, mietlica biaława, kostrzewa trzcinowa,  wiechlina łąkowa. Z motylkowatych natomiast m.in. koniczyna białoróżowa.
• Najprostsza sprawa jest na glebach mineralnych, ponieważ tam sprawdzają się prawie wszystkie gatunki. Różnicować je mogą ewentualnie wymagania wilgotnościowe.
• Na stanowiskach słabiej uwilgotnionych lepiej sprawdzi się, np. kupkówka pospolita, kostrzewa łąkowa, rajgras wyniosły czy stokłosa bezostna.
• Natomiast gleby o dobrych warunkach wilgotnościowych  preferują takie trawy, jak tymotka łąkowa, wyczyniec łąkowy, życica trwała. Pamiętajmy, że lucerna nadaje się tylko na gleby mineralne.

Błyskawiczna zielonka? Posiej koniczynę perską!

Pielęgnacja łąki po podsiewie

Przed zabiegiem należy osłabić starą darń. Najlepsze efekty daje wykorzystanie do tego brony zębatej lub talerzowej na około 7–8 dni przed podsiewem. W ten sposób gleba zostanie także częściowo odkryta, co zwiększy prawdopodobieństwo zetknięcia nasion z glebą i stworzy lepsze warunki kiełkującym roślinom, w korzystnych warunkach świetlnych.  Po podsiewie użytek musimy koniecznie zwałować.

Po podsiewie ruń powinna być niska, dlatego najlepiej zaplanować jej wcześniejsze skoszenie, po ok. 2–3 tygodniach. Po podsiewie nie powinniśmy też stosować azotu, aby nie zwiększyć konkurencyjności starej runi.

Fot: Jan Beba

Terminy nawożenia łąki

Nawożenie łąk, tak jak przy każdej innej uprawie ma na celu przede wszystkim dostarczenie podstawowych składników mineralnych.

Nawożenie na łąkach stosuje się w trzech terminach:

• wiosną - przed ruszeniem wegetacji,
• po pierwszym i drugim pokosie,
• po trzecim pokosie na koniec wegetacji.

Ile azotu podać na łąkę? 

Azot  jest głównym składnikiem plonotwórczym, który nie może być pominięty w planowaniu odpowiedniego nawożenia.

- Nawożenie azotem powinno być także oparte na zasadzie zwrotu składników pokarmowych wynoszonych z plonami w kolejnych odrostach runi (np. z plonem 5-6 ton suchej masy z 1 ha wynoszonych jest około 140-190 kg azotu, to taka sama ilość azotu powinna zostać dostarczona w formie nawozu) - zaznaczyła dr inż. Anna Paszkiewicz-Jasińska.

Zobacz także: Jak zebrać zielonkę szybko i czysto? Praktyczny przykład z gospodarstwa

Natomiast, jeżeli chodzi o łąki, które położone są na glebach organicznych, można zastosować niższe dawki azotu nawet o 30%.

Dawka azotu powinna być podzielona, na tyle części ile będzie zbieranych pokosów.

• pod pierwszy wiosenny pokos - około 40-50% rocznej dawki,
• pod drugi odrost - 30-35%,
• pod trzeci odrost - 20-25%.

Nawożenie łąk azotem

FOTO: ITP-PIB

Ile fosforu podać na łąkę?

Rola fosforu to głównie wpływ na metabolizm rośliny, a dawki nawozu fosforowego powinny być uzależnione od zasobności gleb w ten składnik

- Dawki nawożenia łąk położonych na glebach organicznych i ubogich w fosfor powinny wynosić 40-60 kg P ha-1 rok-1. W warunkach gleb o średniej i dużej zasobności w fosfor zaleca się stosować dawkę 30-40 kg P ha-1 rok-1. Do nawożenia trwałych użytków zielonych fosforem na glebach o odczynie obojętnym i lekko kwaśnym najlepsze są superfosfaty, a na glebach torfowych, kwaśnych, o dużym uwilgotnieniu - mączki fosforytowe - zaznacza dr inż. Paszkiewicz-Jasińska. 

Pamiętajmy, że nawożenie fosforem powinno być jednorazowe w dawce rocznej, wiosną lub jesienią. 

Nawożenie łąk fosforem

FOTO: ITP-PIB

Ile potasu podać na łąkę? 

Potas z kolei odpowiada za regulację gospodarki wodnej w roślinie, na proces fotosyntezy oraz wzrost węglowodanów.  Dawkę potasu w okresie wegetacji należy dzielić na części w ilości po 40 kg K ha-1.

Nawożenie łąk potasem

FOTO: ITP-PIB

4-karuzelowa zgrabiarka Pöttinger TOP VT 12540 C – omija przeszkody i steruje karuzelami

Bernat Patrycja

Źródło: Nawożenie TUZ w różnych systemach użytkowania, w tym wapnowanie dr inż. Anna Paszkiewicz-Jasińska

Fot: Błażej Szczepański

Zobacz także: Uprawa koniczyny aleksandryjskiej na zieloną paszę

Gatunek ten tworzy delikatną zielonkę, która słabo drewnieje i szybko rozkłada się w glebie. Z drugiej strony ma zdolność wytwarzania dość silnego korzenia palowego, z licznymi korzeniami bocznymi. Warunkiem wytworzenia bujnej nadziemnej i podziemnej biomasy jest wysokie pH gleby, najlepiej powyżej 6,8.

Koniczyna perska po angielsku nazywa się reversed clover, Persian clover lub najczęściej shaftal, po francusku trèfle de Perse, lub trèfle renversé, a po niemiecku Persischer Klee, lub Wende-Klee.

Mamy w UE kilkadziesiąt odmian hodowlanych i podobnie jak w przypadku koniczyny aleksandryjskiej, dominują tutaj hodowcy z południa Europy.

Są to (wg kraju hodowcy): 

• 15 odmian włoskich – Accadia, Celtico, Ciro, DS Magic, Gorby, Kyambro, Laser, Leeton, Lightning, Logudoro, Marco Polo, Moa, Nitro Plus, Rusty, Vittoria;
• 3 greckie – Asopos, Mornos, Ossa II;
• 3 portugalskie – Maral, Resal, Sirius;
• 2 słowackie – Rambo, Recover
• oraz po jednej z Czech – Pasat;
• Niemiec – Feli
• i ze Słowenii – Strathwood.

Newsy i porady dla ekspertów

Newsletter top agrar Polska

Zapisz się

CECHY MIĘDZYPLONOWE

• szybko kiełkuje;
• dobry do bardzo dobrego początkowy wigor;
• osiąga zwykle do 40 cm, a maks. do 60 cm wysokości;
• bardzo słabo drewnieje;
• bardzo wrażliwa na mróz;
• odporna na upały,
• bardzo małe ryzyko samosiewów przy uprawie w międzyplonie oraz w siewie na zielonkę;
• mało odporna na suszę po skiełkowaniu;
• odporna na nadmiar wody w glebie;
• mało odporna na zalanie pola;
• wysokie wymagania wodne;
• palowy system korzeniowy;
• główną masę korzeniową tworzy w warstwie do 40 cm i w odległości 20 cm wokół rośliny, zasięg korzeni ok. 90 cm;
• początkowo słabo tłumi chwasty, lepiej dopiero od fazy czwartego trójlistka;
• średnia do dobrej konkurencyjność wobec innych gatunków międzyplonowych;
• tworzy mulcz niskiej jakości;
• nadaje się do siewu bezpośredniego i strip-tillu;
• wymaga gleb zasobnych w fosfor i potas oraz pH powyżej 6,8;
• z bakteriami brodawkowymi wiąże azot w ilości ok. 20–25 kg/ha;
• przeciętny plon zielonej masy w międzyplonie 3,0 t/ha.

Jakie gatunki traw i motylkowatych wybrać na międzyplon? Co z dopłatami?

WYMAGANIA DOTYCZĄCE SIEWU

• termin siewu: do 10 sierpnia;
• obsada roślin w międzyplonie:
• 15–20 szt./m²;
• wymagania glebowe: średnie do wysokich;
• wymagania przygotowania stanowiska: średnie;
• głębokość siewu nasion 1,5–2 cm.

AD Aida, Akenaton, Alex, Alexandria,Aton, Axi, Bluegold, Cerro,Cleopatra, Elite, Elite II, Enri, Erix,Flavius, Gorunno, Horos, Jonio, Karalis,Laura, Leila, Lilibeo, Lorena, Luis, Szarvasi Alexandra (Słowenia); (Szwajcaria), Viorel, Magda, Maremma, Mario, Marmilla, Menphis, Miriam, Nilodi, Ovidio, Sacromonte, Saniros, Tigri, Tim, Torre (Włochy); Belem (Portugalia); Eclair, Frosty, Pharos, Polaris, Spot (Francja); Faraon (Czechy); Kastalia, Pinias (Grecja); Otto, Tabor, Winner (Niemcy);

Newsy i porady dla ekspertów

Newsletter top agrar Polska

Zapisz się

Koniczyna aleksandryjska pochodzi z Egiptu – stąd jej stara polska nazwa. Po angielsku to egyptian clover oraz berseem clover, po niemiecku podobnie jak po polsku, czyli Alexandriner-Klee lub Ägyptische Klee, po francusku trèfle d’Alexandrie.

Zobacz także: Jakie gatunki traw i motylkowatych wybrać na międzyplon? Co z dopłatami?

Koniczyna aleksandryjska nasiona

FOTO: Shutterstock

CECHY MIĘDZYPLONOWE

• dość szybko kiełkuje;
• średni do dobrego początkowy wigor;
• osiąga zwykle do 40 cm, a maks. do 60 cm wysokości;
• słabo drewnieje;
• wrażliwa na mróz;
• bardzo małe ryzyko samosiewów przy uprawie w międzyplonie;
• odporna na upały,
• średnio odporna na suszę po skiełkowaniu;
• odporna na nadmiar wody;
• średnie do wysokich wymagania wodne;
• wiązkowo-palowy system korzeniowy;
• główną masę korzeniową tworzy w warstwie do 30 cm i w odległości 15 cm wokół rośliny,
• zasięg korzeni ok. 70 cm;
• początkowo słabo tłumi chwasty, lepiej dopiero od fazy piątego trójlistka;
• niska konkurencyjność wobec innych gatunków międzyplonowych;
• tworzy mulcz niskiej jakości;
• średnio nadaje się do siewu bezpośredniego i strip-till;
• wymaga gleb zasobnych w fosfor i potas i pH powyżej 6,6;
• z bakteriami brodawkowymi wiąże azot w ilości ok. 15–20 kg/ha;
• przeciętny plon zielonej masy w międzyplonie: 2,5 t/ha.

Jak oszacować plon zielonki?

WYMAGANIA DOTYCZĄCE SIEWU

• termin siewu: do 10 sierpnia;
• obsada roślin w międzyplonie: 20–30 szt./m2;
• wymagania glebowe: średnie;
• wymagania przygotowania stanowiska: niewielkie;
• głębokość siewu nasion 1,5–2 cm.

• Jare zasiejemy po zbiorze przedplonu i zbierzemy jesienią,
• natomiast ozime zbieramy wiosną następnego roku.

Newsy i porady dla ekspertów

Newsletter top agrar Polska

Zapisz się

Trawa na międzyplony

Można także zasiać trawy w czystym siewie. Najpopularniejsze są intensywne gatunki życic. W tym przypadku bardzo dobrze się spisuje życica westerwoldzka lub wielokwiatowa. Przy korzystnym przebiegu pogody po niecałych 2 miesiącach możemy zebrać nawet 20–25 t/ha zielonej masy, o wysokiej zawartości białka, cukrów.

Zobacz także: Jak oszacować plon zielonki?

Trawa w mieszance z koniczyną

Trawy można także wysiać w mieszankach, np. z koniczyną perską. W takim wariancie najczęściej stosuje się również życicę westerwoldzką lub wielokwiatową. Można je także komponować z:

• grochem,
• łubinem,
• wyką,
• gryką,
• facelią lub słonecznikiem (na słabszych stanowiskach).

Sład mieszanki gorzowskiej

Popularną mieszanką ozimą jest tzw. mieszanka gorzowska. Składa się ona z:

• życicy wielokwiatowej,
• koniczyny inkarnatki
• i wyki ozimej.

W międzyplonie ozimym można także wysiać mieszankę traw, np.: 3 życic: westerwoldzkiej, wielokwiatowej i mieszańcowej bądź uzupełnić wyką ozimą lub wyką ozimą i k. inkarnatką. Mieszanka taka powinna składać się z ok. 30–35 kg traw i 35–40 kg wyki lub 30 kg wyki i 5 kg inkarnatki.

Hodowcy alarmują: będzie mniej pasz dla bydła!

Dopłaty za międzyplony

By otrzymać dopłaty w ramach praktyki Międzyplony ozime za 2025 rok rolnik musi:

• wysiać je między 1 lipca a 1 października 2025 roku
• utrzymać na polu do 15 lutego 2026 roku
• mulczowanie jest możliwe dopiero po 15 listopada 2025 roku

W przypadku międzyplonów ozimych rolnik nie może stosować oprysków od dnia siewu do 15 lutego następnego roku. Trzeba też pamiętać, że międzyplon ozimy nie może być uprawą główną w kolejnym roku.

Terminy i zasady

Praktyka dotycząca wsiewek polega na wysianiu roślin międzyplonowych w trakcie wzrostu uprawy głównej. Muszą być utrzymywane:

• do momentu siewu następnej uprawy głównej lub
• przez minimum 8 tygodni od zbioru uprawy głównej.

W przypadku wsiewek śródplonowych rolnik nie może stosować oprysków przez cały okres ich utrzymania. Aby międzyplon był uznany za prawidłowo wykonany, musi to być mieszanka co najmniej dwóch gatunków roślin z różnych grup, takich jak:

• zboża 
• rośliny oleiste,
• pastewne,
• bobowate drobnonasienne lub grubonasienne,
• miododajne.

- z wyłączeniem mieszanki złożonej wyłącznie z gatunków zbóż.

Jeśli zaś chodzi o wsiewkę śródplonową w uprawę w plonie głównym rolnik powinien wysiać wsiewkę roślin bobowatych drobnonasiennych lub mieszankę z udziałem roślin bobowatych drobnonasiennych w uprawę w plonie głównym.

Kara za brak utrzymania okrywy

Jeśli rolnik szybciej usunie mulcz lub międzyplony, może zostać ukarany. ARiMR wypłaci mu niższe dopłaty za ten ekoschemat. 

- Jeżeli rolnik nie utrzyma międzyplonu ozimego do dnia 15 lutego roku następującego po roku, w którym został złożony wniosek o przyznanie płatności, stosuje się zmniejszenie płatności za tę praktykę w wysokości 30 proc. - tłumaczy Tygodnikowi Poradnikowi Rolniczemu Agencja.

W przypadku szacowania plonu zielonki z dominującym udziałem traw w runi można przyjąć zasadę: szacunkowo 1 cm wysokości runi odpowiada 1 dt s.m./ha. Pamiętajmy jednak, że jeśli np. z pomiarów uzyskamy średnią wysokość runi rzędu 35 cm, musimy od tej wartość odjąć wysokość koszenia. Jeśli kosimy na 7 cm, to szacunkowy plon przy 35-centymetrowej runi wynosi 28 dt/ha s.m.

Newsy i porady dla ekspertów

Newsletter top agrar Polska

Zapisz się

Do określenia plonu można wykorzystać herbometr lub tzw. metodę metra kwadratowego. Wykorzystuje się w niej ramkę o powierzchni 1 m² lub 0,25 m² (ramka w kształcie kwadratu o boku 0,5 m). Można ją wykonać z metalu, drewna lub też kupić gotową, składaną plastikową.

Zobacz także: Hodowcy alarmują: będzie mniej pasz dla bydła!

Przed zbiorem pokosu rzucamy losowo ramkę w kilku reprezentacyjnych miejscach i wycinamy rośliny znajdujące się w jej wnętrzu na wysokości koszenia kosiarki, tj. 6–7 cm. Robimy próbę zbiorczą. Im więcej prób, tym wynik będzie dokładniejszy. Średni wynik w kilogramach z 4 wycięć po 1 m² (z 4 m²) pomnożony przez 100 daje orientacyjną wartość plonu zielonej masy w dt/ha. Jeśli chcielibyśmy uzyskać plon suchej masy w dt/ha, uzyskany plon zielonki mnożymy przez wartość suchej masy w procentach (można ją poznać po wysuszeniu próby, np. 100 g zielonki pociętej nożyczkami, a następnie wysuszonej w suszarce lub mikrofalówce).

Ile kosztuje trawa na pniu, a jakie są ceny zielonek?

Fot: Pixaby

Newsy i porady dla ekspertów

Newsletter top agrar Polska

Zapisz się

Ponadto nie należy zapominać o kosztach poniesionych na przygotowanie gleby do siewu, kosztach pracy maszyny i ewentualnie kosztach zakupu nawozów czy innych środków do uprawy. Warto jednak zaznaczyć, że ostateczna cena sprzedaży będzie i tak zależna od warunków rynkowych i popytu na daną odmianę.

Sprzedaż trawy na pniu 2025

Jak wynika z przeprowadzonej analizy ogłoszeń sprzedażowych zamieszczonych na portalu OLX, rolnicy dopiero zaczynają ogłaszać, że mają na sprzedaż trawę i jej mieszanki na pniu. Aktualnie ceny trawy na pniu wahają się od 1 500 do nawet 3 000 zł/ha. Wszystko zależy od tego, czy jest to trawa w siewie czystym, czy mieszanka oraz jaka jej ilość została przeznaczona do sprzedaży.

Zobacz także: Letnie zakładanie lucernika: jakie plusy? Plon, pokosy, nawożenie i zabiegi chemiczne

Poniżej prezentujemy przykładowe ogłoszenia sprzedaży trawy w wybranych woj. w Polsce:

• W woj. lubelskim pojawiło się ogłoszenie sprzedaży trawy na pniu wysianej w roku 2024, która była nawożona obornikiem końskim i pomiotem kurzym za 3 000 zł/ha.
• W woj. łódzkim rolnik ogłosił, że sprzeda 2,8 ha żyta z trawą do ścięcia na pniu, którą zasiał w październiku roku 2024. Koszt zakupu to 1 600 zł/ha.
• Zdecydowanie najwięcej ogłoszeń dotyczących sprzedaży trawy na pniu dotyczy woj. mazowieckiego. Jeden z rolników proponuje sprzedaż 2 ha trawy z domieszką lucerny w cenie 6 000 zł. Natomiast oferty sprzedaży trawy na pniu do samodzielnego ścięcia i zebrania, która była wcześniej włókowana i nawożona, oscylują w granicach 2 000 zł/ha.
• W woj. podlaskim cena za hektar trawy wynosi ok. 2 000 zł/ha. Oferty sprzedaży żyta na pniu do skoszenia na zielonkę oscylują w granicach 2 600 zł/ha.
• W woj. warmińsko-mazurskim hektar nawożonej trawy na pniu kosztuje ok. 3 000 zł.

Folia do sianokiszonki: jak wybrać, jaka szerokość, grubość i cena?

Oprac. Justyna Czupryniak-Paluszkiewicz

Rolnicy przygotowują się do pierwszego pokosu traw. Ile zapłacą za usługi w połowie maja?

Usługi rolnicze Gózd (Lubelskie):

• opryski około 250 zł/godzinę lub około 80 zł/ha,
• orka 300 – 350 zł/ha,
• talerzowanie250 zł/godzinę,

Newsy i porady dla ekspertów

Newsletter top agrar Polska

Zapisz się

 - wynajem:

• rozsiewacza do wapna 10 zł/t,
• wału łąkowego 50 zł/ha,

- zbiór zielonki:

• przyczepą samozbierającą o pojemności 66 m3 400–500 zł/przyczepę,
• sieczkarnią z transportem 550 zł/ha,
• koszenie łąk 250 zł/ha,
• prasowanie sianokiszonki 40 zł/balot,
• prasowanie siana 30 zł/balot,
• prasowanie sianokiszonki, owijanie własną folią i odwozem do gospodarstwa 70 zł/balot.

Zobacz także: Ile kosztuje siew kukurydzy w 2025 roku i od czego zależy cena?

Usługi rolnicze Goniądz (Podlaskie):

• wywóz obornika rozrzutnikiem o pojemności 20 t 300 zł/ godzinę,
• podsiew traw 200 zł/ha,
• rozsiew wapna 800 zł/ciężarówkę 24 t,
• wypożyczenie rozsiewacza 300 zł/ciężarówkę,
• usługa ładowarką teleskopową 200 zł/godzinę,
• rozsiew nawozów 70 zł/ha,
• rozlewanie RSM 70 zł/ha,
• pakowanie w rękawy pasz objętościowych 30zł/t,
• zbiór traw przyczepami KRONE ZX 430 GD 300 zł/przyczepę,
• zbiór zielonki sieczkarnią CLASS JAGUAR 860, z transportem i formowaniem pryzmy – 600 zł/ha,
• zgrabianie zielonki 100 zł/ha,
• formowanie i ugniatanie pryzmy 100 zł/przyczepę.

​Usługi rolnicze Nowy Zglechów (Mazowieckie):

• rozsiew wapna 1200–1500 zł/ciężarówkę 24 t,
• zbiór traw przyczepą 35 m 400 zł/przyczepę,
• formowanie i ugniatanie pryzmy 150 zł/przyczepę,
• prasowanie siana duża kostka 80,90 × 220 cm 35 zł/kostka;

Usługi rolnicze (Mazowieckie):

• zbiór zielonki przyczepą samozbierającą – 300 zł/godzinę.

Usługi rolnicze Piotrków Kujawski (Kujawsko-Pomorskie):

• zbiór zielonki przyczepą samozbierającą z dowozem do 5 km 540 zł/godzina (przyczepa Strautmann Magnon 47 m2 DIN).

Ceny usług rolniczych: ile trzeba zapłacić za orkę i za siew w 2025 roku?

Magdalena Szymańska

Fot: Jan Beba

- W Polsce również na gruntach ornych uprawiane są trawy. Dotychczas jeżeli rolnik na tym samym polu, co roku uprawiał trawę na gruntach ornych, to w 6 roku stawał się on TUZ. W tym roku na podstawie uwag rolników została zmieniona definicja trwałych użytków zielonych. Trawa na gruntach ornych nie staje się z automatu po 5 latach TUZ, jeżeli jest to trawa w siewie czystym lub plantacja nasienna traw - wyjaśniła ekspertka ARiMR. Dodała, że wyróżnia się dwa rodzaje trwałych użytków zielonych – zwyczajne i cenne.

Cennych przyrodniczo TUZ nie można przekształcać czy zaorywać. Jeśli rolnik to zrobi, to zmniejszona będzie płatność ze względu na warunkowość środowiskową, a ponadto rolnik ma obowiązek przywrócenia łąki czy pastwiska.

- Dotyczy to wyznaczonych trwałych użytków zielonych. Zwykłe TUZ może przyorać i zmienić sposób ich użytkowania - dodała Jolanta Dobiesz. 

Dopłaty bezpośrednie 2025: czy późne złożenie wniosku uchroni rolników przed kontrolą?

Zróżnicowana struktura upraw w ekoschemacie

Rolnicy zastanawiają się również czy w tym roku trzeba deklarować zróżnicowaną strukturę upraw na każdej z działek. 

Jak wyjaśniła dyrektor Departamentu Płatności Bezpośrednich ARiMR do tej pory rolnik zaznaczał check box, że chce zawnioskować o płatność do zróżnicowanej struktury upraw, ponieważ to Agencja decydowała czy zostały spełnione warunki. 

- Ten ekoschemat mógł dotyczyć wszystkich działek w gospodarstwie. Natomiast w związku z tym, że jest wprowadzony limit powierzchni w ekoschematach (do 300 ha), to podjęliśmy decyzję, że trudno będzie później wskazywać, który ekoschemat rolnik chciał wybrać. Być może bardziej opłacalne dla rolnika będzie wprowadzenie innych ekoschematów i ubieganie się o płatności do nich, niż zróżnicowana struktura upraw - wyjaśniła specjalistka Agencji. Dodała, że od 2025 r. rolnik sam decyduje na podstawie oceny opłacalności czy ubiegać się o ekoschemat zróżnicowana struktura upraw, na jednej czy wszystkich działkach.

- Rolnik musi sobie wyważyć, co się bardziej opłaca i zaznaczyć to na tych działkach, które mieszczą się w limicie 300 ha. Mamy możliwość wyboru ekoschematów. Ponadto system informuje, jeśli na danej działce jest więcej niż dwa ekoschematy, czy praktyki - podkreśliła Jolanta Dobiesz. 

Dopłaty do ugorowania 2025: jakie stawki i zasady dla obszarów wyłączonych z produkcji?

Raczej małoobszarowo

Jeszcze kilka-kilkanaście lat temu do odchwaszczania lucerny mieliśmy zarejestrowanych więcej substancji. Wśród nich były np. propyzamid czy asulam. Trzeba pamiętać, że substancje zarejestrowane do odchwaszczania lucerny mają zastosowanie małoobszarowe. Wśród nich znajdziemy niektóre preparaty zawierające np.

• pendimetalinę – ma rejestrację powschodową na plantacjach nasiennych, można ją stosować powschodowo od fazy 3. liścia, dawka 1000 g/ha,
• chlomazon – stosujemy go po siewie lucerny w dawce 0,25 l/ha preparatu zawierającego 360 g/l substancji,
• aklonifen – można stosować w fazie 3–5 liści w dawce 200 g/ha,
• dimetenamid-P + pendimetalina – mieszanina fabryczna do zastosowania bezpośrednio po siewie w dawce 4 l/ha (formulacja 462,5 EC).

Letnie zakładanie lucernika: jakie plusy? Plon, pokosy, nawożenie i zabiegi chemiczne

Są jeszcze oczywiście graminicydy:

• propachizafop – od 3. liścia, dawka 0,6–1,5 l/ha (100 g/l substancji, wyższa dawka na perz),
• cykloksydym – od 2. liścia, dawka 1–2 l/ha (100 g/l substancji),
• kletodym – od fazy rozwiniętego drugiego liścia właściwego do fazy, gdy widoczne są pierwsze pąki kwiatowe, dawka 0,8–2 l/ha (120 g/l substancji, wyższa dawka na perz),
• chizalofop-p etylu – stosowanie od 3. Liścia lucerny, dawka 1–3 l/ha (formulacja 50 g/l).

Chwasty pasożytnicze

W lucernie występują dość rzadko spotykane chwasty pasożytnicze, jak np. kanianka koniczynowa i wonna. Tych chwastów nie zwalczymy chemicznie. Jeśli wystąpią placowo, to jak zaleca metodyka integrowanej produkcji lucerny, w tym miejscu lucernę należy zniszczyć, a glebę głęboko przekopać.

Lucernę można też odchwaszczać mechanicznie, jeśli posiejemy ją w szerszych międzyrzędziach. Jeśli chodzi o zwalczanie chwastów wieloletnich, to chemicznie również nie podziałamy. Plus jest taki, że są one najczęściej wyższe od lucerny i wyrastają ponad łan. Możliwe jest jedynie ich ręczne usunięcie.

O zakładaniu lucernika rozmawialiśmy z Grzegorzem Przeździeckim z miejscowości Lendowo Budy  w woj. podlaskim.

Zakładając lucernik, musimy myśleć o wielu rzeczach, także o środkach ochrony roślin która była stosowana wcześniej na polu w przedplonie. Lucerna jest bardzo wrażliwa na sulfonylomocznik oraz chlorsulfuron.

- Staram się unikać tych substancji, uprawiając wcześniej zboża. Najczęściej staram się zakładać lucernik po zbożach ozimych. Jestem też zwolennikiem siewu letniego, mniej więcej na przełomie lipca i sierpnia- zaznacza Grzegorz Przeździecki. - Obserwuję wtedy prognozy pogody i staram się posiać rośliny po deszczu aby w glebie była wilgoć.

W kwestii doboru roślin Grzegorz Przeździewski korzysta z doświadczenia profesora Łyszczarza, który jak zaznacza, jest dla niego wzorem i wsparciem.  Przed rozpoczęceim przygody z lucerną powierzchnia uzytków zielonych wynosiła aż 50 ha, a przy wiedzy i doświadczeniu profesora, stado bydła liczące 250 sztuk, potrzebuje aktualnie ich lekko ponad 20 ha i 10 ha traw. Mniejsza powierzchnia uprawy o lepszej wydajności.

Zobacz ...

Newsy i porady dla ekspertów

Newsletter top agrar Polska

Zapisz się

Aby osiągnąć zamierzone cele, ważne ejst nie tylko usuniecie szkód wyrządzonych w czasie zimowym, ale równiez ukeirunkowane nawożenie i wapnowanie, które ma na celu poprawę jakości gleby, a także regulację pH. 

Więcej o wapnowaniu przeczytasz TUTAJ:

• Jaki nawóz wapniowy wybrać? Jakie wapno na trwałe użytki zielone?
• Kiedy wapnować TUZ? Jaki jest najlepszy termin na wapnowanie?
• Zasady wapnowania TUZ i dawki nawozów wapniowych

Zimowe szkody na TUZ

Na trwałych użytkach zielonych jedną z chorób, którą możemy obserwować, jest pleśń śniegowa Microdochium nivale. Szczególnie gatunki traw, które zabierają w swoim składzie więcej cukru i biała są narażone na atak tego patogenu.

Problemem może okazać się również wzmożona aktyw...

Termin i dawka gnojowicy

Trzeba pamiętać, że nawożenie nią niesie ze sobą ryzyko związane z wytworzeniem się warunków beztlenowych przy zbyt dużej dawce tego nawozu. Dzieje się tak zwłaszcza na glebach cięższych, zwięzłych oraz w przypadku wystąpienia silnych opadów po zastosowaniu dużych dawek gnojowicy. Wtedy woda z gnojowicy wypiera powietrze z gleby, mikroorganizmy glebowe zużywają resztki tlenu i w efekcie powstają warunki beztlenowe. Jeśli panują one przez dłuższy czas, z runi mogą wypadać szlachetne gatunki traw i bobowatych (motylkowatych).

Newsy i porady dla ekspertów

Newsletter top agrar Polska

Zapisz się

Istotne jest, aby nie stosować gnojowicy zbyt późno, aby między zastosowaniem a zbiorem pokosu pozostało jeszcze wystarczająco dużo czasu. Między nimi powinny upłynąć co najmniej 3–4 tygodnie. Przy aplikacji należy zwracać uwagę na nacisk redlic. Gnojowicę należy umieszczać bezpośrednio na glebie między roślinami.

Przy technice węży wleczonych należy stosować nawóz na możliwie niskich roślinach, aby w jak najmniejszym stopniu je zanieczyszczać. Zalecana jest wysokość runi od 7 do 15 cm. Nawet w przypadku technologii bezpośredniej aplikacji do gleby należy unikać zabiegu w zbyt wysokiej runi.

Optymalna dawka jednorazowa gnojowicy to maksymalnie 15–20 m3/ha. Więcej można zastosować tylko wtedy, gdy nawóz jest bardzo rzadki. Szczególnie w przypadku większego udziału grubszych włókien należy rozłożyć ilość nawozu na cały rok w mniejszych dawkach (lepiej cztery razy 10 m3/ha niż dwa razy 20 m3/ha).

Zobacz także: Ile gnojowicy dać na hektar pod kukurydzę?

Bez strat amoniaku

Technika węży wleczonych i płóz oraz metoda aplikacji wgłębnej bezpośrednio do gleby są uznawane za metody ograniczające emisję amoniaku. Z danych przedstawionych przez Bawarskie Państwowe Centrum Badawcze ds. Rolnictwa wynika, że aplikacja za pomocą węży wleczonych ograniczała średnio straty amoniaku o ok. 35%, płóz wleczonych o ok. 64%, a aplikacja wgłębna o ok. 80%.

W tych rozwiązaniach nawozy są stosowane na mniejszej powierzchni niż w przypadku stosowania powierzchniowego wachlarzowego. Ze względu na mniejszą powierzchnię kontaktu, mniej amoniaku (NH3) jest uwalniane do atmosfery. Oznacza to tym samym, że więcej cennego, dostępnego dla roślin azotu amonowego zostaje przez nie wykorzystane.

Należy jednak pamiętać, że w produkcji pasz priorytetem w żywieniu zwierząt jest uzyskanie paszy jak najlepszej jakości, bezpiecznej pod względem fitosanitarnym – bez zabrudzeń. Dotyczy to także powierzchni paszowej nawożonej płynnymi (lub stałymi) nawozami naturalnymi, zwłaszcza jeśli ma to miejsce kilkakrotnie podczas wegetacji.

Do tej pory nie ma niezbitych dowodów na to, że pasowa technologia aplikacji nawozów zanieczyszcza paszę na użytkach zielonych w większym stopniu niż technologia rozbryzgowa. Zła higiena paszy jest raczej spowodowana błędami w zarządzaniu nawozami naturalnymi, pielęgnacji darni lub technice zbioru, których oczywiście należy unikać. Każda technologia aplikacji płynnych nawozów naturalnych ma swoje zalety i wymagania do jej optymalnego wykorzystania. Należy je dokładnie rozważyć przed wyborem i zakupem danego rozwiązania tak, aby jak najlepiej dopasować je do warunków gospodarstwa.

gnojowica TUZ

FOTO: Walerowska

Jakie opcje na TUZ?

Najbardziej rozpowszechnioną metodą jest wykorzystywanie wozów asenizacyjnych aplikujących gnojowicę powierzchniowo – metodą rozbryzgową. Zaletą nowoczesnych wozów asenizacyjnych jest jednak możliwość wymiany osprzętu służącego do rozprowadzania gnojowicy. Poniżej przedstawiono rozwiązania, jakie są dostępne na użytkach zielonych:

• system węży wleczonych: węże mogą być dodatkowo zakończone płozami i/lub specjalnymi końcówkami, umożliwiającymi rozprowadzanie gnojowicy u podstawy roślin, co ogranicza zanieczyszczenie runi;
• płozy wleczone: wleczone po powierzchni płozy (nazwa elementu roboczego w zależności od producenta to także: lemiesz, stopka, łyżwa, redlica) tworzą w glebie niewielkie bruzdy o głębokości do 3 cm, w które wprowadzana jest gnojowica. Dociskana sprężyną do podłoża płoza rozgarnia na boki pędy roślinności łąkowej, co ogranicza jej zanieczyszczenie gnojowicą;
• aplikator doglebowy szczelinowy (tarczowy): elementami roboczymi aplikatora są płaskie, gładkie tarcze tworzące w darni (glebie) nacięcia głębokości 6–10 (15) cm, w które aplikowany jest nawóz. W niektórych rozwiązaniach stosuje się dodatkowe rolki dociskowe, zamykające powstałą szczelinę. Aplikatory takie przeznaczone są przede wszystkim na użytki zielone, ale można je także stosować na ściernisku.

Terminy nawożenia azotem - obornik i gnojowica. Od kiedy?

Pasza czysta jak łza

Z punktu pozyskania paszy jak najlepszej jakości pod względem żywieniowym, niezwykle istotne jest zminimalizowanie przedostawania się pozostałości gnojowicy do paszy. Poniżej aspekty, na które trzeba zwrócić szczególnie uwagę:

• zawartość suchej masy: przed rozprowadzeniem należy zhomogenizować płynną gnojowicę. Szczególnie latem warto ją rozcieńczać wodą (deszczówką lub wodą technologiczną) – im rzadsza, tym lepiej. Należy dążyć do uzyskania zawartości suchej masy poniżej 5%. W przypadku wysokiego udziału włókien w nawozie (np. ściółka ze słomy z obór na głębokiej ściółce) należy zwrócić w przyszłości uwagi na wybór ściółki i optymalizację procesu trawienia włókna przez krowy w paszy. Fermentacja gnojowicy w biogazowniach zmniejsza zawartość suchej masy;
• warunki pogodowe i glebowe: lepiej powstrzymać się od wywożenia gnojowicy w czasie suchej i ciepłej pogody, ponieważ twarde i wyschnięte pasy nawozu nie rozpuszczają się łatwo. Mogą one rosnąć w górę wraz z rozwojem i wzrostem runi. Jeśli powierzchnia gleby jest bardzo sucha lub jeśli gleba jest zbyt mokra, gnojowica gorzej wchłania się w glebę, zwłaszcza jeśli nie jest zbytnio rozcieńczona. Należy również uważać przy wilgotnych lub mokrych glebach i dużym obciążeniu osiowym: jeśli rośliny są wciśnięte w wilgotną glebę, to nawóz z trudem wnika pomiędzy nie. Im gęstszy jest nawóz, tym ważniejsze jest, aby między jego zastosowaniem a zbiorem pokosu wystąpiły wystarczające opady (80–100 mm). Idealne warunki do aplikacji to chłodne temperatury, zachmurzone niebo, możliwie sucha gleba i lekki deszcz w trakcie lub po aplikacji;
• zbiór: ważna jest odpowiednia wysokość cięcia, najlepiej między 6 a 7 cm. Dzięki temu resztki włókien pozostają na powierzchni. W suchych stanowiskach należy w razie potrzeby kosić wyżej. Jeśli w kolejnych dniach po nawożeniu nie będzie padać, należy podczas następnego koszenia sprawdzić, czy nie ma pozostałości nawozu.

W przypadku obecności resztek (pasy gnojowicy) lepiej jest ustawić wysokość koszenia na co najmniej 7 cm. Przetrząsacze karuzelowe i glebogryzarki powinny być tak ustawione, aby zęby w żadnym przypadku nie dotykały ziemi.

Nowe wozy asenizacyjne Fliegl Top Line Plus z ISOBUS i turbonapełniaczem

Dzieląc nawozy wapniowe, kierujemy się kryteriami takimi jak: skład chemiczny, szybkość działania, pochodzenie.

Newsy i porady dla ekspertów

Newsletter top agrar Polska

Zapisz się

Podział ze względu na skład chemiczny:

• wapniowe – zawierające związki wapnia,
• wapniowo-magnezowe – zawierające związki wapnia i magnezu,
• wapniowo-krzemianowe – zawierające wapń oraz krzemiany,
• wapniowo-magnezowo-krzemianowe – zawierające wapń, krzemiany oraz magnez.

Te nawozy mogą występować w formie:

• tlenkowej (CaO, CaO+MgO),
• węglanowej (CaCO3, CaCO3+MgCO3),
• mieszanej (węglanowo-tlenkowej),
• wodorotlenkowej (Ca(OH)2, Mg(OH)2).

Zobacz także: Kiedy wapnować TUZ? Jaki jest najlepszy termin na wapnowanie?

Podział ze względu na szybkość działania: 

• szybko odkwaszających glebę – formy tlenkowe i wodorotlenkowe,
• wolno odkwaszające – formy węglanowe i krzemiany.

Podział ze względu na pochodzenie:

• nawozy pochodzące z produkcji podstawowej oraz kopaliny, które produkowane są ze złóż, zawierających minerały wapnia lub wapnia oraz magnezu.
• drugą grupą są nawozy z pozysku - powstają one z produktów ubocznych z przemysłu budowlanego, czy chemicznego, a także energetycznego, górniczego itd.

Zasady wapnowania TUZ i dawki nawozów wapniowych

Jakie wapno wybrać do wapnowania TUZ?

Na użytki zielone najlepiej zastosować wapno w formie węglanowej. Można taki nawóz stosować na glebach mineralnych oraz organicznych. Działania nawozów w takiej formie działa powolnie i długotrwale.

Na gleby lekkie z kolei nie są zalecane nawozy z formą tlenkową, ponieważ mogą one spowodować zbyt gwałtowną zmianę ich odczynu oraz zbyt szybki rozkład substancji organicznej, co mogłoby wpłynąć niekorzystnie na rozwój i plonowanie runi. Formy tlenkowej nie zaleca się również w stosowaniu bezpośrednio na powierzchnię zadarnioną, ze względu na możliwość wywołania uszkodzeń.

Do odkwaszania wszystkich rodzajów gleb na użytkach zielonych zaleca się stosowanie nawozów wapniowych mieszanych - węglanowo-tlenkowych. Dopuszczone są one również na gleby zwięzłe gliniaste.

Zalecane na użytki zielone są nawozy, jak:

• dolomit - trzeba pamiętać, że efekt jego działania jest widoczny dopiero po upływie 2-3 lat, a rezultat będzie utrzymywał się przez dłuższy czas.
• kreda jeziorna - charakteryzuje się dość szybkim działaniem, przez co efekt odkwaszający jest szybki, ale ma krótszy okres działania i po kilku latach zabieg wapnowania należy powtórzyć.
• nawozy wapniowe węglanowe granulowane.

Terminy nawożenia trwałych użytków zielonych. Kiedy stosować nawozy?

Jak wapnować w systemie ekologicznym?

Aby poprawić odczyn gleby w systemie ekologicznym, głównie stosuje się obornik oraz komposty. Jeżeli mamy do czynienia z glebami bardzo kwaśnymi, których pH wynosi poniżej 5, wtedy należy zastosować np. mączkę wapienną, nawozy wapniowo-magnezowe, jak dolomit, wapno magnezowe węglanowe lub krzemianowe.

Bernat Patrycja

na podst. szkolenia: Nawożenie TUZ w różnych systemach użytkowania, w tym wapnowanie dr inż. Anna Paszkiewicz-Jasińska

Fot: Katarzyna Sierszeńska

Wapnowanie jest zabiegiem, który ma przede wszystkim obniżyć kwasowość gleby, a przeprowadzony racjonalnie może przynieść wiele korzyści na trwałych użytkach zielonych. Jakie dawki nawozów wapniowych stosować na TUZ? O tym pisaliśmy TUTAJ: Zasady wapnowania TUZ i dawki nawozów wapniowych

Termin wapnowania TUZ

Ważnym zabiegiem w odkwaszaniu gleb na użytkach zielonych jest dobór właściwego terminu wykonania wapnowania.

Wapnowanie na TUZ zalecane jest poza okresem wegetacyjnym, a najlepszy termin to okres późnojesienny, zaraz po zebraniu ostatniego pokosu lub po zakończeniu wypasu.

Co daje jesienne wapnowanie?

Wykonanie jesiennego wapnowania ma na celu stymulację procesów regeneracji systemu korzeniowego, a także wpływa na wytwarzanie nowych źdźbeł.

Terminy nawożenia trwałych użytków zielonych. Kiedy stosować nawozy?

A wapnowanie wiosną?

Jesień to nie jedyny termin na wapnowanie, zabieg ten może być również wykonany w okresie wczesnej wiosny zaraz po ustąpieniu wody zalewowej, a przed ruszeniem wegetacji.

Zabieg wapnowania, aby nie marnować wjazdu na łąkę, można połączyć również z podsiewem, czy z tzw. pełną uprawą, która pozwoli na dokładne wymieszanie nawozu z glebą.

Podsiew łąki nawet późną jesienią

Bernat Patrycja

na podst. szkolenia: Nawożenie TUZ w różnych systemach użytkowania, w tym wapnowanie dr inż. Anna Paszkiewicz-Jasińska

Fot: Katarzyna Sierszeńska

Newsy i porady dla ekspertów

Newsletter top agrar Polska

Zapisz się

Terminy nawożenia TUZ

Nawożenie mineralne na TUZ wykonuje się w trzech okresach:

• wiosna - przed ruszeniem wegetacji,
• po pierwszym i drugim pokosie,
• po trzecim pokosie - koniec okresu wegetacji.

Zobacz także: Wpływ nawożenia na jakość i strawność pasz z TUZ. Jak ważny jest azot?

Rodzaj nawozu i na co wpływa?

Terminy nawożenia trwałych użytków zielonych

Wapno czy kreda – co lepsze? Jak nawozić tanio i skutecznie?

Nawożenie Azotem

Azot w nawożeniu przedewszytskim jest czynnikiem plootwórczym - wchodzi w organiczne połączenia m.in. białek konstytucyjnych i zapasowych, kwasów nukleinowych, a także jest składnikiem innych związków organicznych, tj. chlorofil, alkaloidy, aminy.

Planowana dawka azotu w nawożeniu powinna być podzielona na tyle części ile planujemy zebrać pokosów: 

• pod pierwszy wiosenny pokos - około 40-50% rocznej dawki,
• pod drugi odrost - 30-35%,
• pod trzeci odrost - 20-25%.

Nawożenie azotem TUZ

FOTO: ITP-PIB

Nawożenie fosforem

Fosfor w nawożeniu odgrywa bardzo ważną rolę w metabolizmie roślin. Bierze udział w procesie:

• oddychania,
• fotosyntezy,
• w metabolizmie tłuszczów,
• przemianach azotowych,
• korzystnie oddziałuje na gospodarkę wodną.

- Dawki nawożenia łąk położonych na glebach organicznych i ubogich w fosfor powinny wynosić około 40-60 kg P ha-1 rok-1. W warunkach gleb o średniej i dużej zasobności w fosfor zaleca się stosować dawkę 30-40 kg P ha-1 rok-1 - podaje dr inż. Anna Paszkiewicz-Jasińska.

Nawożenie fosforem TUZ

FOTO: ITP-PIB

Nawożenie potasem

Potas w nawożeniu odpowiada za regulację gospodarki wodnej w roślinie, wpływa na aktywność enzymów, wywiera korzystny wpływ na przebieg fotosyntezy i wzrost zawartości węglowodanów.  Dawkę potasu w okresie wegetacji należy dzielić na części w ilości po 40 kg K ha-1.

Nawożenie potasem TUZ

FOTO: ITP-PIB

Bernat Patrycja

oprac. na podst szkolenia: Nawożenie TUZ w różnych systemach użytkowania, w tym wapnowanie dr inż. Anna Paszkiewicz-Jasińska

Fot: Walerowska

Firma Barenbrug obchodzi w tym roku 120 lat istnienia na rynku. Rocznica stała się okazją do zaprezentowania aż 8 nowych mieszanek pastewnych. To prawdziwa rewolucja w portfolio firmy.

Zobacz też: Podsiew łąki nawet późną jesienią

– Obecnie firma zatrudnia ponad 950 pracowników na 5 kontynentach w 22 krajach świata i ma swoje centra badawcze i rozwojowe na wszystkich kontynentach, a Polska staje się dla nas najważniejszym rynkiem w Europie – podkreślał Jan Haalboom, odpowiedzialny za marketing i sprzedaż w Barenbrug Holland. 

Jak mieszanki Barenbrug pomagają hodowcom radzić sobie z suszą?

W tworzeniu nowego portfolio firma brała pod uwagę takie aspekty, jak m.in. wysoka strawność mieszanek, dbałość o glebę, wykorzystanie dobroczynnego działania koniczyny oraz lucerny, dostarczenie klientom skutecznych rozwiązań na czas suszy, a także dbałość o wysoką zawartość białka – kluczowego parametru dla hodowców.

– Przyszłość uprawy mieszanek pastewnych i tym samym gospodarstw mlecznych tkwi w różnicowaniu mieszanek dostosowanych do różnych typów gleb i zmieniającego się klimatu – podkreślał Piotr Kowalski z Barenbrug Polska, prezentując 6 nowych mieszanek traw pastewnych (Tornado, Alfa Value, Topgraze, Vital, Renegaide i Topsilo) oraz 2 mieszanki koniczyn (Duet i Quartet). 

Nowe mieszanki pastewne Barenbrug. Które warto wybrać?

Poniżej składy gatunkowe nowych mieszanek:

• Alfa Value: lucerna siewna (65%), koniczyna czerwona (10%), koniczyna aleksandryjska (5%), kostrzewa trzcinowa miękkolistna (20%);
• Topgraze: życica trwała 2N (35%), życica trwała 4N (20%), kostrzewa łąkowa (25%), tymotka łąkowa (10%), koniczyna biała (10%)/;
• Topsilo: życica trwała 4N (30%), życica trwała 2N (20%), kostrzewa trzcinowa miękkolistna (35%), koniczyna czerwona (10%), koniczyna biała (5%);
• Renegaide: kostrzewa trzcinowa miękkolistna (35%), kupkówka pospolita (20%), życica trwała 4N (15%), stokłosa pręcikowa (30%);
• Vital: życica trwała 4N (15%), kostrzewa trzcinowa miękkolistna (85%);
• Tornado: życica wielokwiatowa 4N (50%), życica wielokwiatowa 2N (30%), życica mieszańcowa (20%);
• HorseMaster RPR: życica trwała (odmiana o niskiej zawartości fruktanów) 30%, życica trwała (samoregenerująca się odmiana zadarniająca RPR) 20%, wiechlina łąkowa (20%), kostrzewa czerwona (15%), tymotka łąkowa (15%);
• Duet Yellow Jacket: koniczyna czerwona diploidalna (50%), koniczyna czerwona tetraploidalna (20%), koniczyna biała wielkolistna (30%);
• Quartet Yellow Jacket: koniczyna biała wielkolistna (30%), koniczyna biała średnio listna (50%), koniczyna biała drobnolistna (20%).

W ofercie Barenbrug pozostają nadal mieszanki: B&G 13 Poplon, ProtaFix, Alfa Comfort, Lucerna Yellow Jacket, mieszanka poplonowa NemaProtect.

Oprócz całkiem nowych składów gatunkowych mieszanek firma zaprezentowała także nową szatę opakowań.

FOTO: AgroHorti Media

Dobrze przeprowadzony zabieg wapnowania przynosi wiele korzyści:

• poprawa właściwości fizycznych,
• chemicznych i biologicznych gleby - m.in. struktury gleby,
• zwiększenie przyswajalność składników pokarmowych - szczególnie fosforu,
• zmniejszenie zwartości w glebie szkodliwych dla roślin jonów glinu i manganu,
• zwiększenie liczebność i aktywność pożądanej mikroflory i fauny.

Zobacz także: Potrzeby nawozowe trwałych użytków zielonych. Kiedy i w jakiej formie nawozić TUZ?

Dodatkowo trzeba pamiętać, że optymalizacja pH gleby jest niezbędnym warunkiem do uzyskania wysokiej efektywności wykonywanych zabiegów pratotechnicznych, które wykonywane są na użytkach zielonych.

Newsy i porady dla ekspertów

Newsletter top agrar Polska

Zapisz się

Zasady wapnowania TUZ

Przy wapnowaniu trwałych użytków zielonych ważne są zasady:

• zabieg regulujący odczyn gleby powinno przeprowadzić się, gdy w runi dochodzi do takich zjawisk jak:
• powolny wzrost runi w okresie wiosennym,
• wypadanie gatunków typowych dla danego zbiorowiska trawiastego,
• mała modulacja (tworzenie brodawek) korzeni roślin bobowatych,
• postępujący spadek plonu, niezależnie od warunków pogodowych,
• pojawienie się w runi gatunków acidofilnych (np. kłosówki miękkiej, szczawiu polnego, skrzypu polnego).

Niezależnie od zidentyfikowanych zjawisk zachodzących w runi, próbki gleby powinny być pobierane nie rzadziej niż co 4-5 lat.

Wpływ nawożenia na jakość i strawność pasz z TUZ. Jak ważny jest azot?

Dawki nawozów wapniowych na TUZ

W Polsce dawki wapna oblicza się na podstawie wartości pH mierzonego w 1 M KCl, zawartości próchnicy wyrażonej w procentach węgla w glebie (C, %). W miarę wzrostu udziału próchnicy przy danej wartości pHKCl, dawki wapna niezbędne do uzyskania optymalnego odczynu zwiększają się.

Dawki wapnowania

FOTO: ITP-PIB

Dawki wapnowania TUZ c.d.

FOTO: ITP-PIB

Dawki wapnowania TUZ c.d. 2

FOTO: ITP-PIB

Bardzo ważnym elementem jest termin wykonania zabiegu wapnowania. A o tym napiszemy już w kolejnym artykule! 

Bernat Patrycja

na podst. szkolenia: Nawożenie TUZ w różnych systemach użytkowania, w tym wapnowanie dr inż. Anna Paszkiewicz-Jasińska

Fot: Katarzyna Sierszeńska

Nawożenie łąk, tak jak przy każdej innej uprawie ma na celu przede wszystkim dostarczenie podstawowych składników mineralnych.

Newsy i porady dla ekspertów

Newsletter top agrar Polska

Zapisz się

Nawożenie na łąkach stosuje się w trzech terminach:

• wiosną - przed ruszeniem wegetacji,
• po pierwszym i drugim pokosie,
• po trzecim pokosie na koniec wegetacji.

Zobacz także: Wpływ nawożenia na jakość i strawność pasz z TUZ. Jak ważny jest azot?

Dawki azotu na łąki

Azot jak wiadomo jest głównym składnikiem plonotwórczym, który nie może być pominięty w planowaniu odpowiedniego nawożenia.

- Nawożenie azotem powinno być także oparte na zasadzie zwrotu składników pokarmowych wynoszonych z plonami w kolejnych odrostach runi (np. z plonem 5-6 ton suchej masy z 1 ha wynoszonych jest około 140-190 kg azotu, to taka sama ilość azotu powinna zostać dostarczona w formie nawozu) - zaznaczyła dr inż. Anna Paszkiewicz-Jasińska.

Natomiast, jeżeli chodzi o łąki, które położone są na glebach organicznych, można zastosować niższe dawki azotu nawet o 30%.

Dawka azotu powinna być podzielona, na tyle części ile będzie zbieranych pokosów.

• pod pierwszy wiosenny pokos - około 40-50% rocznej dawki,
• pod drugi odrost - 30-35%,
• pod trzeci odrost - 20-25%.

Nawożenie łąk azotem

FOTO: ITP-PIB

Dawki fosforu na łąki

Rola fosforu to głównie wpływ na metabolizm rośliny, a dawki nawozu fosforowego powinny być uzależnione od zasobności gleb w ten składnik

- Dawki nawożenia łąk położonych na glebach organicznych i ubogich w fosfor powinny wynosić 40-60 kg P ha-1 rok-1. W warunkach gleb o średniej i dużej zasobności w fosfor zaleca się stosować dawkę 30-40 kg P ha-1 rok-1. Do nawożenia trwałych użytków zielonych fosforem na glebach o odczynie obojętnym i lekko kwaśnym najlepsze są superfosfaty, a na glebach torfowych, kwaśnych, o dużym uwilgotnieniu - mączki fosforytowe - zaznacza dr inż. Paszkiewicz-Jasińska. 

Pamiętajmy, że nawożenie fosforem powinno być jednorazowe w dawce rocznej, wiosną lub jesienią. 

Nawożenie łąk fosforem

FOTO: ITP-PIB

Dawki potasu na łąki

Potas z kolei odpowiada za regulację gospodarki wodnej w roślinie, na proces fotosyntezy oraz wzrost węglowodanów.  Dawkę potasu w okresie wegetacji należy dzielić na części w ilości po 40 kg K ha-1.

Nawożenie łąk potasem

FOTO: ITP-PIB

Wpływ nawożenia na jakość i strawność pasz z TUZ. Jak ważny jest azot?

Bernat Patrycja

Źródło: Nawożenie TUZ w różnych systemach użytkowania, w tym wapnowanie dr inż. Anna Paszkiewicz-Jasińska

Fot: Wójcik/ Kowalska

Pasze objętościowe, które pozyskujemy z runi z trwałych użytków zielonych, dzielimy na: 

• Pasze świeże:
  - zielonka pastwiskowa,
  - zielonka łąkowa.
• Pasze konserwowane 
  - sianokiszonki.

Co określa jakość paszy?

Aby dobrze określić jakość paszy, trzeba do tego podejść od trzech stron. Pierwszą wartością, która określa wartość paszy, jest wartość pokarmowa, czyli zawartość składników pokarmowych, którą wyraża się ilością danego składnika na jednostkę wagową paszy. Kolejna jest wartość odżywcza, czyli zawartość składników strawnych, wchłanianych w przewodzie pokarmowym i wykorzystywanych w procesach metabolicznych.

Zobacz także: Potrzeby nawozowe trwałych użytków zielonych. Kiedy i w jakiej formie nawozić TUZ?

Trzecia i ostatnia jest przydatność żywieniowa, która zależy od:

• wartości pokarmowej,
• strawności,
• wartości energetycznej,
• działania dietetycznego,
• smakowego,
• zawartości substancji antyodżywczych,
• wpływu na jakość produktów odzwierzęcych i oddziaływania na organizm zwierzęcy.

Kolejny podział: 

• Zawartość składników pokarmowych:
  białko ogólne,
  włókno surowe,
  tłuszcz surowy,
  składniki mineralne.
• Strawność składników pokarmowych:
  - rozkładalność żwaczowa paszy, w tym białka,
  - synteza białka mikrorganizmów żwacza (BTJN i BTJE)
• Czystość mikrobiologiczna:
  - Escherichia coli,
  - Listeria monocytogenes,
  - Salmonella sp.
  - Grzyby pleśniowe (mykotoksyny),
  - inne.

Sorgo i kukurydza na kiszonkę dla bydła. Jak wyglądały tegoroczne zbiory? [Reportaż]

Natomiast miernikiem jakości pasz objętościowych dla bydła są nastepujące wskaźniki: zawartość suchej masy, zawartość N-ogólnego (białko ogólne), zawartość białka paszy trawionego jelitowo, zawartość białka mikrobiologicznego ze względu na dostępność energii (BTJME) i ze względu na dostępność azotu (BTJMN), zawartość energii netto laktacji i energii netto żywca (JPM i JPZ), wartość wypełnieniowa paszy, zawartość węglowodanów strukturalnych (NDF i ADF) struktura fizyczna (w przypadku paszy TMR i PMR)

Jakie makoroelementy powinna zawierać pasza z TUZ?

Aby bydło było dobrze odżywione, pasza powinna zawierać szereg makroelementów, jednak nie każdego makroelementu obecność jest pożądana. Aby wiedzieć jakie makroelementy i w jakich ilościach powinny być zawarte w paszy objętościowej, warto zaznajomić się z normami zawartości makroelementów w paszy z TUZ.

Normy zawartości makroelementów w paszy z TUZ

FOTO: ITP-PIB

Jakie czynniki warunkują wartość paszy? 

Na wartość paszy ma również wpływ faza rozwojowa rośliny w trakcie zbioru, pokosu, a także warunki pogodowe jak temperatura czy opady deszczu. Na wartość wpływa także zasobność gleby oraz nawożenie. Skład botaniczny mieszanki, technologia zbioru i konserwacji, a także sposób magazynowania i skarmiania.

Jak azot wpływa na jakość paszy?

Azot, jako pierwiastek plonotwórczy ma duży wpływ na jakość paszy, przede wszystkim na fizyczną wartość plonu. Nieodpowiednie i błędne nawożenie azotem może wpłynąć na uproszczenie składu botanicznego runi i wyeliminować gatunki ekstensywne, takie jak zioła i bobowate. Azot wpłynie także na zmiany w morfologii roślin, czyli na wzrost udziału liści, kosztem pędów rośliny, co przełoży się na wzrost strawności paszy.

Wpływ wzrastających dawek nawozów azotowych na zawartość składników pokarmowych

Wpływ wzrastających dawek nawozów azotowych na zawartość składników pokarmowych

FOTO: ITP-PIB

Wpływ wzrastających dawek nawozów azotowych na współczynniki strawności in vitro suchej masy runi pastwiskowej

Wpływ wzrastających dawek nawozów azotowych na współczynniki strawności in vitro suchej masy runi pastwiskowej

FOTO: ITP-PIB

Wpływ nawożenie azotowego na poziom frakcji azotowych w trawach

Wpływ nawożenie azotowego na poziom frakcji azotowych w trawach

FOTO: ITP-PIB

Podumowująć nawożenie azotem wpływa na wzrost plonu suchej masy, wzrost zawartości N/białka w plonie, gorszą jakość białka, spadek koncentracji cukrów prostych. A także na wzrost pojemności buforowejoraz na do pewnego momentu wzrost, a następnie spadek strawności paszy. 

Bernat Patrycja

Fot: Kolasińska

Źródło: Szkoelnie Instytutu Technologiczno-Przyrodniczego – PIB: „Nowe trendy w nawożeniu trwałych użytków zielonych”, “Nawożenie TUZ w różnych systemach użytkowania, w tym wapnowanie”, dr inż. Anna Paszkiewicz-Jasińska

System nawożenia zrównoważonego zakłada przede wszystkim, że suma wnoszonych składników pokarmowych na pole powinna być równa sumie składników pokarmowych wynoszonych z plonem.

Zobacz także: Podsiew łąki nawet późną jesienią

Każda z roślin uprawnych ma określone swoje potrzeby nawozowe, względem ilości składników pokarmowych.

Potrzeby pokarmowe runi łąkowej w przeliczeniu na 1 t suchej masy to:

• 30 kg azotu (N),
• 4 kg fosforu (P),
• 15 kg potasu (K),
• 6 kg wapnia (Ca),
• 1,5 kg magnezu (Mg),
• 1,5 kg sodu (Na).

Jeżeli znamy ilość wyniesionych składników z 1 t plonu to z zależności od zakładanego plonu, musimy wyliczyć potrzeby pokarmowe, mnożąc pobranie składnika pokarmowego przez przewidywany plon z 1 ha. Kolejnym krokiem jest wyliczenie w warunkach konkretnego pola, z zależności od zasobności gleby.

Newsy i porady dla ekspertów

Newsletter top agrar Polska

Zapisz się

Aby sporządzić plan nawożenia, możemy skorzystać z ogólnie dostępnych aplikacji, które bazują na bilansach.

Nie możemy również zapomnieć o określaniu stanu odżywienia w czasie wegetacji. Aby określić stan odżywienia, możemy wykorzystać trzy metody:

• metodę wizualną,
• polową metodę instrumentalną,
• metodę analizy chemicznej.

Nawożenie TUZ mikroelementami

Na trwałych użytkach zielonych szczególnie często widoczne są niedobory miedzi, cynku, molibdenu oraz kobaltu. Aby uzupełnić niedobory miedzy oraz cynku, możemy zastosować skoncentrowane, jednoskładnikowe nawozy, których podanie starczy nawet na kilka lat. Jeżeli chodzi o mangan i molibden, których dostępność zależy od odczynu gleby, zalecane jest nawożenie dolistne, nawozami w formie chelatów.

Żyto i proso na zielonkę - zabezpieczenie bazy paszowej

Nikiel, sód, glin i selen

Te cztery mikroskładniki to nie wszystko, do korzystnych pierwiastków w nawożeniu TUZ zaliczamy również:

• krzem (Si),
• sód (Na),
• nikiel (Ni),
• glin (Al),
• selen (Se),
• tytan (Ti),
• wanad (V),
• jod (J),
• cer (Ce) i lantan (La).

Stosowanie ich w niewielkich ilościach korzystanie  wpływa na wzrost roślin i ich rozwój, co przekłada się na końcowy większy plon i poprawę jego jakości.

• Pierwiastki te biorą udział w specyficznych przemianach biochemicznych,
• łagodzą skutki stresów biotycznych i abiotycznych, jak susza, wysokie temperatury, zasolenie i inne,
• stymulują pobierania składników pokarmowych.

Bionawozy w nawożeniu TUZ

Bionawozy, czyli praparaty na bazie surowców pochodzenia naturalnego, które mogą być stosowane na TUZ to:

• nawozowe produkty mikrobiologiczne zawierające pojedyncze szczepy mikroorganizmów lub ich konsorcja;
• nawozy aminokwasowe, zawierające hydrolizaty białkowe i/lub wolne aminokwasy, pozyskane z biomasy roślinnej;
• produkty zawierające kwasy huminowe i fulwowe pochodzenia naturalnego, pozyskane z naturalnych surowców oraz kwasy humusowe otrzymane w wyniku procesów biologicznych;
• bionawozy na bazie mikroorganizmów wiążących azot (Azotobacter, Arthrobacter, Azospirillum i inne) i żyjących w pobliżu korzeni roślin wyższych, ale nie zasiedlających roślin, tworzą asocjację ryzosferową;
• produkty zawierające mikroorganizmy mobilizujące fosforany ze źródeł organicznych i nieorganicznych, bakterie z rodzaju Bacillus, grzyby z rodzaju Penicillium, grzyby endomikoryzowe (strzępki w interakcji z korzeniami roślin poprawiają transport składników odżywczych);
• produkty zawierające bakterie mobilizujące potas z rodzajów: Bacillus, Paenibacillus, Acidothiobacillus, Pseudomonas, Burkholderia, grzyby z rodzajów Aspergillus i Penicillium;
• produkty zawierające bakterie produkujące fitohormony, w tym kwas indolilo-3 octowy (IAA), np. Bacillus, Paenibacillus, Pseudomonas i Azotobacter.

Czytaj także: Prowadzenie użytków zielonych - jak uzyskać 5 pokosów rocznie?

W jakiej formie stosować bionawozy na TUZ?

Bionawozy na trwałe użytki zielone mogą być stosowane w dwóch formach, w formie stałej oraz płynnej.

• Bionawozy w formie stałej stosujemy doglebowo. Zawierają one P,K, Ca, S oraz inne makro- mikroelementy, a także witaminy, hormony oraz węgiel organiczny. Stosujemy je wiosną po ruszeniu wegetacji.
• Bionawozy w formie płynnej stosujemy w formie wiosennego oprysku, po ruszeniu wegetacji oraz po pierwszym i lub drugim pokosie.

Bernat Patrycja

fot: Sierszeńska

Źródło: Szkoelnie Instytutu Technologiczno-Przyrodniczego – PIB: „Nowe trendy w nawożeniu trwałych użytków zielonych”, “Nawożenie TUZ w różnych systemach użytkowania, w tym wapnowanie”, dr inż. Anna Paszkiewicz-Jasińska