Hipokalcemia od lat kojarzona jest przede wszystkim z krowami, które po wycieleniu nie są w stanie wstać. Tymczasem współczesne badania pokazują, że kliniczne przypadki to jedynie niewielka część problemu. Nawet 40–50% wieloródek może cierpieć na subkliniczną hipokalcemię, która przebiega bez charakterystycznych objawów. Na jeden przypadek zalegania przypada nawet 8-9 krów z ukrytym niedoborem wapnia.

To właśnie ta grupa odpowiada za największe straty ekonomiczne w stadzie.

Mniej mleka, więcej chorób i słabszy rozród

Niedobór wapnia wpływa nie tylko na metabolizm, ale także na odporność i funkcjonowanie całego organizmu. Krowy z przewlekłą lub opóźnioną hipokalcemią częściej zapadają na zapalenie macicy i przemieszczenie trawieńca, produkują mniej mleka oraz później zachodzą w kolejną ciążę. W praktyce oznacza to wyższe koszty leczenia, większe straty produkcyjne i gorszą opłacalność chowu.

Winny nie jest wapń, lecz nadmiar potasu

Jak wyjaśnia prof. Kowalski, problem najczęściej nie wynika z niedoboru wapnia w dawce. Kluczowe znaczenie ma nadmiar potasu oraz nieprawidłowy bilans kationowo-anionowy (DCAD), który zaburza mechanizmy regulujące gospodarkę wapniową. Dlatego podstawą profilaktyki są odpowiednio zbilansowane dawki dla krów zasuszonych oraz właściwe stosowanie soli anionowych.

Jedno badanie pozwala uniknąć kosztownych błędów

Ekspert zwraca uwagę, że jednym z najprostszych i najbardziej przydatnych narzędzi w ocenie skuteczności profilaktyki jest pomiar pH moczu u krów w ostatnich dniach przed wycieleniem. Badanie trwa zaledwie chwilę, jest niedrogie i pozwala precyzyjnie ocenić, czy dawka soli anionowych jest właściwie dobrana. Dzięki temu można ograniczyć ryzyko zarówno zalegania poporodowego, jak i znacznie częstszej, choć niewidocznej, subklinicznej hipokalcemii.

W najnowszym numerze top agrar w dodatku top bydło prof. Zygmunt M. Kowalski wyjaśnia, dlaczego warto rutynowo oznaczać pH moczu, jak interpretować wyniki oraz w jaki sposób prawidłowo dobrać dawkę soli anionowych, aby skutecznie chronić zdrowie i wydajność krów po wycieleniu.

Opas krów mlecznych poprodukcyjnych stanowi interesującą alternatywę dla klasycznych systemów produkcji wołowiny, szczególnie w warunkach rosnących kosztów produkcji oraz zmiennej dostępności do dobrego materiału do opasu. Jego efektywność ekonomiczna wynika przede wszystkim z faktu, że krowy brakowane są produktem ubocznym sektora mlecznego, a ich wartość wyjściowa jest relatywnie niska w stosunku do potencjału produkcyjnego, jaki mogą jeszcze reprezentować.

Podstawowym źródłem przewagi ekonomicznej tego systemu jest możliwość zwiększenia wartości rzeźnej zwierzęcia poprzez stosunkowo krótki okres intensywnego opasu. W praktyce oznacza to, że przy odpowiednio dobranej strategii żywienia i selekcji zwierząt możliwe jest uzyskanie przyrostu masy ciała rzędu 100–150 kg w ciągu 90–120 dni. Przyrost ten przekłada się bezpośrednio na wzrost masy tuszy oraz – co często równie istotne – poprawę jej klasy handlowej w systemie EUROP. Przejście z klasy P do O lub z O do R wiąże się z wyraźnym wzrostem ceny jednostkowej kilograma tuszy, co znacząco poprawia końcowy wynik ekonomiczny.

Zasady żywienia krów poprodukcyjnych

Po zasuszeniu, podstawowym celem żywienia w opasie krów mlecznych jest uzyskanie trwałego dodatniego bilansu energetycznego, który umożliwi najpierw odbudowę rezerw organizmu, a następnie efektywne odkładanie tkanki tłuszczowej, w tym – w dalszej fazie – tłuszczu śródmięśniowego. W praktyce oznacza to konieczność stosowania dawek pokarmowych o podwyższonej koncentracji energii, przy jednoczesnym zachowaniu odpowiedniego poziomu włókna strukturalnego, niezbędnego do prawidłowego funkcjonowania żwacza.

W początkowej fazie opasu, szczególnie u krów o niskiej kondycji, żywienie powinno mieć charakter adaptacyjno-regeneracyjny. Dawki powinny być oparte na paszach objętościowych dobrej jakości, uzupełnianych umiarkowaną ilością pasz treściwych. Celem tej fazy jest stabilizacja środowiska żwacza, poprawa pobrania paszy oraz stopniowe zwiększanie podaży energii bez ryzyka wystąpienia kwasicy.

W miarę poprawy kondycji ciała oraz adaptacji mikroflory żwacza, możliwe jest przejście do właściwego opasu intensywnego. W tej fazie udział pasz treściwych w dawce powinien być wyraźnie zwiększony, a podstawę żywienia nadal może stanowić kiszonka z kukurydzy jako główne źródło energii. Uzupełnienie dawki stanowią zboża (kukurydza, jęczmień, pszenica) oraz komponenty białkowe, dostosowane do poziomu produkcji i masy ciała zwierząt. Kluczowe znaczenie ma utrzymanie wysokiej koncentracji energii netto, sprzyjającej odkładaniu tłuszczu.

W przypadku krów hf zwiększenie podaży energii nie zawsze przekłada się bezpośrednio na poprawę marmurkowatości mięsa. W pierwszej kolejności energia kierowana jest bowiem na odbudowę tłuszczu zapasowego. Dopiero przy dłuższym opasie oraz stabilnym dodatnim bilansie energetycznym możliwe jest zwiększenie udziału tłuszczu śródmięśniowego. Z tego względu zarówno czas trwania opasu, jak i jego intensywność mają kluczowe znaczenie dla końcowego efektu jakościowego.

Nie tylko energia w dawca

Ważnym elementem żywienia jest również zapewnienie odpowiedniego poziomu białka, składników mineralnych i witamin, które wspierają procesy metaboliczne oraz zdrowotność zwierząt. Niedobory w tym zakresie mogą ograniczać efektywność wykorzystania energii oraz tempo przyrostów. Szczególną uwagę należy zwrócić na bilans białka degradującego się w żwaczu oraz białka chronionego, co ma znaczenie dla efektywności syntezy tkanek.

W końcowej fazie opasu, zwłaszcza u krów o wyższej kondycji, wskazane jest monitorowanie stopnia otłuszczenia i ewentualne ograniczenie nadmiernego odkładania tłuszczu podskórnego. Zbyt długi opas przy wysokiej koncentracji energii może prowadzić do pogorszenia efektywności ekonomicznej oraz obniżenia wartości handlowej tuszy.

W praktyce opas krów poprodukcyjnych powinien być procesem dynamicznym, dostosowywanym do zmieniającego się stanu fizjologicznego zwierząt. Kluczowe znaczenie ma właściwe przejście między fazą regeneracyjną a intensywną, utrzymanie stabilnych warunków w żwaczu oraz zapewnienie odpowiedniego poziomu energii w całym okresie tuczu (tab. 1.).

FOTO:

Efekty ekonomiczne opasu

Często niedocenianym elementem wpływającym na efektywność ekonomiczną opasu krów mlecznych poprodukcyjnych jest możliwość wysokiej rotacji stanowisk produkcyjnych. Ze względu na relatywnie krótki opas, trwający najczęściej 90–120 dni, jedno stanowisko w oborze może być wykorzystane nawet 3–4 razy w ciągu roku. Efektem jest intensywniejsze wykorzystanie budynków, lepsze rozłożenie kosztów stałych oraz możliwość zwiększenia całkowitej produkcji przy niezmienionych zasobach infrastrukturalnych.

Z ekonomicznego punktu widzenia oznacza to, że dochód generowany przez jedno stanowisko może być wielokrotnie wyższy niż w systemach o długim cyklu produkcyjnym, pod warunkiem zachowania wysokiej efektywności opasu i sprawnej organizacji produkcji. W konsekwencji rotacyjny charakter opasu krów poprodukcyjnych stanowi jeden z kluczowych czynników decydujących o jego konkurencyjności względem innych kierunków produkcji wołowiny.

Istotnym elementem kalkulacji jest również fakt, że koszt utrzymania krowy w opasie jest w przeliczeniu na jednostkę przyrostu często niższy niż w przypadku młodego bydła opasowego. Wynika to z relatywnie wysokiego pobrania paszy oraz zdolności dorosłych zwierząt do szybkiego odkładania tkanki tłuszczowej w warunkach dodatniego bilansu energetycznego.

Na wynik ekonomiczny wpływa również długość opasu. Zbyt krótki okres tuczu nie pozwala na uzyskanie pełnego efektu przyrostowego i jakościowego, natomiast nadmierne jego wydłużenie prowadzi do nieefektywnego odkładania tłuszczu podskórnego oraz pogorszenia relacji kosztów do uzyskiwanych przychodów. W praktyce optymalny okres opasu mieści się najczęściej w przedziale 90–120 dni, choć w przypadku młodszych krów, w tym pierwiastek, może być wydłużony w celu poprawy jakości mięsa.

Istotnym czynnikiem jest również koszt paszy, który stanowi największy udział w całkowitych kosztach produkcji. Systemy oparte na wysokiej koncentracji energii, w tym dawki z dużym udziałem pasz treściwych lub suchego TMR, umożliwiają uzyskanie wysokich przyrostów, ale wymagają kontroli kosztów komponentów paszowych. Z drugiej strony wykorzystanie surowców ubocznych lub technologii, takich jak amonifikacja, może poprawić efektywność wykorzystania paszy i ograniczyć koszty żywienia.

Kalkulacja kosztów opasu

Do zobrazowania potencjału ekonomicznego opasu krów mlecznych poprodukcyjnych można przyjąć model uproszczony, zakładający intensywny opas trwający 100 dni, co pozwala na wykorzystanie jednego stanowiska ok. 3,5 raza w ciągu roku. W praktyce oznacza to możliwość przeprowadzenia trzech pełnych cykli oraz części czwartego, przy zachowaniu czasu niezbędnego na przygotowanie stanowiska, wymianę zwierząt i organizację kolejnej partii (tab. 2.)

FOTO:

Przy wariancie bardziej korzystnym, gdy nadwyżka z jednej sztuki wynosi np. 1400 zł, roczny efekt dla stanowiska wynosi: 1400 zł × 3,5 = 4900 zł/stanowisko/rok.

Wariant przyjęty w kalkulacji opiera się na różnicy wartości krowy przed i po opasie, wynikającej zarówno ze wzrostu masy ciała, jak i poprawy jakości tuszy. Przy założeniu masy początkowej 600 kg i ceny ok. 6,5 zł/kg, wartość wyjściowa zwierzęcia wynosi ok. 3900 zł. Po 100-dniowym opasie, przy przyroście rzędu 120 kg oraz wzroście ceny do ok. 9,5 zł/kg, wartość końcowa osiąga ok. 6800 zł. Oznacza to wzrost wartości o blisko 3000 zł, który – po uwzględnieniu umiarkowanej premii jakościowej – może być szacowany na ok. 3200 zł. Przyjęcie takiego poziomu należy uznać za wariant ostrożny, nieuwzględniający dodatkowych efektów związanych z produkcją wołowiny wyższej jakości.

Porównując opas krów mlecznych poprodukcyjnych z tradycyjnym opasem widać, że przewaga tego systemu wynika przede wszystkim z dużej rotacji stanowisk. W tradycyjnym opasie jedno stanowisko pozostaje zajęte zwykle przez ok. 24 miesięcy, co oznacza roczną produktywność rzędu 0,5 cyklu. Nawet przy nadwyżce bezpośredniej rzędu 2000–3000 zł na sztukę przekłada się to na wynik roczny na poziomie ok. 1000–1500 zł na stanowisko/rok. W porównaniu z tym systemem opas krów mlecznych poprodukcyjnych, przy cyklu trwającym ok. 100 dni i możliwości wykorzystania stanowiska 3–4 razy w roku, pozwala osiągnąć roczną nadwyżkę rzędu 3500–5000 zł. Oznacza to, że kluczowym czynnikiem decydującym o przewadze ekonomicznej tego systemu jest duża rotacja stanowisk oraz szybki obrót kapitału, a nie wyłącznie wynik produkcyjny uzyskiwany na pojedynczej sztuce.

Należy pamiętać, że taki opas wymaga zarówno dodatkowego miejsca, na które nie zawsze jest miejsce w gospodarstwie. Osiągnięcie 3 cykli na stanowisko jest raczej możliwe w większych gospodarstwach, gdzie w skali roku mamy więcej krów brakowanych, które nadają się do opasu. Dodatkowo organizacja samego żywienia jest łatwiejsza przy efekcie skali w przypadku pojedynczych krów.

Najnowszy raport unijnego Meat Market Observatory obejmuje okres od 29 czerwca do 5 lipca. Wynika z niego, że ceny większości kategorii bydła ponownie nieznacznie spadły.

Za młode byki klasy R3 płacono średnio 6,47 euro/kg wagi poubojowej, a za klasę O3 – 6,22 euro/kg. Krowy O3 kosztowały średnio 5,88 euro/kg. Najwyższe ceny nadal utrzymywały jałówki. Za klasę R3 płacono średnio 6,87 euro/kg, a za O3 – 6,26 euro/kg. Jałówki O3 były przy tym jedyną z analizowanych kategorii, która nieznacznie zdrożała.

Dane unijne potwierdzają więc kierunek widoczny już pod koniec czerwca. Ceny powoli się obniżają, choć skala zmian zależy od kategorii bydła.

Z wcześniejszej prognozy Komisji Europejskiej wynika jednocześnie, że produkcja wołowiny w UE w 2026 r. ponownie się zmniejszy. Mniejsza liczba bydła powinna ograniczać skalę przecen, jednak droga wołowina zniechęca część klientów do zakupów. Komisja spodziewa się również większego importu, który ma częściowo uzupełnić braki na unijnym rynku.

W Niemczech byki utrzymały ceny, ale krowy potaniały

Jeszcze świeższy sygnał płynie z Niemiec. Notowanie VEZG z 13 lipca pokazuje, że ceny młodych byków zatrzymały się na poziomie z poprzedniego tygodnia. Za byki klasy R3 płacono około 6 euro/kg wagi poubojowej.

Inaczej wyglądał rynek krów. Jak wyjaśnia VEZG, bardzo słaba sprzedaż krów rzeźnych doprowadziła na początku tygodnia do wyraźnych obniżek. W zależności od klasy i masy tuszy ceny spadły nawet o 0,25 euro/kg. Za krowy klasy R3 płacono od 5,30 do 5,50 euro/kg. Potaniały również jałówki, szczególnie te zaklasyfikowane jako O3.

Niemieckie notowanie dobrze pokazuje, że sytuacja nie wygląda jednakowo we wszystkich kategoriach. Młode byki na razie utrzymały ceny, ale słabsza sprzedaż nadal wpływa na stawki za krowy i część jałówek.

Jakie ceny buhajów rozpłodowych? ARiMR dopłaca 5 tys. zł

Ceny bydła według MRiRW

Kierunek widoczny na unijnym rynku potwierdzają również dane polskiego resortu rolnictwa. Raport ZSRiR obejmuje ten sam okres, czyli od 29 czerwca do 5 lipca:

• 25,06 zł/kg WBC za byki w wieku od 12-24 miesięcy, 13,36 zł/kg za wagę żywą
• 25,63 zł/kg WBC za jałówki, 13,28 zł/kg za wagę żywą
• 22,05 zł/kg WBC za krowy, 10,74 zł/kg za wagę żywą

Wszystkie te ceny były niższe niż tydzień wcześniej. Największy spadek dotyczył krów klasy R3, natomiast najmniej potaniały jałówki. Podobną różnicę między poszczególnymi kategoriami pokazują dane unijne.

Ubój bydła na pastwisku legalny. Są warunki dla hodowców

Jakie ceny bydła oferują ubojnie 14 lipca 2026 r.?

Dane resortu pokazują średnią z poprzedniego tygodnia, dlatego sprawdziliśmy również, jak wyglądają aktualne stawki w wybranych krajowych skupach. Ceny nadal mocno różnią się między zakładami. Część punktów utrzymała wcześniejsze cenniki, a część zaproponowała niższe kwoty. 

W rozmowach najczęściej powracał temat słabszej sprzedaży wołowiny. W jednym ze skupów stwierdzono, że „klienci nie wytrzymują wysokich cen”. Inny rozmówca podsumował sytuację słowami: „rynek dyktuje zasady, a my musimy się dostosować”. Te opinie wpisują się w informacje płynące z rynku unijnego. Problemem nie jest wyłącznie liczba zwierząt trafiających do zakładów, ale także możliwość sprzedaży mięsa w cenie, którą zaakceptują odbiorcy.

Tydzień wcześniej przedstawiciele ubojni przewidywali, że niższe ceny mogą utrzymać się do września, z lokalnymi wahaniami zależnymi od podaży i zapotrzebowania. Najnowsze rozmowy na razie nie wskazują, aby sytuacja miała szybko się zmienić.

• Cena byków klasy R – od 21 do 25 zł/kg,
• Cena jałówek klasy R – od 22,50 do 25,50 zł/kg,
• Cena krów klasy R – od 21 do 23 zł/kg,

Jaką cenę za bydło w wadze żywej oferują skupy? Wszystkie stawki z poszczególnych punktów skupu znajdziesz TUTAJ. 

Z 2,3 t do 8 t. Hodowcy chcą zmienić limit sprzedaży wołowiny w RHD

Nowe przepisy dopuszczają również stosowanie enzymów spożywczych oraz dodatków do żywności zgodnie z obowiązującymi regulacjami unijnymi. Dzięki temu producenci zyskują jasne podstawy prawne do wykorzystywania technologii stosowanych już w praktyce.

Branża: skorzystają przede wszystkim mniejsze zakłady

Jak ocenia branża mleczarska, zmiany nie oznaczają rewolucji technologicznej, lecz porządkują obowiązujące rozwiązania i otwierają nowe możliwości produktowe. Według branży tempo rozwoju rynku będzie zależeć od popytu, opłacalności inwestycji oraz możliwości technologicznych zakładów. Kluczowe będzie także to, aby wdrażanie nowych przepisów nie wiązało się z nadmiernymi obciążeniami dla mniejszych i średnich mleczarni.

Rynek bezlaktozowy rośnie

Produkty bez laktozy należą obecnie do najszybciej rozwijających się segmentów rynku mleczarskiego. Coraz częściej sięgają po nie nie tylko osoby z nietolerancją laktozy, ale również konsumenci poszukujący produktów funkcjonalnych i łatwostrawnych. Dotychczas dynamicznie rozwijały się przede wszystkim kategorie mleka spożywczego, jogurtów i serów. Nowe przepisy mają stworzyć warunki do rozwoju także segmentu mleka zagęszczonego i mleka w proszku.

Tradycyjne produkty nie znikną z rynku

Przedstawiciele branży podkreślają, że rozwój produktów bezlaktozowych nie powinien odbywać się kosztem tradycyjnego nabiału. Mleko, sery, twarogi czy jogurty nadal pozostają podstawą oferty mleczarskiej, natomiast produkty bez laktozy mają stanowić jej uzupełnienie i odpowiedź na zmieniające się potrzeby konsumentów.

FOTO: Zieja

Nowa obora została wyposażona w cztery roboty udojowe. Po ich uruchomieniu przedsiębiorstwo dysponuje już ośmioma stanowiskami automatycznego doju firmy Lely w oborze w Trzebinach. W innej z obór, w Niechłodzie, również należącej do Przedsiębiorstwa Rolnego Długie Stare uruchomionej w 2012 roku mieści się kolejne 8 robotów. Zastosowane rozwiązania pozwalają ograniczyć nakład pracy, a jednocześnie zapewniają bieżące monitorowanie parametrów produkcyjnych i zdrowotnych krów.

Komfort zwierząt i nowoczesne zarządzanie stadem

Projekt obory oparto na rozwiązaniach sprzyjających dobrostanowi bydła. Zwierzęta mają do dyspozycji przestronne legowiska oraz swobodny dostęp do robota udojowego, a cały proces doju odbywa się w sposób zautomatyzowany. Systemy zarządzania stadem gromadzą dane dotyczące aktywności, wydajności oraz jakości mleka, co ułatwia podejmowanie decyzji hodowlanych.

Długie Stare konsekwentnie rozwija produkcję mleka

Przedsiębiorstwo Rolne Długie Stare od kilku lat realizuje kolejne inwestycje w infrastrukturę dla bydła mlecznego. W gospodarstwie utrzymywanych jest około 1200 krów mlecznych, a całe pogłowie bydła liczy ponad 3000 sztuk. Rozbudowa zaplecza produkcyjnego oraz wdrażanie automatycznych systemów doju wpisują się w strategię dalszego zwiększania efektywności i poprawy warunków utrzymania zwierząt. Średnia wydajność stada mieszczącego się w sumie w czterech oborach przekracza 11 tys. litrów mleka od krowy rocznie, a wydajność obory w Trzebinach to aż 14,5 tys. l mleka.

Inwestycje odpowiedzią na wyzwania branży

Coraz większa skala produkcji oraz trudności z pozyskaniem pracowników, w szczególności do doju sprawiają, że nowoczesne technologie stają się standardem w dużych gospodarstwach mlecznych. Automatyzacja doju pozwala nie tylko usprawnić organizację pracy, ale również zapewnia hodowcom stały dostęp do danych o kondycji zwierząt, co przekłada się na szybsze reagowanie na ewentualne problemy zdrowotne i utrzymanie wysokiej wydajności stada.

Baner roboty udojowe

FOTO: Ahm

Obecny limit wynosi 2300 kg rocznie. PPZW ocenia, że taka ilość nie pozwala gospodarstwom prowadzącym regularny chów bydła utrzymać ciągłości dostaw do lokalnych odbiorców.

Obecny limit odpowiada mięsu z około 10-11 sztuk bydła

Jak argumentuje PPZW, z jednej sztuki bydła uzyskuje się przeciętnie około 200-230 kg mięsa. Obowiązujący limit 2,3 tony odpowiada więc produkcji z około 10-11 sztuk w ciągu roku. Zdaniem organizacji to za mało, aby gospodarstwo mogło regularnie dostarczać wołowinę lokalnym odbiorcom przez cały rok. Po wykorzystaniu limitu rolnik nie może już sprzedawać kolejnych partii mięsa do zakładów handlu detalicznego w tym kanale.

Podniesienie limitu do 8 ton zwiększyłoby dopuszczalną skalę sprzedaży niemal 3,5-krotnie. PPZW przekonuje, że pozwoliłoby to lepiej dopasować podaż do popytu na lokalną wołowinę, a jednocześnie zachować uzupełniający charakter tej działalności wobec podstawowej produkcji rolnej.

Limit nie obejmuje całej sprzedaży w ramach RHD

W tym przypadku ważne jest rozróżnienie poszczególnych kanałów sprzedaży. Rozporządzenie z 12 września 2022 roku (link) określa maksymalne ilości żywności, które rolnik może zbywać w ramach RHD do zakładów prowadzących handel detaliczny z przeznaczeniem dla konsumenta finalnego.

Oznacza to, że limit 2300 kg nie dotyczy całej sprzedaży prowadzonej przez gospodarstwo w ramach RHD. Odnosi się do mięsa przekazywanego zakładom handlu detalicznego, a nie do sprzedaży bezpośrednio konsumentom.

Obowiązujące rozporządzenie nie wyodrębnia wołowiny jako osobnej kategorii. Wspólny limit 2300 kg obejmuje świeże mięso wołowe, wieprzowe, baranie, kozie i końskie, a także produkowane z niego mięso mielone oraz surowe wyroby mięsne. Wniosek PPZW koncentruje się natomiast na wołowinie i zakłada zwiększenie dopuszczalnej ilości świeżego mięsa wołowego, mięsa mielonego oraz surowych wyrobów mięsnych do 8 ton rocznie.

Zobacz też: Dobrostan bydła: UE nie może wykluczyć gospodarstw

Jacek Zarzecki: „RHD nie musi być tylko dodatkiem”

Jacek Zarzecki, wiceprzewodniczący zarządu Polskiej Platformy Zrównoważonej Wołowiny, zwraca uwagę, że coraz więcej gospodarstw rozwija sprzedaż poza tradycyjnym łańcuchem dostaw. Rolnik może dzięki temu dotrzeć do odbiorcy i zachować większą część ceny uzyskiwanej za produkt.

– RHD nie musi być tylko dodatkiem. Może być fundamentem stabilności, przede wszystkim dla mniejszych i średnich gospodarstw – podkreśla Jacek Zarzecki. W jego ocenie obowiązujące limity nie nadążają za rozwojem tej formy sprzedaży. Podniesienie progu dla wołowiny miałoby poprawić opłacalność gospodarstw, które chcą samodzielnie budować lokalny rynek zbytu.

PPZW przedstawia swój postulat także jako sposób na rozwój krótkich łańcuchów dostaw i wzmocnienie pozycji rolnika na rynku. Większy limit umożliwiłby gospodarstwom regularniejsze dostawy bez konieczności przerywania sprzedaży po wykorzystaniu obowiązującego progu.

– Do tych zmian nie potrzebujemy pieniędzy z budżetu, potrzebujemy jedynie zmiany prawa – podsumowuje Zarzecki.

Przyjęcie wniosku wymagałoby zmiany rozporządzenia ministra rolnictwa. To od decyzji resortu będzie zależało, czy gospodarstwa prowadzące RHD będą mogły dostarczać zakładom handlu detalicznego większe ilości wołowiny.

Ceny bydła znów spadają. Ubojnie mówią, do kiedy potrwa ten trend

System zadawania paszy przy użyciu taśmy zamontowano w gospodarstwie w 2024 roku, jeszcze zanim pojawiły się kolejne plany modernizacji obory.

– Kilka miesięcy przed inwestycją w system zadawania paszy kupiliśmy pionowy wóz paszowy Alimamix o pojemności 12 m³. Mimo to, ze względu na wąski jednostronny stół paszowy o szerokości ok. 1,5 m, paszę nadal trzeba było przewozić przez kilkoro drzwi, a następnie ręcznie rozgarniać – mówi hodowca.

To właśnie te ograniczenia sprawiły, że w oborze zamontowano taśmę o szerokości 90 cm i długości 30 m. Koszt systemu zamontowanego przez firmę Agrotech-Junoszyn wyniósł ok. 100 tys. zł netto, a cała przebudowa żywienia ok. 170 tys. zł.

Precyzyjny montaż taśmy

Sam montaż systemu przebiegł bardzo sprawnie i zajął zaledwie jeden dzień. Instalacja obejmowała silnik 5,6 kW pociągający taśmę z paszą za pomocą linki ze stali nierdzewnej, umieszczony na końcu stołu paszowego, drugi silnik nawijający taśmę na rurę od strony zadawania paszy z wozu paszowego, a także samą taśmę i elektryczne sterowanie.

– Sam montaż taśmy trwał krótko, natomiast przygotowanie obejmowało m.in. wybetonowanie dodatkowego murku oraz posadzki – mówi Cieślak.

Jak podkreśla hodowca, w tego typu rozwiązaniu ogromne znaczenie ma dokładność wykonania. Taśma przesuwa się wewnątrz koryta, dlatego bardzo ważne było zachowanie odpowiedniej szerokości podczas przygotowania murku.

– Taśma ma szerokość 90 cm i grubość 2,5 mm, dlatego musieliśmy z dużą precyzją podejść szalowania murku. Jeżeli byłby on zbyt szeroki, pasza dostawałaby się pod taśmę, trzeba byłoby pod nią czyścić – relacjonuje.

W zależności od długości stołu rozwiązanie może mieć do 100 m długości, a wykonana z PVC i wzmocniona włóknem szklanym taśma ma wytrzymałość na rozdarcie 20 t.

Mniej pracy przy żywieniu

Montaż taśmy wyraźnie poprawił organizację żywienia, ponieważ wcześniej zadawanie paszy wymagało dużego nakładu pracy ręcznej. Dziś zadawanie paszy zajmuje zaledwie kilka minut. Po przygotowaniu TMR pierwszym krokiem jest usunięcie niedojadów pozostałych na taśmie.

– Usuwanie niedojadów polega na ustawieniu na taśmie niewielkiej przegrody po skosie, a następnie cofnięciu taśmy. Resztki paszy spadają z taśmy, skąd są później wywożone ładowarką lub ciągnikiem z ładowaczem – mówi rolnik.

Równie proste jest ponowne zadawanie paszy.

FOTO: Fot. Szczepański

– Po usunięciu resztek paszy bezpośrednio z wozu paszowego TMR trafia na taśmę na w szczycie budynku. Ponieważ z paszowozu pasza nie wylatuje równomiernie, dlatego taśmę posuwam ręcznie – dodaje.

Sterowanie posuwem taśmy odbywa się za pomocą pilota na kablu, który można obsługiwać bezpośrednio z kabiny ciągnika. Obecnie jedna osoba jest w stanie samodzielnie obsłużyć żywienie stada, a co najważniejsze, nie musi już wykonywać ciężkiej pracy ręcznej.

Wiele modernizacji w gospodarstwie

W gospodarstwie nie było możliwości prostego poszerzenia stołu paszowego ani rozbudowy budynku w taki sposób, aby można było wjechać ciągnikiem z paszowozem. Wzdłuż obory, pod ziemią, przebiegają przewody gazowe prowadzące do sąsiedniego budynku, dlatego nie można było rozbudować obiektu nawet o proste zadaszenie.

W praktyce oznaczało to, że trzeba było szukać rozwiązania dopasowanego do istniejących ograniczeń technicznych. Na montażu taśmy modernizacja jednak się nie zakończyła, ponieważ od dwóch miesięcy krowy doi robot.

– Dokładnie 15 grudnia ubiegłego roku rozpoczęliśmy przebudowę obory, która obejmowała zmianę systemu utrzymania ze ściołowego na rusztowy oraz montaż robota udojowego – wyjaśniają hodowcy.

W oborze wcześniej były już zamontowane 44 legowiska, jednak na korytarzach spacerowych pomiędzy nimi znajdowała się ściółka, co generowało dodatkową pracę. Przebudowa nie należała do łatwych.

– Pomiędzy legowiskami musieliśmy pracować małą koparką tak, aby nie uszkodzić istniejącej infrastruktury – mówi hodowca.

Więcej o gospodarstwie rodziny Cieślaków w lipcowym wydaniu top bydło.

Naukowcy z Uniwersytetu w Getyndze sprawdzili, jak bydło zachowuje się w takim systemie i czy wirtualna granica wpływa na sposób wykorzystania pastwiska inaczej niż tradycyjne ogrodzenie elektryczne. Wyniki badania opublikowali w czasopiśmie naukowym „Animal” (link do badan tutaj).

Bydło odpoczywa na polu na terenie Uniwersytetu w Getyndze, gdzie prowadzone są badania w ramach eksperymentu wypasu z wykorzystaniem wirtualnego systemu ogrodzeń "Nofence" (2021).

FOTO: Uniwersytet W Getyndze/Natascha A. Grinnell

Bydło najpierw uczyło się reagować na dźwięk

W doświadczeniu uczestniczyło 31 jałówek mięsnych. Przed rozpoczęciem właściwej części badania zwierzęta przeszły 12-dniowy okres nauki, podczas którego stopniowo kojarzyły sygnał dźwiękowy z nieprzyjemnym impulsem elektrycznym.

Po zakończeniu treningu w większości przypadków wystarczał sam dźwięk ostrzegawczy. W analizowanym okresie jałówki prawidłowo reagowały na niego w blisko 98 proc. kontaktów z wirtualną granicą. Impuls elektryczny pojawiał się więc tylko sporadycznie.

To istotna informacja z punktu widzenia dobrostanu zwierząt. Pokazuje jednak również, że skuteczność systemu zależy od odpowiedniego przygotowania stada, a nie tylko od samego założenia obroży.

Naukowcy porównali środek pastwiska z jego obrzeżami

Jałówki wypasano w grupach po osiem sztuk na kwaterach o powierzchni około 0,5 ha. Każda grupa przebywała na danej kwaterze przez trzy kolejne dni.

Za pomocą GPS naukowcy śledzili przemieszczanie się zwierząt. Następnie podzielili każdą kwaterę na strefę przy granicy oraz środkową część pastwiska, położoną ponad 10 metrów od ogrodzenia. Porównali czas spędzany w obu strefach, tempo poruszania się oraz miejsce odpoczynku.

Badanie pokazało, że zachowanie bydła zależało przede wszystkim od bliskości granicy, a nie od tego, czy tworzył ją fizyczny przewód, czy system wirtualny.

Zobacz też: Łąka czy pastwisko? Taki udział traw i motylkowatych jest zalecany

Liczyła się granica, a nie rodzaj ogrodzenia

Niezależnie od zastosowanego systemu zwierzęta rzadziej przebywały na obrzeżach kwatery i poruszały się tam wolniej. Najczęściej korzystały ze środkowej części pastwiska.

Jałówki w obu systemach również głównie tam odpoczywały. W przypadku wirtualnego ogrodzenia różnica między środkiem a obrzeżami była wyraźniejsza, jednak badacze nie stwierdzili istotnej różnicy w łącznym czasie leżenia zwierząt.

Wirtualne ogrodzenia sprzyjały także bardziej równomiernemu rozmieszczeniu bydła na powierzchni kwatery. Nie oznacza to jednak automatycznie bardziej równomiernego wyjadania runi. Naukowcy analizowali rozmieszczenie i aktywność zwierząt, ale nie badali osobno ilości pobranej paszy ani wykorzystania roślinności.

– Nasze wyniki pokazują, że decydujący jest nie rodzaj ogrodzenia, lecz sposób, w jaki zwierzęta postrzegają granicę pastwiska – wyjaśnia dr Natascha A. Grinnell z Instytutu Nauk o Użytkach Zielonych Uniwersytetu w Getyndze, pierwsza autorka badania, cytowana przez topagrar.com.

Dr Natascha Grinnell i dr Dina Hamidi przed krową z obrożą "Nofence". Zdjęcie zostało wykonane w 2021 roku na terenie rolniczym Uniwersytetu w Getyndze w ramach badań w Relliehausen, podczas próbnego wypasu z wykorzystaniem wirtualnego systemu ogrodzeń "Nofence".

FOTO: Uniwersytet W Getyndze/Natascha A. Grinnell

Wirtualna granica ułatwiała zmianę kwater

Podczas doświadczenia naukowcy wykorzystywali system także do przeprowadzania stada na kolejną kwaterę. Najpierw przesuwali wirtualną granicę, aby zwierzęta zyskały dostęp do dotychczasowej i nowej części pastwiska. Gdy całe stado przeszło dalej, ponownie zmieniali granicę i pozostawiali dostęp wyłącznie do nowej kwatery.

Taki sposób pracy pokazuje praktyczny potencjał technologii w wypasie rotacyjnym. Rolnik może zmieniać dostępny obszar bez każdorazowego przestawiania słupków i przewodów oddzielających kolejne części pastwiska.

Zdaniem autorów badania bydło respektowało wirtualną granicę równie skutecznie jak tradycyjne ogrodzenie elektryczne. Wyniki nie wskazały też, aby sam system wirtualny powodował większe problemy związane z dobrostanem zwierząt.

Rzucili miasto dla gospodarstwa. Już na starcie krowy dały im lekcję pokory

Wyników nie można przenosić na każde stado

Badanie miało jednak kilka istotnych ograniczeń. Objęło 31 wcześniej przeszkolonych jałówek, a obserwacje prowadzono przez trzy dni na każdej kwaterze. Nie wiadomo więc, czy wyniki wyglądałyby tak samo w większych stadach, przy długotrwałym wypasie albo w innych warunkach terenowych.

Warto też zaznaczyć, że dwie z czterech stron kwater z wirtualnym ogrodzeniem zabezpieczał również fizyczny płot elektryczny. Zwierzęta nie przebywały zatem na obszarze otoczonym wyłącznie niewidoczną granicą.

Badanie pokazuje, że odpowiednio przeszkolone bydło potrafi skutecznie reagować na sygnały z obroży, a wirtualna granica może wspierać organizację wypasu rotacyjnego. Nie rozstrzyga jednak jeszcze wszystkich pytań dotyczących stosowania tej technologii w różnych gospodarstwach i warunkach utrzymania.

Oprac. Maria Khamiuk na podst. topagrar.com; Georg-August-Universität Göttingen; Drawing the line: comparing zone-specific spatial behaviour of heifers on pasture with virtual and physical fences, Animal/Science Direct

10 buhajków rocznie, a stado rośnie

Roman Iwicki rozwija stado od 7 lat. Zaczął od zakupu 12 jałówek rasy hereford z gospodarstwa Marcina Cioka, zarządcy sporego stada w Mysłakach Małych, w woj. warmińsko-mazurskim. Obecnie Iwicki oferuje do sprzedaży około 10 buhajków rozpłodowych rocznie. Zwierzęta sprzedawane są najczęściej w wieku od 13 miesięcy i przy masie od 450 kg.

– Ceny zaczynają się od 13,5 tys. zł netto za sztuki w wieku 13 miesięcy. Cena zależy też od tego, jakie pochodzenie ma matka. Im starszy, tym można go drożej sprzedać – mówi hodowca.

Jak podkreśla, zwykle nie śpieszy się ze sprzedażą byków. Nawet jeśli pozostają w gospodarstwie do 24. miesiąca życia, znajdują nabywców.

Inseminacja zamiast własnego rozpłodnika

Hodowca prowadzi stado liczące około 30 krów mamek i wszystkie krowy oraz jałówki inseminuje. Jak przyznaje, właśnie dlatego trafiają do niego klienci z całej Polski, poszukujący buhajów o bardzo dobrej genetyce. Obecnie ponad 90% matek jest po inseminacji.

– W Polsce trudno znaleźć dobrego buhaja, a przede wszystkim takiego bez pokrewieństwa z resztą pogłowia w kraju. Tu zawsze był z tym problem. Jak ktoś chce coś zupełnie nowego, to prędzej czy później i tak do mnie trafi – mówi hodowca i zaznacza, że większość hodowców herefordów utrzymuje własnego buhaja i rezygnuje z inseminacji. Przyznaje, że zainteresowanie inseminacją rośnie.

– Myślę, że na poważnie inseminacją herefordów zajmuje się w Polsce zaledwie kilka osób – podkreśla. Do krycia zarówno jałówek, jak i krów wykorzystuje nasienie importowane z Wielkiej Brytanii, ale także ze Stanów Zjednoczonych, Australii i Irlandii. Jak podkreśla, stale poszukuje nowych buhajów i uważa, że zgromadził jeden z największych banków nasienia herefordów w Polsce.

herefordy, Roman Iwicki

FOTO: Ryszard Mrozik

Najważniejsze cechy?

Bezrożność i łatwość wycieleń, przyrosty, temperament, mleczność, ale także cechy rzeźne – wydajność, marmurkowatość – wymienia hodowca.

Przy doborze buhajów do inseminacji Roman Iwicki analizuje przede wszystkim cechy użytkowe i indeksy hodowlane. W przypadku jałówek najważniejszym kryterium jest łatwość wycieleń. Jednocześnie zwraca uwagę, że interpretacja zagranicznych indeksów nie jest prosta, ponieważ systemy oceny różnią się między krajami. W hodowli stawia na bezrożność.

– Bezrożność to pierwsza cecha, którą wybieram. Stado jest bezrożne genetycznie i takie będzie zawsze – mówi. Co ciekawe, dobór nasienia odbywa się indywidualnie do każdej krowy. Hodowca bierze pod uwagę m.in. wcześniejsze wycielenia i masę urodzeniową cieląt.

Indywidualne dopasowanie to ogromna zaleta

Rolnik obserwuje swoje zwierzęta i już wie, czego im trzeba, aby potomstwo miało większy potencjał lub lepsze parametry albo jakich problemów może się spodziewać po danej sztuce. Może tym sterować poprzez dobór odpowiedniego buhaja.

To również daje większą pewność kupującemu – znany jest status ojca, jego historia genetyczna oraz predyspozycje. Wychodzi na to, że w gospodarstwie Iwickiego można niemalże poczuć się jak w stacji oceny buhajów, bo każdy buhaj wyróżnia się nieco innymi cechami i każdy jest indywidualnie traktowany jeszcze zanim przyjdzie na świat. Dzięki inseminacji Iwicki mocno steruje kierunkiem rozwoju hodowli i przyspiesza postęp hodowlany.

Roman Iwicki podkreśla, że największą przewagą inseminacji nad kryciem naturalnym jest możliwość indywidualnego dopasowania buhaja do każdej samicy.

herefordy, Roman Iwicki

FOTO: Ryszard Mrozik

– Do jednej konkretnej krowy dobieram jedną porcję nasienia. Będę miał bardzo wąską pulę genetyczną z tej jednej pary. Przy naturalnym kryciu wszystkie krowy są kryte przez jednego rozpłodnika, co ogranicza możliwości prowadzenia rozbudowanej pracy hodowlanej – mówi hodowca. Podkreśla, że stosuje zarówno nasienie konwencjonalne, jak i seksowane, w zależności od potrzeb stada. Na razie nie sprzedaje jałówek hodowlanych, ale wkrótce się to zmieni, bo inseminuje więcej nasieniem seksowanym w kierunku uzyskania jałóweczek. Jednocześnie nadal cały czas zwiększa pogłowie własnego stada.

Zwraca również uwagę na jeszcze jedną zaletę takiego rozwiązania. Jeżeli okaże się, że po którymś z buhajów uzyskiwane potomstwo nie spełnia oczekiwań, problem dotyczy jedynie pojedynczych kojarzeń, a nie całego stada.

Dobre wyniki potwierdzają obrany kierunek

Roman Iwicki przyznaje, że efekty prowadzonej przez niego pracy hodowlanej znajdują odzwierciedlenie w wynikach oceny prowadzonej przez Polski Związek Hodowców i Producentów Bydła Mięsnego.

– Podczas oceny związku moje cielęta w rasie hereford były na podium. Krowy pod względem mleczności, a cielęta pod względem przyrostów były w pierwszej trójce w Polsce – mówi hodowca.

Jednocześnie zaznacza, że przy interpretacji wyników i zakupie buhajów należy zawsze uwzględniać różnice w warunkach utrzymania i żywienia zwierząt, ponieważ mają one istotny wpływ na uzyskiwane przyrosty i późniejszy wygląd byka.

– W moim stadzie nie stosuję żywienia kiszonką z kukurydzy. Krowy z cielętami przebywają na łąkach, a byczki w późniejszych etapach życia są żywione ekstensywnie. Początkowo wyglądają niepozornie, ale już niejeden hodowca po zakupie był pozytywnie zaskoczony – mówi Roman Iwicki.

Całe gospodarstwo jest prowadzone metodami ekologicznymi. W 2024 r. zajęło również  3. miejsce w konkursie na najlepsze gospodarstwo ekologiczne w Polsce.

Dziś do tego tematu warto wrócić, bo pojawiły się pierwsze wyniki niemieckiego projektu RegioRind NRW. Jak opisał topagrar.com, naukowcy i praktycy z Nadrenii Północnej-Westfalii sprawdzają, jak w koncepcji beef on dairy wypadają trzy rasy mięsne: Blonde d’Aquitaine, limousine i Speckle Park. Mają one być alternatywą dla często wykorzystywanej dotąd rasy belgijskiej biało-błękitnej.

Większa wartość cieląt i krótszy transport

Jednym z celów projektu jest wzmocnienie regionalnej produkcji wołowiny w Nadrenii Północnej-Westfalii. Dziś do tuczu w tym regionie trafiają m.in. cielęta rasy fleckvieh, czyli bydła simentalskiego, z południowych Niemiec. Z kolei buhajki holsztyńsko-fryzyjskie często przechodzą przez inne kanały sprzedaży.

RegioRind ma pokazać, czy cielęta mieszańce dobrze nadające się do opasu można produkować bezpośrednio w regionie, w gospodarstwach mlecznych. Taki model mógłby ograniczyć transport zwierząt, poprawić organizację produkcji i zwiększyć wartość cieląt pochodzących ze stad mlecznych.

Trzy cielęta rasy mieszanej z projektu RegioRind: Blonde d‘Aquitaine po prawej, Speckle Park pośrodku i krzyżówka rasy Limousin po lewej

FOTO: Regiorind

Dla polskich gospodarstw to również ciekawy kierunek, ale nie sprowadza się on do prostego „dodania” rasy mięsnej do stada mlecznego. Nietrafiony wybór buhaja może dać cięższe cielę, ale jednocześnie zwiększyć ryzyko trudniejszych wycieleń albo problemów w pierwszych tygodniach odchowu.

Ile cieląt urodziło się w projekcie i jak je oceniano?

W projekcie wykorzystano po dwa lub trzy homozygotycznie bezrożne buhaje każdej z analizowanych ras. Zastosowano nasienie seksowane na buhajki. Zimą w gospodarstwach biorących udział w projekcie urodziły się 272 cielęta: 80 Blonde d’Aquitaine, 96 Speckle Park i 96 limousine.

W tej grupie odnotowano osiem porodów bliźniaczych i sześć martwych urodzeń, czyli około 2%. Cielęta płci żeńskiej stanowiły około 7%.

Samce objęte projektem badacze oceniali co tydzień w czasie odchowu w gospodarstwach mlecznych. Sprawdzali nie tylko masę ciała, ale też zachowanie, kondycję, wypełnienie brzucha oraz sygnały zdrowotne, m.in. wypływ z nosa i oczu czy zmiany jakości kału. Dzięki temu mogli lepiej oddzielić wpływ genetyki od tego, co wynikało z warunków w konkretnym gospodarstwie.

Blonde d’Aquitaine najcięższe, ale to nie zamyka tematu

Największe różnice pojawiły się już przy urodzeniu. Cielęta Blonde d’Aquitaine ważyły średnio około 50 kg i były najcięższe w całym doświadczeniu. Wyraźnie przewyższały pod tym względem cielęta limousine i Speckle Park.

Różniła się też budowa ciała. Cielęta limousine i Speckle Park były bardziej zwarte i szersze, natomiast Blonde d’Aquitaine miały dłuższą i węższą budowę.

Wyższa masa urodzeniowa nie oznaczała jednak automatycznie problemów przy każdym porodzie. Większość wycieleń przebiegała bez większych komplikacji. Naukowcy zauważyli jednak zależność między masą urodzeniową a potrzebą pomocy porodowej. Przy lżejszych cielętach limousine i Speckle Park trudne porody zdarzały się rzadziej. Przy cielętach Blonde d’Aquitaine częściej trzeba było interweniować.

Wniosek jest więc bardziej złożony niż proste porównanie ras. Wiele cięższych cieląt Blonde d’Aquitaine również rodziło się bez pomocy. Jednocześnie w obrębie poszczególnych ras pojawiły się wyraźne różnice między potomstwem konkretnych buhajów. Szczególnie mocno było to widoczne u Speckle Park.

Przyrosty zależały także od gospodarstwa

W okresie odchowu różnice między krzyżówkami nadal były widoczne. Cielęta Blonde d’Aquitaine osiągały ogólnie nieco niższe średnie dzienne przyrosty niż limousine i Speckle Park. Nie oznacza to jednak, że ta rasa wypadła jednoznacznie gorzej.

Jak wynika z opisu portalu branżowego, duże znaczenie miał nie tylko wybór rasy, ale również konkretny buhaj oraz warunki w gospodarstwie. W zależności od gospodarstwa najwyższe dzienne przyrosty osiągały różne krzyżówki.

Szczególnie wyróżnił się jeden buhaj Speckle Park. Jego potomstwo, mimo stosunkowo niskiej masy urodzeniowej, uzyskało najwyższe przyrosty w projekcie. To pokazuje, że w kojarzeniach typu beef on dairy sama nazwa rasy może być zbyt dużym uproszczeniem. W praktyce liczy się konkretna genetyka.

U wielu cieląt dzienne przyrosty mieściły się w granicach 600-800 g. Pojedyncze zwierzęta ze wszystkich analizowanych ras przekraczały jednak 1000 g dziennie. To potwierdza, że każda z badanych krzyżówek ma potencjał opasowy, ale wymaga dobrego dopasowania do warunków gospodarstwa.

Odsadzają cielęta już pierwszego dnia. Odsadki kosztują nawet 10 tys. zł

Nie tylko liczby. Cielę trzeba też obsłużyć

Badacze oceniali także zachowanie cieląt. To ważne, bo rolnik w codziennej pracy nie widzi wyłącznie tabeli z przyrostami. Widzi cielę, które trzeba napoić, przenieść do grupy i utrzymać w dobrej kondycji.

Cielęta Blonde d’Aquitaine dobrze pobierały mleko, ale po przeniesieniu do utrzymania grupowego część z nich reagowała ostrożniej na nowe otoczenie. Limousine były aktywne i ciekawskie, choć podczas pojenia czasami wymagały więcej uwagi. Speckle Park wyróżniały się dużą aktywnością i dobrym pobieraniem mleka.

Takie obserwacje mogą mieć dla gospodarstw równie praktyczne znaczenie jak same przyrosty. Cielę, które dobrze rośnie, ale wymaga więcej pracy w odchowie, nie zawsze będzie najlepszym wyborem dla każdego stada.

Najlepszej krzyżówki jeszcze nie wskazano

Pierwsze wyniki projektu RegioRind NRW nie dają jeszcze odpowiedzi, która krzyżówka jest najlepsza. Pokazują jednak, że decyzja o wykorzystaniu buhaja mięsnego w stadzie mlecznym wymaga dokładniejszej analizy niż tylko wyboru rasy z katalogu.

Znaczenie mają masa urodzeniowa, przebieg wycielenia, żywotność cielęcia, zachowanie, przyrosty, konkretna linia buhaja oraz warunki odchowu. Dla gospodarstw mlecznych to najważniejszy sygnał z pierwszego etapu projektu.

Beef on dairy może zwiększyć wartość cieląt i lepiej połączyć produkcję mleka z produkcją wołowiny. Nie jest jednak rozwiązaniem automatycznym. Wymaga rozsądnego doboru buhaja, kontroli przebiegu wycieleń i dobrego odchowu od pierwszych dni życia.

Na podst. topagrar.com

Niemiecki rząd przygotował projekt nowelizacji ustawy o ochronie zwierząt, który przewiduje obowiązkowy monitoring w większych rzeźniach. Kamery mają wspierać urzędowe kontrole, umożliwiać analizę wcześniejszych zdarzeń oraz ułatwiać wykrywanie i sankcjonowanie naruszeń przepisów dotyczących dobrostanu zwierząt. Rozwiązanie ma objąć największe zakłady, zgodnie z progami określonymi w rozporządzeniu Rady (WE) nr 1099/2009.

Choć projekt spotyka się z krytyką części opinii publicznej, która postrzega go jako nadmierną inwigilację pracowników, rząd argumentuje, że monitoring ma przede wszystkim zwiększyć skuteczność nadzoru i ograniczyć ryzyko nieprawidłowości podczas obchodzenia się ze zwierzętami przed ubojem i w jego trakcie.

Polska branża: tę lekcję odrobiliśmy już wcześniej

Zdaniem Jacka Zarzeckiego, wiceprzewodniczącego Polskiej Platformy Zrównoważonej Wołowiny, polska branża wołowiny zwracała uwagę na potrzebę takich rozwiązań już po aferze w Kalinowie w 2019 roku.

- Po aferze w Kalinowie w 2019 roku to my, jako sektor, sami zaproponowaliśmy 24-godzinny monitoring w ubojniach i montaż kamer w transporcie zwierząt nie dlatego, że ktoś nas do tego zmusił, tylko dlatego, że wiedzieliśmy, ile kosztuje utrata zaufania - podkreśla ekspert.

Jak zaznacza, skutki tamtego kryzysu były bardzo kosztowne dla producentów. - Straciliśmy wtedy setki milionów złotych i lata budowania pozytywnego wizerunku sektora w kilka tygodni - mówi Zarzecki.

FOTO: AHM

Potrzebny wspólny standard w UE

Jacek Zarzecki zwraca uwagę, że decyzje podejmowane obecnie w Niemczech pokazują, iż problem nie dotyczy jednego kraju.

- Dziś Niemcy dochodzą do tych samych wniosków. To pokazuje coś ważnego: dobrostan zwierząt i wiarygodność łańcucha dostaw to nie jest kwestia narodowa, tylko systemowa dla całej Unii - ocenia.

Jego zdaniem brakuje jednak jednolitych, europejskich zasad dotyczących monitoringu w rzeźniach i podczas transportu zwierząt. Jak podkreśla, obecnie każde państwo wyciąga wnioski z własnych doświadczeń, zamiast korzystać z rozwiązań sprawdzonych gdzie indziej.

Monitoring ma chronić branżę

Wiceprzewodniczący Polskiej Platformy Zrównoważonej Wołowiny podkreśla, że monitoring nie powinien być postrzegany jako narzędzie inwigilacji, lecz element budowania zaufania do sektora.

- Nadzór wizyjny to nie jest ‘Wielki Brat’, tylko narzędzie ochrony reputacji całej branży. My to wiemy najlepiej, bo zapłaciliśmy za tę lekcję wysoką cenę -  zaznacza.

Dodaje jednocześnie, że ewentualne wdrażanie takich rozwiązań w Polsce powinno odbywać się we współpracy z branżą.

- Nie wyobrażam sobie, żeby dostęp do tego rodzaju informacji w ściśle określonych przypadkach miał ktoś inny poza zakładami, inspekcją weterynaryjną i ewentualnie prokuraturą - podsumowuje.

Był projekt, który stanął w miejscu

Projekt dotyczący obowiązkowego monitoringu w rzeźniach pojawił się w Sejmie 20 lutego 2024 r. Został przygotowany przez posłów Prawa i Sprawiedliwości w ramach projektu ustawy o szczególnych rozwiązaniach mających na celu poprawę nadzoru nad zdrowiem i ochroną zwierząt.

Projekt przewidywał wprowadzenie obowiązkowego, całodobowego monitoringu cyfrowego we wszystkich ubojniach. Kamery miały rejestrować obraz w miejscach wyładunku zwierząt przeznaczonych do uboju oraz w pomieszczeniach, w których odbywa się ich ogłuszanie i wykrwawianie. Celem proponowanych przepisów było zwiększenie nadzoru nad sposobem postępowania ze zwierzętami oraz poprawa kontroli nad przebiegiem uboju. Przewidziano również sześciomiesięczny okres na dostosowanie ubojni do nowych wymogów.

Było to pokłosie "afery leżakowej" w Kalinowie. Niestety projekt pozostał jedynie projektem, a branża nadal mówi o tym, że przepisy rozwiązałyby wiele problemów i pomogłyby uniknąć niekorzystnych sytuacji i chronić rynek przed nieuczciwymi oraz nielegalnymi praktykami. 

Według najnowszego raportu Meat Market Observatory od 22-28 czerwca stawki za bydło w kl R ponownie lekko spadły do 6,48 euro/kg za bydło w kl. R. Byki w wieku 12-24 miesięcy wyceniane były na poziomie 6,55 euro/kg (delikatny spadek), krowy 5,77 euro/kg, a jałówki 6,62 euro/kg.

Z najnowszej prognozy krótkoterminowej KE wynika, że ​malejące pogłowie bydła w Unii Europejskiej nadal będzie ograniczać produkcję wołowiny. Komisja Europejska prognozuje, że w 2026 r. produkcja tego mięsa zmniejszy się o kolejne 2,2%. Niedobory podaży mają zostać częściowo uzupełnione większym importem.

Spadkowy trend utrzymuje się już od ubiegłego roku. W 2025 r. unijna produkcja wołowiny obniżyła się o 4,1%, a w okresie styczeń–luty 2026 r. była o kolejne 4% niższa niż rok wcześniej. W większości państw członkowskich ubito mniej bydła – liczba ubojów zmniejszyła się o 6,2%. Spadek ten został jedynie częściowo zrekompensowany większą masą tusz.

Zdaniem Komisji Europejskiej główną przyczyną pozostaje systematyczne zmniejszanie się pogłowia krów, które będzie nadal ograniczać podaż żywca. W efekcie produkcja wołowiny może dalej spadać także w 2027 r.

Mimo niewielkiej korekty cen na początku 2026 r., wołowina pozostanie drogim gatunkiem mięsa. Utrzymujące się ograniczenia podaży będą nadal wspierać wysokie ceny, co może skłaniać część konsumentów do wyboru tańszych alternatyw.

Eksport spadnie, import wzrośnie

Wysokie ceny i ograniczona dostępność surowca odbiją się również na handlu zagranicznym. W 2026 r. eksport unijnej wołowiny ma zmniejszyć się o 12%, a eksport żywego bydła o 18%. Mniejsza sprzedaż mięsa do Wielkiej Brytanii będzie wynikać z rosnącej konkurencji ze strony Australii, która zwiększa dostawy na rynek brytyjski.

Po spadku eksportu żywego bydła o 37% w 2025 r., związanego głównie z ograniczeniem sprzedaży do Turcji, Komisja przewiduje dalsze zmniejszenie wysyłek w 2026 r. Powodem będzie zarówno mniejsza dostępność zwierząt, jak i słabszy popyt ze strony krajów Bliskiego Wschodu w warunkach utrzymujących się napięć geopolitycznych.

Odmiennie wygląda sytuacja po stronie importu. Według prognoz KE przywóz wołowiny do UE wzrośnie o 12%, przede wszystkim przez większe dostawy z Ameryki Południowej po wejściu w życie umowy z krajami MERCOSUR. Komisja zwraca jednak uwagę, że ewentualne zawieszenie importu z Brazylii od września 2026 r. z powodu niespełniania unijnych wymogów dotyczących stosowania środków przeciwdrobnoustrojowych w produkcji zwierzęcej mogłoby ograniczyć import zarówno wołowiny, jak i mięsa drobiowego. Jednak z tego co wiemy Brazylia przygotowuje się do odblokowania możliwości eksportowych. Pisaliśmy o tym wczoraj w artykule: 

Brazylia próbuje ratować eksport mięsa do UE. Termin mija 3 września

Ceny bydła wg. MRiRW

Jak wynika z najnowszego raportu MRiRW z okresu 22-28.06 ceny bydła na koniec czerwca nadal były pod presją spadkową. 

W rozliczeniach poubojowych krajowe zakłady mięsne płaciły w okresie 22-28 czerwca średnio za bydło 24,75 zł/kg a za żywiec 12,82 zł/kg. Poniżej wycena poszczególnych kategorii:

• 25,59 zł/kg WBC za byki w wieku 12–24 miesięcy, 13,64 zł/kg za wagę żywą 
• 25,98 zł/kg WBC za jałówki powyżej 12 miesięcy, 13,46 zł/kg za wagę żywą
• 22,58 zł/kg WBC za krowy, 11,00 zł/kg za wagę żywą

Jakie ceny bydła w krajowych skupach (7.07.2026)?

Ceny skupu w drugim tygodniu lipca spadły. Pracownicy ubojni twierdzą, że wynika to z nieco wyższej podaży, ale nadal słabego zbytu gotowych elementów wołowych. Przyczyna w okresie letnim zawsze jest taka sama. W tym czasie spożycie mięsa spada na korzyść warzyw i owoców i ma związek z wysoką temperaturą. Nie tylko w Polsce, ale za granicą również padają rekordy temperatur. Ubojnie twierdzą, że spadki i te niższe ceny utrzymają się do września z lokalnymi wahaniami wraz ze zmianą w zapotrzebowaniu. Na podwyżki można liczyć dopiero jesienią. 

Ceny w dzisiejszym notowaniu spadły średnio od 50gr/kg do 1 zł/kg we wszystkich kategoriach, a różnice pomiędzy najwyższą a najniższą ceną płaconą w skupach mocno się spłaszczyła. Mało który zakład w tym tygodniu zapłaci za byki w kl. R powyżej 24 zł/kg. 

• Cena byków w kl. R od 23,5 do 24 zł/kg
• Cena jałówek kl. R od 23 do 25 zł/kg
• ​Cena krów kl. R około 21,5 do 24 zł/kg

Wszystkie stawki z poszczególnych punktów skupu znajdziesz TUTAJ. 

Dopłaty do buhajów i ceny byków rozpłodowych

Jeśli planujesz zakup buhaja rozpłodowego, to przypominam, że do 30 listopada można złożyć wniosek o dofinansowanie zakupu buhaja w kwocie 5 tys. zł z puli de minimis. Najnowsze ceny rozpłodników i komentarze hodowców bydła ras mięsnych znajdziesz w artykule: 

ARiMR dopłaci 5 tys. zł do buhaja. Tyle naprawdę kosztuje zakup

O pomoc mogą ubiegać się producenci rolni posiadający numer identyfikacyjny ARiMR oraz prowadzący mikro-, małe lub średnie przedsiębiorstwo.

Warunkiem jest zakup co najmniej jednego czystorasowego buhaja rasy mięsnej w roku złożenia wniosku lub w roku poprzednim. Zwierzę musi mieć ukończone 13 miesięcy i posiadać świadectwo zootechniczne. Agencja podaje, że dotychczas złożono już 222 wnioski na dopłatę do buhaja. 

Ile wynosi dopłata?

Pomoc wynosi 5 tys. zł za każdego zakupionego buhaja, jednak liczba zwierząt objętych wsparciem zależy od wielkości stada krów w gospodarstwie.

ARiMR wylicza limit na podstawie średniej liczby krów utrzymywanych w gospodarstwie w roku poprzedzającym zakup buhaja. Średnia liczba krów jest dzielona przez 15 i dopiero taki wynik określa maksymalną liczbę buhajów, do których można otrzymać dopłatę.

Przykładowo gospodarstwo utrzymujące średnio 30 krów może uzyskać wsparcie na zakup maksymalnie dwóch buhajów.

Do kiedy i gdzie złożyć wniosek?

Wnioski należy składać do 30 listopada do właściwego biura powiatowego ARiMR. Dokumenty można dostarczyć:

• osobiście do biura,
• przesłać pocztą,
• wysłać elektronicznie za pośrednictwem e-Doręczeń.

W przypadku wysyłki elektronicznej wszystkie dokumenty muszą być podpisane podpisem elektronicznym.

Jakie dokumenty są potrzebne?

Do wniosku należy dołączyć:

• dokument potwierdzający zakup buhaja,
• kopię świadectwa zootechnicznego,
• dokumenty lub oświadczenie dotyczące otrzymanej pomocy de minimis.

O czym trzeba pamiętać?

Pomoc ma charakter de minimis w rolnictwie, dlatego obowiązuje limit 50 tys. euro pomocy otrzymanej przez jedno gospodarstwo w okresie trzech lat.

Środki zostaną wypłacone na rachunek bankowy zgłoszony w ewidencji producentów ARiMR. Agencja przypomina, aby przed złożeniem wniosku sprawdzić, czy numer konta w systemie jest aktualny.

Ile kosztują buhaje ras mięsnych w polskich hodowlach?

Niestety 5 tys. zł dopłaty to niewielka część kwoty, którą obecnie trzeba zapłacić za buhaja, w niektórych przypadkach pokrywa 1/3, a czasem 1/4 koniecznej inwestycji. Kiedyś ta proporcja była nieco inna i dopłata była dość atrakcyjna. W obecnej sytuacji nie każdy ją chwali i hodowcy zastanawiają się kiedy wprowadzona zostanie wyższa kwota 7 tys. zł zapowiedziana przez Stefana Krajewskiego, ministra rolnictwa w styczniu br. Czekamy na odpowiedź z MRIRW w tej sprawie. 

Dopłaty do inseminacji zamiast do buhaja? 

Zdaniem Marcina Cioka, hodowcy bydła rasy hereford, dopłaty do buhajów nie przynoszą oczekiwanych efektów. Jak ocenia, znacznie lepszym rozwiązaniem byłoby przeznaczenie tych środków na dofinansowanie inseminacji, ponieważ to właśnie ona realnie wpływa na poprawę genetyki stada.

– To jest mrzonka. Lepsze byłyby pieniądze na inseminację, bo to faktycznie ma wpływ na poprawę genetyki – komentuje Marcin Ciok.

Jak podkreśla hodowca, dopłaty do zakupu buhajów w praktyce prowadzą przede wszystkim do wzrostu cen zwierząt. W jego ocenie zamiast realnego wsparcia dla producentów, rynek dostosowuje ceny do wysokości dopłat, przez co zakup rozpłodnika staje się znacznie droższy.

– Sama dopłata niewiele daje. Przez to buhaje po prostu podrożały i trzeba za nie zapłacić kilkanaście czy nawet około 20 tys. zł. Dla mnie to nie ma sensu – mówi.

Marcin Ciok zwraca również uwagę, że w stadach mlecznych większość hodowców i tak korzysta z inseminacji, dlatego większy efekt przyniosłoby wsparcie właśnie tej metody rozrodu. Jak ocenia, za kwotę przeznaczoną na zakup jednego buhaja można przeprowadzić inseminację wielu samic i osiągnąć znacznie większy postęp hodowlany.

– Za pieniądze wydane na jednego buhaja można przeprowadzić inseminację wielu matek. Nawet przy przeciętnej skuteczności daje to większy postęp genetyczny niż zakup jednego rozpłodnika, który pokryje ograniczoną liczbę krów, a efekt hodowlany i tak pozostaje niewiadomą – podsumowuje.

Jak zaznacza hodowca, jest to jego osobista opinia, choć dostrzega, że część producentów pozytywnie ocenia funkcjonowanie dopłat do buhajów. Sam jednak nie widzi w nich realnych korzyści dla swojego gospodarstwa.

Limousine i blond d’aquintaine w podobnych cenach

Jak zaznacza Jacek Klimza, prezes PZHiPBM za buhaja rozpłodowego w wieku powyżej 18 miesięcy rasy limousine i blonde d’aquitaine trzeba w polskich gospodarstwach hodowlanych dziś zapłacić od 18 do 20 tys. zł za sztukę.

Herefordy 13,5 tys. zł za 13 miesięcznego buhajka

Roman Iwicki, hodowca bydła rasy hereford z m.in. kujawsko-pomorskiego podkreśla, że ceny w jego gospodarstwie rozpoczynają się od 13,5 tys. zł netto za buhajka w wieku około 13 miesięcy i masie około 450 kg. Rocznie sprzedaje około 10 rozpłodników. Za starsze sztuki należy odpowiednio więcej zapłacić.

Hodowca na rynku wyróżnia się tym, że zamiast krycia naturalnego stosuje inseminację i do każdej krowy dobiera odpowiedniego buhaja. Przy wyborze nasienia zwraca szczególną uwagę na łatwość wycieleń oraz bezrożność, a do kojarzeń wykorzystuje materiał pochodzący m.in. z Wielkiej Brytanii, USA, Australii i Irlandii. Jak podkreśla, takie podejście pozwala mu precyzyjniej prowadzić pracę hodowlaną i oferować klientom buhajki o starannie dobranym pochodzeniu. Efekty potwierdzają wyniki oceny PZHiPBM, w której jego stado znalazło się w krajowej czołówce pod względem mleczności krów i przyrostów cieląt. 

Byki zarodowe Aberdeen Angus – 6 000 euro

- Oferujemy byki zarodowe Aberdeen Angus w kwocie 6 tys. euro (rozliczenie w złotówkach według kursu euro obowiązującego w dniu sprzedaży). Byki zarodowe są wyselekcjonowane pod względem wartości hodowlanej, użytkowości oraz sprawdzonej genetyki. Nasze rozpłodniki wywodzą się z uznanych linii matecznych, cenionych za wysoką płodność, łatwość wycieleń, bardzo dobre cechy mateczne oraz doskonałe wyniki odchowu potomstwa.

Każdy sprzedawany przez nas buhaj objęty jest gwarancją krycia. Jeżeli po badaniu weterynaryjnym zostanie potwierdzony brak skuteczności krycia z przyczyn leżących po stronie buhaja, wymienimy go na innego rozpłodnika.

Naszym klientom zapewniamy również indywidualny dobór buhaja do stada. Na podstawie dokumentacji rodowodowej pomagamy dobrać rozpłodnika najlepiej dopasowanego do posiadanych zwierząt, aby maksymalnie wykorzystać potencjał genetyczny stada i osiągać postęp hodowlany.

Kupując nasze byki, klienci inwestują nie tylko w sprawdzoną genetykę, ale również w profesjonalne doradztwo i wieloletnie doświadczenie naszego zespołu - podkreśla Magdalena Kryś, członek zarządu AG Hodowli Spółdzielni w woj. wielkopolskim

Cielęta odsadzane pierwszego dnia

Krowy przez cały okres chowu są utrzymywane w oborze, a cielę w pierwszym dniu po urodzeniu jest odsadzane od matki, trafia do budek indywidualnych, a na końcu utrzymywane jest w systemie alkierzowym.

Krowy oraz jałówki są żywione jedynie paszami objętościowymi, a ich zadaniem jest urodzenie cielęcia i niedługo po odsadzeniu zajście w kolejną ciążę poprzez inseminację. Krowy w ciągu swojego życia rodzą 8-9 cieląt. Krowy nie są klasycznymi mamkami, bo nie karmią cieląt, więc jest to dość nietypowy system i widzimy go po raz pierwszy w Japonii na Hokkaido.

Cielęta w profesjonalnym cielętniku

Cielęta po urodzeniu, już po pierwszym dniu trafiają do profesjonalnego cielętnika. Otrzymują mleko od 4 do 8 litrów, a jak już są nieco starsze od drugiego tygodnia, otrzymują paszę pełnoporcjową musli, plus preparat probiotyczny, stymulujący oczywiście pracę żwacza.

Pomieszczenie jest klimatyzowane, idealnie dostosowane również do warunków zimowych, bo na Hokkaido temperatura potrafi spaść - 20°C.

Po 8 tygodniach cielęta trafiają na opasu, który prowadzony jest do masy 300 kg. Gdy odsadki uzyskają już wymaganą masę ciała są sprzedawane do dalszego chowu. Można za nie uzyskać od 8 do 12 tys. zł. 

- To odpowiedź nie tylko na postulaty związków hodowców zwierząt gospodarskich i organizacji zrzeszających rolników, lecz także organizacji, których statutowym celem działania jest ochrona zwierząt. Dzięki nowym przepisom ograniczamy stres zwierząt związany z transportem oraz zwiększamy bezpieczeństwo osób, które się tymi zwierzętami zajmują - podkreślił minister Krajewski.

Głównym celem zmian jest umożliwienie legalnego przygotowania i certyfikowania osób, które będą mogły ogłuszać bydło utrzymywane w systemie otwartym oraz jeleniowate utrzymywane na fermach przy użyciu broni palnej. Jest to element wdrażania przepisów dotyczących uboju zwierząt, a szczególne znaczenie ma dla hodowców bydła mięsnego utrzymywanego całorocznie na pastwiskach.

O te przepisy hodowcy bydła walczyli od lat. 

FOTO: Krzysztof Zacharuk

- Wprowadzenie uboju pastwiskowego to racjonalna i potrzebna zmiana. Bydło utrzymywane ekstensywnie nie jest przyzwyczajone do kontaktu z człowiekiem, więc transport do rzeźni generuje u tych zwierząt skrajny stres i ryzyko urazów, a przy przepędzaniu także zagrożenie dla obsługi. Nowe przepisy eliminują ten problem u źródła, wprowadzając jednocześnie solidny system kwalifikacji: uprawnienia do broni, szkolenie teoretyczne prowadzone przez lekarza weterynarii i praktykę pod nadzorem doświadczonej osoby. To rozwiązanie znane już w innych krajach UE, wypracowane w porozumieniu zarówno ze środowiskiem rolniczym, jak i organizacjami, które na codzień są antyrolnicze i antyhodowlane a to rzadki przykład regulacji łączącej interesy praktyczne i etyczne. Dla mnie to trochę taki pilotaz. Kolejnym logicznym krokiem powinno być objęcie tą metodą także zwierząt z programów podwyższonego dobrostanu, wypasanych minimum 120 dni w roku czy wybiegu - komentuje zmiany w prawie Jacek Zarzecki, wiceprzewodniczący Polskiej Platformy Zrównoważonej Wołowiny. 

Co zmienia podpisane rozporządzenie?

• określa kwalifikacje osób mogących wykonywać ogłuszanie bydła utrzymywanego w systemie otwartym z użyciem broni palnej,
• wprowadza obowiązek odbycia specjalistycznego szkolenia praktycznego, oprócz dotychczasowego szkolenia teoretycznego,
• wskazuje, że szkolenie praktyczne odbywa się w gospodarstwie, z którego pochodzi zwierzę, pod nadzorem osoby posiadającej co najmniej trzyletnie doświadczenie,
• wymaga, aby osoba wykonująca takie czynności posiadała:
• dokument kwalifikacyjny wydany przez powiatowego lekarza weterynarii,
• uprawnienia myśliwego lub pozwolenie na broń do celów ogłuszania albo uboju zwierząt gospodarskich.

W praktyce rozporządzenie tworzy jasną ścieżkę uzyskania uprawnień do wykonywania ogłuszania zwierząt na miejscu ich utrzymywania.

Jakie korzyści daje rolnikom?

Największe znaczenie nowe przepisy mają dla gospodarstw prowadzących chów otwarty bydła mięsnego, gdzie zwierzęta przez większość lub cały rok przebywają na rozległych pastwiskach, a ubój dokonywany w ubojni powoduję olbrzymi stres, co w dużym stopniu wpływa na jakość mięsa. 

Korzyści, które płyną z uboju pastwiskowego:

• mniejszy stres zwierząt, ponieważ nie ma konieczności ich wyłapywania, załadunku i przewożenia do rzeźni wyłącznie w celu uboju;
• poprawę dobrostanu zwierząt, dzięki możliwości ogłuszenia ich w znanym środowisku;
• większe bezpieczeństwo ludzi i zwierząt, gdyż ogranicza się ryzyko urazów podczas przepędzania i transportu dużych, często półdzikich sztuk bydła mięsnego;
• niższe koszty hodowli, wynikające z ograniczenia transportu oraz konieczności organizowania skomplikowanego odłowu zwierząt;
• łatwiejszą organizację uboju w gospodarstwach ekstensywnych, gdzie zebranie zwierząt z rozległych pastwisk bywa czasochłonne i kosztowne;
• stworzenie kadry odpowiednio przeszkolonych osób, które będą mogły legalnie wykonywać ogłuszanie zgodnie z wymaganiami prawa krajowego i unijnego.

Znaczenie dla hodowców bydła mięsnego

Dla producentów utrzymujących rasy mięsne w systemie otwartym (np. na całorocznych pastwiskach) rozporządzenie stanowi ważny krok. Walczono o to latami, od kiedy z powodzeniem stosowany jest w innych europejskich krajach. 

Dotychczas brakowało szczegółowych zasad dotyczących kwalifikacji osób wykonujących ogłuszanie zwierząt z użyciem broni palnej. Nowelizacja usuwa tę lukę, dzięki czemu możliwe będzie szkolenie i certyfikowanie osób wykonujących tę czynność zgodnie z wymogami prawa.

W efekcie hodowcy otrzymują rozwiązanie lepiej dostosowane do specyfiki chowu ekstensywnego, ograniczające stres zwierząt, poprawiające ich dobrostan oraz ułatwiające organizację uboju w gospodarstwach prowadzących chów otwarty bydła mięsnego.

Kiedy przepisy wejdą w życie? 

Rozporządzenie zmieniające rozporządzenie w sprawie kwalifikacji osób uprawnionych do zawodowego uboju oraz warunków i metod uboju i uśmiercania zwierząt wejdzie w życie 15 lipca 2026 r., po ogłoszeniu w Dzienniku Ustaw.

Co ciekawe... 

Bydło utrzymywane w systemie otwartym nie było objęte pierwotnym projektem rozporządzenia. W pierwszej wersji projektu z lutego 2026 r. regulacja dotyczyła wyłącznie jeleniowatych utrzymywanych na fermach.

Natomiast dodanie bydła nastąpiło na późniejszym etapie procesu legislacyjnego, już po opublikowaniu projektu do uzgodnień i konsultacji publicznych. Oznacza to, że zmiana została wprowadzona w wyniku dalszych prac legislacyjnych w Ministerstwie Rolnictwa, najprawdopodobniej po analizie zgłoszonych uwag lub w toku uzgodnień międzyresortowych.
W lutym w Sejmie odbyła się debata na temat konieczności wprowadzenia takiej możliwości dla hodowców bydła, być może merytorycze argumenty wpłynęły na końcowy efekt projektu. 

Ubój na pastwisku zamiast transportu do rzeźni? Gorąca debata w Sejmie

Bydło Wagyu stanowi 20% stada

Współwłaściciel gospodarstwa, Keisuke Ono, które prowadzone jest od pięciu pokoleń zaprezentował nam budynek przeznaczony do hodowli bydła japońskiej rasy bydła. W stadzie utrzymuje się 4 tys. szt. bydła z czego 20% zwierząt stanowi rasa Wagyu, ceniona za najwyższą jakość mięsa. Wołowina trafia zarówno do restauracji, jak i do supermarketów.

Intensywne żywienie i wysoka masa końcowa

Wagyu słynie z wysoko przetłuszczonego mięsa, które jest szczególnie cenione na rynku. W tym gospodarstwie zwierzęta są żywione suchym TMR-em i w ciągu 28 miesięcy osiągają masę około 850 kg. 

Opłacalność chowu i hodowli Wagyu

Cena jednej sztuki, w przeliczeniu na wagę poubojową, przekracza 31 tys. zł. Jak mogliśmy zobaczyć podczas wizyty, gospodarstwo stawia na najwyższą jakość chowu oraz wyjątkową wartość genetyczną zwierząt. To feedlot reprezentujący światowy poziom produkcji bydła mięsnego.

Od lewej: główny hodowca w Przedsiębiorstwie Rolnym Długie Stare Witold Glapa, prezes Marek Lorych oraz wiceprezes Grzegorz Martyn.

FOTO: Zieja

– Jeszcze trzydzieści lat temu, gdy zaczynałem pracę, wydajność wynosiła ok. 4,5 tys. kg mleka od krowy. Dziś najlepsze stada osiągają wyniki ponad trzykrotnie wyższe. Pokazuje to, jak ogromny postęp dokonał się w genetyce, żywieniu i zarządzaniu stadem – mówi Witold Glapa, główny hodowca w PR Długie Stare.

Robot to element całego systemu

Pierwsze roboty udojowe pojawiły się w gospodarstwie już w 2012 roku. Dziś pracuje ich 12, a wraz z uruchomieniem nowej obory już w lipcu tego roku liczba ta wzrośnie do 16. W Długiem Starem podkreślają jednak, że o sukcesie nie decyduje sam robot, lecz sposób zaprojektowania obory, komfort krów i właściwe zarządzanie ruchem zwierząt. Przeniesienie krów do nowego obiektu pokazało, że lepszy dostęp do robotów pozwolił zwiększyć liczbę dojów i podnieść dzienną produkcję mleka.

W oborze zadbano o odpowiednią ilość separatek i kojce dla krów zasuszonych.

FOTO: Zieja

Wysoka wydajność zaczyna się od hodowli

W gospodarstwie duży nacisk kładzie się na odchów jałówek, selekcję genetyczną i zdrowotność stada. Pierwiastki już w pierwszej laktacji osiągają średnio ponad 12 tys. kg mleka, a nowe obory zasiedlane są zwierzętami o wysokim potencjale genetycznym. Rozwój produkcji opiera się na konsekwentnym doskonaleniu każdego elementu technologii – od odchowu cieląt po wykorzystanie danych z systemów monitoringu.

Druga część obory w Trzebinach zostanie uruchomiona już w lipcu tego roku.

FOTO: Zieja

Więcej o nowej inwestycji w Trzebinach przeczytasz w najnowszym wydaniu top bydło oraz w naszym nowym dodatku "Roboty udojowe".

Chcesz zainwestować w roboty udojowe?

Planujesz budowę nowej obory lub wdrożenie automatycznego doju? Sięgnij po specjalny dodatek „Roboty udojowe”, w którym zebraliśmy praktyczną wiedzę dla hodowców. Znajdziesz w nim przegląd robotów dostępnych na polskim rynku, przykłady inwestycji w nowych i modernizowanych oborach, porady dotyczące żywienia, zarządzania stadem, wykorzystania danych oraz serwisowania urządzeń. To kompleksowy przewodnik, który pomoże dobrze przygotować się do inwestycji i uniknąć kosztownych błędów.

https://agrarsklep.pl/bydlo/2615-roboty-udojowe-poradnik-dla-hodowcow-bydla-i-zootechnikow.html?utm_source=www&utm_medium=article&utm_campaign=tap

FOTO: Ahm

– Chcemy, aby dobrej jakości lokalna żywność trafiała do większej liczby odbiorców. Dlatego proponujemy rozwiązania, które ułatwią producentom sprzedaż zarówno bezpośrednio konsumentom, jak i do lokalnych sklepów czy restauracji. Zachęcam wszystkich zainteresowanych do udziału w konsultacjach – mówi minister Stefan Krajewski. Projekt został już opublikowany na stronie Rządowego Centrum Legislacji. Konsultacje publiczne potrwają 30 dni.

Rolnicy będą mogli sprzedawać w całej Polsce

Najważniejszą zmianą jest zniesienie ograniczeń terytorialnych przy sprzedaży żywności bezpośrednio konsumentom.

Obecnie producenci prowadzący działalność MLO mogą sprzedawać jedynie na określonym obszarze. Po wejściu w życie nowych przepisów ograniczenie to zniknie.

W praktyce oznacza to, że rolnicy i mali producenci będą mogli sprzedawać swoje wyroby:

• na terenie całej Polski,
• podczas targów, festynów i kiermaszów w dowolnym miejscu kraju,
• przez internet, również w formie sprzedaży wysyłkowej,
• a także – jeśli spełnione będą wymagania prawa unijnego – konsumentom w innych państwach UE.

MRiRW podkreśla, że obecne ograniczenia utrudniają zwłaszcza sprzedaż internetową, ponieważ producenci muszą każdorazowo sprawdzać, czy miejsce dostawy znajduje się na dopuszczonym obszarze.

Koniec z obowiązkiem zgłaszania udziału w targach

Projekt przewiduje również likwidację obowiązku wcześniejszego informowania powiatowego lekarza weterynarii o zamiarze sprzedaży żywności podczas wystaw, festynów, kiermaszów czy targów promujących lokalne produkty.

Dzięki temu przedsiębiorcy prowadzący działalność MLO będą mogli uczestniczyć w wydarzeniach handlowych bez dodatkowych formalności administracyjnych.

Większy zasięg dostaw do sklepów i restauracji

Zmiany obejmują również dostawy produktów do sklepów, restauracji, stołówek i innych zakładów handlu detalicznego.

Obecnie dostawy mogą być prowadzone przede wszystkim na terenie województwa, w którym odbywa się produkcja, oraz do wybranych powiatów województw sąsiednich. Po zmianach pojawi się dodatkowa możliwość prowadzenia sprzedaży w promieniu 100 km od miejsca produkcji.

To rozwiązanie ma szczególnie pomóc producentom działającym przy granicach województw. Dotychczas często nie mogli oni sprzedawać produktów do pobliskich miejscowości tylko dlatego, że znajdowały się poza administracyjnie wyznaczonym obszarem.

Nowe przepisy pozwolą także łatwiej zaopatrywać sklepy położone przy granicy z innymi państwami Unii Europejskiej, o ile znajdują się one w promieniu 100 km od miejsca produkcji.

Znacznie wyższe limity dla produktów mlecznych

Ministerstwo proponuje również zwiększenie dopuszczalnych limitów dostaw. Na zmianach szczególnie skorzystają przetówrcy mleka, bo limit został podwojony! Zwiekszono go z 0,5 tony do 1 tony produktów tygodniowo.

Ministerstwo zdecydowało się na jeden wspólny limit obejmujący wszystkie produkty mleczne, bez wyodrębniania oddzielnego limitu dla jogurtów czy kefirów.

Natomiast dla mięsa i wyrobów mięsnych obowiązujące limity pozostają bez zmian, czyli:

• Świeże mięso wołowe, wieprzowe, baranie, kozie i końskie oraz surowe wyroby mięsne i mięso mielone z tych gatunków 1 tona tygodniowo
•  Świeże mięso drobiowe i zajęczaków oraz surowe wyroby mięsne i mięso mielone 0,5 tony tygodniowo
• Produkty mięsne (np. wędliny, kiełbasy, szynki, pasztety) 1,5 tony tygodniowo
• Świeże mięso zwierząt dzikich utrzymywanych w warunkach fermowych oraz surowe wyroby mięsne i mięso mielone z tego mięsa 0,5 tony tygodniowo
• Świeże mięso zwierząt łownych oraz surowe wyroby mięsne i mięso mielone 0,5 tony tygodniowo (z możliwością przekroczenia tygodniowego limitu za zgodą powiatowego lekarza weterynarii przy zachowaniu limitu rocznego)

Czy produkcja serów w ramach RHD i MLO się opłaca? Podajemy wyliczenia

Przepisy weterynaryjne zostaną uporządkowane

Projekt przewiduje także zmiany dotyczące wymagań weterynaryjnych dla mięsa wykorzystywanego w działalności MLO.

MRiRW podkreśla jednak, że nie oznacza to zaostrzenia wymagań wobec producentów. Celem jest dostosowanie polskich przepisów do obowiązujących regulacji unijnych oraz uporządkowanie zapisów.

Mięso nadal będzie musiało pochodzić od zwierząt poddanych badaniu przedubojowemu i poubojowemu oraz zostać uznane przez urzędowego lekarza weterynarii za zdatne do spożycia przez ludzi.

Kiedy nowe przepisy wejdą w życie?

Projekt zakłada, że rozporządzenie zacznie obowiązywać po upływie 14 dni od dnia ogłoszenia.

Wcześniej dokument musi przejść konsultacje publiczne oraz procedurę notyfikacji w Komisji Europejskiej. Ministerstwo zakłada, że nowe regulacje mają przede wszystkim uprościć prowadzenie działalności MLO, ograniczyć biurokrację oraz zwiększyć możliwości sprzedaży produktów pochodzenia zwierzęcego przez małych producentów.

Według danych Inspekcji Weterynaryjnej z czerwca 2026 r. działalność marginalną, lokalną i ograniczoną prowadzi w Polsce ponad 2,1 tys. podmiotów. To właśnie oni będą głównymi beneficjentami planowanych zmian.

Najwięcej zastrzeżeń budzą ceny i badania mleka

Analizie poddawane są przede wszystkim postanowienia dotyczące sposobu ustalania cen skupu. Zastrzeżenia budzą zapisy umożliwiające jednostronne zmiany cenników przez mleczarnie bez odpowiednich gwarancji dla dostawców.

UOKiK zwraca również uwagę na procedury oceny jakości mleka. Rolnicy powinni mieć możliwość przejrzystej weryfikacji wyników badań, które bezpośrednio wpływają na wysokość wynagrodzenia za dostarczony surowiec. Przedmiotem analizy są także zapisy dotyczące kar umownych, okresów wypowiedzenia oraz klauzul wyłączności.

Chodzi o uczciwe relacje z rolnikami

Według UOKiK przepisy o przewadze kontraktowej mają chronić słabszą stronę umowy przed nieuczciwymi praktykami handlowymi. Niedopuszczalne są m.in. jednostronne zmiany warunków współpracy czy przerzucanie na dostawców nieuzasadnionego ryzyka gospodarczego.

Urząd zapowiada dalszy dialog z branżą mleczarską. Efektem mają być rekomendacje dotyczące dobrych praktyk oraz większa przejrzystość umów zawieranych pomiędzy mleczarniami a producentami mleka. W przypadku stwierdzenia naruszeń przepisów możliwe będzie wszczęcie postępowań dotyczących nieuczciwego wykorzystywania przewagi kontraktowej.

Według najnowszego raportu Meat Market Observatory od 15 do 21 czerwca stawki za bydło w kl R lekko wzrosły i wyniosły 6,50 euro/kg za bydło w kl. R. Byki w wieku 12-24 miesięcy wyceniane były na poziomie 6,58 euro/kg (lekki wzrost), krowy 5,76 euro/kg, a jałówki 6,63 euro/kg (wzrost o 20 eurocentów).

Ceny wzrosły we wszystkich kategoriach, a najmocniejszy wzrost widoczny jest w przypadku jałówek. KE przewiduje, że produkcja mięsa spadnie w 2026 r. w porównaniu z 2025 r. w przypadku wołowiny (-2,6%). Szansę chętnie wykorzystują globalni gracze, co widać w rosnącym imporcie. 

Ostatnie warunki pogodowe w UE nie sprzyjają hodowcom bydła, co również może przełożyć się na sytuację rynkową. 

W Niemczech sytuacja jest nieco inna niż w Polsce. Jak podaje VEZG z powodu utrudnień w handlu wołowiną i wynikającego z nich słabego popytu, pomimo ograniczonej podaży, pojawia się presja cenowa. Ceny wszystkich rodzajów wołowiny spadają na początku tygodnia. Ceny byków w kl. R obecnie wynoszą 6,1 euro/kg, ceny jałówek 6,2 euro/kg, ceny krów 5,65-5,85 euro/kg.  

Rekordowe upały przechodzą przez Europę - bydło i pasze z rosnącym ryzykiem

Obecna fala upałów w Europie stanowi poważne wyzwanie dla produkcji zwierzęcej, ponieważ oddziałuje jednocześnie na dobrostan stad, wyniki produkcyjne oraz ekonomię gospodarstw. Wysokie temperatury, szczególnie utrzymujące się przez kilka dni bez nocnego spadku, nasilają zjawisko stresu cieplnego, które u bydła prowadzi do wyraźnego ograniczenia pobrania paszy. W praktyce oznacza to spowolnienie tempa wzrostu, pogorszenie wykorzystania paszy, obniżenie wydajności oraz spadek efektywności produkcji. Stres cieplny negatywnie wpływa na rozród, ograniczając skuteczność zacieleń i pogarszając wskaźniki płodności, co w dłuższej perspektywie zaburza rytm produkcyjny stada oraz utrudnia planowanie.

Jednocześnie rolnicy narzekają na brak opadów i możliwe problemy z bazą paszową. Niedobory opadów ograniczają odrost użytków zielonych, przez co zmniejsza się dostępność pasz objętościowych, zwłaszcza zielonki i sianokiszonki z kolejnych pokosów. W wielu gospodarstwach oznacza to konieczność wcześniejszego uruchamiania rezerw przygotowanych na okres zimowy. Taka sytuacja zwiększa presję kosztową, ponieważ rolnicy stają przed ryzykiem niedoboru pasz w kolejnych miesiącach i potencjalną koniecznością zakupu surowców na rynku, często po wyższych cenach. Tym samym pogarsza się bilans ekonomiczny produkcji, już wcześniej osłabiony przez spadek wydajności zwierząt.

Szczególnie niebezpieczny jest kumulacyjny charakter obecnej fali upałów. Jeśli zwierzęta nie mają możliwości regeneracji w chłodniejszych godzinach nocnych, organizm pozostaje w stanie długotrwałego obciążenia, a negatywne skutki stresu cieplnego narastają z każdym kolejnym dniem. 

W rezultacie fala upałów nie jest dziś wyłącznie problemem pogodowym, lecz czynnikiem bezpośrednio wpływającym na opłacalność produkcji zwierzęcej w Unii Europejskiej. Im dłużej utrzymają się wysokie temperatury i deficyt opadów, tym większe będzie ryzyko pogłębienia strat zarówno w obszarze wydajności, jak i dostępności pasz oraz stabilności sprzedaży.

To nie jest dobry czas na sprzedaż bydła, warunki transportu są tragiczne, szczególnie na dalsze odcinki. W ostatnim tygodniu zarówno sprzedaż, jak i popyt są ograniczone. 

Ceny bydła wg. MRiRW

Jak wynika z najnowszego raportu MRiRW ceny bydła w Polsce nadal są pod presją. Widoczne są spore obniżki w przypadku byków i jałówek. Stabilne są natomiast ceny krów z niewielką tendencją wzrostową. 

W rozliczeniach poubojowych krajowe zakłady mięsne płaciły w okresie 15-21 czerwca średnio:

• 26,34 zł/kg WBC za byki w wieku 12–24 miesięcy,
• 26,61 zł/kg WBC za jałówki powyżej 12 miesięcy,
• 23,38 zł/kg WBC za krowy.

Podobne tendencje obserwowano w skupie na wagę żywą. Za kilogram żywej wagi producenci otrzymywali średnio:

• 13,77 zł/kg za byki w wieku 12–24 miesięcy (spadek około 30 gr/kg)
• 13,52 zł/kg za jałówki (spadek o około 10 gr/kg)
• 11,16 zł/kg za krowy (wzrost o 2 gr/kg)

KOWR podaje dość niepokojące dane, otóż dostawy bydła rzeźnego w pierwszych 5 miesiącach br. w porównaniu do zeszłego roku zmniejszyły się o 26%, do 131 tys. ton (5% udziału). Podaż bydła spadła znacząco, z jednej strony wpłynie to na utrzymanie w miarę wysokich cen, z drugiej daje lukę, którą mogą wykorzystać inne kraje. 

Jakie ceny bydła w krajowych skupach (30.06.26)?

Ceny skupu w obecnym tygodniu trzymają się dość stabilnie, z lokalnymi wahaniami. Podaż bydła z wiadomych powodów jest niższa, ale upał powoduje również mniejsze zainteresowanie importerów, a więc bilans wydaje się wyrównany. W cenach byków nie ma dużego rozstrzału. Za byki w klasie R większość ubojni płaci od 24,5 do 25,5 zł/kg. Większe różnice widczone są w jałówkach, które kosztują w niektórych miejscach za kl. R 22 zł, a w innych już 24,5 zł/kg. Za krowy w jednych ubojniach płacą 22 zł/kg w innych nawet 24 zł/kg. 

• Cena byków w kl. R od 24,5 do 25,5 zł/kg
• Cena jałówek kl. R od 23,5 do 26 zł/kg
• ​Cena krów kl. R około 22 do 24,5 zł/kg

Wszystkie stawki z poszczególnych punktów skupu znajdziesz TUTAJ. 

Niedawno pisałam o problemie ze sprzedażą typowo mięsnych byków tuż po wejściu umowy z krajami Mercosur. Rolnik miał bardzo ładną, wyrównaną stawkę zwierząt, wcześniej nie miał problemu ze zbytem w dobrej cenie. Przez dłuższy czas nie było zainteresowania zakupem, a ci którzy zaoferowali odbiór wyceniali zwierzęta słabo. W końcu udało się sprzedać pośrednikowi - w kl. U zapłacono mu 26 zł/kg, w kl. R 25,5 zł/kg. Warto dodać, że masa ubojowa była już grubo powyżej 900 kg. 

O tym przypadku pisałam w artykule Utrzymuje 75 opasów i czeka na kupca. „Szkoda za tyle takie sztuki sprzedawać”, choć takich sytuacji w kraju było w tamtym okresie więcej. 

FOTO: Zieja

Stres cieplny u cieląt rozwija się po cichu. Nie daje tak wyraźnych sygnałów jak u krów, dlatego łatwo go przeoczyć.

– U cieląt stres cieplny jest trudniejszy do wychwycenia niż u krów. Nie widzimy od razu spadku mleka, dlatego pierwsze objawy często umykają naszej uwadze – podkreśla Jagoda Zielazek.

Efekt? Gorsze przyrosty, mniejsze pobranie paszy, większa podatność na biegunki i choroby, a w konsekwencji słabszy odchów.

Woda to dopiero początek

Czy wystarczy zapewnić cielętom świeżą wodę? To absolutna podstawa, ale nie jedyny element walki z upałami. Równie ważne okazują się higiena, sucha ściółka, ograniczanie wilgoci oraz właściwa wentylacja budynku.

– Sama wysoka temperatura nie musi oznaczać dużych problemów zdrowotnych. Gorzej, gdy pojawia się połączenie ciepła i wilgoci – wtedy warunki do rozwoju patogenów stają się idealne – wyjaśnia specjalistka.

Jeden stres na raz

W gospodarstwie w Górznie obowiązuje prosta zasada: nie dokładać cielętom kolejnych powodów do stresu. Przegrupowanie, zmiana paszy, odstawienie od mleka czy szczepienia są planowane tak, aby nie nakładały się na siebie.

To rozwiązanie pomaga utrzymać pobranie paszy i ograniczyć problemy zdrowotne nawet podczas największych upałów.

Jak jeszcze można pomóc cielętom przy wysokich temperaturach?

Dlaczego nowo narodzone cielęta latem nadal trafiają pod lampy grzewcze? Jaką rolę odgrywają drożdże dodawane do preparatu mlekozastępczego? I dlaczego ustawienie budek „w szachownicę” może poprawić dobrostan zwierząt?

O sprawdzonych sposobach ograniczania stresu cieplnego u cieląt, które nie wymagają kosztownych inwestycji, przeczytasz w najnowszym wydaniu top agrar.

Podczas wyjazdu studyjnego odwiedziliśmy gospodarstwo pana Nakai w regionie Tajima w Japonii — miejscu uznawanym za kolebkę słynnej wołowiny Kobe. To właśnie tutaj hodowane są krowy rodzimej rasy Tajima, z której wywodzi się jedno z najbardziej cenionych mięs wołowych na świecie.

FOTO: Bujoczek

150 krów mamek na niewielkim areale

Gospodarstwo ma stosunkowo niewielką powierzchnię: blisko 10 ha pastwisk oraz 4 ha upraw. Z tego 1,5 ha przeznaczone jest pod kukurydzę na kiszonkę, a pozostały areał zajmuje uprawa ryżu. Mimo ograniczonej powierzchni produkcja jest bardzo dobrze zorganizowana. Zwierzęta korzystają z pastwisk rotacyjnie, a hodowca stara się maksymalnie wykorzystać każdy fragment dostępnego terenu. Część pasz pochodzi również z importu, między innymi z Australii.

W gospodarstwie utrzymuje się 150 krów mamek rasy Tajima. Co roku odchowuje się tu około 150 odsadków, które trafiają na lokalny rynek i są sprzedawane w ramach renomowanej marki bydła Kobe. Opasy prowadzone są do wieku 28 miesięcy i osiągają masę około 750 kg. Następnie rolnik zleca ubój, a tusze sprzedawane są na aukcji w Kobe.

Skąd bierze się wysoka cena wołowiny Kobe?

To właśnie z takich zwierząt powstaje wyjątkowo delikatna i silnie marmurkowata wołowina Kobe, ceniona przede wszystkim przez restauracje i odbiorców segmentu premium. Co ciekawe, jedna sztuka o masie około 750 kg może osiągać wartość od 35 do 40 tysięcy złotych.

W całym regionie Tajima działa około 100 hodowców tej rasy, a pogłowie wynosi łącznie około 15 tysięcy sztuk bydła. Wizyta w tym gospodarstwie pokazała nam, że nawet na niewielkiej powierzchni można prowadzić wyspecjalizowaną, dobrze zorganizowaną i bardzo wartościową produkcję zwierzęcą. To przykład rolnictwa, w którym tradycja, jakość i precyzja hodowli odgrywają kluczową rolę.

FOTO: Bujoczek

Wołowina Kobe luksusem

Jak podaje portal gomasushi.pl wołowina Kobe to jedna z najbardziej luksusowych i cenionych odmian mięsa na świecie. Pochodzi wyłącznie z Japonii, z prefektury Hyōgo, i musi spełniać bardzo rygorystyczne normy hodowli oraz certyfikacji. Nie każda japońska wołowina Wagyu może być nazywana Kobe — to zarezerwowane określenie tylko dla mięsa od bydła rasy Tajima, urodzonego, hodowanego i poddanego ubojowi w ściśle określonym regionie.

O jej wyjątkowości decyduje intensywna marmurkowatość tłuszczu, która sprawia, że mięso jest niezwykle kruche, soczyste i dosłownie rozpływa się w ustach. Wołowina Kobe wyróżnia się też maślanym smakiem, delikatną strukturą i ograniczoną dostępnością, co dodatkowo podnosi jej prestiż. To właśnie połączenie rzadkości, jakości i wyjątkowych doznań smakowych sprawia, że Kobe uchodzi za prawdziwą kulinarną legendę.

Straty paszy objętościowej to realny koszt dla gospodarstwa

W gospodarstwach mlecznych pasza podstawowa pozostaje jedną z najważniejszych pozycji kosztowych i odpowiada za ok. 32% całkowitych kosztów produkcji. Tym większe znaczenie ma ograniczanie strat, które pojawiają się już na etapie fermentacji.

Nieprawidłowy przebieg zakiszania może prowadzić do rozwoju pleśni oraz bakterii wytwarzających kwas masłowy, a w konsekwencji do obniżenia wartości pokarmowej paszy. Z perspektywy ekonomiki gospodarstwa oznacza to podwójną stratę: ubytek części wyprodukowanego plonu oraz spadek jakości żywienia stada.

Z danych własnych firmy Josera wynika, że całkowity koszt wyprodukowania 1 hektara kukurydzy na kiszonkę wynosi ok. 8 370,96 zł. Przy 10-procentowych stratach wynikających z psucia się materiału oznacza to bezpośrednią stratę przekraczającą 830 zł na każdym hektarze.

Do tego dochodzą skutki pośrednie:

• niższa smakowitość kiszonki,
• słabsze pobranie paszy, a w konsekwencji gorsza wydajność,
• większa potrzeba uzupełniania dawki dodatkowymi paszami,
• ryzyko pogorszenia zdrowia zwierząt, co może prowadzić do dodatkowych wydatków na leczenie weterynaryjne i dalszego spadku wydajności.

Dobra fermentacja to mniej strat i większa przewidywalność

W praktyce o opłacalności produkcji mleka decyduje nie tylko wielkość zbioru, ale także to, jak dobrze uda się zabezpieczyć paszę w silosie. Właśnie tutaj istotną rolę odgrywają dodatki kiszonkarskie.

Preparaty oparte na odpowiednio dobranych szczepach bakterii homo- i heterofermentatywnych wspierają prawidłowy przebieg fermentacji. Pomagają szybciej obniżyć pH, ograniczyć rozwój niepożądanych mikroorganizmów i zmniejszyć straty składników pokarmowych. To szczególnie ważne z punktu widzenia zachowania energii, białka oraz stabilności tlenowej paszy po otwarciu silosu.

W efekcie gospodarstwo może lepiej wykorzystać własną bazę paszową, ograniczyć ryzyko psucia się kiszonki i zmniejszyć presję na zakup dodatkowych komponentów żywieniowych.

Wpływ dostępu powietrza na właściwości kiszonki.

FOTO: Archiwum

Oszczędności nie polegają tylko na cięciu wydatków

W obecnej sytuacji rynkowej wielu producentów mleka ostrożnie podchodzi do każdego wydatku. Warto jednak pamiętać, że nie każda oszczędność rzeczywiście poprawia wynik ekonomiczny gospodarstwa. W przypadku kiszonki większe znaczenie niż ograniczanie nakładów ma ochrona tego, co już zostało wyprodukowane.

Zastosowanie profesjonalnych zakiszaczy w kiszonce z kukurydzy lub traw może przełożyć się na ograniczenie strat suchej masy, lepszą stabilność paszy i bardziej przewidywalne żywienie stada. W dłuższej perspektywie oznacza to nie tylko lepsze wykorzystanie paszy objętościowej, ale również wsparcie wydajności mlecznej i zdrowia krów.

Komentarz ekspertki

– W obecnych realiach rolnicy bardzo uważnie analizują każdą pozycję kosztową, dlatego coraz częściej szukają oszczędności tam, gdzie wcześniej straty były traktowane jako nieuniknione. Tymczasem dobra kiszonka to podstawa opłacalnej produkcji mleka. Jeśli na etapie zakiszania uda się ograniczyć straty i lepiej zabezpieczyć wartość paszy, gospodarstwo zyskuje nie tylko lepsze żywienie stada, ale także większą przewidywalność kosztów – mówi Malwina Murawska, ekspertka z firmy Josera.

Malwina Murawska, Josera

FOTO:

– W praktyce oszczędzanie na jakości paszy podstawowej często okazuje się oszczędnością pozorną. Lepiej zapobiegać stratom w silosie, niż później kompensować je dodatkowymi zakupami lub mierzyć się ze spadkiem pobrania i wydajności – dodaje ekspertka.

Opracowano na podstawie materiału prasowego firmy Josera. 

Miałam okazję z nim porozmawiać na temat gospodarstwa i produkcji przy okazji dzisiejszego otwarcia obory wolnostanowiskowej wyposażonej w roboty udojowe.

Karol Faszczewski obecnie produkuje mleko od 80 krów, a łącznie z młodzieżą w gospodarstwie jest utrzymywanych 180 szt. bydła. Dotychczas użytkował budynek wolnostanowiskowy na ściółce, który powstał w 2006 r.

Teraz dzięki nowej oborze będzie mógł podwoić liczbę krów mlecznych, ale również młodzieży.

- Gospodarujemy obecnie na ponad 80 hektarach. Z tego 38 ha to własność, reszta dzierżawy.   Wszystko, co produkujemy w gospodarstwie, przeznaczamy na paszę. Nie sieję zbóż. Struktura upraw to kukurydza na kiszonkę, trawa i lucerna. Zbóż nie ma już od dawna. Słoma w stu procentach była kupowana. Wcześniej żywienie opierałem tylko na surowcach, czyli na soi, rzepaku i dodatkach. Teraz, skoro mam roboty udojowe, to muszę czymś karmić w stacji, więc coś będzie trzeba kupować – mówi Karol Faszczewski.

FOTO: Kolasińska

Wymiary i wyposażenie nowego budynku

W oborze znajduje się 148 legowisk na wodnych materacach oraz duża porodówka.

- Budynek jest przystosowany na trzy roboty, ale na razie zamontowano dwa z nich. Jest też duże zaplecze dla krów zasuszonych. Całość jest przygotowana pod obsadę 200 zwierząt. W przyszłości dobudujemy dwa przęsła i niskim kosztem powiększymy budynek – mówi rolnik.

Posadzka w budynku jest pełna, betonowa i ponacinana, a więc antypoślizgowa.  

- Wstępny projekt był na rusztach. Później kolega mi podpowiedział, że jeśli chcę wybudować biogazownię, to wydajność biogazu jest dużo większa, jeśli jest pełna posadzka i świeże odchody, niż w przypadku podłogi rusztowej i gnojowicy z kanału. Dlatego zdecydowaliśmy się na pełną posadzkę. Ruszta też są, ale tylko w poczekalni przy robotach – mówi Karol Faszczewski.

W centralnej części obory ulokowano dwa roboty udojowe Lely Astronaut, po środku została wolna przestrzeń na trzeciego. Wszystko jak zaznacza hodowca jest gotowe, wystarczy tylko wstawić urządzenie.

W oborze wygospodarowano przestrzeń dla krów zasuszonych oraz porodówkę, a tuż obok znajdują się indywidualne kojce na kółkach dla cieląt w wieku do pierwszego tygodnia życia. Wygodne rozwiązanie zarówno dla małych cieląt, które znajdują się blisko porodówki i rolnika. W kolejnych etapach cielęta będą przeganiane do budek igloo na zewnątrz, a później trafią do starej obory, która będzie stanowiła już niebawem jałownik.

Obora ma wymiary 60x38 m, dodatkowo z przodu znajduje się pomieszczenie socjalne z biurem na piętrze, skąd można doglądać krowy i cały budynek. To pomieszczenie ma wymiary 10x12 m, a na parterze znajduje się pomieszczenie na zbiornik na mleko dostosowany do produkcji na dwóch robotach o pojemności 12 tys. l mleka.

Wysokość budynku wynosi 12 m, a świetlik w kalenicy ma szerokość 2 m. Przy stołach paszowych, które znajdują się wzdłuż długich ścian budynku umieszczono drabiny zatrzaskowe. Obok budynku znajduje się zbiornik na gnojowicę, gdzie umieszczone są dwa mieszadła i pompa.

Wyposażenie obory od jednej firmy

- Wyposażenie powierzyłem jednej firmie, można powiedzieć, od A do Z. Zajęła się tym firma Smart Agro. Uważam, że im mniej ludzi, tym mniej problemów pomiędzy wykonawcami. Ta firma montowała wentylatory, oświetlenie, wygrodzenia, legowiska, materace, stację pogodową i kurtyny. Oprócz robotów, bo te są oczywiście z Lely plus automatyczny zgarniak obornika również jest firmy Lely. Z kolei za budowę obory odpowiadał Daniel Jemiołkowski – wymienia rolnik. Niedawno kupił również wóz paszowy firmy Euromilk o pojemności 20 m³.

FOTO: Kolasińska

- Myślę też nad paszowozem samojezdnym. Dlatego w szczycie obory jest korytarz komunikacyjny o szerokości 3 metrów. Na końcu też jest korytarz komunikacyjny, tylko węższy. To jest przygotowane właśnie pod robota paszowego, ale dopiero po modernizacji obory. Jeśli zwiększymy obsadę pod trzeciego robota udojowego, to najprawdopodobniej będzie też robot paszowy i już wtedy pełna automatyzacja – mówi hodowca.

Materiał hodowlany z własnego stada

Karol Faszczewski stawia na własny materiał hodowlany, nie planuje kupować jałówek hodowlanych ani krów.

- Mam aktualnie 84 krowy, ponad 35 jałówek cielnych, w tym 9 wysokocielnych. Myślę, że do końca roku będziemy doić ponad 100 sztuk. Nie chcę kupować zwierząt, chyba że dużo sztuk by mi wypadło, ale raczej nie chciałbym tego robić ze względów zdrowotnych. Kiedy pracujemy na swoich zwierzętach, nie ma chorób i nowych problemów, dlatego tego nie planuję – mówi Karol i dodaje, że wydajność w starej oborze i tak była wysoka, sięgała 12 tys. l średnio od krowy. Mleko odbiera od rolnika OSM w Piątnicy.

FOTO: Kolasińska

- Myślę, że w nowym budynku produkcja wzrośnie, choć może nie jakoś bardzo mocno. Dobrostan na pewno się poprawi, a za nim idzie wydajność. Ogólnie nie mam parcia na samą produkcję i ilość mleka. Bardziej chodzi mi o parametry. Nie mam problemu z somatyką ani z bakteriami. Od wielu lat nastawiam się na mleko A2A2. Większość stada ma już właśnie ten genotyp. W ostatnich latach dobór genetyczny był też prowadzony pod roboty, żeby było odpowiednie wymię – mówi rolnik.

Reszta sztuk, czyli cielęta i jałówki zostaną w starych budynkach po krowach produkcyjnych. To nadal całkiem spora powierzchnia, warta zagospodarowania.

- Dla jałówek i cieląt stary budynek będzie odpowiedni. Wcześniej miałem halę udojową 2x4 w układzie rybia ość, teraz zaczniemy produkcję na robotach – mówi Karol.

Automatyzacja kluczem do ograniczenia pracy

Rolnik mówi, że dotychczas pracował w oborze wolnostanowiskowej na głębokiej ściółce, a jałówki były w zmodernizowanych starych budynkach. Wszystko było utrzymywane luzem. Całość była prowadzona w stu procentach na głębokiej ściółce.

- Dla mnie to nowość, że w końcu nie będzie tego słania i odejdzie trochę pracy, bo tego jest naprawdę dużo. Bardzo ciężko znaleźć pracownika, a jak już go znajdziesz to trzeba dużo zaoferować żeby chciał pracować. Dlatego ta inwestycja jest dobra, tylko trochę za późno. Dużo życia to kosztowało. Ta inwestycja wynikała głównie z potrzeby ulżenia sobie w pracy, bo naprawdę bardzo ciężko wszystko samemu ogarnąć. Mamy z żoną czworo małych dzieci,  żona nie może za bardzo pomagać. Z pracownikami jest ciężko. Chodziło przede wszystkim o czynnik ludzki, czyli brak rąk do pracy. Dzisiaj jest taki czas, że daje się ogłoszenie i szuka kogoś do doju, a nikt po prostu nie chce tego robić – wyjaśnia Faszczewski.

Ile trwała budowa obory i co wchodziło w kwotę 6 mln zł?

Jak podkreśla Karol Faszczewski wydanie pozwoleń na budowę zajęło około półtora roku, a sama budowa trwała mniej więcej dziesięć miesięcy. Pierwsze prace ziemne były w sierpniu, prace budowlane ruszyły we wrześniu ubiegłego roku, a w czerwcu obora została zakończona.

- Gdyby nie mocna zima, wszystko byłoby gotowe wcześniej – dodaje Faszczewski.

Zwykle przy takich nowych obiektach wszystkich najbardziej ciekawi – co wchodzi w kwotę 6 mln zł.

Faszczewski nie ukrywa, że inwestycja nie była tania, ale nie o to w tym chodziło, żeby było tanio, ale praktycznie. Sześć milionów zł netto, tyle kosztowało wybudowanie obory na 160 krów na Podlasiu razem z wyposażeniem, drogami dojazdowymi i infrastrukturą dookoła budynku.

- Wybrałem wyposażenie topowych marek, bo realizowałem to bez generalnego wykonawcy. Nie było jednej firmy odpowiedzialnej za wszystko, czyli i za wyposażenie, i za całość inwestycji. Dzięki temu zaoszczędziłem około 30%. Gdybym robił to z generalnym wykonawcą, kosztowałoby to jakieś półtora miliona więcej – mówi Karol.

Wszystkie decyzje budowlane i dot. wyposażenia obiektu miały jeden główny cel – zmniejszyć pracochłonność i czasochłonność. Brak rąk do pracy na Podlasiu staje się coraz bardziej odczuwalny, więc rolnik wszystkie decyzje podporządkował tak, aby większość zadań mógł wykonywać samodzielnie.

Przeprowadzkę krów planuje w najbliższą sobotę albo w poniedziałek.

Życzymy powodzenia w nowej oborze i w zasadzie… na nowej drodze życia! Może nieco lżejszego niż dotychczas.

Największy spadek cen mleka odnotowano w województwie lubelskim, gdzie cena obniżyła się z 1,87 zł/l w kwietniu do 1,82 zł/l w maju, czyli o 5 gr/l.

Wyraźne spadki widać też w województwach lubuskim i świętokrzyskim – po 4 gr/l. W wielu regionach ceny zmalały o 2–3 gr/l, a tylko w Małopolsce utrzymały się na tym samym poziomie co miesiąc wcześniej.

Najwyższe ceny mleka w maju notowano w Podlaskiem – 1,96 zł/l, a najniższe w Łódzkiem – 1,67 zł/l.

Zobacz tabelę (na podst. GUS)

Jak informuje Jacek Strzelecki, analityk rynków rolnych najnowsze sygnały z rynku chińskiego wskazują na wyraźną zmianę w światowym handlu mięsem. Chiny, które przez lata były jednym z kluczowych odbiorców, coraz mocniej ograniczają import do produktów konkurencyjnych cenowo lub takich, których nie są w stanie wytworzyć na rynku krajowym. W praktyce oznacza to, że dla wielu eksporterów sprzedaż do Chin staje się coraz trudniejsza, a część wolumenu będzie musiała zostać skierowana na inne rynki.

Ceny bydła na świecie/MMO KE (18.06.2026)

FOTO: Mmo Ke

Z punktu widzenia Unii Europejskiej to niepokojący sygnał. Jak wskazuje Jacek Strzelecki, UE, w tym Polska, relatywnie najsłabiej dostosowuje produkcję do nowych realiów handlowych w porównaniu z rynkami o niższych kosztach produkcji, takimi jak Brazylia, Argentyna czy USA. Oznacza to, że unijni producenci mogą być bardziej narażeni na skutki przesunięć w globalnym handlu, zwłaszcza jeśli na wspólny rynek zacznie trafiać dodatkowa wołowina z krajów dotąd silnie obecnych w Chinach.

Takie ryzyko widać już na przykładzie Australii. Z informacji chińskiego Ministerstwa Handlu wynika, że kraj ten wykorzystał już cały kontyngent wołowiny na 2026 r. do Chin, wynoszący 205 tys. ton. Dalszy eksport będzie więc objęty dodatkowym 55-procentowym cłem ponad obowiązującą stawkę. To znacząco pogarsza opłacalność sprzedaży na rynek chiński i zwiększa prawdopodobieństwo przekierowania części australijskiej podaży do innych odbiorców, w tym do UE. W efekcie unijny rynek wołowiny może w kolejnych miesiącach znaleźć się pod większą presją konkurencyjną i cenową.

Globalny handel wołowiną rośnie

Jak z kolei czytamy w najnowszym raporcie Rabobanku globalny handel wołowiną wyraźnie przyspiesza. Brazylia, czyli lider światowego eksportu, sprzedała od stycznia do maja 1,22 mln ton mięsa, czyli o 19% więcej niż rok temu. To najlepszy wynik dla tego okresu w historii. Jednocześnie średnia cena eksportowa wzrosła do ok. 6600 USD/t, a czerwiec może przynieść kolejny rekord wysyłek. 

Mocno rośnie też Australia. W pierwszych pięciu miesiącach roku wyeksportowała 658 tys. ton wołowiny, o 16% więcej rok do roku, przy wyraźnie wyższych cenach. Argentyna również korzysta z koniunktury – w okresie styczeń–kwiecień zwiększyła eksport do 257 tys. ton, a wzrost cen mocno podbił wpływy z handlu.

Silny popyt utrzymują także USA i Chiny. Amerykanie zwiększyli import wołowiny o 13,4%, a Chiny – największy importer na świecie – kupiły w pierwszych czterech miesiącach roku aż 1,07 mln ton, czyli o 21% więcej niż rok wcześniej. Problemem stają się, wyżej wywienione limity eksportowe do Chin. Australia ma niemal wyczerpany roczny kontyngent, a Brazylia wykorzystała już około 80% limitu.

To oznacza, że w drugiej połowie roku układ sił na rynku może się zmienić. Skorzystają ci eksporterzy, którzy zachowali jeszcze dostępne wolumeny, zwłaszcza Argentyna i Urugwaj. Z drugiej strony wysokie zapasy mięsa w Chinach mogą studzić dalsze wzrosty cen.

Ceny bydła na rynku unijnym dalej w dół

Według najnowszego raportu Meat Market Observatory od 8 do 14 czerwca stawki za bydło w kl R ponownie spadły do 6,41 euro/kg za bydło w kl. R. Byki w wieku 12-24 miesięcy wyceniane były na poziomie 6,52 euro/kg (6,36 euro/kg w Polsce), krowy 5,73 euro/kg (5,5 euro/kg w Polsce), a jałówki 6,43 euro/kg (6,27 euro/kg). 

Na niemieckim rynku sytuacja jest stabilna, podaż zaspokaja popyt i eksperci branżowi nie spodziewają się zmian w cennikach skupów bydła. Byki w kl. R sprzedawane są w ceni ok. 6,2 euro/kg, jałówki 6,3 euro/kg i krowy od 5,75 do 5,95 euro/kg. 

Jak wynika z najnowszego raportu Rabobanku UE zwiększa import wołowiny, ale ogranicza eksport. W pierwszych miesiącach 2026 r. do UE trafiło 134 tys. ton mięsa, o 25% więcej niż przed rokiem, podczas gdy unijny eksport spadł o 8%, do 289 tys. ton. Jeśli od września zostanie potwierdzone zawieszenie importu brazylijskiej wołowiny do UE, z rynku może zniknąć ok. 85 tys. ton surowca rocznie. Najwięcej mogą na tym ugrać Argentyna, Urugwaj i Wielka Brytania.

Ceny bydła wg. MRiRW

Pierwsza połowa czerwca 2026 r. przyniosła dalsze osłabienie cen skupu bydła rzeźnego w porównaniu z analogicznym okresem ubiegłego roku. Dane MRiRW wskazują, że największa presja cenowa nadal dotyczy krów oraz byków, natomiast ceny jałówek utrzymują się na bardzo stabilnym poziomie i praktycznie nie odbiegają od notowań sprzed roku.

W rozliczeniach poubojowych krajowe zakłady mięsne płaciły średnio:

• 26,96 zł/kg WBC za byki w wieku 12–24 miesięcy,
• 26,84 zł/kg WBC za jałówki powyżej 12 miesięcy,
• 23,32 zł/kg WBC za krowy.

W porównaniu z drugim tygodniem czerwca 2025 r. ceny były niższe odpowiednio o 5,0% w przypadku byków, o 0,2% dla jałówek oraz o 5,2% dla krów.

Podobne tendencje obserwowano w skupie na wagę żywą. Za kilogram żywej wagi producenci otrzymywali średnio:

• 14,09 zł/kg za byki w wieku 12–24 miesięcy,
• 13,63 zł/kg za jałówki,
• 11,14 zł/kg za krowy.

Na rynku nadal wyraźnie widoczna jest stabilność cen jałówek, które pozostają praktycznie na poziomie ubiegłorocznym. Znacznie większe spadki dotyczą natomiast byków oraz krów rzeźnych, których ceny są obecnie o około 5% niższe niż rok temu. Średnia cena bydła ogółem wyniosła 25,87 zł/kg WBC oraz 13,14 zł/kg żywca. W ujęciu rocznym oznacza to spadek o 4,8%, co potwierdza utrzymującą się presję cenową na krajowym rynku wołowiny.

W porównaniu z poprzednim tygodniem rynek pozostawał stosunkowo stabilny. Ceny byków obniżyły się o 2,0%, natomiast ceny krów i jałówek nieznacznie wzrosły. Sugeruje to stopniowe wyhamowanie wcześniejszych spadków, choć poziom cen nadal pozostaje wyraźnie niższy niż przed rokiem.

Największą odporność na zmiany cen kolejny rok z rzędu wykazują jałówki, które pozostają najbardziej stabilną kategorią bydła rzeźnego. Byki i krowy nadal znajdują się pod presją podaży i słabszej koniunktury cenowej, co przekłada się na niższe stawki uzyskiwane przez producentów.

Jakie ceny w krajowych skupach (23.06.26)?

Jak podają pracownicy ubojni, sytuacja na rynku wołowiny pozostaje zmienna i trudna do przewidzenia. Po wcześniejszych wzrostach pojawiły się oczekiwania dalszych podwyżek, jednak ostatnie dni przyniosły korektę i ponowny ruch cen w dół. To pokazuje, że rynek nadal nie odzyskał pełnej stabilizacji, a uczestnicy handlu ostrożnie oceniają kolejne tygodnie.

Jednocześnie, jak podają pracownicy ubojni, wraz z latem widać wyraźne ożywienie w gastronomii. Rośnie zapotrzebowanie na mięso do burgerów oraz na drobniejsze elementy premium, szczególnie w handlu związanym z Europą Zachodnią. To sezonowy trend, który co roku poprawia sprzedaż lepszych jakościowo elementów. 

Ciekawym zjawiskiem jest także obecna pozycja mięsa z krów. Jak podają pracownicy ubojni, różnica cen między krową a bykiem jest dziś znacznie mniejsza niż kilka lat temu i wynosi około 2 zł. Wynika to z utrzymującego się popytu na ten surowiec oraz z faktu, że mięso z krów znalazło już swoje stałe miejsce na rynku.

Co ważne, mimo słabszych cen mleka nie widać dużej podaży krów. Jak podają pracownicy ubojni, to właśnie ograniczona dostępność surowca sprawia, że ceny nie spadają mocniej. Na ubój trafiają głównie krowy kończące produkcję mleczną, choć zdarzają się też sztuki wcześniej dopasione, cięższe i lepiej otłuszczone, które osiągają wyższą wartość.

Jak podają pracownicy ubojni, w rozmowach coraz częściej pojawia się także temat wolców, choć na razie pozostaje to segment niszowy, który nie wpływa jeszcze wyraźnie na układ cen na rynku. Stawki za wolce w skupie są pomiędzy bykiem, a jałówką. Na razie konsument nie potrafi jeszcze dostrzec różnicy, choć mięso wolców smakuje bardzo podobnie do mięsa z jałówek. 

Jak podają pracownicy ubojni, obecny rynek to połączenie ostrożności, sezonowego wzrostu popytu i rosnącego znaczenia mięsa z krów. To właśnie te elementy najlepiej opisują dziś sytuację w branży.

• Cena byków w kl. R od 24 do 26,4 zł/kg
• Cena jałówek kl. R od 24 do 26,8 zł/kg
• ​Cena krów kl. R około 22,5 do 23,9 zł/kg

Wszystkie stawki z poszczególnych punktów skupu znajdziesz TUTAJ. 

Mastitis to problem wieloczynnikowy

Na występowanie zapalenia wymienia wpływa wiele elementów – od obecności patogenów, przez warunki utrzymania i higienę, aż po organizację doju oraz indywidualną odporność zwierząt.

– Choroby wymienia nie mają jednej przyczyny. Jeśli chcemy rozwiązać problem na fermie, musimy uwzględnić wszystkie czynniki ryzyka i znaleźć te, które mają największy wpływ na występowanie infekcji – podkreślała dr Lilli Bittner-Schwerda z Uniwersytetu w Lipsku.

Zdaniem ekspertki skupianie się wyłącznie na leczeniu pojedynczych przypadków nie pozwala osiągnąć trwałej poprawy zdrowotności stada.

Siedem kroków do poprawy zdrowia stada

Przedstawiony podczas wykładu model pracy obejmuje siedem etapów – od analizy danych dostępnych jeszcze przed wizytą na fermie, przez obserwację pracy personelu i ocenę warunków utrzymania, aż po przygotowanie szczegółowego planu działań poprawiających zdrowotność.

– Systematyczna analiza zdrowia wymienia wymaga czasu. W naszych projektach kompleksowa ocena gospodarstwa to nawet siedem dni pracy – zaznaczyła ekspertka.

W procesie wykorzystuje się dane z próbnych udojów, wyniki badań bakteriologicznych, dokumentację leczenia oraz obserwacje prowadzone bezpośrednio w oborze.

dr Lilli Bittner-Schwerda, Uniwersytet w Lipsku

FOTO: Błażej Szczepański

Higiena i organizacja doju mają kluczowe znaczenie

Szczególną uwagę poświęcono jakości przygotowania krów do doju oraz skuteczności wykrywania przypadków mastitis przez pracowników.

Praktyczne obserwacje prowadzone na dużych fermach wykazały, że część przypadków klinicznych pozostaje niezauważona, co może prowadzić do wzrostu liczby komórek somatycznych i pogorszenia jakości mleka.

– Nie wystarczy obserwować dojarzy. Czasami najlepiej samemu przeprowadzić przedzdajanie wszystkich krów i sprawdzić, ile przypadków mastitis rzeczywiście występuje w stadzie – mówiła dr Lilli.

Badania prowadzone na fermach współpracujących z Uniwersytetem w Lipsku wykazały również wyraźny związek pomiędzy higieną legowisk, zagęszczeniem zwierząt a liczbą nowych infekcji wymienia.

Ograniczenie antybiotyków dzięki lepszej diagnostyce

Jednym z ważnych tematów była racjonalizacja stosowania antybiotyków. Analiza dokumentacji leczenia pokazała, że w wielu gospodarstwach większość stosowanych antybiotyków przeznaczana jest właśnie na terapię mastitis i leczenie krów zasuszonych.

– Dobre dane i diagnostyka bakteriologiczna pozwalają ocenić, czy wszystkie przypadki rzeczywiście wymagają leczenia antybiotykami – zwracała uwagę.

Zdaniem ekspertki szybkie testy diagnostyczne oraz regularne badania bakteriologiczne mogą pomóc ograniczyć zużycie antybiotyków bez pogarszania wyników zdrowotnych stada.

Zdrowe krowy również wymagają uwagi

Jednym z najważniejszych przesłań wykładu było podkreślenie roli profilaktyki i monitoringu.

– Lekarz weterynarii nie powinien zajmować się wyłącznie chorymi zwierzętami. Aby skutecznie poprawiać zdrowie stada, musi również analizować sytuację zdrowych krów i funkcjonowanie całego systemu produkcyjnego – podsumowała.

Systematyczna analiza danych, regularna ocena warunków utrzymania oraz ścisła współpraca hodowcy z lekarzem weterynarii pozwalają skutecznie ograniczać występowanie mastitis, poprawiać dobrostan zwierząt i zwiększać efektywność produkcji mleka.

Nowa ferma bydła ma zielone światło. Zatrzyma ją plan ogólny?

Decyzja odmowna Burmistrza Zalewa pod lupą prawników

Jak informowaliśmy w poprzednim artykule, inwestycja od miesięcy budziła silne emocje w gminie Zalewo. Mimo uzyskania pozytywnych opinii Regionalnej Dyrekcji Ochrony Środowiska (RDOŚ), Sanepidu i Wód Polskich, a także wielokrotnej, pozytywnie zweryfikowanej oceny raportu o oddziaływaniu na środowisko, 22 maja 2026 roku Burmistrz Zalewa wydał decyzję (sygn. GP.6220.3.2024.CT) odmawiającą wydania decyzji środowiskowej dla planowanej fermy.

Jako redakcja zwróciliśmy się do Burmistrza z prośbą o komentarz. Otrzymana po ponad dwóch tygodniach odpowiedź odesłała nas z powrotem do uzasadnienia decyzji o odmowie wydania decyzji środowiskowej, bez konkretnej odpowiedzi na zadane przez nas pytania:

1) Dlaczego mimo pozytywnych opinii dot. budowy fermy w Bądkach oraz prawidłowo przygotowanego projektu oraz początkowego poparcia dla tej inwestycji, w końcowej fazie podjął Pan decyzję odmowną dot. zezwolenia na budowę tego obiektu?

2) W jaki sposób można udokumentować mierzalnymi wskaźnikami, że ferma negatywnie wpłynie na zdrowie mieszkańców gminy Zalewo?

3) Czy na decyzję miał wpływ sprzeciw mieszkańców?

Gospodarstwo KREKI sp. z o.o. kategorycznie nie zgadza się z wydaną decyzją środowiskową i złożył już formalne odwołanie do Samorządowego Kolegium Odwoławczego (SKO) w Elblągu. W dokumencie tym wskazano szereg istotnych naruszeń prawa materialnego oraz procesowego. Według przedstawicieli Gospodarstwa KREKI, organ pierwszej instancji nie wykazał zaistnienia ustawowych przesłanek odmowy, a swoje rozstrzygnięcie oparł na przepisach Kodeksu cywilnego, które nie znajdują zastosowania w postępowaniu administracyjnym. Ponadto zarzuca się błędne określenie kręgu stron postępowania oraz uczynienie z niezadowolenia społecznego faktycznej podstawy decyzji. Tymczasem bogate orzecznictwo sądów administracyjnych jasno wskazuje, że sam protest mieszkańców nie może stanowić samodzielnej przesłanki odmowy wydania decyzji środowiskowej.

Odwołanie wnosi o zmianę zaskarżonej decyzji poprzez uwzględnienie wniosku o wydanie decyzji środowiskowej, a w razie braku takiej możliwości – o jej uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji. Gospodarstwo KREKI zapowiada, że jeśli rozstrzygnięcie SKO będzie niekorzystne, sprawa natychmiast trafi przed Wojewódzki Sąd Administracyjny (WSA).

– Jesteśmy głęboko przekonani o słuszności naszego stanowiska i liczymy na rzetelną, opartą na faktach ocenę sprawy przez SKO. Nie zamierzamy rezygnować z inwestycji, która jest w pełni zgodna z prawem, spójna z zasadą zrównoważonego rozwoju i – co potwierdziły wszystkie właściwe organy państwowe i środowiskowe – bezpieczna dla środowiska oraz dla zdrowia mieszkańców – podkreślają przedstawiciele Gospodarstwa KREKI.

FOTO: Fortune Cieszymowo/fb

Izba Rolnicza nie zamierza popierać dużych gospodarstw

Do inwestora trafiło także oficjalne pismo z Warmińsko-Mazurskiej Izby Rolniczej, w którym wskazano, że jego statutowym celem jest popieranie wyłącznie małych gospodarstw rolnych. Jak podkreślają przedstawiciele Gospodarstwa KREKI, stanowisko to jest dla nich szczególnie bolesne i niezrozumiałe. Wcześniej bowiem, podczas konsultacji społecznych, mieli oni uzyskać wyraźne, ustne zapewnienie ze strony przedstawicieli Izby o poparciu i kibicowaniu tej inwestycji.

– Stanowisko Warmińsko-Mazurskiej Izby Rolniczej zaskoczyło nas swoją nagłą zmianą. Uzyskaliśmy wcześniej ustne zapewnienie o wsparciu naszej inwestycji. Tym bardziej bolesna była późniejsza pisemna odmowa zajęcia pozytywnego stanowiska. Liczymy, że Izba Rolnicza w toku dalszego postępowania zechce ponownie pochylić się nad argumentami merytorycznymi i dostrzeże, że nowoczesne rolnictwo potrzebuje silnych podmiotów – komentują przedstawiciele Gospodarstwa KREKI. Podkreślają, że działają w pełni transparentnie na każdym etapie postępowania, bazując na ekspertyzach wyspecjalizowanych organów.

– Dołożyliśmy wszelkich starań, by mieszkańcy Bądek mogli szczegółowo zapoznać się z parametrami inwestycji i wyrazić swoje opinie. Żałujemy, że deklarowane wsparcie Izby Rolniczej nie przełożyło się na dokument pisemny. Wierzymy jednak, że rzetelna analiza prawna i merytoryczna, którą przeprowadzi SKO, potwierdzi, iż odmowna decyzja Burmistrza Zalewa była błędem wynikającym z emocji, a nie z przepisów prawa – dodają.

Obawy o plan ogólny gminy: druga linia frontu

Tak jak sygnalizowaliśmy w poprzednim artykule, inwestor od samego początku obawiał się, że przeciwnicy fermy będą starali się zablokować inwestycję wielotorowo. Chodzi nie tylko o procedury środowiskowe, ale również o wywieranie wpływu na zapisy planu ogólnego gminy Zalewo, który jest obecnie w fazie przygotowywania. Po negatywnej decyzji burmistrza i stanowisku Izby Rolniczej te obawy nasiliły się jeszcze bardziej.

Gospodarstwo KREKI wskazuje, że lokalna społeczność, zorganizowana wokół Stowarzyszenia „Czyste Bądki”, może w dalszym ciągu wywierać silną presję na Radę Gminy Zalewo. Celem tych działań ma być wprowadzenie do planu ogólnego takich zapisów, które kategorycznie wykluczą możliwość jakiejkolwiek zabudowy inwentarskiej na działkach przeznaczonych pod inwestycję. Inwestor przypomina, że dotychczas obowiązujące dokumenty planistyczne (studium uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego) od lat określały rolniczy charakter tego terenu, dopuszczając rozwój tego typu zabudowy. Ostateczny kształt nowego planu ogólnego wciąż pozostaje jednak wielką niewiadomą.

Cieszymowo jako wzór dla Bądek. Nauka i technologia w rolnictwie

Warto przypomnieć, że Gospodarstwo KREKI sp. z o.o. posiada ogromne doświadczenie w branży – od ponad 20 lat z powodzeniem prowadzi fermę bydła mlecznego w Cieszymowie (Fortune sp. z o.o.). O gospodarstwie tym na łamach topagrar Polska oraz topagrar.pl  pisaliśmy już wielokrotnie, przybliżając Czytelnikom m.in. największą na świecie instalację automatycznego doju krów DeLaval, która tam działa. To właśnie na wzór tej zaawansowanej technologicznie jednostki miała powstać – odpowiednio mniejsza – ferma w Bądkach.

Przedstawiciele gospodarstwa deklarują, że chcieliby, aby ferma w Bądkach stała się wizytówką całego regionu. Podobnie jak gospodarstwo w Cieszymowie, obiekt miał być otwarty na współpracę ze szkołami rolniczymi, organizację wizyt studyjnych oraz prezentacje nowoczesnych technologii agrotechnicznych. Co ważne, gospodarstwo w Cieszymowie prowadzi również, we współpracy z Instytutem Rozrodu Zwierząt i Badań Żywności Polskiej Akademii Nauk (PAN), zaawansowane badania naukowe. Potwierdza to, że jednostka ta jest postrzegana w środowisku akademickim i branżowym jako jedna z czołowych i modelowych ferm bydła mlecznego w Polsce.

– Chcielibyśmy, aby ferma w Bądkach była postrzegana analogicznie jak nasze gospodarstwo w Cieszymowie – jako perła polskiego rolnictwa, otwarta na naukę, współpracę międzynarodową i lokalną społeczność – akcentują przedstawiciele Gospodarstwa KREKI.

Ogólnopolski syndrom blokowania rozwoju polskiej wsi

Sytuacja w Bądkach nie jest odosobnionym przypadkiem, ale częścią szerszego, niezwykle niepokojącego trendu, który paraliżuje modernizację polskiej wsi. W całym kraju, ze szczególnym uwzględnieniem województwa warmińsko-mazurskiego, drastycznie przybywa konfliktów na linii inwestorzy rolniczy – lokalne społeczności (często zasilane przez osoby napływowe).

Podobne spory toczą się lub zakończyły się przegraną inwestorów w całej Polsce. Przykładem jest blokada biogazowni w Przyjaźni i Wólce pod Gdańskiem czy konflikt wokół biometanowni w gminie Janów Podlaski, który doprowadził nawet do próby odwołania wójta i rady gminy w referendum. Przypadków zablokowania takich inwestycji jest znacznie więcej.

W niemal każdym przypadku protestujący podnoszą identyczny zestaw obaw: odór, hałas, wzmożony ruch ciężkich pojazdów, zagrożenie dla wód gruntowych oraz spadek wartości działek. Te same argumenty wysunięto w Bądkach przez Stowarzyszenie „Czyste Bądki”. Mechanizm blokowania stał się powtarzalny: jeśli inwestycji nie uda się zatrzymać na etapie decyzji środowiskowej, nacisk przenosi się na poziom planowania przestrzennego, czyli blokowanie inwestycji poprzez plany ogólne gmin. W Bądkach współpracujący ze stowarzyszeniem prawnik otwarcie zadeklarował, że w razie niepowodzenia w SKO, ostateczna blokada nastąpi właśnie poprzez odpowiednie zapisy w nowym planie ogólnym gminy.

FOTO: Fortune Cieszymowo/fb

Paradoks debaty publicznej: Chcemy polskiej żywności, ale nie pozwalamy jej produkować

W tle konfliktu w Bądkach rysuje się głęboki, systemowy paradoks, który coraz mocniej dotyka całe polskie rolnictwo. W debacie publicznej, mediach głównego nurtu oraz w deklaracjach polityków wszystkich opcji bezustannie odmienia się przez wszystkie przypadki konieczność ochrony polskiego rolnictwa i suwerenności żywnościowej. Głośno i słusznie alarmuje się o dramatycznie słabej jakości zagranicznych płodów rolnych oraz produktów spożywczych, które masowo, często bez należytej kontroli, napływają na polski rynek z rynków wschodnich czy państw trzecich spoza Unii Europejskiej, gdzie nie obowiązują restrykcyjne normy fitosanitarne.

Polscy konsumenci deklarują, że chcą kupować zdrową, bezpieczną i wytworzoną lokalnie żywność, wolną od podejrzanych substancji. Jednak na poziomie lokalnym dochodzi do drastycznego zderzenia deklaracji z rzeczywistością. Poprzez blokowanie nowoczesnych i zaawansowanych technologicznie ferm – takich jak ta planowana w Bądkach – sami, jako społeczeństwo, dopuszczamy do sytuacji, w której wielkotowarowa, opłacalna produkcja polskiej żywności stanie się po prostu niemożliwa. Bez nowoczesnych, silnych gospodarstw, zdolnych do konkurowania na rynku europejskim, polskie rolnictwo zostanie zepchnięte do roli skansenu, a rodzimy rynek zostanie oddany walkowerem zagranicznym koncernom.

Ostatni dzwonek: za chwilę na półkach zabraknie polskiej żywności

Konsekwencje działań podejmowanych przez komitety protestacyjne mieszkańców wsi są znacznie poważniejsze niż mogłoby się wydawać na poziomie pojedynczej gminy. Branża spożywcza alarmuje, że jeśli ten destrukcyjny trend się utrzyma, już za chwilę polska żywność całkowicie zniknie ze sklepowych półek, a my obudzimy się w rzeczywistości totalnego uzależnienia od importu.

Wieś przestała być miejscem produkcji rolnej, a staje się jedynie podmiejską „sypialnią” i zapleczem rekreacyjnym dla osób, które uciekły z miast w poszukiwaniu ciszy. Ci nowi mieszkańcy domagają się wiejskiej sielanki, całkowicie zapominając, że wieś od wieków żyje z uprawy ziemi i chowu zwierząt. Blokowanie każdej nowoczesnej obory, chlewni czy biogazowni doprowadzi do sytuacji, w której polscy rolnicy, zniechęceni latami procesów sądowych i urzędniczych batalii, po prostu zrezygnują z produkcji. Krajobraz wiejski bez rolnictwa to nie wizja odległej przyszłości – to proces, który dzieje się na naszych oczach.

Musimy odpowiedzieć sobie na fundamentalne pytanie - jeżeli zakażemy lokalizacji nowoczesnych inwestycji rolniczych na terenach wiejskich, to gdzie właściwie ma powstawać polska żywność? W laboratoriach? Czy może mamy całkowicie przestawić się na towary sprowadzane z zagranicy?

Paraliż inwestycyjny oznacza jedno – drastyczny spadek pogłowia zwierząt w Polsce i załamanie rynku mleka oraz mięsa. Lukę tę błyskawicznie i bezlitośnie wypełnią zagraniczne korporacje, które nie oglądają się na lokalne protesty. Zamiast zdrowego, kontrolowanego polskiego mleka czy sera, konsumenci będą skazani na masowo importowane, głęboko przetworzone produkty z państw trzecich, o których niskiej jakości słyszy się coraz częściej. Likwidując własną produkcję pod naciskiem emocjonalnych protestów, dobrowolnie oddajemy nasze bezpieczeństwo żywnościowe w obce ręce. To prosta droga do skokowego wzrostu cen żywności i utraty kontroli nad tym, co trafia na stoły polskich rodzin.

– Widzimy, że to nie jest już tylko nasz, lokalny problem. To zjawisko ogólnopolskie, które uderza w możliwość produkowania polskiej żywności na własnym terenie. Jeśli jako kraj nie zreflektujemy się na czas, to za kilka lat polski konsument będzie mógł o rodzimych produktach jedynie poczytać w podręcznikach historii. Apelujemy, aby decyzje w takich sprawach były podejmowane na podstawie twardych faktów, ekspertyz naukowych i obowiązującego prawa, a nie pod wpływem czystych emocji czy nacisku społecznego, które nie znajdują żadnego potwierdzenia w rzetelnej dokumentacji środowiskowej – podsumowują zaniepokojeni przedstawiciele Gospodarstwa KREKI.

Co dalej z Gospodarstwem KREKI?

Sprawa decyzji środowiskowej spoczywa obecnie w rękach Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Elblągu, które szczegółowo zbada zarzuty formalno-prawne podniesione w odwołaniu inwestora. Równolegle toczą się kluczowe prace nad planem ogólnym gminy Zalewo, których ostateczny wynik może zaważyć na losach inwestycji bez względu na to, co orzeknie SKO.

Redakcja będzie na bieżąco śledzić rozwój wydarzeń w Bądkach i poinformuje o kolejnych krokach prawnych podjętych przez SKO oraz o decyzjach Rady Gminy Zalewo.

Oceny 40 szt. zwierząt dokonali Jarosław Olszewski, Jerzy Moniuszko oraz Agnieszka Flis. W wystawie wzięło udział 10 hodowców, zaprezentowano zwierzęta w rasie charolaise, limousine, simentaler, angus czerwony, blonde d’aquitaine i higland, w czterech kategoriach:

• jałówki w wieku poniżej 18 m-cy
• jałowice wieku powyżej 18 m-cy
• krowy z cielętami
• buhaje w wieku poniżej 18 m-cy

Czempiony i superczepiony bydła mięsnego w Szepietowie

W Szepietowie przyznano 10 czempionów, 3 wiceczempiony oraz superczempiona.  

Jak podali sędziowie prezentowane podczas tegorocznej wystawy zwierzęta były dobrze przygotowane i charakteryzowały się poprawnym pokrojem oraz umięśnieniem. Podczas tegorocznej wystawy hodowców wyróżnił Prezes Zarządu PZHIPBM Jacek Klimza, którzy otrzymali okolicznościowe puchary. 

Tytułem superczempiona Wystawy Bydła Ras Mięsnych w 2026 r. zostało wyróżniona:

• OFELKA-3, rasy charolaise, należąca do kategorii jałówki w wieku poniżej 18 m-cy, która należy do hodowcy Pawła Rydelka, który prowadzi gospodarstwo w miejscowości Siwiki, w woj. podlaskim, w powiecie łomżyńskim, w gminie Zbójna.

FOTO: Pzhipbm

FOTO: Pzhipbm

Publiczność mogła podziwiać profesjonalną ocenę pokroju poszczególnych ras oraz wycenę bydła mlecznego i mięsnego, koni, owiec i królików. Wystawa była okazją do prezentacji dorobku hodowców, wymiany doświadczeń i promocji najlepszych krajowych stad. W inauguracji udział wzięli przedstawiciele resortu rolnictwa, władz wojewódzkich, organizatorów oraz środowiska hodowców. Jury oceniło blisko 120 szt. bydła mlecznego. 

Czempiony i wiceczempiony XIII Ogólnopolskej Wystawy Bydła Hodowlanego w Szepietowie

Jałowice PHF:

Urodzone od 20.09.2025  do 19.11.2025

• czempion – Majkowski Supreme Ciasna – GR Łukasz Majkowski, Jarzyły
• wiceczempion – Strica 2025 – Józef Andrzej Dzięgielewski, Stawiski

Urodzone od 20.07.2025  do 19.09.2025

• czempion –Dolcetuo ET – Stadnina Koni „Pępowo” Sp. z o.o.
• wiceczempion – Rivera – Wojciech Łuba, Kałęczyn Walochy

Urodzone od 20.05.2025  do 19.07.2025

• czempion –Anabel 4 – Grzegorz Block, Narkowy
• wiceczempion – Rosita 145 - Ośrodek Hodowli  Zarodowej Dębołęka Sp. z o.o.

Urodzone od 20.03.2025  do 19.05.2025

• czempion – Czerwona – Łukasz Kraska, Kalinowo
• wiceczempion – Szpilka - Ośrodek Hodowli  Zarodowej ” Garzyn” Sp. z o.o.

Urodzone od 20.12.2024  do 19.03.2025

• czempion –  PL 00556176405-7 - Piotr Szeligowski, Łubnice Krusze
• wiceczempion –  Trela – Marek Burzyński, Bronowo

Urodzone od 20.09.2024 do 19.12.2024

• czempion – Newada 122 - Ośrodek Hodowli  Zarodowej Dębołęka Sp. z o.o.
• wiceczempion – Kiki 1 – Wiesław Wojno, Wojny Piecki

KROWY  PHF:

I laktacja (wcześniejsza)

• czempion –  Wędka – Łukasz Kraska, Kalinowo
• wiceczempion – Lupa 2024 – Józef Andrzej Dzięgielewski, Stawiski

I laktacja (późniejsza)

• czempion  - Hania – GR Tadeusz Stelęgowski, Kudelczyn
• wiceczempion – Pola – Paweł Kulesza, Rębiszewo Zegadły

II laktacja (wcześniejsza)

• czempion  - Janet 196 -- Ośrodek Hodowli  Zarodowej Dębołęka Sp. z o.o.
• wiceczempion – Lupa  2022 – Józef Andrzej Dzięgielewski. Tafiły

II laktacja (późniejsza)

• czempion  - Kometa – Zbigniew Skrodzki, Konopki Białystok
• wiceczempion -Bianka- Piotr Szeligowski, Łubnice Krusze

III laktacja

• czempion – Jutra 1 – Ewa Zalewska, Czarnowąż
• wiceczempion – Dorota - GR Tadeusz Stelęgowski, Kudelczyn

Rasa Jersey

• Czempion – Jama 116 – Stadnina Koni „Iwno” Sp. z o.o.
• Wiceczempion -Chromeda - Ośrodek Hodowli  Zarodowej ” Garzyn” Sp. z o.o.

FOTO: Dabrowska

Rasa  Białogrzebieta

• Czempion – Kinia – Marcin Dobrzycki, Konopki Białystok
• Wiceczempion – Wera- Tomasz Skrodzki,  Skroda Wielka

FOTO: Dabrowska

Rasa Brown Swiss

• Czempion – Susi – Emil Dzięgielewski, Stawiski
• wiceczempion – Anjana - Emil Dzięgielewski, Stawiski

FOTO: Dabrowska

Superczempiony XIII Ogólnopolskej Wystawy Bydła Hodowlanego w Szepietowie

Superczempion w rasach kolorowych

• Brown Swiss Susi – Emil Dzięgielewski, Stawiski

FOTO: Dabrowska

Jałówki  PHF - odmiany barwnej czerwono - białej

• Czerwona – Łukasz Kraska, Kalinowo

FOTO: Dabrowska

Jałówki  PHF - odmiany barwnej czarno – białej

• Dolcetuo ET – Stadnina Koni „Pępowo” Sp. z o.o.

FOTO: Dabrowska

Krowy odmiany barwnej czerwono białej

• Lupa  2022 – Józef Andrzej Dzięgielewski. Tafiły

FOTO: Dabrowska

Krowy odmiany barwnej czarno białej

• Wędka – Łukasz Kraska, Kalinowo

Ta krowa zdobyła również wyjątkowy laur i nagrodę specjalną za najpiękniejsze wymię wystawy oraz tytuł Grandczempiona wystawy (wybierany spośród krów superczempionów w kategorii jałowic i krów) jako najpiękniejsze zwierzę.

FOTO: Dabrowska

Krótko po przyjeździe jałówki uciekły z pastwiska. Zadziałał stres po transporcie, nowe miejsce i pierwsze godziny w obcym otoczeniu. Rodzina, znajomi i sąsiedzi ruszyli na poszukiwania po okolicznych wsiach. Dziś gospodarze Wypasionego Draminka potrafią opowiadać o tym z uśmiechem, ale w tedy stres był ogromny. 

– To była jedna z pierwszych lekcji pokory, jakie dały nam zwierzęta – mówią. 

Po tym zdarzeniu szybko zmienili zabezpieczenie stada. Sam pastuch, choć technicznie działał, nie wystarczył dla zestresowanych krów po transporcie. Wprowadzili więc mobilne wygrodzenia pastwiskowe. Dopiero kiedy krowy się uspokoiły i poznały nowe miejsce, wróciły na pole ogrodzone tylko pastuchem. 

Tak zaczął się Wypasiony Draminek. Nie od idealnego kadru z pastwiska, ale od bardzo praktycznej lekcji – przy zwierzętach papierowy plan musi ustąpić obserwacji. 

Szukali ziemi na Mazowszu. Draminka nie było w ogłoszeniach

Zanim pojawiły się krowy, Karina i Daniel mieszkali w Warszawie. Pracowali zdalnie, mieli miejski rytm, spotkania ze znajomymi, siłownię i wyjazdy. Teoretycznie mogli mieszkać wszędzie. 

Zaczęło się od Daniela. To on marzył o własnej ziemi i zwierzętach. Początkowo nie chodziło jeszcze o gospodarstwo w pełnym znaczeniu. Bardziej o miejsce, w którym można produkować własną żywność i wiedzieć, skąd ona pochodzi. Z czasem doszło zainteresowanie jakością jedzenia. Chcieli mieć wpływ na to, jak żyją zwierzęta i jak powstaje produkt, który trafia później na stół. 

Szukali ziemi na Mazowszu, w rozsądnej odległości od rodzinnych stron Daniela. Obejrzeli około trzydziestu działek. Draminek był jedną z ostatnich nieruchomości na liście. Co ciekawe, działka nie była oficjalnie wystawiona na sprzedaż. Udało się jednak odnaleźć właścicieli i po rozmowach dojść do porozumienia. 

Na miejscu były las, staw, polany, widoki i przestrzeń. To wystarczyło, żeby poczuli, że chcą zostać.

12,7 ha i gospodarstwo, które cały czas się układa

FOTO: Karina I Daniel Obrębscy

Dziś Wypasiony Draminek ma 12,7 ha własnej ziemi. Z tego 9,7 ha stanowią pastwiska, 2 ha las, do tego dochodzi staw o powierzchni około 120 m² i siedlisko. Na gruntach ornych rosną mieszanki traw. 

To nie jest duże gospodarstwo, ale też nie przydomowa zagroda z kilkoma zwierzętami. Karina i Daniel układają to miejsce tak, żeby ziemia, stado, drób i sprzedaż rozwijały się w jednym tempie. 

W stadzie jest 9 krów matek rasy Red Angus. Wszystkie pochodzą z jednego gospodarstwa, mają po dwa lata i swoje imiona: Gretchen, Grusza, Gift, Gitara, Gościna, Giga, Gonitwa, Gaba i Gloria. Są też cielęta oraz buhaj Fast LA z Lubuskiego Angusowa. 

Obok bydła pojawiły się kury nioski w “egg mobilu”, czyli mobilnym kurniku przesuwanym po pastwisku. To nowe stado i świeży kierunek w gospodarstwie. W zeszłym roku Wypasiony Draminek odchował około 300 kurczaków pastwiskowych. W tym sezonie brojlery wróciły później, bo najpierw pojawił się problem z dostawą paszy ekologicznej, a później dużo uwagi zajęły właśnie nioski. 

Gospodarze nie twierdzą, że wszystko mają już poukładane. Mówią wprost, że są na etapie budowania podstaw. 

Druga praca po etacie. Tylko że zwierzęta nie czekają

Karina i Daniel nadal pracują zawodowo w trybie zdalnym. Swoje gospodarstwo rolne rozwijają po godzinach. Sami mówią, że to ich druga praca, choć w praktyce często pochłania tyle energii, ile nie jeden etat. 

Nie mają stałej ani dorywczej pomocy. Gospodarstwo prowadzą we dwoje. Daniel częściej bierze na siebie cięższe prace fizyczne, naprawy, transport paszy, infrastrukturę i sprzęt. Karina odpowiada za kontakt z klientami, media społecznościowe, pakowanie zamówień i organizację dostaw. Ale przy zwierzętach nie da się wszystkiego wpisać w tabelkę. 

Codziennie trzeba sprawdzić wodę, zebrać jajka, obserwować krowy, doglądać cielęta i reagować, jeśli coś wygląda inaczej niż zwykle. 

– Można powiedzieć, że w naszym gospodarstwie oboje robimy wszystko, co akurat tego wymaga – mówią. 

Czas jest jednym z największych wyzwań. Zdarzało się, że Daniel wstawał przed czwartą rano. Karina dodaje, że wiele rzeczy przechodzi na jutro, pojutrze albo jeszcze później, bo najpierw robi się to, co naprawdę pilne. 

Dla rolników to brzmi znajomo. W gospodarstwie lista zadań rzadko się kończy. Zmienia się tylko kolejność. 

Bez sąsiadów i lokalnych rolników byłoby znacznie trudniej

Wypasiony Draminek prowadzą sami, ale nie działają w próżni. Ważną rolę odgrywają rodzice Daniela, którzy mieszkają niedaleko. Pomagają organizacyjnie, czasem przywiozą materiały, podpowiedzą, gdzie kupić sprzęt albo po prostu zaproszą na obiad po intensywnym dniu. 

- Jednym z momentów, który szczególnie zapadł nam w pamięć, był nasz pierwszy od dawna krótki, trzydniowy wyjazd zagraniczny. Opiekę nad gospodarstwem przejął wtedy chrześniak Daniela. To była dla nas duża próba zaufania, ale poradził sobie znakomicie i z ogromnym zaangażowaniem zadbał o wszystkie nasze zwierzęta – zaznaczają w rozmowie z Redakcją. 

Są też sąsiedzi rolnicy. To oni pomagają przy pracach polowych wymagających maszyn. Karina i Daniel nie mają własnego sprzętu do koszenia, zgrabiania czy siewu. Przy małym gospodarstwie lokalne relacje są więc równie ważne jak ogrodzenia, poidła i plan wypasu. 

- Prowadzenie gospodarstwa nauczyło nas, że choć wiele rzeczy robimy sami, to bez życzliwości i wsparcia ludzi wokół byłoby znacznie trudniej. Jesteśmy za to bardzo wdzięczni – mówią hodowcy.

Dlaczego wybór hodowców padł na rasę Red Angus?

Wybór rasy mięsnej nie był przypadkowy. Zanim kupili pierwsze zwierzęta, przez wiele miesięcy zbierali informacje, rozmawiali z hodowcami i odwiedzali gospodarstwa. Duże znaczenie miało szkolenie weekendowe w Lubuskim Angusowie w lipcu 2024 roku. Tam utwierdzili się w przekonaniu, że Red Angus pasuje do ich wizji gospodarstwa pastwiskowego. 

Szukali rasy spokojnej, z dobrymi cechami matecznymi, łatwymi wycieleniami i zdolnością do funkcjonowania w systemie pastwiskowym przez cały rok. Od początku zakładali, że ich krowy będą przebywać na pastwisku niezależnie od pory roku, z dostępem do osłony wtedy, gdy same będą jej potrzebować. Liczyła się też jakość mięsa, bo od początku chcieli produkować żywność, za którą mogą ręczyć własnym nazwiskiem. 

29 maja 2025 roku do stada dołączył buhaj Fast LA z Lubuskiego Angusowa. Przy jego wyborze patrzyli na parametry hodowlane, ale nie tylko. Ważna była obserwacja zwierzęcia na żywo i zaufanie do hodowcy. 

Dla początkującego gospodarstwa takie wsparcie ma duże znaczenie. Jak zaznaczają, Lubuskie Angusowo nie było dla nich tylko miejscem zakupu zwierzęcia. Było też źródłem wiedzy, kontaktu i praktycznej pomocy. Warto dodać, że tego typu szkolenia gospodarstwo regeneratywne prowadzi regularnie.

Fast LA okazał się spokojny i dobrze współpracuje z człowiekiem. Oczywiście praca z buhajem zawsze wymaga ostrożności. – Jego ulubionym przysmakiem jest lucerna, a głaskanie po pysku również jest mile widziane – mówią gospodarze. 

Krowy z charakterem. Każda ma imię i swoje zasady

Karina i Daniel mówią o swoich krowach z czułością, ale bez przesłodzenia. To nie są zwierzęta z obrazka. To stado, które trzeba znać i szanować. Każda krowa ma imię i własny charakter. 

– Gretchen jest najczulsza w stadzie – sama podchodzi po głaskanie. Gaba ma najmocniejszy charakter i pozwala zbliżyć się tylko na własnych zasadach. Grusza jest cicha, ale to właśnie ona jako pierwsza wycieliła się w 2026 roku. Jej córka dostała imię Aniela. Gościna jest najbardziej ciekawska – wszystko musi sprawdzić nosem – podkreślają rolnicy. 

Byczek wygląda zza beli

FOTO: Karina I Daniel Obrębscy

Te szczegóły nie są tylko miłym dodatkiem do opowieści. W małym stadzie, prowadzonym codziennie przez tych samych ludzi, znajomość zwierząt ma praktyczne znaczenie. Gospodarze widzą, która krowa szybciej podejdzie, która trzyma dystans, która pierwsza sprawdzi nową kwaterę, a przy której trzeba zachować więcej cierpliwości. 

Ich Red Angusy akceptują codzienną obecność Kariny i Daniela. Pozwalają podejść, znają ich ruchy i głos. Inaczej reagują na obce osoby, szczególnie jeśli ktoś trzyma w ręku sprzęt, którego nie znają. To utrudnia niektóre zabiegi, choćby badanie USG, ale jednocześnie dobrze pokazuje, że praca z bydłem pastwiskowym opiera się nie tylko na ogrodzeniach i planie wypasu, lecz także na relacji budowanej dzień po dniu i codziennej obecności. 

Stado jest spokojne, ale bardzo ciekawskie. Kiedy do gospodarstwa przyjechały brojlery, krowy same przyszły z drugiego końca pastwiska, żeby zobaczyć, co się dzieje. Popatrzyły, poczekały, a potem wróciły do swoich spraw. 

Osobną rolę ma Fast LA, buhaj reproduktor z Lubuskiego Angusowa. To on prowadzi stado przy zmianie pastwiska, pierwszy próbuje nowej trawy i pierwszy sprawdza nową drogę. Jest silny i spokojny jednocześnie. Z czasem gospodarze zbudowali z nim relację opartą na zaufaniu – pozwala się głaskać i dobrze współpracuje z człowiekiem, choć przy buhaju zawsze trzeba zachować ostrożność. 

Wycielenia uczą cierpliwości 

Przy stadzie Karina i Daniel chcą utrwalać spokojny charakter, dobre cechy mateczne, łatwe wycielenia i zdolność krów do samodzielnego wychowywania zdrowych cieląt. Docelowo zależy im na sezonowości wycieleń od marca, żeby krowy i cielęta wchodziły w sezon pastwiskowy w dobrym momencie. 

W tym roku większość cieląt przyszła na świat w marcu. Jedno wycielenie mocno się opóźniło – cielę urodziło się około 2,5 miesiąca później niż pierwsze cielę w gospodarstwie. Przez długi czas nie było jasne, czy krowa jest cielna, co wiązało się z dużą niepewnością. Ostatecznie wszystko zakończyło się dobrze, a spóźnione cielę było dla gospodarzy dużym zaskoczeniem i ulgą.

Pierwsze wycielenie zapamiętali szczególnie. Było tak spokojne, że odbyło się bez ich pomocy, a nawet bez ich wiedzy. Rano wyszli na pastwisko i zobaczyli zdrową jałóweczkę stojącą obok mamy. 

– Czasami najlepszą pomocą dla zwierząt jest po prostu stworzenie im odpowiednich warunków i pozwolenie naturze działać – podkreślają. W tej myśli jest dużo ich podejścia do hodowli. Nie chodzi o brak kontroli. Chodzi o warunki, obserwację i interwencję wtedy, kiedy jest naprawdę potrzebna.

FOTO: Karina I Daniel Obrębscy

FOTO: Karina I Daniel Obrębscy

Wypas kwaterowy zamiast sztywnego kalendarza

Sercem gospodarstwa są pastwiska. To na nich opiera się ich rozumienie rolnictwa regeneratywnego. Nie przez definicję, lecz przez praktykę: wypas kwaterowy, odpoczynek runi, wodę, cień, zimowe żywienie i obserwację stada. 

Pastwiska dzielą na mniejsze kwatery mobilnymi ogrodzeniami elektrycznymi. Częstotliwość przeganiania stada zależy od tempa wzrostu trawy i liczebności zwierząt. Jest ogólny plan, ale najważniejsza pozostaje obserwacja. 

– To pastwisko wyznacza tempo naszej pracy – mówią.

Patrzą na wysokość i kondycję runi. Chcą, żeby rośliny zdążyły odbudować system korzeniowy i zapasy energii przed kolejnym wypasem. Jeśli trawa odrasta wolniej, rośliny są osłabione albo pogoda nie sprzyja, wydłużają odpoczynek kwater. 

Nie wypasają „do ziemi”. Zostawiają część roślin po wypasie, żeby gleba nie była odsłonięta, wolniej wysychała, a trawa mogła szybciej odbić. 

Podczas suszy wydłużają okres odpoczynku pastwiska. Po intensywnych opadach omijają zbyt mokre fragmenty, żeby nie niszczyć struktury gleby. To konkrety, które w gospodarstwie widać szybciej niż w deklaracjach.

Woda, cień, pasza i gleba

W Wypasionym Darminku hodowane bydło rasy Red Angus przez cały rok przebywają na pastwisku

FOTO: Karina I Daniel Obrębscy

Jedną z najważniejszych inwestycji był system wody na pastwisku. Gospodarze przygotowali wodociągi doprowadzające wodę do automatycznych poideł. Bez stałego dostępu do świeżej wody trudno prowadzić sprawny wypas rotacyjny. 

Zwierzęta mają naturalne zadrzewienia, które dają cień oraz osłonę przed wiatrem. Mają też całoroczny dostęp do wiaty. Ku zaskoczeniu gospodarzy zimą korzystały z niej jednak bardzo rzadko. Znacznie chętniej odpoczywały w jej cieniu podczas upalnych dni. 

Na pastwiskach dominują różne gatunki traw, koniczyny i naturalna roślinność tych terenów. W kolejnych sezonach gospodarze chcą zwiększać udział roślin motylkowych i mieszanek wielogatunkowych. Liczą, że poprawi to żyzność gleby i wartość paszową pastwiska. 

W nawożeniu największą rolę mają same zwierzęta. Dzięki rotacyjnemu wypasowi obornik rozkłada się na pastwisku bardziej równomiernie. 

Zimą podstawą żywienia bydła jest siano, słoma i sianokiszonka. Część paszy produkują sami, część kupują od sprawdzonych lokalnych rolników. W przyszłości chcieliby przetestować swath grazing, czyli zimowy wypas na pozostawionych pasach roślin. Na razie traktują to jako kierunek, który chcą sprawdzić, a nie gotowe rozwiązanie. 

Rolnictwo regeneratywne bez wielkich słów 

Wypasiony Draminek określa się jako gospodarstwo regeneratywne. Karina i Daniel tłumaczą to prosto – chcą współpracować z naturą, a nie z nią walczyć. Nie chcą maksymalnie wykorzystywać ziemi. Chcą zostawić ją w lepszym stanie. 

To może brzmieć jak hasło, dlatego w ich przypadku trzeba wracać do praktyki. Do kwater, odpoczynku pastwiska, mobilnego kurnika, trawy, wody i zwierząt, które są częścią obiegu składników w gospodarstwie. 

Na razie nie mają jeszcze regularnych badań gleby. Planują je w kolejnych latach, żeby porównywać zmiany. Mówią uczciwie, że poprawa materii organicznej, struktury gleby, próchnicy czy zdolności zatrzymywania wody wymaga czasu. 

Widzą jednak pierwsze sygnały w otoczeniu – więcej owadów, ptaków, dzikich zwierząt, bardziej zróżnicowaną roślinność i fragmenty pastwiska, które po wypasie odrastają gęściej. Na jednym z pastwisk znaleźli nawet gniazdo bażanta z jajami, które krowy ominęły. 

A co z kurczakami pastwiskowymi i kurami nioskami?

Drób w Wypasionym Draminku to część gospodarstwa i pierwszy kierunek, w którym Karina i Daniel mogli szybciej sprawdzić sprzedaż bezpośrednią. 

W zeszłym roku odchowali około 300 kurczaków pastwiskowych. Brojlery są jednak produktem sezonowym. Gospodarze nie chcą odchowywać ich zimą, bo zależy im na tym, żeby ptaki trafiały na zielone pastwisko. 

W tym sezonie start brojlerów przesunął się przez opóźnioną dostawę paszy ekologicznej oraz prace przy kurach nioskach (jest to świeżo rozwijany kierunek w Wypasionym Draminku). Ptaki dostają świeżą trawę, a jako uzupełnienie certyfikowaną paszę ekologiczną od rolnika. To dobrze pokazuje realia małej produkcji. Jeśli dostawca paszy ma opóźnienie, opóźnia się także start brojlerów. 

– Są takie problemy standardowe, życiowe – mówią gospodarze.

Mobilne domki, egg mobil i codzienna obsługa drobiu 

W Wypasionym Draminku brojlery i nioski funkcjonują w dwóch systemach. Brojlery trafiają do chicken tractorów, czyli mobilnych domków bez podłogi. Takie konstrukcje przesuwa się codziennie na świeżą trawę. Ptaki chodzą bezpośrednio po pastwisku, korzystają z zieleni, a ich odchody pozostają na miejscu i naturalnie użyźniają glebę.

Inaczej wygląda system dla kur niosek. One mieszkają w egg mobilu, czyli mobilnym kurniku na kołach. Jego podłoga jest wykonana z kratki, dzięki czemu odchody spadają na pastwisko, a sam kurnik można przemieszczać na kolejne fragmenty terenu.

FOTO: Karina I Daniel Obrębscy

FOTO: Karina I Daniel Obrębscy

Gospodarze przesuwają egg mobil wtedy, gdy dany fragment pastwiska jest już wykorzystany. Najczęściej dzieje się to co kilka dni. Nie chodzi jednak o to, żeby zostawić po ptakach gołą ziemię. Kury zjadają zieloną część trawy, a gdy dostają dostęp do świeżego fragmentu, same chętnie przechodzą dalej. Gospodarze dostawiają później do nich mobilny kurnik.

Przy drobiu pastwiskowym ważne są też zabezpieczenia. Wokół stad ustawiają siatki elektryczne. Przed ptakami drapieżnymi chroni woliera. Na razie, jak mówią Daniel i Karina Obrębscy, nie mieli strat przez lisy, jastrzębie czy inne drapieżniki. 

Szkolenie z uboju w gospodarstwie pokazało, ilu rolników szuka takiej drogi

Wypasiony Draminek sprzedaje produkty w formule sprzedaży bezpośredniej. I właśnie tu pojawia się jeden z najciekawszych wątków tej historii. 

Jak relacjonuje Daniel, w powiecie płońskim ich przypadek był czymś nowym. Chcieli sprzedawać legalnie, w małej skali i zgodnie z przepisami. Kluczowy okazał się temat uboju drobiu w gospodarstwie. 

Karina i Daniel potrzebowali szkolenia, które pozwoliłoby im prowadzić ubój brojlerów na miejscu, w gospodarstwie. Początkowo słyszeli, że nie ma chętnych. Nie odpuścili. Dopominali się o organizację szkolenia. 

Kiedy w końcu do niego doszło, okazało się, że zainteresowanie jest dużo większe, niż zakładano. Przyjechało około 40 osób, a organizatorzy musieli wynająć salę, bo nie byli przygotowani na taką liczbę uczestników. 

Ten moment wykracza poza samą historię Wypasionego Draminka. Pokazuje, że rolnicy szukają legalnych i praktycznych sposobów sprzedaży własnych produktów. Czasem potrzeba kogoś, kto zacznie pytać i naciskać, żeby okazało się, że podobnych osób jest znacznie więcej. 

Dziś kurczaki w Wypasionym Draminku są ubijane na miejscu, w gospodarstwie, zgodnie z przepisami. To ważny element ich modelu sprzedaży bezpośredniej – pozwala prowadzić małą produkcję w sposób legalny, uporządkowany i zgodny z rytmem gospodarstwa.

Klient, poszukujący zdrowej żywności, jest blisko

Karina i Daniel nie wysyłają produktów daleko, bo nie muszą. Mają zbyt na miejscu. Kupują znajomi, osoby z pracy i klienci, którzy poznali gospodarstwo. 

Przy jajach działa to bardzo szybko. Jajka rzadko czekają dłużej niż jeden dzień. Karina pakuje je po zebraniu, a później, zależnie od możliwości, gospodarze zawożą je klientom albo klienci odbierają je sami. 

To nadal mała skala. Chodzi o bezpośrednią relację. Klient wie, od kogo kupuje, jak żyją zwierzęta i dlaczego produkt z takiego gospodarstwa kosztuje inaczej niż ten z marketu. W cenie nie ma tylko jajka czy mięsa. Jest pasza, czas odchowu, ręczna praca, mała skala, ubój, zabezpieczenia, dojazdy i odpowiedzialność za produkt. 

Oni nie chcą być najtańsi. Chcą, żeby klient wiedział, za co płaci i dlaczego wraca właśnie do nich.

Wołowina przyjdzie później. Tak zdecydowało stado

Największy sprawdzian jest jeszcze przed nimi. Wołowina z Wypasionego Draminka ma pojawić się później, bo zwierzęta są jeszcze za młode, a gospodarze nie chcą przyspieszać decyzji, które powinny wynikać z rytmu stada.

Na stronie pojawiły się zapisy na 2027 rok, ale Karina i Daniel podchodzą do tego tematu spokojnie. W ich gospodarstwie nie wszystko da się podporządkować kalendarzowi sprzedaży. Dobrym przykładem było jedno z tegorocznych wycieleń. Przez długi czas nie było jasne, czy krowa jest cielna. Taka sytuacja oznacza niepewność i konieczność dalszej obserwacji, a w dłuższej perspektywie mogłaby prowadzić do bardzo trudnych decyzji dotyczących miejsca danej sztuki w stadzie. Na szczęście cielę przyszło na świat, choć około 2,5 miesiąca później niż pierwsze cielę w gospodarstwie.

FOTO: Karina I Daniel Obrębscy

Na razie Karina i Daniel budują zaufanie nie tylko do przyszłej wołowiny, ale do całego gospodarstwa. Pokazują, jak żyją zwierzęta, jak wygląda pastwisko, jak pracują i jakie decyzje podejmują. Nie chcą rozwijać stada szybciej, niż pozwala ziemia. Zdrowa gleba ma być podstawą zdrowego stada.

Nie wszystko widać na pastwisku 

W mediach społecznościowych łatwo pokazać ładny kadr z gospodarstwa – krowy na trawie, kury w mobilnym kurniku, cielę przy matce, zachód słońca nad pastwiskiem. Trudniej pokazać pobudki o świcie, pracę w deszczu, naprawy ogrodzeń, stres przy zwierzętach czy zwykłe zmęczenie, które przychodzi po całym dniu. 

Karina i Daniel nie ukrywają, że czasu ciągle brakuje. Oboje pracują zawodowo, a gospodarstwo rozwijają po godzinach. Zdarza się, że coś, co miało być zrobione dziś, przechodzi na jutro, pojutrze albo jeszcze dalej. Nie dlatego, że jest nieważne, ale dlatego, że w gospodarstwie zawsze najpierw wygrywa to, co najpilniejsze. 

Wypasiony Draminek nie jest więc opowieścią o ludziach, którzy znaleźli prosty sposób na życie na wsi. To raczej historia gospodarstwa, które powstaje krok po kroku – czasem szybciej, czasem wolniej, często pomiędzy jedną pracą a drugą.

Oprac. Maria Khamiuk

Rodzina Wasilewskich wraz z trojaczkami oraz wnuczką Rozalią.

FOTO: Nadesłane

Trojaczki były niespodzianką

Ostatnie wycielenie zwróciło uwagę nie tylko domowników. Krowa biało-czerwona, zacielona buhajem montbéliarde, dała trojaczki – jałówkę i dwa byczki. Jak przyznaje gospodarz, przy badaniu spodziewał się bliźniąt.

- Z badania wynikało, że będzie parka. A trzecie wyszło spontanicznie - mówi rolnik.

Pierwsze cielę urodziło się bez pomocy rolników na wybiegu, drugiemu i trzeciemu trzeba było pomóc.

- Pierwsza urodziła się jałówka. Później żona wyciągnęła byczka. Myślałem, że to już koniec, ale sprawdziliśmy jeszcze ręką i okazało się, że jest trzecie – relacjonuje rolnik. Cielęta były nieco mniejsze niż pojedyncze sztuki z typowego porodu, ale jak podkreśla gospodarz, nie odbiegały znacząco kondycją. Obecnie mają już tydzień i rozwijają się prawidłowo.

- Zdarzały się u nas bliźniaki, nawet kilkanaście razy odbieraliśmy takie porody, ale trojaczki są po raz pierwszy – mówi Andrzej Wasilewski. Jałówka z bliźniaków lub trojaczków niestety będzie bezpłodna, ale w gospodarstwie i tak pozostanie. 

30 krów dojnych i własny opas

Podstawą gospodarstwa jest stado 30 krów dojnych oraz około 30 sztuk młodzieży. Do tego dochodzą opasy, odchowywane z własnych urodzeń. Taki model pozwala zagospodarować przychówek i utrzymać w gospodarstwie dwa źródła dochodu.

Gospodarstwo o stosunkowo niedużej skali produkcji, ale dobrze poukładane. Na to wskazuje wydajność przekraczająca 9 tys. l od krowy. Hodowca zaznacza, że produkcja systematycznie rosła po wprowadzeniu wozu paszowego w 2017 r. i uporządkowaniu żywienia.

Przeczytaj również: Nie poszli w wielkie stado. Postawili na własną sprzedaż wołowiny

Krowy luzem, dój na przewodówce

Jednym z bardziej charakterystycznych rozwiązań w tym gospodarstwie jest organizacja utrzymania krów. Zwierzęta od wiosny do jesieni przebywają na dużym, wyścielonym słomą wybiegu z dostępem do stołu paszowego i wody. Na dój wracają regularnie, o stałych porach.

- One przychodzą tylko na dojenie i przebywają cały czas na wybiegu, wiosną przez całą dobę - tłumaczy rolnik. Z punktu widzenia organizacji pracy rozwiązanie jest proste i dopasowane do istniejącej infrastruktury. Krowy zimą są utrzymywane w budynku uwięziowym na 40 stanowisk z dojarką przewodową, a gdy robi się cieplej, wychodzą na zewnątrz i są tam do późnej jesieni.

- Jak przychodzi pora doju – rano czy po południu, ustawiają się w kolejce przed bramą. Nie trzeba ich zapraszać, każda zna swoje stanowisko – dodaje rolnik.

To ciekawy system utrzymania poprawiający dobrostan krów, jednak rolnik zwraca uwagę na to, że na wybiegu problematyczne są długo utrzymujące się opady. Właśnie ten element planuje poprawić poprzez budowę hali nad wybiegiem, która będzie chroniła zwierzęta przed niekorzystnymi warunkami atmosferycznymi.

Prawie trzykrotny wzrost wydajności od 2017 r.

Najmocniejszy wynik, o którym mówi gospodarz, dotyczy wydajności stada. W 2017 r. średnia produkcja wynosiła około 3800 l mleka od krowy. Dziś stado dochodzi do blisko 9 tys. kg. Skok jest duży, a Andrzej Wasilewski wiąże go przede wszystkim z uporządkowaniem żywienia i zakupem wozu paszowego.

W gospodarstwie Andrzeja i Anny Wasilewskich z Sumowa krowa urodziła trojaczki

FOTO: Andrzej Wasilewski

TMR jest sporządzany na produkcję 35 l mleka od krowy. Rolnik uważa, że zmiana systemu żywienia pomogła w zwiększeniu produkcji mleka. Krowy zasuszane są w oborze uwięziowej, otrzymują siano i słomę oraz niedojady TMR. Na dwa tygodnie przed wycieleniem wracają do grupy wysokowydajnych krów i cielą się na wybiegu.

Hodowca podkreśla, że niedawno ukończył kurs inseminatora, więc rozród również będzie przebiegał łatwiej niż dotychczas.

Odchów cieląt

Po porodzie cielęta są szybko oddzielane od matek. Przez pierwsze dwa tygodnie cielęta otrzymują mleko, później przechodzą na preparat mlekozastępczy. W pierwszych godzinach po porodzie najważniejsze jest zabezpieczenie pępka i dopilnowanie odpowiedniego pobrania siary.

- Przy trojaczkach pracy było po prostu trzy razy więcej. Trzeba się nachodzić, ale najważniejsze, że są zdrowe i wszystko jest w porządku – śmieje się rolnik.

Mleko tanieje, inwestycja czeka

Mleko trafia do mleczarni President. Choć produkcyjnie gospodarstwo wyraźnie poszło do przodu, dziś największą niewiadomą pozostaje rynek. Spadek ceny skupu mocno studzi inwestycyjny optymizm.

- W styczniu br. miałem w granicach 2,23 zł/l, ceny zaczęły spadać w lutym, a w tej chwili mamy 1,66 zł/l. To jest spadek o około 60 groszy, jest odczuwalny – mówi rolnik. Właśnie te ceny mleka nieco wstrzymują planowaną inwestycję w halę, która stanowiłaby zadaszenie nad wybiegiem.

- Najgorsze jest to, jak popada nie dzień czy dwa, tylko całymi tygodniami. Trzeba wszystko zgarniać, ścielić i to jest największy ból – mówi rolnik. Hala jest kupiona, ale czeka na poprawę sytuacji, bo montaż też kosztuje i to niemało.

40 ha pod paszę i problem ze słomą

Gospodarstwo pracuje na około 40 ha. Z tego 25 ha to grunty własne, a 15 ha stanowią dzierżawy. Struktura zasiewów jest podporządkowana żywieniu bydła. Dużo miejsca zajmują kukurydza i trawy, a udział zbóż jest ograniczony. To oznacza większą samowystarczalność paszową, ale też jeden stały problem – ściółka. Trzeba ją dokupić.

1300 opasów i 200 krów. Tak budują bazę paszową dla całego stada

Kujawy z rosnącą presją suszy

Rolnik zaznacza, że w tym sezonie dochodzi jeszcze presja pogody. Pierwszy pokos traw wypadł wyraźnie słabiej niż zwykle.

- Porównując do ubiegłych lat zebrałem w pierwszym pokosie połowę tego co zwykle – ocenia gospodarz. Przyczyną jest przede wszystkim niedobór opadów. Zimą co prawda był śnieg, ale później długo utrzymywały się chłód i susza, a dodatkowo cięższe gleby utrudniły przygotowanie pól pod kukurydzę.

- Kukurydza na lżejszych ziemiach jest już spora, a u nas na górkach dopiero zaczyna wschodzić – zaznacza.

Rodzinna praca i rozwój krok po kroku

Produkcję prowadzą wspólnie Andrzej, jego żona Ania i dzieci. W rodzinie nie brakuje kontaktu z rolnictwem i hodowlą, bo jedno z dzieci studiuje weterynarię.

W Sumowie produkcja jest prowadzona według jasno ułożonego planu, a gospodarze wiedzą, gdzie dziś zarabiają, gdzie tracą i co trzeba poprawić w następnym kroku. Jeśli uda się zrealizować zadaszenie wybiegu i utrzymać bazę paszową mimo trudnego sezonu, do tego gospodarstwa będzie warto wrócić nie tylko przy okazji nietypowego wycielenia.

- Drugie gospodarstwo dokupiliśmy dwa lata temu, obsługują je pracownicy, oczywiście regularnie tam jeżdżę i stale prowadzony jest monitoring więc mogę wszystkiego pilnować na bieżąco. Taki rozwój przez zakup kolejnego gospodarstwa był po prostu częścią mojego pomysłu na dalsze prowadzenie i rozwijanie produkcji. Dzięki temu mogliśmy wejść także w produkcję mleka i rozdzielić poszczególne kierunki między dwie lokalizacje – tłumaczy rolnik.

Gospodarstwo rolne Łukasz Stanisławiak

FOTO: Stanisławiak

1300 opasów, a będzie jeszcze więcej

W gospodarstwie w Joasinie rodzina utrzymuje około 1300 opasów. Są to przede wszystkim mięsne krzyżówki. Byczki sprzedawane są w cyklach, utrzymywane po około 150 szt. w kojcu.

- Odsadki kupujemy przede wszystkim z zagranicy, czasami trafią się krajowe, następnie opasamy je przez około 12 miesięcy i sprzedajemy. Sprowadzam je przez firmę, której później sprzedaję również dorosłe opasy. Zwierzęta pochodzą między innymi z Łotwy, Litwy, Estonii i Holandii – mówi Stanisławiak i podkreśla, że opłacalność jest na nienajgorszym poziomie.

- Ceny bydła trochę spadły, ale teraz znowu zaczynają iść w górę na lato. Ostatnio sprzedawaliśmy 430 sztuk na żywą wagę i wtedy udało się jeszcze uzyskać 20 zł/kg – mówi rolnik.

Opasy są utrzymywane obecnie w kilku obiektach. Jeden z nich to stary budynek uwięziowy o wymiarach 80 x 14 m, a obok znajdują się jeszcze dwie mniejsze uwięziówki.

- Łącznie utrzymujemy tam około 200 sztuk. Do tego mamy jeszcze obory o wymiarach 30 x 86 m oraz 30 x 78 m – mówi Stanisławiak i zaznacza, że to nie koniec, bo już niebawem powstanie nowy obiekt na 2500 szt.

- Inwestycja ma ruszyć od lipca. Mam własną firmę budowlaną, bo zajmujemy się również budową obór dla innych rolników. Ten nowy budynek ma mieć wymiary 50 x 200 m, więc przy takiej skali trzeba już liczyć się z odpowiednim czasem realizacji. Wszystkie zgody mamy już załatwione. Nowy obiekt będzie budowany w Joasinie – wyjaśnia rolnik.

Rolnik ostrzega innych: "Moje gospodarstwo nagle stało się zabudową jednorodzinną"

Pokaźna produkcja mleka uzupełnieniem opasu

Rodzina Stanisławiak nie hamuje w rozwoju oraz inwestycjach i niedawno kupiła gospodarstwo mleczne, w którym utrzymuje 200 krów. Gospodarstwo znajduje się w okolicy Uniejowa w woj. łódzkim. Mleko trafia do OSM w Łowiczu.

- Średnia wydajność stada wynosi u nas około 12 tysięcy litrów. W styczniu zostaliśmy też za to wyróżnieni – zajęliśmy pierwsze miejsce w mleczarni, w tym regionie – mówi rolnik.

Gospodarstwo kupili dwa lata temu. Obora wolnostanowiskowa powstała w 2018 r. i ma wymiary 38 x 53 m. Dój odbywa się w hali udojowej 2 x 8 stanowisk.

Gospodarstwo Łukasza Stanisławiaka

FOTO: Adrian Buczma

- Pomysł na zakup gospodarstwa mlecznego był mój – nosiłem się z nim już wcześniej. Uznałem, że to będzie dobra alternatywa i uzupełnienie produkcji opasów. Jeśli chodzi o ceny mleka, to mocno spadły. W tej chwili mamy około 1,70 zł za litr. Kiedy kupowaliśmy to gospodarstwo, sytuacja wyglądała zupełnie inaczej. Wtedy mleko było po 2,70 zł za litr. To był jeszcze dobry moment – mówi rolnik.

Wszystko na paszę dla bydła

Gospodarstwo ma powierzchnię 300 hektarów. Z tego 60 hektarów stanowią trawy, 40 hektarów zboża, a resztę kukurydza. Wszystkie uprawy są przeznaczone na pasze dla bydła – zarówno dla opasów, jak i krów mlecznych.

Gospodarstwo Łukasza Stanisławiaka

FOTO: Adrian Buczma

- Mimo tego areału i tak musimy część pasz dokupować. Kupujemy dodatkowo około 150 hektarów kukurydzy na pniu, a także zboże. Jeśli chodzi o użytki zielone, to mamy zarówno trochę TUZ i trawy na gruntach ornych, gdzie stawiamy przede wszystkim na gorzowską i lucernę – wymienia rolnik.

Lucerna dała już pierwszy pokos. Plony były bardzo dobre, choć nie wszystko było dokładnie ważone. Jak mówi rolnik orientacyjnie z hektara wychodziło około 20 ton, a na niektórych kawałkach około 18–18,5 tony. Z pierwszego pokosu gorzowskiej było nawet około 25 ton z hektara.

- Lucernę użytkujemy zwykle przez parę lat. Dawniej takie plantacje utrzymywało się dłużej, ale dziś, przy zbiorze mechanicznym, roślina nie zawsze się tak dobrze zagęszcza. Po około czterech latach plantacja jest już trochę przerzedzona. Jeśli jednak dobrze wzejdzie, rozkrzewi się i nigdzie nie wypada, nie puszcza chwastów to wtedy wszystko funkcjonuje jak trzeba. Kluczowe jest odpowiednie założenie plantacji i dobre warunki – mówi Stanisławiak.

Gorzowska z dodatkiem traw wieloletnich

W tym gospodarstwie funkcjonuje bardzo ciekawy system wykorzystania mieszanki gorzowskiej. Mieszanka gorzowska nie jest po pierwsze koszona jesienią, a po drugie kupowana jest gotowa mieszanka, która jest wzbogacana w trawy wieloletnie np. życicę wielokwiatową lub kupkówkę.

Gospodarstwo Łukasza Stanisławiaka

FOTO: Adrian Buczma

- Teraz był pierwszy pokos, ale nie planujemy tego zaorywać – liczymy jeszcze na dwa, trzy pokosy, a jeśli pogoda dopisze, to może nawet na czwarty. Zwykle każdy kolejny pokos jest trochę słabszy, ale bardzo dużo zależy od pogody oraz od tego, jaki jest skład mieszanki. Część mieszanek robimy sami, a część kupujemy. W razie potrzeby dosiewamy materiał jesienią albo przesiewamy inną rośliną, żeby utrzymać zmianowanie – mówi rolnik. Wiadomo, że niektóre rośliny w mieszance gorzowskiej wypadają w trakcie sezonu, więc w tym miejscu rozwijają się trawy. Ciekawa forma zagospodarowania gorzowskiej.

- Moim zdaniem drugi pokos może być w tym roku nawet lepszy niż pierwszy. Po pierwszym pokosie minął tydzień, a rośliny mają już około 15–17 cm. Jeśli spadnie trochę deszczu i utrzyma się ciepło, to drugi pokos może wypaść naprawdę dobrze. Pomaga też to, że mamy dużo gnojowicy i obornika. Po zbiorze od razu dajemy nawożenie – rozsądnie, żeby nie zaszkodzić – i przy dobrych warunkach rośliny bardzo dobrze ruszają – mówi rolnik.

Zboża w gospodarstwie również są przeznaczane na paszę dla bydła, uprawiane jest głównie żyto i pszenżyto. Część jednak trzeba dokupić.

Gospodarstwo Łukasza Stanisławiaka

FOTO: Adrian Buczma

- Zimą żyto i pszenżyto sobie poradziło, było mało wody, nie było śniegu, ale nie są tak wrażliwe jak owies czy pszenica. Na słabszych glebach nie było większego problemu, natomiast później rośliny wyhamowała susza – mówi rolnik.

Kukurydza biogazowa zwiększa bazę paszy objętościowej

Tu kolejna ciekawostka. Gospodarstwo bazuje na odmianie kukurydzy wykorzystywanej w biogazowniach, nie przypadkowo, jednak to kolejna ciekawa forma zwiększenia plonu zielonej masy na kiszonkę.

- Kukurydzę siejemy w różnych odmianach. Mamy też odmiany biogazowe, bo planujemy budowę biogazowni wspomagającej gospodarstwo. Zależy nam na wysokich roślinach – przy dobrej wilgotności osiągają nawet 4,80 m wysokości. To ma być rozwiązanie pomagające nam w dalszym rozwoju i lepszym wykorzystaniu tego, co już produkujemy w gospodarstwie – tłumaczy rolnik. Siane są odmiany o FAO od 270 do 280.

Gospodarstwo Łukasza Stanisławiaka

FOTO: Adrian Buczma

- Zbiór jest zwykle późny, ale sam siew prowadzimy bardzo wcześnie. W tym roku siew zakończyliśmy już 16 kwietnia, mimo że zdarzały się jeszcze przymrozki. Mimo to kukurydza ruszyła i obecnie ma miejscami około 80–90 cm wysokości. Pod kukurydzę mamy około 200 hektarów. Z tych odmian biogazowych część upraw kiedyś była przeznaczana na ziarno, uzyskiwaliśmy plon rzędu 16–17 ton – mówi Stanisławiak i dodaje, że tą odmianę dość trudno skosić kombajnem przez to, że jest bardzo wysoka.

Prognozuje całkiem dobre plony roślin na paszę. A my z pewnością do tego gospodarstwa wrócimy, kiedy powstanie nowy obiekt dla opasów!

Zobacz film z ostatniego pokosu! Prace w gospodarstwie często można zobaczyć na kanale Agro Team Wielkopolska

Zwycięzcy pierwszych miejsc otrzymali nagrody główne – samochody Toyota C-HR Hybrid w barwach marki serów Serenada. Spółdzielnia wyróżniła także gospodarstwa, które zajęły drugie i trzecie miejsca.

Kto wygrał konkurs Gospodarstwo Roku Spomleku 2025?

W kategorii gospodarstw małych pierwsze miejsce zajęli Beata Żurawska-Polkowska i Maksymilian Polkowski z Zarzeca Ulańskiego w województwie lubelskim.

Beata Żurawska-Polkowska i Maksymilian Polkowski - zwycięzcy w kategorii "gospodarstwo małe"

FOTO: Spółdzielcza Mleczarnia Spomlek

W kategorii gospodarstw średnich zwyciężyło gospodarstwo Edyty i Mirosława Wołowiczów z Dąbrówki w województwie kujawsko-pomorskim.

Edyta i Mirosław Wołowicz - zwycięzcy w kategorii "gospodarstwo średnie"

FOTO: Spółdzielcza Mleczarnia Spomlek

Wśród gospodarstw dużych najwyżej oceniono gospodarstwo Małgorzaty i Krzysztofa Reszków z miejscowości Nowe Prusy w województwie pomorskim.

Małgorzata i Krzysztof Reszka - zwycięzcy w kategorii "gospodarstwo duże"

FOTO: Spółdzielcza Mleczarnia Spomlek

To właśnie laureaci pierwszych miejsc odebrali samochody Toyota C-HR Hybrid.

Drugie miejsca trafiły do gospodarstw z Pomorza

Drugie miejsce w kategorii gospodarstw małych zajęli Jolanta i Henryk Kiedrowicz z Czapiewic w województwie pomorskim.

W kategorii gospodarstw średnich drugą lokatę uzyskali Anna i Michał Szyngwelscy, również z Czapiewic w województwie pomorskim.

Wśród gospodarstw dużych drugie miejsce przypadło Katarzynie i Henrykowi Hamernikom z Leśna-Wybudowania w województwie pomorskim.

Trzecie miejsca dla gospodarstw z trzech województw

Na trzecim miejscu w kategorii gospodarstw małych znaleźli się Aneta i Wojciech Zygmańscy z Zamartego w województwie pomorskim.

W kategorii gospodarstw średnich trzecie miejsce zajęli Henryka i Zbigniew Białucha z Ulana w województwie lubelskim.

W kategorii gospodarstw dużych trzeci wynik uzyskali Iwona i Tomasz Tymińscy z Pęchratki Małej w województwie mazowieckim.

Spomlek ocenia nie tylko mleko, ale też rozwój gospodarstw

Jak wynika z informacji prasowej Spomleku, komisja konkursowa zwraca uwagę nie tylko na jakość mleka i dobrostan zwierząt. Liczą się również rozwój gospodarstwa, udział w szkoleniach, zdobywanie wiedzy oraz wdrażanie nowych technologii.

Do tych zmian odniosła się Agnieszka Kamela, wiceprezes SM Spomlek:

- Gdy rozpoczynaliśmy konkurs 15 lat temu, nikt nie przypuszczał, że będzie on trwał tak długo i stanie się tak ważnym elementem współpracy z naszymi dostawcami mleka. Przez ten czas gospodarstwa przeszły ogromną przemianę. Są coraz bardziej nowoczesne, lepiej wyposażone i coraz piękniejsze. Oceniając uczestników komisja zwraca uwagę nie tylko na dobrostan zwierząt i jakość mleka, ale także na rozwój gospodarstwa, udział w szkoleniach, zdobywanie wiedzy i wdrażanie nowoczesnych technologii – podkreśliła.

Ten fragment dobrze pokazuje, jak zmienia się spojrzenie na gospodarstwa mleczne. Sama produkcja nadal pozostaje podstawą, ale coraz większe znaczenie mają organizacja pracy, inwestycje i gotowość do uczenia się.

Zobacz też: Kto zdobył tytuł superczempiona VII Krajowej Wystawy Bydła Mięsnego w Sielinku?

Konkurs ma też wymiar relacji z dostawcami mleka

Spomlek zwrócił również uwagę na relacje z rolnikami, którzy dostarczają mleko do spółdzielni. Wiceprezes Agnieszka Kamela podkreśliła, że część gospodarstw sama nawiązuje do marki Serenada, choć nie wpływa to na ocenę w konkursie.

- Choć nie jest to w żaden sposób premiowane, w wielu gospodarstwach pojawiają się charakterystyczne elementy nawiązujące do marki Serenada – obory malowane na żółto w czarne kropki, ciągniki, kwietniki czy inne dekoracje. To pokazuje, że udało nam się zbudować coś więcej niż relację biznesową. Dla nas to ogromny powód do dumy – zaznaczyła Agnieszka Kamela.

W tym ujęciu konkurs jest nie tylko listą najlepszych gospodarstw współpracujących ze Spomlekiem. To także przykład tego, jak mleczarnie próbują budować długofalowe relacje z dostawcami i pokazywać rolników, którzy inwestują w rozwój swoich gospodarstw.

Na podst. Spółdzielcza Mleczarnai Spomlek

Ceny bydła na europejskim rynku systematycznie spadają. Według najnowszego raportu Meat Market Observatory na początku czerwca hodowcy średnio uzyskiwali 6,46 euro/kg za bydło w kl. R, to mniej o 15 eurocentów niż w poprzednim notowaniu. Z kolei średnia cena młodych cieląt mięsnych do opasu w UE wynosi 490 euro/szt. (ponad 2 tys. zł) i 312 euro/szt. za cielęta mleczne (ok. 1,3 tys. zł). W tym przypadku nie widać jeszcze spadków... 

Na niemieckim rynku sytuacja jest stabilna po ubiegłotygodniowych wzrostach. Byki nadal wyceniane są na 6,2 euro/kg, krowy ok. 5,85 euro/kg, a jałówki 6,3 euro/kg. Stawki są na podobnym poziomie jak w Polsce. 

1300 opasów i 200 krów. Tak budują bazę paszową dla całego stada

Bydło sporo tańsze niż rok temu

Początek czerwca 2026 r. przyniósł niższe ceny skupu bydła rzeźnego niż przed rokiem. Z danych monitorowanych przez MRiRW wynika, że największa presja cenowa dotyczyła krów, podczas gdy stawki za jałówki utrzymały się niemal na poziomie sprzed roku. To trend, który obserwujemy od dawna - to jedna z najstabilniejszych kategorii bydła. 

W rozliczeniach poubojowych krajowe zakłady mięsne płaciły średnio:

• 26,98 zł/kg WBC za byki w wieku 12–24 miesięcy,
• 26,24 zł/kg WBC za jałówki
• 22,68 zł/kg WBC za krowy.

W porównaniu z pierwszym tygodniem czerwca 2025 r. ceny były niższe odpowiednio o 2,8%, 0,2% i 7,2%.

Podobna sytuacja występowała w skupie na wagę żywą.

Za kilogram żywej wagi byków producenci otrzymywali średnio 14,38 zł, za jałówki 13,59 zł, natomiast za krowy 11,04 zł. Rok temu stawki wynosiły odpowiednio około 14,79 zł/kg, 13,62 zł/kg oraz 11,67 zł/kg, co oznacza spadek o 2,8% w przypadku byków, o 0,2% dla jałówek i o 5,3% dla krów.

Największe obniżki w ciągu ostatniego roku zanotowano w przypadku krów rzeźnych, podczas gdy ceny jałówek pozostały stabilne. Byki również są sporo tańsze.

Jakie ceny w krajowych skupach (16.06.26)?

Sprawdziła się ubiegłotygodniowa prognoza skupów, które zapowiadały niewielkie obniżki. W tym tygodniu niektóre ubojnie lekko opuściły ceny za byki i krowy, dotyczy to tylko podmiotów skupujących bydło w wadze poubojowej, spadki w przypadku byczków sięgają 50 gr/kg, a krów o około 20 gr/kg. Lokalne obniżki tłumaczą słabszą niż w zeszłym tygodniu sprzedażą i mniejszym zainteresowaniem importerów. Skupujący mówią, że w najbliższych tygodniach można spodziewać się delikatnych wahań cen. 

Ubojnie w tym tygodniu płacą za byki w kl. R od 24,5 do 27 zł/kg w wbc, za jałówki około 24,5-26 zł/kg, a za krowy od 23 do 24,5 zł/kg. 

• Cena byków w kl. R od 24,5 do 27,5 zł/kg
• Cena jałówek kl. R od 24,5 do 26,8 zł/kg
• ​Cena krów kl. R około 23 do 24,5 zł/kg

Wszystkie stawki z poszczególnych punktów skupu znajdziesz TUTAJ. 

Jakie prognozy na rynku wołowiny? 

W ubiegłym tygodniu producenci bydła mięsnego z Mazowsza i Podlasia podkreślali, że mimo krótkotrwałych spadków ceny bydła pozostają na dość opłacalnym poziomie. Największym problemem nie są dziś ceny żywca, lecz bardzo drogie i trudno dostępne cielęta do opasu, których zakup stanowi coraz większe wyzwanie dla gospodarstw. Rolnicy zwracali również uwagę na konieczność ścisłej kontroli kosztów żywienia oraz zdrowotności cieląt, podkreślając, że opłacalność produkcji w dużej mierze zależy od efektywnego zarządzania stadem i bazowania na własnych paszach objętościowych. Mimo chłodnej wiosny i braków wody, zielonki oraz kukurydza nadrobiły, jednak nie w każdym rejonie Polski można powiedzieć to samo. 

W perspektywie najbliższych miesięcy na rynku bydła mięsnego w Polsce większość analiz wskazuje na stabilizację cen z możliwością niewielkiej korekty w dół. Raczej nie można się spodziewać takich wzrostów stawek jak w ubiegłych miesiącach.

Utrzymaniu relatywnie wysokich cen sprzyja przede wszystkim spadek pogłowia bydła i produkcji wołowiny w całej Unii Europejskiej, co ogranicza podaż żywca, a także silna pozycja polskiego eksportu wołowiny oraz dość korzystna relacja cen żywca do kosztów pasz. Jednocześnie istnieją czynniki, które mogą hamować dalsze wzrosty cen, takie jak ograniczenie popytu konsumpcyjnego w związku z wysokimi cenami wołowiny, prognozowany wzrost importu wołowiny do UE – szczególnie z krajów Mercosur w niższych cenach oraz możliwość zwiększenia podaży krów pochodzących z sektora mlecznego przy jednoczesnym osłabieniu popytu na niektórych rynkach eksportowych.

Według prognoz Credit Agricole średnia cena skupu bydła wszystkich kategorii w Polsce pod koniec 2026 roku może wynieść około 15,25 zł/kg żywca, natomiast w 2027 roku około 14,30 zł/kg.

Wielu uczestników rynku zaznacza, że prognozowanie raczej ma charakter wróżenia z fusów niż obiektywnej oceny sytuacji, bo wpływ na stawki w krajowych skupach ma olbrzymi wachlarz czynników, często nieprzewidywalnych. Wpływa na to fakt, że większość mięsa trafia na eksport, więc o cenie rynkowej decyduje sytuacja na rynku UE i rynków trzecich.  

Na wystawę przywieziono 98 sztuk bydła reprezentujących rasy: limousine, charolaise, hereford, highland, angus, blonde d’Aquitaine oraz salers. Z przyczyn losowych nie dojechało bydło rasy Galloway. Ostatecznie komisja oceniła 86 zwierząt w 21 kategoriach.

Pracom komisji oceniającej zwierzęta przewodniczył Gerard Ernst z Luksemburga, wspierany przez zootechników Marcina Radeckiego oraz Barbarę Binerowską-Musiał.

Najlepsze jałowice poszczególnych ras

W rasie angus najwięcej nagród zdobyło gospodarstwo PODĄGI SP Z O. O

FOTO: Zieja

Wśród młodych jałowic do 18 miesięcy zwyciężyły:

• Nota 5 (limousine) – hodowczyni Urszula Koźlarkiewicz,
• Priscilla (charolaise) – hodowczyni Krystyna Szczodrowska,
• Birma (angus) – hodowca Zbigniew Szychulski,
• Funda (highland) – hodowczyni  Barbara Schlegel,
• Happy Niunia (blonde d’Aquitaine) – hodowca Mateusz Adamczyk,
• Brzoskwinia (hereford) – hodowczyni Agnieszka Zobek.

W rasie hereford dominowały zwierzęta z hodowli Agnieszki Zobek z województwa dolnośląskiego.

FOTO: Zieja

W starszej grupie jałowic powyżej 18 miesięcy czempionami zostały: 

• Nota 4 (limousine) hodowczyni Urszula Koźlarkiewicz,
• Jennifer (charolaise) hodowczyni Krystyna Szczodrowska,
• Nora 62041 PA (angus) PODĄGI SP Z O. O.,
• Carola (highland) hodowczyni Barbara Schlegel,
• Joda (hereford) hodowczyni Ewa Dzieniczewska.

Czempion rasy highladnd Carola z gospodarstwa Barbary Schlegel.

FOTO: Zieja

Stawka krów z cielętami

W kategorii krów z cielęciem triumfowały zwierzęta należące do Patryka Szerfenberga.

W rasie limousine zwyciężyła Basille 2 PS, natomiast w rasie charolaise najwyższą ocenę uzyskała New York PS.

Czempioni wśród buhajów

Duże zainteresowanie wzbudziła rywalizacja buhajów.

W rasie limousine wyróżnienia zdobyli Zbigniew i Hubert Kołoszyc.

FOTO: Zieja

Tytuły czempionów zdobyły:

Buhaje do 24 miesięcy

• Horizon (angus) – hodowca Mirosław Szychulski,
• Henryczek (blonde d’Aquitaine) – hodowca Łukasz Haraziński,
• Haner (charolaise) – hodowca Adam Koloch,
• H-Liczi z Ligoty Polskiej (hereford) – hodowczyni Agnieszka Zobek,
• Hono (limousine) – hodowca Hubert Kołoszyc.

Buhaje powyżej 24 miesięcy

• Gil PA (angus) – Podągi Sp. z o.o.,
• Foreo (charolaise) – hodowca Patryk Szerfenberg,
• Fater DS. (limousine) – Przedsiębiorstwo Rolno-Hodowlane Długie Stare.

Czempion w kategorii buhaje powyżej 24 miesięcy Fater DS. (limousine) – Przedsiębiorstwo Rolno-Hodowlane Długie Stare

FOTO: Zieja

Foreo superczempionem

Najważniejszy werdykt wystawy zapadł podczas wyboru superczempiona. Tytuł Superczempiona VII Krajowej Wystawy Bydła Mięsnego zdobył Foreo, buhaj rasy charolaise należący do Patryka Szerfenberga.

Zwierzę wyróżniało się harmonijną budową, bardzo dobrym umięśnieniem oraz cechami typowymi dla rasy, dzięki czemu pokonało zwycięzców pozostałych kategorii.

Krajowa Wystawa Bydła Mięsnego jest obecnie największym i najbardziej prestiżowym wydarzeniem wystawowym sektora bydła mięsnego w Polsce. Oprócz oceny zwierząt uczestnicy mogli skorzystać z degustacji wołowiny przygotowanej przez Polski Związek Hodowców i Producentów Bydła Mięsnego.

W wydarzeniu uczestniczyli również prezes PZHiPBM Jacek Klimza, dyrektor biura Janusz Piotrowski, członkowie zarządu oraz specjaliści związku. Wystawa została dofinansowana ze środków Funduszu Promocji Mięsa Wołowego.

Wystawa tradycyjnie była okazją do prezentacji najlepszego materiału hodowlanego regionu oraz porównania efektów wieloletniej pracy hodowlanej prowadzonej w czołowych stadach Wielkopolski.

Czempioni wśród krów

W kategorii krów w I laktacji rasy polskiej holsztyńsko-fryzyjskiej tytuł czempiona zdobyła GG Hendrika z Przedsiębiorstwa Rolno-Hodowlanego Gałopol. Wiceczempionką została Ulmen ze Stadniny Koni Pępowo.

Tytuł Superczempiona w kategorii krów zdobyła GG Zielona z Przedsiębiorstwa Rolno-Hodowlanego Gałopol.

FOTO:

W grupie krów w II laktacji zwyciężyła GG Zielona z PRH Gałopol. Wiceczempionką została GG Agata z tego samego gospodarstwa. 

W kategorii krów w III laktacji i dalszych najlepszą ocenę uzyskała Ilona należąca do Stadniny Koni Pępowo.

W rasie jersey triumfowała Jama 116 ze Stadniny Koni Iwno, natomiast tytuł wiceczempiona przypadł krowie Jaskra 103 z tego samego gospodarstwa.

Najlepsze jałowice wystawy

Wśród młodszych zwierząt, w kategorii jałowic 8–9 miesięcznych, zwyciężyła Topsi ze Stadniny Koni Pępowo.

Kolejne tytuły czempionów zdobyły:

• Dolcetuo ET ET (kat.10–11 miesięcy) – Stadnina Koni Pępowo,
• Boliwia (kat. 12–13 miesięcy) – OHZ Garzyn,
• Teneryfa (kat. 14–15 miesięcy) – Stadnina Koni Pępowo,
• GP Donia (kat. 16–21 miesięcy) – PRH Gałopol.

Wiceczempionami zostały m.in. Dolcemio ze Stadniny Koni Pępowo oraz Szpilka z OHZ Garzyn.

Superczempioni XXXI RWZH

Kulminacyjnym momentem oceny było wyłonienie wśród bydła mlecznego superczempionów wystawy.

Tytuł Superczempiona w kategorii krów zdobyła GG Zielona z Przedsiębiorstwa Rolno-Hodowlanego Gałopol.

Wśród jałowic najwyższe wyróżnienie przypadło Topsi ze Stadniny Koni Pępowo, która została Superczempionem kategorii jałowic.

Regionalna Wystawa Zwierząt Hodowlanych w Sielinku organizowana przez Wielkopolski Ośrodek Doradztwa Rolniczego pozostaje jednym z najważniejszych wydarzeń hodowlanych w Wielkopolsce. Obok bydła mlecznego oceniano także konie i króliki, a prezentowane zwierzęta reprezentowały najwyższy poziom hodowlany pod względem pokroju, użytkowości oraz wartości genetycznej.

Rolnik ze szkockiego regionu Fife ma poddać ubojowi 271 sztuk bydła, ponieważ inspektorzy nie mogli potwierdzić tożsamości zwierząt ani prześledzić ich pochodzenia. Jak informuje topagrar.com, powołując się na czasopismo Farmers Weekly, sprawa wyszła na jaw podczas rutynowej kontroli identyfikacji bydła na terenie Falkland Estate.

To nie jest przypadek wykrycia choroby w stadzie. Problem dotyczy dokumentacji i danych w systemie. Według brytyjskich mediów zwierzęta nie figurowały prawidłowo w szkockim systemie monitorowania stad, dlatego objęto je stałym zakazem przemieszczania. Nie mogą też zostać wprowadzone do łańcucha żywnościowego.

Szkockie służby mają nadzorować cały proces uboju. Sprawę opisuje się jako jedno z największych naruszeń przepisów dotyczących identyfikacji bydła, jakie odnotowano w Szkocji.

Strata może sięgnąć 500 tys. funtów

Na farmie utrzymywano m.in. bydło ras Aberdeen Angus i Belted Galloway. Branżowe szacunki wskazują, że wartość zwierząt objętych decyzją może sięgać nawet 500 tys. funtów. Oficjalnej wyceny jednak nie podano. Topagrar.com podaje za The Scottish Farmer, że gospodarstwo najprawdopodobniej nie otrzyma odszkodowania. Może też ponieść koszty uśmiercenia i utylizacji zwierząt.

W tym miejscu widać, dlaczego identyfikacja bydła ma dla gospodarstwa znaczenie nie tylko administracyjne. Jeśli nie da się potwierdzić historii zwierzęcia, służby nie mogą ocenić ryzyka tak samo, jak przy sztuce z pełną dokumentacją.

Przeczytaj również: Paragwaj dopiero wdraża identyfikację bydła? "Ponury żart w kontekście umowy z Mercosur"

Dlaczego system identyfikacji zwierząt ma tak duże znaczenie?

Systemy identyfikacji i rejestracji zwierząt działają po to, aby można było odtworzyć historię zwierzęcia: jego urodzenie, przemieszczenia, sprzedaż, padnięcie albo ubój. W normalnej pracy gospodarstwa to element codziennej dokumentacji. W sytuacji kryzysowej staje się jednym z podstawowych narzędzi dla służb weterynaryjnych.

Chodzi zwłaszcza o choroby zakaźne zwierząt i bezpieczeństwo żywności. Gdy pojawia się zagrożenie, urzędnicy muszą szybko ustalić, gdzie przebywały zwierzęta i z jakimi stadami mogły mieć kontakt. Brak danych utrudnia taką ocenę, a czasem zamyka drogę do dalszego przemieszczania lub sprzedaży zwierząt.

NFU Scotland, czyli szkocka organizacja rolnicza, określiła sprawę jako głęboko niepokojącą. Jednocześnie podkreśliła, że identyfikacja i śledzenie zwierząt są fundamentem dla zdrowia zwierząt, dobrostanu i bezpieczeństwa żywności.

Holandia wykryła zakazane w UE hormony w brazylijskiej wołowinie. Dzieje się to, o czym wszyscy ostrzegali

Jak wygląda to w Polsce? ARiMR prowadzi komputerową bazę danych

W Polsce system identyfikacji i rejestracji zwierząt prowadzi ARiMR. Po zmianach wynikających z ustawy z 4 listopada 2022 r. dotychczasowy rejestr zwierząt gospodarskich oznakowanych i siedzib stad został przekształcony w komputerową bazę danych.

Baza obejmuje m.in. bydło, owce, kozy i świnie, a po zmianach także koniowate, jeleniowate, wielbłądowate oraz zakłady drobiu. ARiMR wskazuje, że dane w systemie pozwalają śledzić historię życia zwierząt oraz kontrolować ich przemieszczenia.

Do obsługi zgłoszeń służy system IRZplus. To przez nią rolnicy mogą składać m.in. zgłoszenia działalności, zgłoszenia urodzeń, przemieszczeń, uboju, padnięcia czy unieszkodliwienia zwłok zwierząt. ARiMR opisuje IRZplus jako narzędzie do elektronicznego składania dokumentów i sprawdzania danych dotyczących zwierząt oraz zdarzeń w stadzie.

Zobacz też: Zgłaszasz przemieszczenie świń w IRZplus? PIW i tak może odesłać do papieru

W przypadku bydła podstawowa zasada jest prosta: urodzone cielę trzeba oznakować i zgłosić do 7 dni od dnia urodzenia. Do 7 dni zgłasza się także przybycie do siedziby stada, np. po zakupie, oraz opuszczenie siedziby stada, m.in. sprzedaż, padnięcie, zabicie, ubój albo wywóz.

Brak potwierdzonego pochodzenia zwierzęcia może mieć poważne skutki

Materiały ARiMR pokazują też, że polskie przepisy przewidują bardzo stanowczą reakcję w najpoważniejszych przypadkach. Jeżeli podczas kontroli w siedzibie stada znajduje się nieoznakowane zwierzę, którego pochodzenia nie można potwierdzić, powiatowy lekarz weterynarii może nakazać jego zabicie bez odszkodowania. Zwłoki zwierzęcia trzeba wtedy unieszkodliwić na koszt posiadacza.

Nie oznacza to, że każde uchybienie w zgłoszeniu kończy się taką decyzją. Ten przepis pokazuje jednak, że przy braku identyfikacji nie chodzi wyłącznie o brak wpisu w systemie. Stawką jest możliwość potwierdzenia, skąd pochodzi zwierzę i czy można bezpiecznie wprowadzić je do dalszego obrotu. Więcej szczegółów na temat kar za brak kolczyków u bydła i świń w artykule:

Jaka kara za brak kolczyków u bydła lub świń? To może słono kosztować!

Dlatego szkocka sprawa jest mocna nie przez samą liczbę 271 sztuk bydła. Najważniejsze jest to, że zwierzęta nie zostały zakwestionowane z powodu wykrytej choroby, ale z powodu braku wiarygodnej historii w systemie.

Szkocka sprawa pokazuje realną wagę dokumentacji

Dla gospodarstw utrzymujących bydło identyfikacja zwierząt jest stałym elementem produkcji. Kolczyki, zgłoszenia i zgodność danych w systemie nie są oderwane od praktyki hodowlanej. To narzędzia, które potwierdzają pochodzenie zwierząt i pozwalają działać w razie problemów zdrowotnych lub handlowych.

Przypadek z Falkland Estate pokazuje skrajny scenariusz. Setki zdrowych zwierząt mają zostać ubite, ponieważ nie można odtworzyć ich historii. Dla hodowcy oznacza to stratę finansową, organizacyjną i wizerunkową.

To także sygnał dla całej branży, że w produkcji zwierzęcej dokumentacja ma wartość równie realną jak stan stada w oborze. Bez niej nawet zdrowe bydło może stracić drogę do rynku.

Oprac. Maria Khamiuk

Według najnowszego raportu Meat Market Observatory w okresie od 25 do 31 maja europejscy hodowcy średnio uzyskiwali 6,6 euro/kg za bydło w kl. R, stawki w większości państw spadły o około 1-2 proc. tydzień do tygodnia.

W Niemczech odnotowano spory wzrost stawek tym tygodniu sięgający 20 eurocentów/kg w przypadku byków i jałówek. Podrożały również krowy, o około 10 eurocentów. Wynika to z ograniczonej podaży i wyższego popytu.

KE zaznacza, że stawki nadal utrzymują się na dość wysokim poziomie, ale wyraźnie spadają. Popyt osłabł z powodu wysokich cen, a ogólna niepewność dotycząca gospodarki wydaje się być głównym czynnikiem wpływającym na tę korektę.

Zgodnie z najnowszymi dostępnymi statystykami, w okresie styczeń–luty 2026 produkcja wołowiny spadła o 4% pod względem wolumenu w tonach w porównaniu z tym samym okresem w 2025 roku, przy znaczących spadkach w niemal wszystkich państwach członkowskich. Podaż pozostaje bardzo ograniczona, co nadal może wpływać na utrzymywanie się wysokich stawek. Jak podaje KE w styczniu 2026 r. eksport UE spadł o 17,7% rok do roku. Głównymi przyczynami były niedobór zwierząt i niższa produkcja, które ograniczyły możliwości eksportowe.

Najważniejszym odbiorcą pozostała Wielka Brytania (39% eksportu), mimo spadku o ok. 11%, a na drugim miejscu znalazła się Turcja (9%). Eksport zmniejszył się prawie do wszystkich tradycyjnych kierunków, z wyjątkiem Turcji. Na słabszy popyt w Wielkiej Brytanii mogły wpłynąć także jej nowe umowy handlowe, m.in. z Australią.

W styczniu 2026 r. import do UE wzrósł o 25% w porównaniu z analogicznym okresem 2025 r. Najmocniej zwiększyły się dostawy z Brazylii (+58%), która wyprzedziła Wielką Brytanię i została największym dostawcą, oraz z Urugwaju (+50%). Spadek odnotowano jedynie w imporcie z USA. Wzrost importu wynika z ograniczonej podaży na rynku unijnym oraz nadal wysokich cen, które sprzyjają zakupom z zagranicy.

Jakie ceny w krajowych skupach?

Ceny bydła nie zmieniły się od ubiegłego tygodnia. Ubojnie płacą za byki w kl. R od 25 do 26 zł/kg w wbc, za jałówki około 24,5-26 zł/kg, a za krowy od 23 do 24,5 zł/kg. To stawki z oficjalnych cenników, a nieoficjalnie wiemy, że niektóre ubojnie płacą nieco więcej gdy brakuje towaru. Znów mówi się o lekkich spadkach w przyszłym tygodniu. 

• Cena byków w kl. R od 24,5 do 27,5 zł/kg
• Cena jałówek kl. R od 24,5 do 26,8 zł/kg
• ​Cena krów kl. R około 23 do 24,5 zł/kg

Wszystkie stawki z poszczególnych punktów skupu znajdziesz TUTAJ. 

Jak sytuację oceniają rolnicy z Mazowsza i Podlasia?

Grzegorz Skaruz niedaleko Zbuczyna w woj. mazowieckim prowadzi opas 240 buhajków rasy hf, sprzedaje byczki w kilku cyklach rocznie.

– Cały czas działamy tak samo, systematycznie sprzedajemy opasy i kupujemy nowe cielęta – mówi rolnik. Zaznacza, że faktycznie odczuł spadek cen bydła w ostatnich tygodniach, ale już w zeszłym tygodniu stawki się podniosły ponownie do 27-27,5 zł/kg. Sen z powiek spędzają jednak ceny cieląt do opasu i możliwości ich zakupu. Cielęta, dwutygodniowe HF-y rolnik kupuje od 1 do 1,5 tys. zł/szt., za odchowane trzeba zapłacić już około 3 tys. zł.

Z kolei Piotr Brzozowski z gminy Poświętne w woj. podlaskim opasa około 180 sztuk – byczki HF i jałówki krzyżówki.

- Jeśli chodzi o sprzedaż, to ostatnio wyglądało to całkiem dobrze. Współpracuję z jedną z ubojni już od kilku lat. Nawet nieźle mi to wychodzi, a współpraca działa na prostych zasadach: dzwonię, deklaruję się, mówią ile są w stanie mi na dany dzień zapłacić i do kiedy mogą tę cenę utrzymać. Jeśli coś dzieje się na rynku, to po prostu odbierają towar po wcześniej ustalonej cenie. W piątek zabrali ode mnie towar po 25,60 zł netto, a już w poniedziałek było 23 zł netto. Ostatnio ceny były na poziomie 26,60 zł. To była cena za klasę O przy 280 kg mięsa. Dostałem też inną ofertę, w której firma była w stanie zapłacić jeszcze złotówkę do półtorej więcej, ale przy minimum 300 kg mięsa – mówi rolnik, którego odwiedziłam w ramach reportażu kilka lat temu. Podobnie jak Skaruz, Brzozowski zwraca uwagę na problemy z zakupem cieląt - jest ich mało i są drogie.  

Cielęta są drogie i trudnodostępne

- Ceny cielaków zaczynają się od około 1000 zł wzwyż, w zależności od sztuki. Za cielęta krzyżówkowe dwutygodniowe trzeba zapłacić nawet 2000 zł. Mimo tych cen nadal coś z tego zostaje. Kiedyś, gdy mięso było w granicach 13–14 zł, to za byka ważącego 600 kg kupowaliśmy 5 cielaków. Dzisiaj mimo, że ceny są wyższe nadal dalej kupujemy za taką samą sztukę 5–6 cielaków, więc proporcjonalnie niewiele się zmieniło – zaznacza rolnik i podkreśla, że w gospodarstwie stara się robić wszystko ekonomicznie. Najwyższym kosztem jest żywienie, więc tu warto kalkulować.

- Żywienie opiera się głównie na paszy objętościowej, a treściwej idzie mało. Wszystko jest mocno skoncentrowane i pilnuję przede wszystkim, żeby witaminy na sztukę się zgadzały. To jest podstawa. I tak wychodzi to całkiem nieźle, jeżeli w ostatnim czasie przy 17 miesiącach średnio było 320 kg mięsa – zaznacza hodowca. Podkreśla, że uważa, że dopóki ceny są powyżej 20 zł, to nie jest źle. Ma nadzieję na spadek cen cieląt.

- Myślałem, że ta niższa cena dorosłego bydła trochę się utrzyma i rolnicy sprzedający cielęta do opasu trochę obniżą stawki, ale chyba próbują sobie odbić spadki na mleku. Dalej są trochę problemy z tym, że krowy, od których mamy cielęta w większości nie są szczepione szczególnie przeciwko IBR i BVD. To są zawsze dodatkowe komplikacje i koszty – mówi rolnik. Cieszy się za to z pierwszego pokosu, bo kiepsko się zapowiadał, a wypadł bardzo dobrze.

- Drugi zapowiada się jeszcze lepiej, bo ostatnio dobrze popadało. To ważne, bo bazujemy w największym stopniu na objętościówkach. Cielęta natomiast od ponad roku prowadzę na suchym TMR-ze i uważam, że to rewelacja. To jest naprawdę duża rewolucja żywieniowa — system jest bardzo uproszczony i pasza się nie grzeje – mówi rolnik.

W czasie upałów zwierzęta ograniczają pobranie paszy, rzadziej podchodzą do stołu paszowego i są bardziej narażone na kwasicę żwacza, stres oksydacyjny oraz zaburzenia płodności. Efekty letnich problemów często widoczne są dopiero jesienią, gdy pogarszają się wyniki rozrodu.

Mniej włókna, więcej energii

W okresie wysokich temperatur należy dostosować skład dawki pokarmowej. Pasze bogate we włókno zwiększają produkcję ciepła podczas fermentacji w żwaczu, dlatego latem większą rolę powinny odgrywać kiszonka z kukurydzy oraz odpowiednio zbilansowane pasze treściwe.

Jednocześnie trzeba zachować ostrożność. Zbyt duży udział pasz treściwych zwiększa ryzyko wystąpienia podostrej kwasicy żwacza (SARA). Dobrym rozwiązaniem mogą być wysłodki buraczane, które dostarczają energii, a jednocześnie ograniczają przegrzewanie organizmu.

Świeży TMR i częstsze zadawanie paszy

W czasie upałów ogromne znaczenie ma nie tylko skład dawki, ale również sposób jej podawania. Zagrzewający się TMR szybko traci wartość pokarmową i staje się mniej atrakcyjny dla krów.

Latem zaleca się częstsze zadawanie świeżej paszy, nawet trzy razy dziennie, regularne podgarnianie TMR oraz zwiększenie udziału paszy podawanej wieczorem. Warto także zadbać o odpowiednie przechowywanie kiszonek i ograniczanie ich kontaktu z wysoką temperaturą.

Elektrolity, potas i woda kluczowe

Latem rośnie zapotrzebowanie krów na elektrolity. Zwierzęta wraz z potem tracą znaczne ilości sodu i potasu, co może prowadzić do spadku apetytu, zaburzeń pracy żwacza, problemów zdrowotnych oraz dalszego obniżenia produkcji mleka.

Szczególnie ważny jest potas, którego poziom w dawce powinien być wyższy niż w chłodniejszych miesiącach. Niezbędny jest także stały dostęp do lizawek solnych oraz odpowiednie uzupełnianie magnezu, selenu i witaminy E.

Nie można zapominać również o wodzie. W czasie upałów dostęp do czystych poideł staje się jednym z najważniejszych elementów utrzymania wysokiej produkcji. Nawet krótkotrwałe ograniczenie dostępu do świeżej wody może przełożyć się na spadek pobrania paszy i wydajności mlecznej.

Chłodzenie krów to już nie luksus, ale konieczność

Skuteczna walka ze stresem cieplnym wymaga połączenia odpowiedniego żywienia z systemami chłodzenia. Wentylatory nad stołem paszowym, zacienienie oraz poprawa mikroklimatu w oborze mogą znacząco ograniczyć straty produkcyjne.

W obliczu coraz częstszych upałów hodowcy nie mogą traktować działań prewencyjnych jako sezonowego dodatku. Odpowiednio przygotowana strategia żywienia i zarządzania stadem staje się dziś jednym z kluczowych warunków utrzymania opłacalnej produkcji mleka.

– Tacie od początku marzyło się, że w tym miejscu będzie stała obora – wspomina hodowczyni Alina Kaczała-Szymczak. W tamtym czasie ok. 70 krów na łańcuchach utrzymywanych było w kilku budynkach, 500 metrów od rynku w Krotoszynie, gdzie nie było już możliwości rozwoju gospodarstwa. Przełom nastąpił w 2003 roku. Wtedy w Konarzewie powstała nowa obora wolnostanowiskowa i formalnie przekazano część gospodarstwa młodemu pokoleniu.

– Zaczynaliśmy od 30 krów i 30 hektarów. Część ziemi i zwierząt przekazali mi rodzice, resztę dokupiliśmy. Rok później wzięliśmy ślub – opowiada gospodyni. Jej mąż Tomasz, choć z wykształcenia elektryk, szybko odnalazł się w rolnictwie. Naturalnie podzielili obowiązki: ona zajęła się stadem, on produkcją roślinną. – Mogę przy krowach robić wszystko, a mąż najlepiej czuje się w polu. I tak to działa do dziś – mówi właścicielka.

Rodzina jako fundament

Gospodarstwo, choć formalnie przekazane młodszemu pokoleniu, w praktyce wciąż opiera się na współpracy całej rodziny. Ojciec właścicielki codziennie pojawia się w oborze, aktywnie uczestnicząc w jej funkcjonowaniu.

– To jest nadal nasze wspólne gospodarstwo. Mój tata jest tu codziennie, zna każde zwierzę, wszystko zauważy – podkreśla hodowczyni. To właśnie wsparcie rodziny pozwoliło na stopniowy rozwój i podejmowanie kolejnych inwestycji. Przez lata rytm dnia wyznaczała hala udojowa. Sam dój zajmował właścicielce nawet 9 godzin dziennie.

– W 2024 r. uruchomiliśmy zupełnie nową oborę, naprzeciwko starych budynków, po drugiej stronie drogi. Zdecydowaliśmy się wtedy na 5 robotów udojowych firmy Lely, a ok. 2 miesięcy temu wstawiliśmy szóstego robota, by jeszcze bardziej usprawnić dój – opowiada rolniczka. Wprowadzenie robotów udojowych całkowicie odmieniło pracę przy zwierzętach. Dziś obsługa całej obory zajmuje ok. 2 godzin dziennie.

Nowa obora została uruchomiona w 2024 roku, obecnie pracuje w niej 6 robotów udojowych.

FOTO:

Poukładana produkcja

Aktualnie gospodarstwo liczy ok. 330 krów, z czego 280 jest w doju (śr. wydajność dzienna to 45 l na krowę), mleko z gospodarstwa skupowane jest do Danone. Co istotne – całe stado zostało wyhodowane na miejscu.

– Nie kupiliśmy ani jednej sztuki do nowej obory. Wszystkie krowy i jałówki pochodzą z naszego gospodarstwa, część z nich jest również sprzedawana do dalszej hodowli – podkreśla hodowczyni. To efekt wieloletniej pracy hodowlanej i konsekwentnego podejścia do rozrodu. Gospodarze wypracowali także własne rozwiązania organizacyjne. Stado utrzymywane jest bez podziału na grupy żywieniowe, co – jak pokazuje praktyka – ogranicza stres zwierząt i stabilizuje produkcję. Nietypowym rozwiązaniem w produkcji mlecznej jest także naturalne krycie jałówek.

– Dla mnie najważniejsze jest to, że dzięki temu sposobowi krycia mam pewność, że wszystkie sztuki są cielne – tłumaczy hodowczyni. Jednocześnie dobór buhajów odbywa się pod kontrolą doradców, aby utrzymać odpowiedni poziom genetyczny. Produkcja roślinna jest ściśle powiązana z potrzebami stada. Dominują kukurydza i zboża, a kluczowym celem jest zabezpieczenie odpowiedniej ilości kiszonki.

W nowym budynku oprócz automatycznego systemu doju, wszystko inne również działa w automacie – robot do podgarniania, robot do czyszczenia rusztów, kurtyny i wentylacja.

– Od niedawna testujemy także jako jedno z dwóch gospodarstw w Polsce system automatycznego zraszania krów w robotach. Jesteśmy bardzo zadowoleni z jego użytkowania, bo niższy stres cieplny zapobiega spadkowi wydajności – mówi właścicielka. W gospodarstwie bardzo dużą wagę przywiązuje się również do profilaktyki zdrowotnej, stado zabezpieczone jest szczepieniami przed wszystkimi najważniejszymi chorobami zakaźnymi. Podstawą produkcji jest również dobrze zorganizowany odchów cieląt, rozpoczynający się od odpajania każdego noworodka siarą, poprzez indywidualny odchów w budkach. Kluczem dobrego startu jest odpowiedniej wielkości porodówka na słomie z separatką dla cieląt.

FOTO:

Wyzwania i rozwój

W gospodarstwie dorastają trzy córki. Choć już dziś pomagają i coraz lepiej odnajdują się w pracy przy zwierzętach, rodzice nie narzucają im przyszłości.

– Na pewno w starym systemie doju nie chciałabym nawet, żeby zostały w gospodarstwie przy takim trybie pracy. Nie naciskamy, każda sama zdecyduje, co będzie dalej robić. Najstarsza córka chętnie zajmuje się programami do zarządzania stadem – mówi z uśmiechem gospodyni. Nowoczesne warunki pracy sprawiają, że rolnictwo może być dla młodego pokolenia znacznie atrakcyjniejsze niż jeszcze kilkanaście lat temu.

Mimo nowoczesności i wysokiej wydajności gospodarstwo, jak wiele innych, zmaga się z trudną sytuacją rynkową. Niskie ceny mleka i rosnące koszty produkcji sprawiają, że opłacalność znajduje się na granicy.

– Nie liczymy nawet strat, bo to nic nie zmieni. Trzeba po prostu robić swoje – przyznaje gospodyni. Właśnie dlatego właściciele nie planują już dalszego powiększania stada. Zamiast tego skupiają się na stabilizacji produkcji.

FOTO: Ahm

Lekarz weterynarii Dawid Szkudlarek zaznacza, że dekornizacja jest wykonywana ze względów bezpieczeństwa ludzi i zwierząt.

FOTO: Fot. firmowe, Zieja

Choć sam zabieg jest powszechny, wokół metod jego wykonywania wciąż pojawia się wiele pytań. Hodowcy coraz częściej interesują się chemicznym usuwaniem zalążków rogów za pomocą past, ale nie jest to metoda całkowicie pozbawiona ryzyka

Sposoby na rogi

W praktyce najczęściej stosuje się dwie metody usuwania zalążków rogów u cieląt:

termiczną (termokauteryzacja),

chemiczną z użyciem pasty.

Pierwsza polega na wypaleniu tkanki odpowiedzialnej za wzrost rogu za pomocą dekornizatora (gorącego żelaza) elektrycznego lub gazowego. Zabieg wykonuje się najczęściej u młodych cieląt, zanim róg zdąży się rozwinąć.

Z kolei metoda chemiczna wykorzystuje specjalne pasty, zawierające substancje silnie żrące – zazwyczaj wodorotlenek sodu lub potasu. Preparat niszczy tkanki zalążka rogowego przez wywołanie martwicy.

– Mechanizm działa na upłynnieniu martwicy. Rozkłada białka i niszczy warstwę podstawną skóry, dzięki czemu zalążek rogu przestaje się rozwijać – wyjaśnia weterynarz.

Kiedy zabieg?

Najważniejszy jest termin. Im młodsze cielę, tym łatwiejsze i mniej inwazyjne usunięcie zalążków rogowych.

– Za optymalny okres uznaje się wiek od ok. 2. do 8. tygodnia życia. Najlepiej wykonać zabieg możliwie wcześnie, zanim zalążek rogu stanie się wyraźnie wyczuwalny. Pamiętajmy, że ok. 3. tygodnia u cieląt jest tzw. dół immunologiczny, dlatego dekornizację lepiej wykonać po nim, kiedy odporność zwierzęcia jest większa – podkreśla specjalista.

Należy unikać wykonywania zabiegu w okresach stresowych dla cielęcia. Nie powinno się łączyć dekornizacji ze szczepieniami, zmianą grup technologicznych, odsadzeniem od mleka czy zmianą paszy.

– To duży stres dla organizmu. Jeżeli cielę ma już obniżoną odporność po szczepieniu albo przegrupowaniu, dekornizacja dodatkowo pogłębia ten problem – zaznacza weterynarz. Zabiegu nie wykonuje się również u cieląt chorych, osłabionych lub z biegunką.

Jak wykonać?

W przypadku dekornizacji termicznej powinno być zastosowane znieczulenie miejscowe oraz – w razie potrzeby – sedacja (obniżenie aktywności układu nerwowego), dlatego jest ona wykonywana przez lekarzy weterynarii.

– Sedacja nie powoduje, że cielę nie odczuwa bólu. Ona tylko uspokaja zwierzę. Dlatego dodatkowo trzeba podać znieczulenie miejscowe – podkreśla weterynarz. Po usunięciu zalążków za pomocą gorącego żelaza należy zabezpieczyć miejsce na skórze środkiem odkażającym oraz podać środek przeciwbólowy i przeciwzapalny, by ograniczyć ból po zabiegu. Zabieg dekornizacji przeprowadzony przez weterynarza to wydatek 30–60 zł.

Pasty do chemicznej dekornizacji są coraz popularniejsze głównie dlatego, że hodowca może zastosować je samodzielnie. Preparaty są stosunkowo tanie i wydajne.

– Taka pasta kosztuje kilkadziesiąt złotych i wystarcza na wiele sztuk. Dlatego wielu hodowców decyduje się na tę metodę – mówi lekarz weterynarii. Sam zabieg wymaga jednak dużej ostrożności. Najpierw należy wygolić włosy wokół zalążka rogu, a następnie nałożyć bardzo niewielką ilość preparatu wyłącznie na jego szczyt. – Nie wolno rozcierać pasty po skórze. Nakłada się ją punktowo, naprawdę w niewielkiej ilości – podkreśla specjalista. Ponieważ preparat ma silne właściwości żrące, osoba wykonująca zabieg powinna używać rękawic ochronnych, a najlepiej również okularów zabezpieczających. Po aplikacji cielę trzeba odizolować od innych zwierząt na kilka godzin. Nie może mieć kontaktu z matką ani być narażone na deszcz.

– Jeżeli pasta spłynie do oka albo na skórę wymienia matki, może dojść do bardzo poważnych uszkodzeń – ostrzega weterynarz. Choć niektórzy hodowcy traktują chemiczną dekornizację jako metodę łagodniejszą, lekarz weterynarii nie ma wątpliwości, że zabieg wiąże się z bólem. Jeżeli pasta zostanie nałożona prawidłowo wyłącznie na zalążek rogowy, dyskomfort jest mniejszy. Problem pojawia się wtedy, gdy preparat rozleje się na otaczającą skórę.

– Wtedy cielę będzie czuło pieczenie, bo pasta powoduje martwicę skóry. Powoduje to duży dyskomfort – wyjaśnia Szkudlarek. Dlatego coraz częściej zaleca się podawanie leków przeciwbólowych i przeciwzapalnych również przy chemicznej metodzie dekornizacji.

Możliwe powikłania

Choć większość zabiegów przebiega bez komplikacji, powikłania są możliwe zarówno po metodzie chemicznej, jak i termicznej. Najczęściej problemem są miejscowe zakażenia. Ryzyko rośnie zwłaszcza przy złych warunkach higienicznych.

– Może dojść do nadkażenia rany ze środowiska, wtedy w tym miejscu pojawia się ropa. Takie cielęta są osowiałe, gorzej piją mleko i słabiej rosną – mówi specjalista. Po źle wykonanej dekornizacji mogą pojawiać się również deformacje rogów. Dotyczy to głównie sytuacji, gdy zabieg wykonano zbyt późno lub użyto zbyt małej ilości pasty. Weterynarz dodaje też, że po zabiegu cielęta często przez kilka dni pobierają mniej paszy i wolniej przyrastają.

– To efekt stresu i bólu. Dlatego warto zabezpieczać zwierzęta przeciwbólowo – zaznacza. Konsekwencje zaniedbań przy usuwaniu rogów mogą być widoczne również u starszych sztuk. Złamane lub wrastające rogi często prowadzą do przewlekłych stanów zapalnych. Mogą one wystąpić przy niewystarczającym opracowaniu miejsca usunięcia rogów i zabezpieczenia rany. U dorosłych sztuk może to prowadzić do otwarcia zatok czołowych.

– Róg u dorosłego bydła jest połączony z zatoką. Jeżeli dojdzie do zakażenia, leczenie jest trudne i czasami konieczne jest chirurgiczne otwarcie zatoki – wyjaśnia weterynarz.

Do usuwania rogów u dorosłych sztuk stosuje się specjalne piły drutowe, jednak takie zabiegi wykonuje się już głównie z konieczności – np. przy wrastaniu rogu w skórę lub po urazach, ewentualnie przy zmianie systemu utrzymania z łańcucha na wolne stanowiska, jeśli wcześniej nie była wykonana dekornizacja.

Nacisk na dobrostan

Choć dekornizacja jest standardem w większości gospodarstw, coraz większą uwagę zwraca się dziś na ograniczanie bólu i stresu związanego z zabiegiem. Weterynarz podkreśla, że kluczowe znaczenie ma odpowiedni termin, właściwa technika oraz stosowanie leków przeciwbólowych.

– Najważniejsze, żeby zrobić to wcześnie, dokładnie i w odpowiednich warunkach. Wtedy ryzyko powikłań jest naprawdę niewielkie – podsumowuje lekarz weterynarii.

Unijna misja w Bangkoku i rozmowy o eksporcie

Podczas misji gospodarczej wysokiego szczebla europejskiego komisarza ds. rolnictwa i żywności EU Agri-Food Business Delegation to Thailand 2026, która odbyła się w dniach 25–29 maja 2026 r. w Bangkoku, przedstawiciele europejskiej branży rolno-spożywczej promowali swoją ofertę na rynku tajskim.

Misję zorganizowała Komisja Europejska wraz z Dyrekcją Generalną ds. Rolnictwa i Rozwoju Obszarów Wiejskich (DG AGRI). Wydarzenie odbywało się równolegle z targami THAIFEX Anuga Asia, gdzie funkcjonował unijny pawilon. Swoje stoisko miał także Krajowy Ośrodek Wsparcia Rolnictwa.

Jak zaznacza Jacek Zarzecki z Polskiej Platformy Zrównoważonej Wołowiny, rozmowy dotyczyły możliwości wejścia polskiej wołowiny do segmentu premium w Tajlandii.

- Polska wołowina ma realną szansę zaistnieć na jednym z najbardziej obiecujących rynków Azji Południowo-Wschodniej - mówi Jacek Zarzecki. 

FOTO: Jacek Zarzecki

Tajlandia importuje coraz więcej wołowiny

Tajlandia jest najbardziej rozwiniętym rynkiem spożywczym w Azji Południowo-Wschodniej. Kraj importuje około 49 tys. ton wołowiny rocznie, a całkowita konsumpcja przekracza 216 tys. ton i stale rośnie. Napędzają ją urbanizacja, rozwój zamożnej klasy średniej oraz dynamiczny sektor hotelarsko-gastronomiczny.

Rynek pozostaje jednak zdominowany przez Australię, która korzysta z preferencyjnej umowy o wolnym handlu i odpowiada za około 70% wartości tajskiego importu wołowiny. Obecność dostawców z Unii Europejskiej, w tym z Polski, jest nadal marginalna, co pokazuje skalę niewykorzystanego potencjału.

Polska ma już podstawy do wejścia na ten rynek

Polska jest piątym producentem wołowiny w Unii Europejskiej i drugim unijnym eksporterem. Co istotne, w sierpniu 2023 r. jedenaście polskich zakładów uzyskało zgodę tajskiego Departamentu Hodowli Zwierząt na eksport wołowiny i podrobów wołowych.

Jak mówi Zarzecki, ważnym potwierdzeniem jakości polskiego mięsa jest obecność naszej wołowiny na wymagającym rynku japońskim.

W Tajlandii liczy się jakość, nie cena

- Tajlandia to rynek, na którym nie wygrywa się ceną, lecz jakością, autentycznością i zaufaniem - podkreśla Jacek Zarzecki i dodaje, że polska wołowina może odpowiadać na oczekiwania tamtejszego konsumenta premium dzięki pełnej identyfikowalności, wysokim standardom produkcji oraz braku hormonów.

- Polska wołowina, w pełni identyfikowalna, produkowana według najwyższych europejskich standardów i wolna od hormonów, ma tu wszystko, czego poszukuje tajski konsument premium - mówi Zarzecki. 

Umowa handlowa może radykalnie poprawić warunki eksportu

Kluczowym czynnikiem dla przyszłości eksportu pozostaje negocjowana umowa o wolnym handlu między Unią Europejską a Tajlandią, której zawarcie przewiduje się do 2027 r.

Obecnie tajskie cła na wołowinę sięgają około 50%, co stawia europejskich dostawców w niekorzystnej pozycji wobec Australii i Nowej Zelandii. Obniżenie ceł oraz uproszczenie procedur sanitarnych może istotnie poprawić opłacalność eksportu polskiej wołowiny.

- Naszym zadaniem jest być gotowymi, zanim umowa o wolnym handlu otworzy ten rynek na dobre - podkreśla Zarzecki. 

Marka „Polska Wołowina” ma budować rozpoznawalność

Jak zaznacza Zarzecki, tajski kierunek potwierdza także słuszność budowania marki „Polska Wołowina” opartej na systemie jakości QMP.

- Ten rynek pokazuje, że decyzja o powstaniu marki „Polska Wołowina” opartej na systemie jakości QMP to jedyny kierunek, żeby budować rozpoznawalność polskiej wołowiny - tłumaczy ekspert. 

Standardy UE przewagą nad konkurencją

Przewagę europejskich producentów dodatkowo podkreśliły nagłośnione w pierwszym kwartale 2026 r. przypadki wykrycia zakazanych w Unii hormonów w wołowinie z krajów Mercosur. Jak ocenia branża, pokazuje to wyraźnie różnicę standardów między mięsem produkowanym w Unii Europejskiej a surowcem z krajów trzecich.

Dla polskiej wołowiny, podlegającej rygorystycznej kontroli weterynaryjnej, jest to istotny argument konkurencyjny.

Branża zapowiada kolejne kroki

Polska Platforma Zrównoważonej Wołowiny zapowiada kontynuację działań na rzecz wejścia na rynek tajski. W najbliższych miesiącach priorytetem ma być odnowienie zgody tajskich służb weterynaryjnych dla polskich zakładów oraz nawiązanie współpracy z lokalnymi importerami i operatorami sektora premium.

- W najbliższych miesiącach priorytetem będzie odnowienie zgody tajskich służb weterynaryjnych dla polskich zakładów oraz nawiązanie współpracy z lokalnymi importerami i operatorami sektora premium - tłumaczy Jacek Zarzecki. 

Zrezygnowali przed ubiegłą Wielkanocą

Jeszcze niedawno życie rodziny Murawskich było podporządkowane rytmowi pracy w oborze. W gospodarstwie utrzymywano 30 krów mlecznych i około 30 sztuk młodzieży. Decyzja o rezygnacji z produkcji zapadła przed ubiegłą Wielkanocą. Jak opowiada rolnik, złożyło się na nią kilka ważnych powodów, przede wszystkim sytuacja rodzinna, trudność w pogodzeniu pracy w gospodarstwie z działalnością usługową oraz coraz słabsza opłacalność produkcji mleka.

– Żona zaszła w kolejną ciążę i powiedziała, że już nie da rady doić krów. Mamy czworo dzieci, a piąte było w drodze, to już było za dużo na jedną osobę – mówi Murawski.

Rolnik podkreśla, że przy takiej organizacji dnia coraz trudniej było wszystko pogodzić. On sam równolegle prowadził już usługi związane z myciem, dezynfekcją i bieleniem obór, a także zajmował się korekcją racic w okolicy.

– Nie wyrabialiśmy się po prostu, wyjeżdżałem po rozdaniu paszowozu i wracałem w nocy, a ona zostawała z tym sama – tłumaczy Murawski. Ostatecznie stado zostało zlikwidowane jeszcze przed ubiegłoroczną Wielkanocą. Rolnik zaznacza jednak, że krowy nie trafiły do rzeźni.

– Krowy nie poszły na rzeź, szkoda było, tyle lat hodowli i pracy przy tym – mówi i dodaje, że sprzedaż zwierząt przebiegła bardzo szybko.

– Wstawiłem ogłoszenie na grupę na Facebooka i nie zdążyłem kawy wypić, a już znaleźli się kupcy – wspomina rolnik i zaznacza, że nie pozbył się wszystkich zwierząt, bo zostawił całą młodzież.

Słaba opłacalność i problemy z paszą

Jak mówi Murawski, powodów odejścia od mleka było więcej niż jeden. Oprócz spraw rodzinnych i natłoku obowiązków coraz większym problemem była ekonomika produkcji.

– Co to za opłacalność, jak się wychodzi na zero. Może wydajność nie była oszałamiająca, bo nie zawsze wszystko było dopilnowane przez moją pracę, ale jednak ceny mleka nie były zbyt wysokie. Teraz w okolicy płacą około 1,5 zł/l w takich gospodarstwach jak moje. Jak ktoś ma kredyty to w zasadzie albo jest na minusie, albo wychodzi na zero. Nie da się tak na dłuższą metę pracować – mówi rolnik. 

Dodatkowym utrudnieniem okazało się przejście na produkcję ekologiczną kilka lat temu. W praktyce nie przyniosło ono oczekiwanych efektów, a wręcz pogłębiło trudności związane z żywieniem zwierząt.

– Mieliśmy trzydzieści krów mlecznych. Trochę dało w kość, że przeszliśmy na ekologię, zaczęło brakować pasz i też z tego zrezygnowaliśmy – mówi Murawski.

Firma dawała dodatkowy dochód i rozkręcała się z roku na rok

Działalność usługowa nie pojawiła się u Murawskiego dopiero po likwidacji stada. Rolnik od kilku lat rozwijał usługi dla innych hodowców i, jak przyznaje, to właśnie one stanowiły ważne wsparcie dla domowego budżetu. Dziś są jego głównym zajęciem i stanowią główny dochód. Jednak z czasem zleceń przybywało, a doba nie była dłuższa. Było coraz trudniej pogodzić dwa zajęcia.

– Zarejestrowałem działalność i jakoś się kręci, chociaż teraz widać po zleceniach, że jest kryzys w mleczarstwie. Inni rolnicy oszczędzają właśnie na takich dodatkowych usługach, z których korzystali wcześniej – mówi rolnik.

Murawski zauważa, że mniejsze zainteresowanie myciem, dezynfekcją i bieleniem obór nie wynika z przypadku. Jego zdaniem to bezpośredni skutek pogłębiającej się likwidacji stad i spadających cen mleka.

– To wynika tylko i wyłącznie z tej ceny, po prostu widać, że ta likwidacja się pogłębia. Cena to jedno, drugie następcy. Na wsiach zostają przy krowach starzy kawalerzy. Kilkanaście godzin w oborze, na polu i na rodzinę nie zostaje czasu – mówi Murawski. Brak następców to problem powszechny, a nawet jeśli są, to nie chcą pracować godzinami i niewiele z tego mieć, wolą iść na etat – stałe godziny pracy, stały dochód, a nie wieczna huśtawka i ryzyko.

Nie dalej jak dwa dni temu rozmawiałam z młodym rolnikiem, który również podjął decyzję o rezygnacji z produkcji mleka. Poniżej jego komentarz…

- Ojciec jest po operacji, a opłacalność też jaka jest, taka jest. 6 lat temu przejąłem gospodarstwo, było wtedy 36 dojnych krów. Teraz znowu nam z mleczarni obcięli 7 gr/l i jeszcze mamy płacić 3 gr od litra mleka za ocenę użytkowości. To już się po prostu od dłuższego czasu nie spina, a poza tym człowiek życia nie ma, praca świątek, piątek czy niedziela. To już przemyślana decyzja, po prostu mam dosyć. Jestem magistrem inżynierem budownictwa drogowego, będę miał co robić. Pójdę na etat i będzie spokój. Najprawdopodobniej wydzierżawimy ziemię. Od dobrego pół roku, od grudnia ceny mleka spadały. Decyzja o likwidacji zapadła, ale krowy jeszcze są. Nie pójdą na rzeź, odkupi je wuj który ma duże gospodarstwo - mówi młody gospodarz z woj. podlaskiego.

To przykre, że małe gospodarstwa nie mają szansy się utrzymać, ale niestety bardzo prawdziwe i coraz powszechniejsze. Jeśli dłużej kryzys w branży się utrzyma to fala likwidacji pójdzie jeszcze dalej i dotknie coraz to większych gospodarstw.

W okolicy mleka ubywa z roku na rok

Rolnik nie ma wątpliwości, że jego historia jest częścią większego zjawiska. Jak podkreśla, w najbliższej okolicy liczba gospodarstw mlecznych skurczyła się dramatycznie.

– W naszej okolicy jeszcze niedawno od Nura do Zaszkowa było 50 gospodarstw mlecznych, były trzy z moim, zostały dwa – mówi Murawski.

Jego zdaniem problemy branży odbijają się nie tylko na producentach mleka, ale również na firmach świadczących usługi około hodowlane. Sam przyznaje, że także w tej działalności coraz trudniej o poczucie stabilności.

– Myślę, że też w tych usługach nie ma takiej pewności do końca, bo jak nam się gospodarstwa pozamykają, to nie będę miał czego czyścić i bielić. Wcześniej było 7 firm na cały kraj, a teraz w tym roku otworzyło się ze 30 w okolicy – mówi rolnik.

Sprzęt został, obora przechodzi przebudowę

Mimo likwidacji stada Murawski nie pozbywa się wyposażenia do produkcji mleka. W gospodarstwie nadal ma około 40 ha pól, utrzymuje też jałówki i byczki. Planuje ponadto wstawienie kur niosek. To pokazuje, że gospodarstwo nadal funkcjonuje, choć dziś w nieco innym kierunku.

Rolnik przyznaje też, że celowo nie sprzedaje maszyn i urządzeń, które mogłyby się jeszcze przydać, jeśli zapadnie decyzja o powrocie do krów.

– Nie wyprzedaję na razie sprzętu, bo jeszcze mi zostało w sumie ze 40 hektarów pola. Paszowóz stoi, bo nie opłaca się mieszać dla jałówek i byków, dojarka wisi, jak wisiała. Co raz wody wleję, puszczę pompę, żeby chłodziło zbiornik, żeby się nie popsuło – mówi Murawski.

Co więcej, w budynku trwa obecnie przebudowa. Dawna obora uwięziowa jest dostosowywana do systemu wolnostanowiskowego z wybiegiem. Z jednej strony to sposób na lepsze wykorzystanie budynku, z drugiej – wyraźny sygnał, że temat mleka w tym gospodarstwie nie jest zamknięty. I trochę kącikiem ust się uśmiecham, bo wiem do czego zmierzamy w rozmowie.

– Była uwięziówka i teraz w końcu mam okazję to wszystko porobić, tak jakbym chciał, żeby to było porobione. Jeszcze mi miesiąc zejdzie, żeby to zmienić, bo tam już mam wszystkie wygrodzenia praktycznie – mówi rolnik. A ja słucham dalej i czekam na to jedno zdanie, bo już wiem, że nie chcą do końca zrezygnować.

Powrót do krów?

Choć w okolicy stoi coraz więcej pustych obór, Murawski nie wyklucza, że sam jeszcze wróci do produkcji mleka. Jak przyznaje, to jest coś, od czego trudno całkowicie się odciąć.

– Przerabiam teraz oborę z uwięziowej na wolnostanowiskową z wybiegiem. Może coś mnie jeszcze podkusi, żeby wrócić do krów i mleka, pasza jest, może będziemy doić za rok, za dwa – mówi Murawski. Z drugiej strony rolnik realistycznie ocenia sytuację w terenie. Wiele gospodarstw po likwidacji stad nie wraca już do produkcji.

– Aczkolwiek tutaj patrząc po terenie, to mnóstwo pustych obór stoi. Raczej jak ktoś zrezygnował to nie wróci, z nami jest inaczej, bo trochę się za tym tęskni – mówi Murawski.

Najbardziej dały mu się we znaki pierwsze miesiące po sprzedaży krów. Jak mówi, brak codziennej pracy przy stadzie okazał się trudniejszy, niż początkowo przypuszczał.

– Te pierwsze dwa, trzy miesiące bez krów to było straszne, nie było co z czasem zrobić, tęskni się za tymi krówkami. I teraz tylko patrzę, kiedy mi się pocielą i pewnie znowu będziemy doić – mówi rolnik. Co ważne, o powrocie do mleka myśli nie tylko on.

– Żona też mówi, że jej brakuje, że chciałaby znowu ze 20 chociaż mieć – dodaje. Zdaje sobie sprawę, że dla wielu osób taki scenariusz może wydawać się nieracjonalny. Sam jednak podchodzi do tego inaczej.

– Ludzie mi mówią, że jestem głupi, że chcę kiedyś wrócić. Ale jak się to lubi, od dziecka się chciało gospodarzyć, no to trudno to teraz tak zostawić – mówi rolnik.

Ile kosztuje mycie i bielenie obory?

Dziś głównym profilem działalności Marka Murawskiego jest firma Błysk, która zajmuje się myciem, dezynfekcją i bieleniem obór. Jak zaznacza, zajmuje się tym już szósty rok, a oprócz tego wykonuje także korekcję racic, choć bez szerokiego reklamowania tej konkretnie usługi.

– Mycie, z bieleniem obór z materiałem to mniej więcej 6,15 zł netto, razy długość, razy szerokość budynku – tłumaczy Murawski i dodaje, że korekcji nie reklamuje, bo jest bardzo duża konkurencja i wykonuję tę usługę w okolicznych gospodarstwach.

Między nowym zajęciem a dawną pasją

Historia Marka Murawskiego pokazuje, że rezygnacja z produkcji mleka nie zawsze oznacza definitywne zamknięcie tego rozdziału. W jego przypadku decyzję wymusiły rodzina, organizacja pracy i ekonomia. Z drugiej strony wciąż pozostały zwierzęta, sprzęt, pasza, modernizowana obora i – być może najważniejsze – sentyment do krów i produkcji mleka oraz życia, które przez lata wyznaczały.

Według najnowszego raportu Meat Market Observatory z okresu od 18 do 24 maja wynika, że stawki bydła w kl. R ponownie spadły. Obecnie średnia cena w UE wynosi 6,61 euro/kg. Spadki notowane są praktycznie wszędzie, sięgają od 1 do 3 proc. poprzednich stawek.  

W Niemczech podaż żywych zwierząt jest umiarkowana, ale na rynku widać pewną poprawę – ponownie pojawia się popyt na młode byki. Jednak ceny zarówno byków, jałówek i krów się nie zmieniły. Jest szansa, że w przyszłym tygodniu pojawią się i na tamtym rynku lekkie podwyżki. 

- Na niemieckim rynku bydła rzeźnego dostępna podaż szybko i w całości znajduje nabywców. Ogólnie zrównoważona sytuacja przekłada się na stabilne ceny byków i samic rzeźnych - podaje niemieckie stowarzyszenie VEZG. 

Obowiązują te same stawki od trzech tygodni -  6 euro/kg za byki i 6,1 euro/kg za jałówki, od 5,6 do 5,8 euro/kg za krowy. 

Sytuacja na krajowym rynku

Na krajowym rynku bydła mięsnego widać obecnie wyraźne podwyżki cen w skupach, które jest bezpośrednio związane z ograniczoną podażą żywca.  Dotyczy to przede wszystkim większych zakładów ubojowych. Wielu rolników w ostatnich tygodniach wstrzymywało sprzedaż, uznając wcześniej oferowane stawki za nieopłacalne, zwłaszcza w kontekście wysokich kosztów zakupu cieląt i odsadków do opasu.

Sezonowo sytuację dodatkowo wzmacnia wiosenny spadek podaży. O tej porze roku rolnicy koncentrują się przede wszystkim na pracach polowych oraz przygotowaniu pasz, dlatego mniej zwierząt trafia na rynek. W efekcie zakłady ubojowe, które notują lepsze możliwości sprzedaży wołowiny, coraz wyraźniej odczuwają niedobór surowca.

To właśnie dlatego część ubojni zdecydowała się na podniesienie stawek, w przypadku byków nawet o 1–2 zł/kg w wbc. Podwyżki mają zachęcić hodowców do sprzedaży, jednak na razie reakcja rynku pozostaje umiarkowana. Zainteresowanie ze strony rolników nie wzrosło jeszcze na tyle, by wyraźnie odbudować podaż.

W najbliższym czasie kierunek rynku będzie zależał przede wszystkim od tego, czy wyższe ceny skupu skłonią producentów do zwiększenia sprzedaży. Na dziś sytuacja pozostaje jasna, dostępność bydła jest ograniczona, a zakłady, które chcą zabezpieczyć surowiec, muszą liczyć się ze wzrostem cen.

Rosną koszty odchowu cieląt, a popyt nadal przewyższa podaż

Jak wynika z analizy rynkowej ekspertów rynkowych top agrar Polska w ostatnim czasie wyraźnie drożeje gotowy suchy TMR dla cieląt, z którego korzysta coraz więcej rolników. Ceny workowanej paszy, w zależności od producenta, sięgają obecnie od 2400 do ponad 3000 zł za tonę. Znacznie tańszym rozwiązaniem pozostaje przygotowanie mieszanki we własnym gospodarstwie — wtedy koszt zwykle nie przekracza 1500 zł/t, a nawet po doliczeniu usługi mieszania i załadunku rzadko przekracza 2000 zł/t.

Jednocześnie spadki cen bydła rzeźnego wciąż nie przekładają się na rynek cieląt. Zwierzęta przeznaczone do dalszego chowu pozostają towarem deficytowym i drogim. Za kilkutygodniowe cielę ras mlecznych trzeba dziś zapłacić co najmniej 2000 zł netto za sztukę, a mieszańce z rasami mięsnymi kosztują zwykle o minimum 500 zł więcej. Nic na razie nie wskazuje na szybki spadek cen, zwłaszcza że niskie stawki skupu mleka skłaniają część rolników do pozostawiania byczków w gospodarstwach, a ograniczona podaż może być dodatkowo związana z wiosennym okresem składania wniosków o dopłaty do bydła.

Jakie ceny bydła w krajowych ubojniach?

Ceny wzrosły tylko w większych ubojniach, w pozostałych sięgają nadal 25,5 zł/kg za byki w kl. R. Tam gdzie brakuje bydła stawki podniesiono od 1 do nawet 2 zł/kg. Pracownicy ubojni podejrzewają, że tak właśnie będzie wyglądał czerwiec - z górkami i dołkami cenowymi, więc trudno wybrać dobry moment na sprzedaż. Obecnie za byki w kl. R można uzyskać najwięcej 27,5 zł/kg, za jałówki 26,8 zł/kg, a za krowy 24,5 zł/kg.

• Cena byków w kl. R od 24,5 do 27,5 zł/kg
• Cena jałówek kl. R od 24,5 do 26,8 zł/kg
• ​Cena krów kl. R około 23 do 24,5 zł/kg

Wszystkie stawki z poszczególnych punktów skupu znajdziesz TUTAJ. 

W akcji, która miała miejsce w niedzielę 31 maja br., wzięło udział 16 rolników, którzy wykorzystali zbiorniki na gnojowicę, by wylać mleko na polu w gminie Krummhörn. Według Niemieckiego Stowarzyszenia Producentów Mleka (BDM) był to element szerszego, ogólnoeuropejskiego protestu przeciwko sytuacji na rynku mleka.

Organizatorzy podkreślali, że ich celem było zwrócenie uwagi na rosnące koszty produkcji i stawki, które nie pozwalają gospodarstwom wyjść na plus. Jak pisze Tygodnik Poradnik Rolniczy, powołując się na topagrar.com, w proteście uczestniczyło około 120 osób.

Przeczytaj również historię Krzysztofa Śliwowskiego, który prowadzi na Podlasiu gospodartswo mlecznewraz ze swoją rodziną. Rolnik miał plany na rozbudowę i nowe inwestycje, ale ceny mleka niestety na to nie pozwalają. Link do artykułu: TUTAJ.

Organizacje mleczarskie: praca producentów mleka traci na wartości

BDM i Europejska Rada ds. Mleka (EMB) opublikowały w związku z protestem wspólne oświadczenie, w którym ostro skrytykowały obecne warunki ekonomiczne w branży. Jak wskazali Karsten Hansen i Kjartan Poulsen, rolnicy tracą na wartości swojej pracy, podczas gdy handel i przemysł spożywczy zabezpieczają własne interesy.

– Dziś uwidaczniamy to, co w przeciwnym razie pozostaje niewidoczne – cichą dewaluację naszego mleka, a tym samym pracy zarówno ludzi, jak i zwierząt. Podczas gdy detaliści i przemysł spożywczy zabezpieczają swoje zyski i pozycję, producenci muszą sami radzić sobie z konsekwencjami politycznych błędów – wyjaśnili przewodniczący BDM  (Niemieckiego Związku Producentów Mleka) Karsten Hansen i przewodniczący EMB (Europejska Rada ds. Mleka) Kjartan Poulsen.

Organizacje zarzucają też Niemcom opóźnianie działań, które mogłyby ustabilizować rynek mleka w Europie. W ich ocenie obecne kryzysy nie są przypadkowe, lecz wynikają z polityki sprzyjającej nadprodukcji.

– Niemcy od lat zwlekają z europejskimi inicjatywami mającymi na celu stabilizację rynku mleka lub poprawę pozycji rynkowej producentów. Kilka krajów opowiada się za uruchomieniem dobrowolnych redukcji dostaw w obecnym kryzysie rynkowym. Niemcy wyraźnie się przed tym wstrzymują. Jednocześnie rząd niemiecki szuka luk prawnych dla przetwórców w zobowiązaniach umownych między przetwórcami a producentami, zainicjowanych przez Komisję Europejską, zamiast wzmacniać pozycję producentów mleka – krytykuje Hansen. 

Rolnicy mówią o realiach rynku mleka: „Produkować więcej, by zarabiać mniej”

Rolnicy wylali 30 tys. litrów mleka na pole. "Nie stać nas już na produkcję"

FOTO: Topagrar.com

Sytuacja gospodarstw mlecznych ma być coraz trudniejsza. Rosną ceny energii, pasz, maszyn i inwestycji, a jednocześnie rolnicy mają niewielki wpływ na stawki skupu. Te w dużej mierze zależą od mleczarni, sieci handlowych i sytuacji na rynku globalnym.

BDM i EMB alarmują, że wielu producentów zmuszonych jest zwiększać skalę produkcji tylko po to, by utrzymać się na rynku – często kosztem własnych dochodów.

– Produkować więcej, by zarabiać mniej – taka jest rzeczywistość wielu gospodarstw mlecznych. To nie jest wina pojedynczych rolników. To logika systemu rynku rolnego, która jest wciąż broniona pomimo wszelkich ostrzeżeń – wyjaśnia Poulsen.

Jakie postulaty stawiają rolnicy?

EMB i BDM domagają się:

• dobrowolnego ograniczenia dostaw mleka na poziomie UE,
• wiążących umów przed dostawą, obejmujących cenę, ilość, jakość i termin,
• rzeczywistych reform Wspólnej Polityki Rolnej (WPR) i Wspólnej Organizacji Rynku (WOR).

Mleczarze zapowiadają dalszy opór

Przedstawiciele rolników zaznaczają, że nie chcą jedynie symbolicznych gestów, ale konkretnych zmian. Ich zdaniem Światowy Dzień Mleka nie powinien ograniczać się do świętowania, jeśli jednocześnie pogarszają się warunki życia i pracy producentów.

– Światowy Dzień Mleka (który zresztą jest dzisiaj, czyli 1 czerwca – od red.) nie może polegać wyłącznie na świętowaniu, podczas gdy źródła utrzymania rolników są osłabiane i niszczone. Każdy, kto zagraża naszym gospodarstwom, naszej pracy i naszej przyszłości, musi liczyć się ze zdecydowanym oporem – podkreśla Poulsen.

na podst. Tygodnik Poradnik Rolniczy

Bydła brakuje, ubojnie płacą więcej. Ile dziś można dostać za byki, jałówki i krowy?

Rolnik prowadzi gospodarstwo nastawione na produkcję mleka, a wydajność w 2025 roku wyniosła ok. 14,4 tys. kg w laktacji. Hodowca podkreśla, że podstawą wysokiej wydajności jest nacisk na dobrostan również w halach tunelowych, które przeznaczone są m.in. na mporodówkę (3 hale 10 × 15, 1 hala 10 × 21 m), jałownik (2 przyległe do siebie hale 10 × 60 m), jak i oborę na 400 krów (8 hal 10 × 30 m).

W 8 halach tunelowych znajduje się łącznie 400 legowisk wyścielanych piaskiem i słomą.

FOTO: Szczepański

Pozwala to na utrzymanie dobrego mikroklimatu, co jest szczególnie ważne latem w zapobieganiu stresowi cieplnemu. Pozostałe krowy utrzymywane są w standardowych oborach, a dój odbywa się dwa razy na dobę w hali 2 × 26 stanowisk.

FOTO: Błażej Szczepański

System hali tunelowych

Kluczową rolę w gospodarstwie odgrywa zabudowa w systemie hali tunelowych, dopasowana do rosnącej skali produkcji. Obiekt dla jałówek tworzą dwie hale o wymiarach 10 × 60 m każda, z zewnętrznym stołem paszowym. Krowy dojne w laktacji utrzymywane są natomiast w ośmiu halach o wymiarach 10 × 30 m, ustawionych szeregowo i wyposażonych w 50 legowisk każda.

– Krowa produkuje najwięcej mleka leżąc, dlatego legowiska muszą być dla niej jak najwygodniejsze oraz dostępne. Z tego też powodu wyścielone są one w 100% piaskiem lub dodatkowo ściółką, a na jedno legowisko może przypadać maksymalnie jedna krowa – podkreśla hodowca.

Między stołem paszowym a halami dla krów znajduje się szeroki na 6 m niezadaszony korytarz spacerowy. Taki układ poprawia komunikację, ułatwia ruch zwierząt i daje więcej przestrzeni przy codziennej obsłudze stada.

700 krów i mniej słomy w legowiskach. Tak w tej oborze tną koszty

Na głębokiej ściołce

To właśnie ten układ infrastruktury decyduje o funkcjonalności gospodarstwa. Halowy system utrzymania pozwala rozdzielić poszczególne grupy technologiczne i lepiej dopasować warunki do wieku oraz fazy produkcyjnej zwierząt. Jałownik jest rozwiązaniem prostym, ale efektywnym. Dwa długie obiekty z zewnętrznym stołem paszowym umożliwiają odchów młodzieży przy zachowaniu dobrej organizacji żywienia i łatwiejszej kontroli nad zwierzętami.

– Każda z hali jałownika podzielona jest na 4 boksy, pozwala to łatwo zmieniać grupy technologiczne. Co miesiąc zwierzęta przeprowadzane są do kolejnego kojca, co umożliwia pełną kontrolę i łatwość w zarządzaniu tak dużym stadem. Koszt takiego jałownika wyniósł ok. 5 lat temu 4,5 tys. zł/szt. – wymienia hodowca.

Więcej informacji o halach łukowych w gospodarstwie Huberta Bricouta przeczytasz w czerwcowym wydaniu top bydło.

Gospodarstwo Krzysztofa i Justyny Śliwowskich na Podlasiu.

FOTO: Kolasińska

Jeszcze pod koniec ubiegłego roku sytuacja wydawała się względnie stabilna. Jak mówi Krzysztof, w listopadzie ub.r. ceny mleka „w miarę się trzymały”, ale później zaczęły systematycznie spadać. Dziś to właśnie opłacalność produkcji i koszty są jednym z największych problemów w gospodarstwie, stanowiących hamulec w rozwoju.

– Dłuższy czas ceny mleka trzymały się powyżej 2,50 zł/l. Ostatnia faktura to już 1,93 zł/l. Ten spadek jest powolny, ale systematyczny – mówi rolnik. Warto zaznaczyć, że drożeje paliwo, nawozy, pasze treściwe z zakupu nadal utrzymują się na wysokich poziomach. Łatwo nie jest, powie to każdy producent mleka w Polsce.

Około 100 krów i ponad 100 tys. litrów mleka miesięcznie

Skala produkcji w gospodarstwie wzrosła. Rolnik doi około 100-110 krów, a miesięczna produkcja mleka sięga około 100 tys. litrów. Młodzieży jest prawie drugie tyle. Byczki są sprzedawane do okolicznych gospodarstw. Średnia wydajność stada przekracza 11 tys. litrów mleka od krowy.

To poziom, który świadczy o dobrze prowadzonej produkcji, ale nawet przy takich wynikach coraz trudniej mówić dziś o komforcie finansowym. Wysoka wydajność nie rekompensuje spadającej ceny skupu i rosnących kosztów funkcjonowania gospodarstwa, które prowadzone jest przy dobrze zorganizowanej współpracy całej rodziny.

FOTO: Katarzyna Kanadys

Największy koszt? Żywienie stada

Rolnik nie ma wątpliwości, że jednym z największych obciążeń pozostaje dziś żywienie krów, szczególnie w zakresie pasz treściwych. Gospodarstwo jest samowystarczalne pod względem pasz objętościowych – traw i kukurydzy, dodatkowo uprawiane jest również pszenżyto.

Choć ceny zbóż utrzymują się na niskim poziomie, rynek pasz treściwych nie przyniósł wyraźnej ulgi. Podstawą dawki są jednak pasze objętościowe z własnej produkcji. To właśnie własna baza paszowa daje gospodarstwu względne bezpieczeństwo.

FOTO: Katarzyna Kanadys

Własna pasza daje oddech

W gospodarstwie wszystkie pasze objętościowe pochodzą z własnej produkcji. To dziś kluczowy element organizacji żywienia stada. W żywieniu krów rolnik wykorzystuje sianokiszonkę z traw, kiszonkę z kukurydzy, a także pasze treściwe: soję, rzepak i śruty. Część komponentów przygotowuje we własnym zakresie.

– Robimy coś na zasadzie własnego mieszalnika, do którego wchodzą witaminy, drożdże i inne dodatki, dodaję pszenżyto i dodatkowo gotową mieszankę paszową z zakupu – podkreśla Krzysztof.

Gospodarstwo Krzysztofa i Justyny Śliwowskich na Podlasiu.

FOTO: Śliwowski

Świetny pierwszy pokos i większy areał kukurydzy

W tym roku wyjątkowo dobrze wypadł pierwszy pokos traw. Dla gospodarstwa, które opiera się na własnych paszach objętościowych, ma to ogromne znaczenie.

– Naprawdę udało się zebrać świetny pierwszy pokos, dobrze też zapowiada się kukurydza. Siałem na początku maja, już jest w fazie 5. liścia, dziś robiłem oprysk. Wygląda super, zobaczymy jak będzie z deszczem  – mówi rolnik.

W tym sezonie kukurydza została zasiana na większej powierzchni niż wcześniej, właśnie po to, by poprawić bezpieczeństwo paszowe.

Do tej pory kukurydza była przeznaczana głównie na kiszonkę, bo jak przyznaje rolnik „był głód wszystkiego” i trudno było zbudować większy zapas objętościówek w ostatnich latach.

Najważniejszym priorytetem baza paszowa

Gospodarstwo obrabia dziś około 102–103 ha. Przy obecnej skali produkcji właściciel nie ma wątpliwości, że dalsze funkcjonowanie i rozwój zależą przede wszystkim od zabezpieczenia gruntów i paszy. Wiadomo jakie są ceny ziemi na Podlasiu, które mlekiem stoi.

– Teraz moim priorytetem jest dobrze dbać o ziemię i uprawy. W oborze już jest wszystko dopracowane, jest wysoka wydajność, wszystko mamy, teraz trzeba pracować nad bazą paszową – podkreśla.

W gospodarstwie dużą wagę przykłada się do odnawiania użytków zielonych na gruntach ornych. Jak tłumaczy rolnik, najlepsze plony dają młode zasiewy, natomiast starsze trawy wyraźnie słabną, trzeba dosiewać, ale można je użytkować nawet kilka lat z rzędu uzyskując przyzwoite plony.

– Młoda, świeżo posiana po kukurydzy, daje bardzo dobry plon. Już ta dwuletnia daje 50% tego. Użytkujemy dwa lata, na trzeci rok likwidujemy – wyjaśnia Krzysztof.

To wymaga dodatkowej pracy i nakładów, ale pozwala utrzymać odpowiednią jakość i ilość paszy objętościowej.

W gospodarstwie pomaga już kolejne pokolenie

FOTO: Katarzyna Kanadys

Choć codzienność w produkcji mleka bywa coraz trudniejsza, hodowca może liczyć na wsparcie rodziny. Kiedy byłam w ich gospodarstwie dzieci było czworo, obecnie jest pięcioro. Najstarsza córka ma 17 lat, a najmłodszy syn 7. Rodzice nauczyli dzieci zamiłowania do tej pracy, do rolnictwa i tego, że razem można więcej. Jeden z nich najbardziej lubi pracę przy krowach, dwóch pozostałych bardziej woli pracę maszynami. Córka też pomaga przy codziennych obowiązkach, a najmłodsi towarzyszą rodzicom.

Jak przyznaje, starsze dzieci potrafią już wejść w codzienny rytm pracy przy stadzie i w razie potrzeby przejąć część obowiązków. To ważne wsparcie w gospodarstwie, w którym pracy na co dzień nie brakuje.

FOTO: Katarzyna Kanadys

Rozwój? Na razie temat zamknięty

Choć gospodarstwo jest dobrze zorganizowane i osiąga wysokie wyniki produkcyjne, plany dalszej rozbudowy musiały zostać odłożone. Hodowca nie ukrywa, że przy obecnych realiach ekonomicznych trudno myśleć o większych inwestycjach.

– Już byśmy chcieli pójść dalej, może jakaś rozbudowa, jakieś roboty by się marzyły, ale teraz jest temat po prostu zamknięty – mówi Krzysztof.

Na dziś najważniejsze pozostaje utrzymanie stabilności produkcji, zabezpieczenie bazy paszowej i ostrożne zarządzanie kosztami. Bo nawet w dobrze prowadzonym stadzie, przy wydajności przekraczającej 11 tys. litrów od krowy, spadek ceny mleka szybko odbiera przestrzeń do rozwoju.

Tymczasem trzymamy kciuki za rodziców i za najmłodszych, bo takich właśnie potrzeba polskiemu rolnictwu.

Z tego powodu separator miał ograniczyć koszty utrzymania legowisk, a w szczególności wydatki na zakup słomy, ponieważ dotychczas były one wyścielane materacem słomiano-wapiennym. Urządzenie kupiono w 2024 roku. Inwestycja kosztowała ok. 210 tys. zł netto.

Tadeusz Stelęgowski

FOTO: Szczepański

– Cały zestaw od firmy Börger składa się z separatora RC 40, rozdrabniacza, pompy wyporowej samozasysającej oraz szafy sterującej – wyjaśnia rolnik.

Zanim gnojowica trafi do separatora, przechodzi przez rozdrabniacz, którego zadaniem jest wychwytywanie elementów stałych, takich jak kamienie czy metalowe przedmioty. Dzięki temu zmniejsza się ryzyko uszkodzenia separatora.

– Separat ma ok. 31–35% suchej masy, a dzięki temu, że jest przechowywany pod dachem, ewentualne opady deszczu nie wpływają na jego wilgotność. Dla zdrowotności wymion ważne jest, aby możliwie jak najszybciej trafił on na legowiska – wyjaśnia hodowca.

Separator ma przepustowość 40 m³ gnojowicy na godzinę, a dzięki zastosowaniu rozdrabniacza do separatora nie trafiają ciała stałe.

FOTO: Szczepański

Czysta gnojowica

– Cały system zarządzania gnojowicą opiera się na dwóch zewnętrznych zbiornikach, do których trafia wyłącznie "czysta" gnojowica – wyjaśnia hodowca.

Takie rozdzielenie ma znaczenie nie tylko organizacyjne, lecz także higieniczne, ponieważ pomaga zapobiegać zapaleniom wymienia. W gospodarstwie dużą wagę przywiązuje się do oddzielania krów chorych od zdrowych. Szczególną uwagę hodowca zwraca na szybkie odseparowanie sztuk, u których rozwinęło się zapalenie wymienia.

– Takie krowy od razu po wykryciu choroby są przenoszone do izolatki, gdzie są leczone – dodaje Stelęgowski.

Takie podejście wynika z dążenia do utrzymania niskiego poziomu lks. Dzięki kompleksowemu postępowaniu, obejmującemu oddzielanie krów chorych oraz wykorzystywanie wyłącznie "czystej" gnojowicy z obory, w której przebywają tylko zdrowe krowy, udało się utrzymać liczbę komórek somatycznych na poziomie ok. 200 tys.

Produkcja i ścielenie

Separat produkowany jest co ok. 7–10 dni, w zależności od zapotrzebowania. Gdy zbliża się moment ścielenia, separator zostaje uruchomiony, a świeżo wytworzony materiał trafia bezpośrednio na legowiska.

Do ścielenia legowisk wyprodukowanym w gospodarstwie separatem wykorzystywana jest łyżka dozująca z taśmą, napędzana hydraulicznie i montowana na ładowarce przegubowej.

FOTO: Szczepański

– Na czas ścielenia krowy są przepędzane na jeden z korytarzy spacerowych, podczas gdy na drugim korytarzu odbywa się ścielanie. Po uzupełnieniu następuje odwrotna sytuacja. Rozścielanie na legowiskach po jednej stronie wzdłuż obory zajmuje tylko kilka minut – mówi rolnik.

Świeży separat jest równomiernie rozprowadzany, dzięki czemu krowy szybko mogą wrócić na swoje miejsca. Krótki czas ścielenia ma duże znaczenie w codziennym funkcjonowaniu obory, ponieważ ogranicza stres zwierząt.

Więcej o zarządzaniu gnojowicą i wykorzystaniu separatu do ścielenia legowisk przeczytasz w najnowszym wydaniu top bydło!

Ten artykuł pochodzi z wydania Top bydło 06/2026

czytaj więcej

Jeżeli mamy możliwość, warto zaplanować wybieg z boku budynku.

FOTO: Beba

Do czego hala tunelowa sprawdza się najlepiej w gospodarstwie?

Największą zaletą hal łukowych jest ich uniwersalność. Konstrukcje stalowe oparte na łukowym szkielecie pozwalają uzyskać dużą przestrzeń bez słupów wewnętrznych, co ułatwia organizację pracy i manewrowanie sprzętem (szerokości nawet do 30 m). W gospodarstwach rolnych hale łukowe wykorzystywane są przede wszystkim jako obiekty do utrzymania bydła, magazyny słomy, pasz i nawozów oraz garaże maszynowe. Dodatkową zaletą jest szybki montaż, często możliwy w ciągu kilku dni, a czas od złożenia zamówienia do realizacji w kilka tygodni.

Kiedy wystarczy zgłoszenie, a kiedy potrzebne jest pozwolenie?

Hale łukowe nie zawsze wymagają pozwolenia na budowę. W niektórych przypadkach możliwe jest zgłoszenie budowy tymczasowego obiektu budowlanego. Taka hala nie może być jednak trwale połączona z gruntem i musi być przewidziana do rozbiórki lub przeniesienia w terminie do 180 dni od rozpoczęcia budowy. Jeśli obiekt jest trwale związany z gruntem, np. przez fundamenty, stopy żelbetowe lub zakotwienie, konieczne jest uzyskanie pozwolenia. W praktyce większość hali przeznaczonych do utrzymania bydła jest wyposażona w przegrody, oświetlenie czy posadzkę, dlatego ich przeniesienie jest mało realne. Zawsze warto skonsultować się w tej sprawie w starostwie powiatowym.

Bydło, maszyny czy pasza? Od przeznaczenia zależy układ hali

Największą popularnością w produkcji zwierzęcej cieszą się hale przeznaczone do magazynowania słomy i utrzymania bydła – młodzieży, opasów czy krów w laktacji, szczególnie na ściółce. Dzięki wysokiej konstrukcji naturalna wymiana powietrza sprzyja utrzymaniu dobrego mikroklimatu i ogranicza ryzyko stresu cieplnego.

Najczęściej hale dla bydła ustawia się na betonowych blokach typu „lego”. Rozwiązanie to ułatwia montaż, transport i dopasowanie wysokości obiektu, a także pozwala zamontować przegrody i ograniczyć ryzyko uszkodzenia plandeki przez zwierzęta. Przy ustawieniu hali bezpośrednio na gruncie konieczne jest zabezpieczenie pokrycia oraz odpowiednie rozwiązanie montażu wygrodzeń.

Wentylacja, oświetlenie i montaż — co przesądza o wygodzie użytkowania?

W obiektach o szerokości ok. 10 m często stosuje się układ ze stołem paszowym wzdłuż jednej ściany i podziałem części ściołowej na dwie strefy. Ułatwia to usuwanie obornika, ale może ograniczać obsadę. Alternatywą jest szersza hala ze stołem paszowym pośrodku, która lepiej wykorzystuje przestrzeń, choć utrudnia usuwanie obornika. Pomocnym rozwiązaniem mogą być wyjścia na zewnętrzne wybiegi, podzielone zgodnie z układem grup technologicznych. Dobrym wariantem bywa także zewnętrzny stół paszowy przyległy do jednej ze ścian hali, najlepiej z dodatkowym zadaszeniem chroniącym paszę.

FOTO: Zieja

Ze względu na dużą kubaturę dodatkowa wentylacja w halach nie zawsze jest konieczna. Jeśli jednak hala ustawiona jest szczytem do dominujących kierunków wiatru, warto rozważyć montaż drzwi oraz siatki lub plandeki w szczytach. Zimą poprawia to ochronę zwierząt, ale latem może ograniczać naturalną wentylację, dlatego czasem potrzebne są dodatkowe wentylatory. Oświetlenie najczęściej montowane jest na stalowej konstrukcji po bokach obiektu, a w krótszych halach także w szczytach. Jeśli hala ma służyć jako garaż lub magazyn, pokrycie można dodatkowo zabezpieczyć warstwą izolacyjną.