• Wm – wilgotności mokrego (wilgotnego) towaru zmierzonej wilgotnościomierzem, np. 28%;
• Ws - wilgotności suchego towaru (docelowej), np. kukurydza wymaga zwykle 14%, soja 12–14%, słonecznik i rzepak 9%;
• Mw – masy wilgotnego towaru, którą chcemy przeliczać, czyli np. ilość ton.

Do obliczenia stosuje się wzór:

Md = Mw * (100% – Wm)/(100% – Ws)

Wzór ten wykorzystaliśmy w naszym kalkulatorze. Nie trzeba zatem ręcznie podstawiać do formuły zmierzonych wartości, ale łatwiej skorzystać z narzędzia poniżej:

W pola w kalkulatorze dane wpisujemy intuicyjnie, a dodatkowo jest tam informacja, co i gdzie wpisać. Aby było łatwiej docelową wilgotność wybierany z listy rozwijanej od 8% do 14% co jeden punkt procentowy.

Zobacz także: Kalkulator opłacalności zbóż

Po co przeliczać?

Wynik przeliczeń z mokrego ziarna kukurydzy czy zbóż lub wilgotnych nasion soi, słonecznika i innych gatunków na suche pomocny może być w kilku działaniach, np.:

• jeśli zastanawiamy się w jakiej formie sprzedać ziarno kukurydzy – dowiemy się dzięki temu, ile będzie go mniej po suszeniu i po dodaniu kosztów suszenia (ułatwi to podjęcie tej decyzji);
• jeśli oddajemy ziarno czy nasiona do suszenia usługowego – dowiemy się, ile szacunkowo towaru odbierzemy od usługodawcy;
• jeśli planujemy długotrwałe przechowywanie – dowiemy się z jakim stopniem zapełnienia silosów będziemy mieli do czynienia;
• jeśli szacujemy wydajność uprawy, czyli plon z jednostki powierzchni;
• jeśli planujemy wykorzystanie ziarna na paszę – pozwoli to na oszacowanie wartości pokarmowej;
• jeśli porównujemy różne pola, odmiany czy technologie przed wyborem odpowiedniej w kolejnym roku – sprowadzamy różne plony o różnych wilgotnościach do wspólnego mianownika.  

Jak dobierać gatunki międzyplonowe w zmianowaniu?

tcz

Druga metoda, także wymaga wiedzy i doświadczenia. W niej jednak poszczególne składowe plonu pozwolą na precyzyjne szacowanie i ustalenie dokładniejsze, ile zasiać. Użycie tych metod ułatwi poniższy kalkulator, ale zanim użyje się go, warto spojrzeć na instrukcję pod kalkulatorem.

Obliczanie z obsady nasion

Aby policzyć dawkę nasion wg zakładanej obsady roślin trzeba wpisać lub wybrać kilka danych:

• MTZ, czyli masę tysiąca ziaren materiału siewnego, np. 44 g;
• zaplanować obsadę, czyli ile chcemy uzyskać żywych roślin jesienią na każdym metrze kwadratowym, np. 300 szt.;
• podać siłę kiełkowania wyrażoną w procentach, np. 98%;
• podać czystość nasion wyrażoną w procentach, np. 98%;
• wybrać pochodzenie materiału siewnego, np. kwalifikowane;
• wybrać czynnik gleby, np. idealna;
• ustalić termin siewu, który jest miernikiem liczby wytworzonych kłosów przez przeciętną roślinę, np. nieco opóźniony;
• wybrać krzewistość odmiany, np. średnia.

Na postawie tych danych mamy obliczoną dawkę nasion w kg/ha. W naszym przykładzie wyszło nam 144,68 kg/ha. Dalej można policzyć zapotrzebowanie na materiał siewny i w tym celu podać powierzchnię do obsiania.

Najtrudniej jest z ustaleniem obsady. Hodowcy oferujący odmiany czasem podają rekomendowaną obsadę. Często jest one jednak zawyżona, ponieważ uwzględnia czynniki środowiska. Jeśli zastosujemy także zawyżoną obsadę w naszym kalkulatorze, to nadmiernie zagęścimy plantację. Dlatego do ustalenia obsady można podejść od tego, ile chcemy mieć kłosów na jednostce powierzchni i podzielić tę liczbę przez szacowaną liczbę rozkrzewień kłosonośnych.

Przykładowo, chcemy mieć 550 kłosów. Siejemy wcześnie i możemy liczyć na 3 kłosy z rośliny. Zatem liczba roślin to wynik dzielenia 550/3=183. Jeżeli chcemy mieć np. 600 kłosów, a siejemy nieco później, choć w terminie optymalnym, to możemy liczyć na to, że przeciętnie roślina wytworzy 2 kłosy. Zatem 600/2=300.

Obliczanie z plonu

Trudniejsza metoda wymaga wiedzy o odmianie – nie tylko o jej krzewistości, ale także o kłosie. W metodzie tej wpisujemy następujące dane:

• MTZ materiału siewnego, przykładowo 44 g;
• MTZ spodziewanego plonu – zwykle można założyć, że jest to taka sama wartość. Jednak na stanowiskach zawodnych (np. suchych) lepiej przyjąć, że MTZ będzie mniejsze. Poza tym są odmiany, które przy gęstym siewie mają tendencję do obniżania MTZ. Wówczas, jeśli zaplanujemy siew gęsty, lepiej podać niższą MTZ. Może też być sytuacja, że mamy nasiona ze zbioru w roku, w którym MTZ powstała niższa niż zwykle, a planujemy poprawić ten parametr. Wtedy MTZ planowanego plonu będzie wyższe o 1–3 g od MTZ materiału siewnego. Tutaj możemy przykładowo podać 42 g;
• szacujemy plon, w który celujemy, np. 9 t/ha.

Z tych informacji kalkulator obliczy obsadę ziarniaków, czyli ile ich powinno powstać dla danego plonu na każdym metrze kwadratowym. Przy wpisaniu powyższych przykładowych danych jest to 21429 szt.

Następnie trzeba określić jakie kłosy planujemy uzyskać. Cecha długości kłosa (liczby pięterek = kłosków u pszenicy) jest uwarunkowana genetycznie. Czasem jednak, w trudnych warunkach, np. w czasie suszy kłos wytworzy się krótszy o mniejszej liczbie pięterek. Na to jednak nie mamy wpływu i szacowanie prowadzi się wg oceny długości kłosa przez hodowcę odmiany.

W celu szacowania wielkości kłosa w naszym kalkulatorze podzieliliśmy kłos na 5 obszarów; po dwa skrajne, po dwa zewnętrze oraz szeroki obszar środkowy:

• skrajne kłoski, czyli zwykle 1 szczytowy oraz 1 dolny wytwarzają najczęściej mniej ziarniaków, czyli 1–2 szt. Czasem na najlepszych glebach glebach dolne wytwarzają 3 ziarniaki;
• kłoski zewnętrzne to kłoski położone obok skrajnych. Najczęściej jest to po jednym kłosku u góry i u dołu. Wytwarzają one najczęściej 2–4 ziarniaki;
• kłoski środkowe, to główna część kłosa. Ich liczna zależy od genetyki odmiany. W kłoskach środkowych wytwarza się zwykle od 3 do 6 ziarniaków.

Łącznie w całym kłosie (ze skrajnymi i zewnętrznymi) może to być od 10 do ponad 20 kłosków. Trzeba sprawdzić u hodowcy.

Jeżeli ustalimy już jaki szacujemy kłos, to wpisujemy w kalkulatorze liczby kłosków i ziarniaków. Przykładowo będzie to po jednym kłosku skrajnym górą i dołem, po jednym zewnętrznym górą i dołem oraz 12 środkowych. Dalej wpisujemy liczbę ziarniaków, np. po 1 w każdym kłosku skrajnym, 3 w zewnętrznym u góry i 2 w zewnętrznym u dołu oraz 4 w środkowych. Kalkulator zsumuje to i pomnoży i uzyskamy wynik, np. 16 kłosków, w których powstanie 55 ziarników.

Na postawie tych danych oraz MTZ plonu kalkulator obliczy plon jednego kłosa (w naszym przykładzie jest to 1,81 g) oraz obliczy planowaną obsadę kłosów na metr kwadratowy (czyli np. 497 szt.).

Następnie musimy oszacować stopień rozkrzewienia pszenicy, czyli ile przeciętnie jedna roślina wytworzy pędów kłosonośnych. Wartość ta zależy od dwóch podstawowych czynników i kliku środowiskowych. Najważniejsze to:

• termin siewu – przy wczesnych siewach pojedyncza roślina pszenicy ozimej wywarza nawet 4–5 kosów, przy optymalnych 2,5–3,5, przy nieco opóźnionych ok. 1,5–2, a przy bardzo późnych 1–1,5.
• krzewistości odmiany – odmiany silniej krzewiące wytwarzają wyższą z ww. liczb, słabo – niższą.

Czynniki środowiskowe, które mogą wpływać na liczbę pędów kłosnonośnych to gleba – im cięższa, tym wschody bardziej opóźnione i mniej pędów kłosnnośnych, technika siewu, która wpływa na szybkość wschodów, głębokość siewu – jeśli zbyt głęboko na suchej glebie, to mniej pędów. W naszym przykładzie weźmy nieco opóźniony siew odmiany dobrze się krzewiącej, czyli 2 szt./roślinę z kłosami na wiosnę.

Dalej trzeba zwiąż pod uwagę dwie porwaki:

• polową zdolność wschodów, która w idealnych warunkach wynosi tyle co siła kiełkowania. Zwykle jednak na siewki zboża czyhają zagrożenia i polowa zdolność wschodów jest o 5–10% niższa niż siła kiełkowania. W naszym przykładzie wpiszmy wartość 88%;
• straty zimowe – ich ustalenie wymaga doświadczenia z innych lat. Czasem straty te to zaledwie 1–2%, czasem nawet 15–25%. W naszym przykładzie wpiszmy 10%.

Kalkulator wyliczy nam obsadę ziarniaków do siewu a na postawie MTZ materiału siewnego dawkę nasion. Nam wyszło 314 szt. oraz 138,16 kg. Następnie możemy obliczyć zapotrzebowanie na wszystkie pola z tą odmianą.

tcz

Jednak wapno do wapna nie jest podobne i rzeczywista dawka wapna jest wyższa niż tony na hektar CaO. Wymaga to przeliczenia przez procentową zawartość CaO (i ewentualnie MgO) w wapnie. W obliczeniach tych pomoże poniższy kalkulator.

Dawka wapna według DLG

Jest jednak także inna metoda obliczania dawki wapna – opracowana przez Niemieckie Towarzystwo Rolnicze DLG. Polega ona na wyznaczaniu dawki wapna wg konkretnej wartości pH i rodzaju gleby, a nie tylko jej kategorii. Trzeba jednak zaznaczyć, że metoda ta opiera się na nieco innym badaniu pH, ponieważ jest to test z użyciem chlorku wapnia (CaCl₂). Nic jednak nie stoi na przeszkodzie, aby i te metodę wykorzystać w ustalaniu dawki wapna.

Obsługa kalkulatora do jednej i drugiej metody jest prosta i intuicyjna. Wymaga tylko wyboru odpowiednich wartości i wpisania procentowej zawartości CaO (oraz ewentualnie MgO) w wapnie, które planujemy zastosować.

tcz

Zobacz wszystkie nasze KALKULATORY i PORÓWNYWARKI

W liczeniu kosztów i dochodów, a w konsekwencji w obliczaniu nadwyżki bezpośredniej pomóc może poniższy kalkulator. Pod nim znajduje się instrukcja i podpowiedzi o poziomie obecnych kosztów.

Dopłaty z UE i z budżetu

Ważną częścią dochodu z uprawy polowej są dopłaty. Kalkulator podpowiada wg stawek ostatnio opublikowanych w 2024 r. jakie to są kwoty. Jeśli w chwili czytania tego artykułu stawki są inne, to wystarczy znaleźć je na stronie ministerstwa rolnictwa i wpisać właściwe. Jednak, aby stawki (proponowane lub wpisane) były uwzględnione w kalkulacji trzeba je zaakceptować je poprzez kliknięcie znaku plus przy kwocie.

Wśród dopłat w uprawie pszenicy ozimej (stan na sierpień 2025 r.) skorzystać można z następujących płatności:

• podstawowego wsparcia dochodów;
• płatności redystrybucyjnej;
• płatności dla młodych rolników;
• uzupełniającej płatności podstawowej;
• płatności do materiału kwalifikowanego w ramach dopłat de minimis.

Ta ostatnia pozycja możliwa jest do uwzględnienia o ile nie korzysta się w nowego od 2025 r. ekoschematu materiału siewnego kwalifikowanego lub elitarnego. Jeśli wybierze się tutaj opcję, to w dalszych ekoschemtach zostaje ona wykluczona.

Ekoschematy

Od 2025 r. możliwe jest skorzystanie tylko z maksymalnie dwóch eksochematów w ramach możliwych w uprawie pszenicy ozimej. Poza tym są różne wykluczenia, np. jeśli korzysta się z eksochematu opracowanie planu nawożenia, to nie można skorzystać z dobrodziejstw finansowych w ramach Integrowanej Produkcji. Ponadto skorzystanie z nowego ww. eksochematu w ramach siewu materiału siewnego kwalifikowanego możliwe jest to tylko, gdy jednocześnie bierze się pod uwagę inny ekoschemat, ale tylko z puli ramach rolnictwa węglowego, np. z uproszczonych systemów uprawy.

Zasady tych wykluczeń i obowiązków zawarte są w kalkulatorze. Jeśli zatem wybierzemy jakiś ekoschemat poprzez kliknięcie znaku plus przy kwocie (i wpisaniu właściwej lub zaakceptowaniu istniejącej), to te które nie są z nim możliwe przybierają szary kolor znaku plus i nie można ich kliknąć. Poza tym po wybraniu drugiego eksochematu wszystkie pozostałe stają się nieaktywne. Aby spróbować z innym trzeba odkliknąć jeden z wybranych.

Po wpisaniu plonu, ceny i wybraniu dopłat mamy wyliczony dochód z uprawy pszenicy. Teraz czas na mniej przyjemną część, czyli koszty.

Koszt badania gleby

W kosztach warto uwzględnić badanie gleby. Choć nie jest to wielka kwota, to jej uwzględnienie nie pozwoli zapomnieć o tej ważnej czynności. W badaniu gleby mamy dwie kategorie – badanie podstawowe (P-K-Mg-pH), które wykonuje się co kilka lat, oraz badanie na azot mineralny, którego ważność obejmuje tylko uprawę, np. zboża, które analizujemy.

Koszt wapnowania

Dalej mamy koszt wapnowania, który zawiera nie tylko cenę wapna i jego dawkę, ale też koszt rozsiewu i załadunku. Ponieważ wapnowanie wykonuje się najczęściej raz na kilka lat, to wartości wyliczone dzieli się przez długość tego czasu. Co ważne koszt wapnowania podaje się w kalkulacji nawet jeśli wapno nie było stosowane bezpośrednio przed kalkulowanym zbożem. Po wpisaniu wartości i ich skontrolowaniu pod względem np. jednostek i wartości klikamy znak plus (zatwierdź w kalkulacji), aby dodać koszt całości do kalkulacji.

Koszt międzyplonu

Przed zbożem siany jest często międzyplon. Jego koszt wchodzi w kalkulację nie tylko następczej np. pszenicy, ale wszystkich roślin uprawianych po niej. Zatem rozkłada się on na 2-4 lata, jednak nie więcej. Jednak, jeśli i w kolejnym roku po ww. pszenicy jest znowu międzyplon, to dla uproszczenia cały koszt międzyplonu przed ww. pszenicą wliczamy do jej kosztów uprawy.

Koszt międzyplonu składa się z ceny nasion (warto zwracać uwagę na jednostki w kalkulatorze, w tym przypadku podajemy koszt, jak to zwykle bywa z takimi nasionami – w zł za 1 kilogram), ich dawki (także w kg/ha) oraz kosztu czynności siewu. Przykładowo siew siewnikiem rzędowym z redlicami stopkowymi o szerokości roboczej ok. 3 m, to ok. 120–150 zł/ha. Koszt ciężkim siewnikiem do siewy bezpośredniego z redlicami talerzowymi to ok. 150–190 zł/ha.

Po wpisaniu wartości i ich skontrolowaniu pod względem np. jednostek i wartości klikamy znak plus (zatwierdź w kalkulacji), aby dodać koszt całości do kalkulacji.

Koszt nawozów naturalnych

Nawozy naturalne w płodozmiennie nieczęsto przychodzą bezpośrednio pod zboże ozime, choć nie można tego wykluczyć. Nie ma także większych agrotechnicznych przeciwwskazań do stosowania obornika czy gnojowicy bezpośrednio pod zboże. Niezależnie od tego czy zastosowano je pod zboże czy wcześniej, to ich koszt uwzględnia się podzielony przez liczbę lat, co ile przychodzi nawóz naturalny na dane pole.

W kosztach nawożenia naturalnego uwzględnia się (podobnie jak w wapnowaniu) cenę nawozu, jego dawkę, koszt jego załadunku oraz zastosowania (rozlewania lub roztrząsania). Nie bierze się pod uwagę kosztów jego mieszania z glebą, chyba, że jest to gnojowica rozlewana wozem asenizacyjnym z przystawką do mieszania z glebą lub do iniekcji do gleby.

Koszt samego nawozu naturalnego może być policzony wg ceny zakupu lub jeśli to produkt z gospodarstwa własnego wg cen składników pokarmowych (do tego przygotowujemy osobny kalkulator). Przy obecnych cenach za mineralne nawozy NPK jedna tona obornika mieszanego zawiera składniki warte 55-60 zł, a 1 metr sześcienny gnojowicy średniej jakości 25–30 zł.

Dodatkowo kosztem jest załadunek lub pompowanie gnojowicy. Są to kwoty zależne od techniki, przykładowo załadunek obornika za pomocą podnośnika czołowego lub ładowarki teleskopowej do kwota od kilku do ok. 20 zł/t. O około połowę tańsze jest pompowanie nawozów płynnych. Czasem jednak cena dorównuje ładowaniu obornika, gdy jest potrzeba wstępnego mieszania gęstej gnojowicy w zbiorniku.

Po wpisaniu wartości i ich skontrolowaniu pod względem np. jednostek i wartości klikamy znak plus (zatwierdź w kalkulacji), aby dodać koszt całości do kalkulacji.

Zabiegi uprawowe

Odrębną kategorię kosztów stanowią zabiegi uprawowe. Jesienią ich liczba zależy od przedplonu, ewentualnego międzyplonu i technologii uprawy. Płytkie zerwanie ścierniska to koszt od 80 do 150 zł/ha. Wszystko zależy od tego jak głęboko ingerujemy w glebę oraz na ile jest ona twarda (sucha).

Uprawa głęboka w przypadku orki to koszt ponad 200 zł/ha, a często nawet 250 zł/ha. Uprawa głęboka gruberem nie jest wiele tańsza i wynosi 160 zł/ha (płytko) do 230 zł/ha (głęboko na ciężkiej glebie). Użycie głębosza to koszt 250–300 zł/ha. Każdy z zabiegów uprawowych po wpisaniu jego szacunkowego kosztu akceptuje się znakiem plusa w naszym kalkulatorze.

W uprawie zerowej

W systemie no-tillage w zasadzie nie ma zabiegów uprawowych. Oczywiście rzadko kiedy mamy do czynienia z czystym systemem uprawy zerowej, bo czasem ma miejsce rozciąganie resztek pożniwnych strieglem czy płytka uprawa w celu mieszania nawozów naturalnych, zwłaszcza płynnych. Jednak prawie zawsze w takim systemie trzeba zwalczać chwasty na ścierniku. Do tego używa się glifosatu.

Koszt zabiegu glifosatem wylicza się z ceny środka, jego dawki, ale nie należy zapominać o ewentualnym dodatku adiuwantów, w tym siarczanu amonu. Po wpisaniu wartości i ich skontrolowaniu pod względem np. jednostek i wartości klikamy znak plus (zatwierdź w kalkulacji), aby dodać koszt całości do kalkulacji.

Materiał siewny

Koszt materiału siewnego składa się z kilku elementów: ceny ziarna siewnego i jego dawki. Jeśli jest to materiał kwalifikowany, to najczęściej jest on już zaprawiony i nieraz zawiera także nawóz donasienny. Jeśli jednak mamy własne ziarno siewne, to trzeba je zaprawić. Dlatego dodatkowo w naszym kalkulatorze podajemy jeszcze koszt zaprawy (i nawozu dolistnego) oraz jej dawkę. Po wpisaniu wartości i ich skontrolowaniu pod względem np. jednostek i wartości klikamy znak plus (zatwierdź w kalkulacji), aby dodać koszt całości do kalkulacji.

Nawożenie i ochrona

W kalkulatorze odrębne pozycje stanowią nawozy mineralne, środki ochrony roślin i adiuwanty oraz biopreparaty. Jednak sposób ich dodawania jest podobny. Ponieważ tego typu środków do produkcji stosujemy więcej niż jeden w każdej kategorii i liczba ta nie jest niczym ograniczona (chyba że ekonomnią), to można je dodawać za pomocą przycisku „dodaj kolejny”.

Za każdym razem trzeba jednak wypełnić kilka pól, w tym nazwa nawozu lub środka (dla własnej orientacji) oraz cena jednostkowa (za 1 litr lub kilogram, jeśli butelki są większe lub mniejsze to trzeba przeliczyć) i zastosowana dawka.

Warto zwracać uwagę na podane jednostki. Nawozy kupujemy zwykle w cenie za tonę (i taką wpisujemy w kalkulatorze), a środki ochrony roślin, adiuwanty i biopreparaty za litr lub kilogram. Natomiast dawkowanie wszystkich ww. preparatów (w tym nawozów) wykonuje się w kilogramach lub litrach na 1 hektar.

Zabiegi rozsiewaczem i opryskiwaczem

Zakupione środki i nawozy trzeba zastosować. W liczeniu kosztów trzeba zatem uwzględnić koszt pracy rozsiewacza i opryskiwacza. Do tego są przeznaczone odpowiednie działy: zabieg nawożenia, zabieg opryskiwania i zabieg biopreparatem. Aby policzyć te koszty należy oszacować koszt pracy opryskiwacza czy rozsiewacza na jeden hektar i podać, ile razy po polu (ile takich zabiegów) robimy w sezonie w obliczanej uprawie. Po wpisaniu wartości i ich skontrolowaniu pod względem np. jednostek i wartości klikamy znak plus (zatwierdź w kalkulacji), aby dodać koszt całości do kalkulacji.

W obecnej sytuacji koszt pracy opryskiwacza i rozsiewacza zależy od wielu czynników, w tym wartości sprzętu (im nowocześniejszy i większy, tym jego amortyzacja wyższa), szerokości roboczej (im mniejsza, tym koszt jednostkowy wyższy), zużycia paliwa, ceny paliwa, ceny wody, konieczności załadunku itd. Obecnie małe maszyny o szerokości roboczej 12–15 m kosztują rolnika ok. 50–55 zł/ha. Średnie o szerokości 18–27 m to ok. 40–45 z/ha. Natomiast duże, 36 m i więcej nie są wiele tańsza, a i bywają droższe w użytkowaniu ze względu na ich wysoką cenę. Dodatkowo warto zauważać, że opryskiwacze z pomocniczym strumieniem powietrza są droższe w eksploatacji co najmniej o 50% od tradycyjnych.

Zbiór

W liczeniu kosztów zbioru uwzględnia się koszt pracy kombajnu (o ten łatwo, bo mamy duży rynek usług i można się nim sugerować). Ale nie można zapominać o transporcie, zwłaszcza jeśli pola mamy oddalone od gospodarstwa. W tym celu posługujemy się pojęciem kilometrówki, czyli kosztów za 1 km jazdy sprzętu transportowego oraz odległości (w te i z powrotem) jaki te środki transportowe muszą pokonać. Do kosztów okołozbiorowych może dochodzić koszt suszenia.

Inne koszty.

Nie należy zapominać o pozornie drobnych, ale mających wpływ na wynik kosztach administracyjnych, jak podatek, ubezpieczenie oraz, co wielu bardzo boli – ksoztów czynszu dzierżawnego. Po wpisaniu wartości i ich skontrolowaniu pod względem np. jednostek i wartości klikamy znak plus (zatwierdź w kalkulacji), aby dodać koszt całości do kalkulacji.

Nadwyżka to nie zysk

Na koniec otrzymujemy wynik, czyli nadwyżkę bezpośrednią. Nie jest to zysk, bo ten liczy się dla całego gospodarstwa i uwzględnia się inne koszty tzw. ogólne (różne składki, dodatkowe podatki, koszty pracy najemnej itd.). Jednak obliczeni nadwyżki daje klarowny obraz o rentowności danej uprawy.

tcz

Pozostałe zalecenia można wykorzystywać w pełni. Uwzględniają one nie tylko ryzyko fitosanitarne, ale także związanie azotu w biomasie oraz jego mineralizację z gatunków bobowatych, ryzyko zachwaszczenia samosiewami oraz roślinami trwałymi, czy konieczność wcześniejszej likwidacji międzyplonu z niektórymi gatunkami.

Na podstawie tych zaleceń opracowaliśmy aplikację do doboru międzyplony pod dwoma względami:

• rośliny następczej
• gatunków w zmianowaniu.

Wystarczy tylko wybrać interesująca nas opcję, a następnie gatunki. Pojawi się informacja o możliwości lub zalecenie unikania.

Po wyborze gatunków i ich "skrzyżowaniu" pojawi się jedna z możliwości zaznaczona kolorem:

1. ciemnozielonym – wpływ korzystny (z ewentualnymi przypisami, jeśli występują warunki szczególne) – takie gatunki można siać po sobie;
2. zielonym – wpływ raczej korzystny – takie gatunki można siać po sobie, ale zwrócić trzeba jednak uwagę na dodatkowe przypisy;
3. jasnozielonym – brak informacji o wpływie – tutaj nie stwierdzono dotychczas ani negatywnych, ani pozytywnych skutków następstwa, a zatem jeśli to konieczne, można takie gatunki siać po sobie lub w zmianowaniu;
4. żółtym – istnieje małe ryzyko siewu po sobie lub w zmianowaniu, można je zatem siać je w wyjątkowych przypadkach, ale trzeba zwracać uwagę na np. samosiewy czy sprawców chorób lub redukcję ilości bakterii brodawkowych;
5. pomarańczowym – duże ryzyko siewu po sobie lub w zmianowaniu – takie gatunki nie powinny być siane na tym samym polu, ani po sobie;
6. czerwonym – uprawa niewskazana po sobie lub w zmianowaniu i może doprowadzić do dużych problemów agrotechnicznych.

tcz

Kalkulator ułatwia dwie decyzje:

• dobór rozpylacza w zależności od warunków na polu, czyli jaką dyszę mamy dobrać w zależności od tego jaki stosujemy środek (fungicyd, herbicyd itp.) oraz jak on działa (systemicznie, kontaktowo) czy jaki jest stan roślin;
• dobór parametrów pracy, jak prędkość, ciśnienie czy dawka cieczy.

Drugą z tych decyzji można podejmować samodzielnie, gdy mamy już wybrany rozpylacz lub jest ona wynikiem doboru rozpylacza z pierwszej czynności.

Jak dobierać rozpylacz?

Gdy potrzebujemy podpowiedzi jaki będzie najlepszy rozpylacz do konkretnego zabiegu wystarczy kliknąć w opcję Wybór rozpylacza do warunków zabiegu. Pojawi się wówczas lista trzech parametrów, czyli rodzaj środka, działanie środka oraz prędkość wiatru. Po wyborze tych parametrów pojawi się wynik w postaci grubości sugerowanej kropli (np. drobne lub średnie) oraz kolorowa lista rozpylaczy proponowanych do takiego zabiegu. Kolory te odpowiadają kolorom rozpylaczy, a dodatkowo mamy napis o rodzaju dyszy, np. standardowa czy eżektorowa kompaktowa.

Zobacz także: Kalkulator jak oszacować ryzyko wylegania zbóż?

Kliknięcie w wybrany rodzaj rozpylacza przekierowuje do doboru parametrów, czyli drugiej decyzji (do której można wejść niezależnie).

Jak ustalić parametry pracy opryskiwacza?

Jeśli mamy już wybrany rozpylacz (np. belka wyposażona jest w końcówki na jeden rozpylacz) czy nie możemy zmienić go w innych przyczyn, pojawia się kwestia doboru ciśnienia i prędkości jazdy do zadania określonej dawki cieczy. Często pytanie jest inne – z jaką prędkością jechać przy zadanym ciśnieniu, aby wypryskać zadaną ilość cieczy. Można podejść jeszcze od strony obliczenia dawki cieczy przy stałej prędkości i ciśnieniu (np. chcemy wlać określoną ilość środka do zbiornika). Odpowiedź na te pytania wymaga kilku obliczeń lub… skorzystania z kalkulatora.

Aby poznać parametry z jakimi pracować na początku klikamy w opcję Mam już rozpylacz i chcę dobrać parametry, a stamtąd wybieramy wielkość rozpylacza (kolory są takie jak kolory dyszy) lub klikamy wcześniej wybrany rozpylacz (w pierwszym kroku doboru dyszy do warunków zabiegu). Kliknięcie to przekierowuje nas do następnego okna, w którym widzimy jaką wielkość rozpylacza wybraliśmy, np. 03. Jeśli jednak rozmyślimy się lub pomyliliśmy się, można stamtąd cofnąć wybór i wrócić do okna poprzedniego i ponowić wybór.

Następnie trzeba zastanowić się co chcemy obliczyć. Możliwe są trzy parametry:

1. ciśnienie – obliczane na podstawie prędkości i dawki;
2. prędkość – obliczana na podstawie ciśnienie i dawki;
3. dawka – obliczana na podstawie ciśnienie i prędkości.

Przykładowo chcemy dowiedzieć się z jaką prędkością jechać, aby wypryskać 170 l/ha przy ciśnieniu 3 bary. W tym celu klikamy środkowy przycisk "prędkość" i z kolejnego okna wybieramy parametry, czyli ciśnienie 3 bary i wpisujemy dawką cieczy 170 l/ha. Pojawia się wynik 8,47 km/godz. I to wszarsko. Przy skalibrowanym opryskiwaczy wiemy, ze jadąc z tą prędkością wypryskamy dokładnie 170 l/ha przy ciśnieniu 3 bary.

W tym ostatnim oknie jest jeszcze opcja do wyboru rozstawu rozpylaczy na belce. Domyślnie jest ona ustawiona na wielkość standardową, czyli 50 cm. Ale są jeszcze inne możliwości, zwykle gęstszego rozstawu rozpylaczy w maszynach specjalistycznych lub szerszego np. do zabiegu pasowego.

Co, gdy mamy mieszaninę różnych środków?

Dobór rozpylacza według warunków zabiegu ustala się na podstawie tego, z jakim środkiem mamy do czynienia, np. fungicydy preferują mniejsze krople, a nawozy doglebowe większe. Co jednak, gdy mamy mieszaninę różnych agrochemikaliów – jaką wielkość kropli do nich stosować? Decyzja taka nie jest prosta. Polega ona na rozwiązaniu dylematu jakim jest wybór mniejszego zła. To niestety wada mieszanin zbiornikowych.

Ułatwieniem w podjęciu takiej decyzji powinien być główny cel zabiegu w danym terminie. Jeśli jest to np. zwalczanie chorób, to dobieramy parametry do fungicydów. Jeśli największym problemem są szkodniki, to kierujemy się zoocydami itp. Można też zastosować kryterium ekonomiczne – który środek kosztował nas najwięcej na jednostkę powierzchni, to wg niego dobieramy pozostałe parametry.

Jak policzyć opłacalność uprawy strączkowych?

tcz, jb

1. rodzaju gleby,
2. wrażliwości odmiany,
3. nawożenia azotem i jego obecności w glebie na początku sezonu,
4. stanu roślin tuż przed strzelaniem w źdźbło;
5. warunków pogodowych w fazie BBCH 31-32.

Pierwsze cztery czynniki można oszacować na podstawie zaproponowanej przez Francuzów bonitacji. Za poszzcególne czynniki dodaje się punkty i zlicza ich sumę, która daje wynik. Na nasze potrzeby przygotowaliśmy kalkulator, który zawiera w sobie francuskie szacowanie, a jego wynikiem jest ryzyko wylegania. Można go śmiało stosować także w naszych warunkach.

Po wybraniu danych naszej plantacji otrzymujemy wynik. Problemem dla niektórych może być znalezienie odporności odmiany w skali 9-stopniowej. Tę można odszukać na liście opisowej odmian COBORU, a dla jarych zbóż w naszej porównywarce odmian (wkrótce także u nas dla ozimych).

Porównywarka odmian roślin uprawnych

Wpływ pogody

Pozostaje ostatni czynnik – wpływ warunków pogodowych. Tutaj w zależności od otrzymanego wyniku postępujemy następująco. Jeżeli kalkulator oszacował ryzyko jako:

• bardzo wysokie – niezależnie od warunków do zabiegu T₁ dodajemy regulator wzrostu, a następnie także do zabiegu T₂;
• wysokie – do zabiegu T₁ dajemy obowiązkowo regulator wzrostu, a następnie obserwujemy pogodę (poniżej czynniki pogodowe zwiększające i zmniejszające ryzyko wylegania);
• średnie – do zabiegu T₁ można dodać tańszy regulator wzrostu lub jeśli warunki pogodowe (patrz niżej) sprzyjają wyleganiu regulator dwuskładnikowy i dalej obserwujemy pogodę w celu decyzji o regulacji w zabiegu T₂;
• niskie – można pominąć regulator wzrostu w zabiegu T₁, ale trzeba obserwować pogodę i jeśli wystąpią warunki sprzyjające, to warto podać go nieco później, tzn. w fazie BBCH 33 lub w terminie T₂, czyli w BBCH 37/39;
• bardzo niskie – możemy spać spokojnie, zboże nie powinno wylegać.

Warunki pogodowe sprzyjające gwałtownemu wzrostowi źdźbła, a tym samym wyleganiu to:

• stosunkowo niskie temperatury od fazy BBCH 30;
• umiarkowane temperatury od fazy BBCH 31 przy zachmurzonym niebie (małe promieniowanie słoneczne docierające do łanu);
• częste, nawet niewielkie opady od fazy BBCH 30;
• silne wiatry nanoszące na rośliny duże ilości kurzu i pyłu.

Przeciwstawne działanie, czyli zwiększające odporność roślin na wyleganie mają:

• wysokie temperatury od fazy BBCH 31;
• brak opadów od końca krzewienia (BBCH 29) do fazy pierwszego kolanka (BBCH 31);
• sucha gleba w fazie BBCH 31-33;
• silne nasłonecznienie od fazy BBCH 30.

Przyczyny wylegania zbóż, z którymi walczyć będziemy już za chwilę

tcz

Proponujemy wykorzystanie narzędzia do obliczania opłacalności o nazwie Kalkulator opłacalności roślin strączkowych. Pod kalkulatorem instrukcja i przykładowe koszty.

Zaczynamy od szacowania spodziewanych przychodów. W tym celu rozwijamy za pomocą przycisku "Rozwiń" PRZYCHODY Z PLONU i wpisujemy tam dwie podstawowe wartości – zakładany plon (w t/ha). Przykładowo może to być np. 4 t/ha soi czy 5,5 t/ha bobiku lub 4,5 t/ha grochu lub 2,5 t/ha łubinu żółtego, Następnie podajemy cenę skupu. Tej najczęściej jeszcze nie znamy, ale można posiłkować się obecnymi cenami, np. 1500-1700 zł/t soi, 1000-1200 zł/ha bobiku lub grochu. Ceny łubinów są bardzo rozbieżne, od 700 zł/t po ponad 2000 zł/t w przypadku kwalifikowanego.

Ważną częścią przychodów są dopłaty. W strączkowych mamy, jak w przypadku innych upraw, podstawowe wsparcie dochodów czy płatność redystrybucyjną, a młodzi rolnicy mają jeszcze swoje dopłaty. Jest jednak dodatkowa płatność do strączkowych na nasiona, która ostatnio wynosiła 794.08 zł. W kalkulatorze kwoty te są wpisane za rok 2024, ale można też je zmienić i wpisać własne wartości.

Ponadto wśród dopłat jest część eksochematów. W kalkulatorze uwzględniliśmy te, które przysługiwać mogą w uprawach polowych w przypadku strączkowych. Wystarczy tylko zaakceptować klikając plus, te które bierzemy pod uwagę (kwoty wpisane za 2024 r., w przypadku ich zmiany wystarczy wpisać nowe). Co ważne w miarę wybierania kolejnych eksochematów, niektóre z nich stają się nieczynne, co wynika z mechanizmu wykluczeń.

I to tyle. System sam podliczy przychody. Przykładowo dla soi przy plonie 4 t/ha i cenie skupu 1700 zł/t i maksymalnym wykorzystaniu eksochematów przychód wyniesie nawet 9,5 tys. zł/ha. Natomiast dla grochu lub bobiku przy cenie skupu 1100 zł/t wyniesie dla plonu tego pierwszego 4,5 t/ha 7,7 tys. zł/ha a dla bobiku i jego plonu 5,5 t/ha będzie to 8,8 tys. zł/ha.

W naszym kalkulatorze przy każdej pozycji mamy przycisk "Rozwiń" Po wpisaniu danych można każdy z nich zwinąć, a dane spisane nie znikną.

Zobacz także: Jak policzyć azot mobilny? Składnik pokarmowy za darmo

Wiele elementów kosztów – nie pomiń żadnego z nich

Na koszty bezpośrednie każdej uprawy składają się materiały oraz praca maszyn. Liczenie kosztów zaczynamy od tego co na początku, czyli co wykonano zaraz po zbiorze przedplonu lub wydatków poniesionych na pole w całym płodozmianie. Takim kosztem jest badanie gleby. Tym bardziej, że dla strączkowych warto wiosną sprawdzić zawartość azotu mineralnego w dwóch poziomach, co kosztuje 28 zł/ próbkę. Jedna próba może reprezentować do 4 ha.

Większość strączkowych towarowych wymaga uregulowanego pH. Nawet pod łubiny nie można sobie pozwolić na zbyt kwaśną glebę. Zatem kosztem jest też wapnowanie, choć nie zawsze czynność tę robi się bezpośrednio pod bobowate grubonasienne. Przykładowo cena wapna wynosić może 120 zł/t. Jeżeli zastosujemy je w ilości 3 t/ha, a rozsiew będzie nas kosztował 85 zł/ha natomiast załadunek 8 zł/t, to stosując wapno stosowane co 4 lata kosztować będzie nas w jednym roku ok. 120 zł/ha.

Niższy koszt międzyplonu

Podobnie jak wapno na lata rozkłada się koszt międzyplonu, chyba, że siany jest co roku (np. w ramach eksochematu międzyplony ozime). Jednak pod strączkowe nie powinno siać się w międzyplonie bobowatych, których nasiona są zwykle najdroższe. Dlatego przykładowo mieszanka z gorczycy, facelii i rzodkwi jest tańsza, niż mieszanka z peluszką czy koniczyną aleksandryjską i jej cena wynosu np. 5-8 zł/kg. Tych nasion nie sieje się dużo (np. 12 kg/ha), ale lepiej je zasiać zwykłym siewnikiem, a nie rzutowo. Dlatego koszt siewy to np. 100-120 zł/ha. Łącznie koszt międzyplonu działającego jeden rok to 150-200 zł/ha.

Pod bobowate nie stosuje się nawozów naturalnych. Jeśli jednak są one w płodozmianie, to mogą oddziaływać także na ich uprawę, a zatem ich koszt wlicza się do kalkulacji. Może to być liczone równo na każdy rok lub w systemie malejącym, np., w pierwszym roku 60%, a kolejnym 30%, w trzecim 10%.

Jednak, ile kosztuje nawóz naturalny? Jeśli go kupujemy, to wiemy, ile płacimy za "wannę". Jeśli sami go wytwarzamy, to można to policzyć wg cen nawozów mineralnych oraz zawartości składnika. Według cen z marca 2025 r. NPKiMg w przeciętnej jakości oborniku mają wartość ok. 20 zł w 1 tonie nawozu naturalnego. Przy dawce 30 t/ha, koszcie rozrzucenia 90 zł/ha i kosztach załadunku 20 zł/t w równym podziale 4-letnim, koszt obornika na jeden rok wynosi 320 zł/ha. Jeżeli natomiast zastosujemy malejącą wartość obornika, a strączkowe są w ostaniem roku, to wartość ta może wynosić 0 zł.

Zabiegi jesienne

Jesienią, po zbiorze przedplonu zwykle wykonuje się jakieś zabiegi uprawowe (po okopowych niekoniecznie). Może to być zerwanie ścierniska, które wg ostatnich cen kosztuje 100-130 zł w zależności od głębokości działania narzędzi i kategorii gleby. Uprawa głęboka kosztować może 200-250 zł/ha. Działanie mulczera to 150-180 zł/ha, a jest droższe z racji wąskich jego szerokości roboczych.

Uwaga – poszczególne wartości wpisanych zabiegów zatwierdzamy w kalkulatorze plusem.

Jesienią lub częściej wiosną na polu przed strączkowymi czasem konieczny jest herbicyd nieselektywny z glifosatem. Ma to miejsce szczególnie w systemach bezorkowych. Środek taki kosztuje od kilkunastu zł/l, a stosuje się go w dawce od 1,5, ale najczęściej 2-3 l/ha. W przypadku korzystania z twardej wody koniczny jest dodatek siarczanu amonu lub adiuwanta. Często jednak glifosat nie jest stosowany, szczególnie tam, gdzie zamiast niego mulcz, międzyplon czy chwasty są niszczone mechanicznie.

Drogie nasiona

Jednym z poważniejszych składników kosztów strączkowych są nasiona. Te mogą w ramach odstępstwa rolnego pochodzić bezpośrednio z gospodarstwa, ale na pewno lepiej jest stosować kwalifikowany materiał siewny. Soja ponadto sprzedawana jest często nie w kilogramach, ale jednostkach siewnych. W szelężności od formy w naszym kalkulatorze podajemy cenę nasion w zł za kg lub za jednostkę siewną (js.). Strączkowe kwalifikowane kosztują 3-4 zł/kg lub 350-450 zł/js. (jednostki siewne mają różną liczbę nasion, tu cena za js. = 150 tys. nasion). Sieje się je w ilości 250-400 kg/ha lub soję 2,5-4 js./ha.

Nasiona strączkowych musza być jeszcze zaszczepione bakteriami (soja obowiązkowo, pozostałe gatunki, jeśli nie były na tym polu więcej niż 4-5 lat temu). Szczepionka, w zależności od rodzaju i producenta kosztuje od 50-70 zł/ha do ponad 150 zł/ha.

Newsy i porady dla ekspertów

Newsletter top agrar Polska

Zapisz się

Ponadto warto nasiona wcześniej zaprawić na choroby grzybowe. Materiał kwalifikowany czasem jest już zaprawiony i nie wymaga tej czynności. Koszt zaprawy zależy nie tylko do ceny środka, ale też dawki nasion. Ciężkie nasiona bobiku o MTN często ponad 500 g wymagają więcej zaprawy niż drobna soja. Jednak ostatecznie zaprawa to w porównaniu do innych kosztów niewielki wydatek – od kilkunastu do ok 50 zł/ha.

Łącznie nasiona strączkowych kosztują nas od ok. 500-600 zł/ha w przypadku własnych nasion do nawet 1300-1500 zł/ha, jeśli siejemy nasiona kwalifikowane w wysokiej obsadzie.

Ostro wiosną w pole

Zabiegi uprawowe wiosenne są zwykle tym droższe, im później sieje się dany gatunek. Przykładowo bobik siany w początku marca często wymaga tylko… siewu agregatem. Pod soję konieczne może być zatrzymywanie parowanie wody płytką uprawą lub przygotowanie gleby do ogrzania. Wówczas konieczne są nawet 2-3 wjazdy w pole. Płytka uprawa zgrzebłem kosztuje 80-100 zł/ha, płytko działającym kultywatorem 90-100 zł/ha, a głębsza tym ostatnim narzędziem, to wydatek 110-130 zł/ha.

Siewnik obciąży nas kosztem ok. 120 zł/ha, a jeśli jest zagregatowany (i nie wymaga wcześniejszej uprawy przedsiewnej) to 140-150 zł/ha. Siewnik punktowy jest droższy (działa wolniej) i kosztuje 140-220 zł/ha, a strip-till to wydatek 220-260 zł/ha.

Czasem, w uprawie w szerokich rzędach, np. w soi, strączkowe opiela się. Zabieg ten pozwala oprócz niszczenia chwastów zatrzymać parowanie wody (tak ważnej dla strączków), a nawet sprzyja kondensacji wody z nocnych mgieł. Koszt opielacza to 120-180 zł/ha.

Wbrew pozorom drogie nawozy

Strączkowe nie wymagają pozornie nawożenia azotem. Gdy wg wyników badań próbek gleby jest go wiosną zawartość co najmniej średnia, to nawet nie ma potrzeby podawać tzw. dawki startowej. Jeśli azotu w glebie jest mało, to warto podać 20-35 kg/ha N, najlepiej w postaci szybko działającej saletry albo przedsiewnie siarczanu amonu (co pozwoli dostarczyć także siarkę, tak ważną w przemianach azotu). Zatem azot startowy to wydatek ok. 140 zł/ha.

Poważniejszą pozycję w strączkowych stanowią fosfor, potas i magnez. Zwłaszcza potas, który najczęściej występuje w postaci soli potasowej lepiej podawać w innej formie niż chlorkowej. To powoduje, że wybieramy nawóz droższy.

Składniki pokarmowe stosuje się pod strączkowe, jak pod każde inne uprawy, w zależności od zasobności gleby i zapotrzebowania na plon nasion. Fosforu może to być np. 60-90 kg/ha P₂O₅. Powoduje to, że nawóz fosforowy, np. DAP, kosztuje nasz 350-500 zł/ha (DAP zawiera nieco azotu i można wówczas zmniejszyć dawkę startową N).

Potas stosować można w dawce 100-150 kg/ha K₂O. Jeżeli zastosujemy sól potasowa (nie zalecaną wiosną, ze wglądu na chlorki zabijające bakterie, jeśli jest wybierana to lepiej rozsiać ją jesienią) to kosztować będzie na ona 400-450 zł/ha. Natomiast nawóz oparty o siarczan potasu to wydatek już 800-1200 zł/ha.

Wydatek na magnez to także więcej niż azot, bo kosztuje nas ten skąłdnik 150-260 zł/ha. Zatem łącznie nawozy to koszt 1300-2500 zł/ha, a nawet więcej.

Porównywarka odmian roślin uprawnych

W naszym kalkulatorze po rozwinięciu sekcji NAWOZY MINERALNE mamy początkowo miejsce na jeden nawóz, ale możemy dodawać kolejne. Każdy z nawozów wpisujemy i podajemy jego cenę i dawkę.

Nawozy trzeba jeszcze rozsiać, a to kolejny koszt. Zabieg rozsiewaczem (z załadunkiem nawozu) to najczęściej od 40 do 55 zł/ha. Jednak w zależności od rodzaju nawozu, zabiegów takich wykonuje się kilka i trzeba to podać w kalkulatorze w sekcji "ZABIEG NAWOŻENIA" jako częstotliwość, a następnie zaakceptować wyliczoną wartość plusem. Przykładowo 3-krotne nawożenie przy koszcie pojedynczego o wartości 48 zł/ha kosztuje nas łącznie 144 zł/ha.

Ochrona tańsza niż nawozy

Koszt ochrony roślin strączkowych zależy od zachwaszczenia i konieczności korekty herbicydowej oraz pojawu chorób i szkodników. Łącznie ochrona strączkowych to wydatek od 500 zł/ha, ale najczęściej 700-900 zł/ha. Do tego koszt opryskiwacza 200-250 zł/ha.

Podobnie jak z dodawaniem kolejnych nawozów mineralnych postępujemy z nawozami dolistnymi, środkami ochrony roślin i adiuwnatami. Z nimi także mamy do czynienia z koniecznością stosowania i określamy koszt pojedynczego opryskiwania, np. 40-60 zł/ha i podajemy liczbę tych zabiegów.

Zbiór i suszenie

Koszt zbioru kombajnowego strączkowych wynosi w zasadzie tyle samo co zbóż, czyli 420-450 zł/ha. W przypadku soi, którą lepiej zbierać hederem z kosą elastyczną, niektórzy usługodawcy życzą sobie nieco więcej, czyli 450-480 zł/ha.

Do kosztów zbioru należy doliczyć jak daleko jeździ się z towarem wg kilometrówki, np. 1,5 zł/km. Ponadto czasem może dochodzić konieczność suszenia. Analogicznie do kukurydzy jest to obecnie koszt ok. 10-15 zł/t-%, czyli zbicie wilgotności o 1% masy 1 tony nasion. W tym celu w naszym kalkulatorze podajemy koszt jednego tono-procentu, wilgotność wyjściową (w czasie zbioru) i docelową, np. 14%.

I to tyle. Do dzieła – sprawdźcie czy Wam się opłacą strączkowe! Oczywiście nie sposób w kalkulacji ująć wartości poprawy stanowiska. Jednak przy rozsądnym gospodarowaniu kosztami większość strączkowych przynosi obecnie zysk.

tcz

Instrukcja wypełniania

Część przychodów

Narzędzie umożliwia obliczanie kosztów jednostkowych lub na całą powierzchnię uprawy. Jeśli chcemy robić to na całą plantację wystarczy w pole „Powierzchnia uprawy:” wpisać zamiast widniejącej tam jedynki – powierzchnię, dla której planujemy obliczenia. Dalsze dane wprowadzamy zwykle na 1 hektar, ponieważ tak łatwiej określać przychody i koszty.

Na początek musimy określić zakładany plon. To oczywiście najtrudniejsze, bo nieprzewidziane warunki mogą zniszczyć nasze plany. Jednak od czegoś trzeba wyjść. Uwaga – plon wpisujemy w dt/ha! Dodatkowo z zakładanego plonu możemy wydzielić część kontraktową, np. w przypadku, gdy spodziewamy się, że urodzi się więcej, a umowa nie pozwala na zwiększenie. Plon pozakontraktowy wyliczy się automatycznie.

W ziemniaku skrobiowym trzeba też podać referencyjną zawartość skrobi, np. 19% (pole „Zawartość skrobi w umowie:”). Jest to istotne do obliczenia ewentualnej dopłaty za transport.

Dalej podajemy cenę z umowy za ziemniaka kontraktowego (w zł/dt) oraz cenę ziemniaka pokontraktowego (jeżeli ją znamy).

System sam obliczy dochód ze sprzedaży ziemniaków. Jednak to nie koniec dochodów jakie może przynieść ziemniak kontraktowy.  Jest jeszcze szereg dopłat – od producenta skrobi, przez rzędowe, aż unijne. Aby w nie wejść trzeba rozwiną części z dopłatami.

Dopłaty przetwórcy to:

• Dopłata za transport – tutaj są dwie opcje w zależności od firmy – albo dopłata do masy ziemniaka, albo dopłata do referencyjnej ilości skrobi. Należy najpierw wybrać, który to typ dopłaty, a następnie podać stawę tej dopłaty w zł/dt – niezależnie czy jest to dopłata za ziemniaki czy za skrobię.
• Są jeszcze dopłaty za wczesną lub późną dostawę, których stawki wpisujemy w odpowiednie pola. Ponieważ nie wszystkie ziemniaki mogą być w ramach wczesnej lub późnej dostawy, to należy określić ich ilości w tych kategoriach (w dt).

Dalej mamy dopłaty rządowe i unijne. Pierwsza jest dopłata do ziemniaków skrobiowych (za ubiegły sezon było to 1580,89 zł/ha). Są jeszcze opłaty bezpośrednie – jak podstawowe wsparcie dochodów itp. Kwoty tych dopłat są domyślnie wpisane za ubiegły sezon (2024 r.) i wystarczy tylko kliknąć znak + aby dodać je do kalkulacji. Jeżeli dopłaty będą miały z czasem inne kwoty, to przed kliknięciem znaku plus, należy wpisać właściwą stawkę dopłaty (do sprawdzenia na stronie ministerstwa).

Podobnie jest z dopłatami z ekoschematów – są one domyślnie podane za ubiegły sezon i te, z których korzystamy wystarczy zaakceptować plusem lub jeśli stawka się zmieni wpisać aktualną i także zaakceptować. Są tam uwzględnione wykluczenia eksochematów obowiązujące w sezonach 2023-2024 i nie klikniemy dwóch wzajemnie wykluczających się.

Po wpisaniu i wybraniu powyższych danych pojawi się kwota przychodów na wpisaną powierzchnię uprawy. Dla ułatwienia wypełnione części można zwijać i rozwijać, a wpisane dane nie znikną. Teraz przechodzimy do kosztów.

Koszty uprawy ziemniaka

Zaczynamy od badania gleby. To może niewielki koszt, ale jego uwzględnienie przypomni o tym obowiązku. Co ważne badanie gleby obejmuje całe zmianowanie i koszty takie wpisujemy nawet gdy próbki były analizowane np. 3 lata temu.

Po rozwinięciu części „BADANIE GLEBY” pojawią się pola z ceną badania (do tego dodajemy koszt pobrania, jeśli pobiera podmiot zewnętrzny), co ile lat badamy (np. na azot co roku, zatem wpisujemy 1, na NPMg i pH, co np. 4 lata i wpisujemy 4), oraz liczbę próbek na 1 ha. Tutaj uwaga – jeśli pobieramy jedną próbkę z dwóch hektarów, to wpisujemy 0,5, a jeśli jedną z trzech to wpisujemy 0,33.

Bezpośrednio pod ziemniaka zwykle się nie wapnuje. Ale wapno w płodozmianie powinno być stosowane. Jego koszt rozkłada się zatem na ziemniaka. Aby obliczyć ten koszt wpisujemy cenę 1 tony wapna, kosz rozsiewu, np. 50-120 zł/ha (w zależności od sprzętu i jego wydajności), koszt załadunku jednej tony wapna, np. 2-15 zł/t, zastosowaną dawkę wapna (w t/ha) oraz częstotliwość stosowania, np. co 4 lata. Po wpisaniu danych i ich skontrolowaniu należy kliknąć przycisk ze znakiem + aby zaakceptować je w kalkulacji. Znak plus zmieni kolor na ciemniejszy.

Podobnie jak z wapnem postępujemy z międzyplonem, z tym, że tutaj podajemy cenę nasion (ceny z zależności od składu są bardzo rozbieżne ceny, od kilkunastu do ponad 300 zł/ha), koszt siewnika (np. rzutowy to 20-50 zł/ha, rzędowy do 80-150 zł/ha, dawkę nasion (ta znowu rozbieżna i zależy od składu gatunkowego – od kilku kg/ha drobnonasiennych, do nawet 250 kg/ha z np. bobikiem). Trzeba też podać, ile lat oddziaływania ma dany międzyplon (co ile lat go siejemy). Uwaga – międzyplon zasiany pod inną uprawę niż ziemniak, też należy uwzględnić kosztach. Po wpisaniu danych i ich skontrolowaniu należy kliknąć przycisk ze znakiem + aby zaakceptować je w kalkulacji. Znak plus zmieni kolor na ciemniejszy.

W analogiczny sposób postępujemy z nawozami naturalnymi. Jeśli mamy obornik czy gnojowicę z zewnątrz, to wiemy, ile ona nas kosztuje za jedną tonę czy metr sześcienny. Gorzej z nawozem własnym. Tutaj można policzyć koszt wg składu (NPK) i porównać go z cenami czystego składnika w nawozach mineralnych. Obecnie (luty 2025 r.) wg NPK przy składzie przeciętnego obornika mieszanego, to ok. 65 zł/t. Jednak należy doliczyć jeszcze 20% na pozostałe składniki i działanie próchnicotwórcze obornika, czyli wychodzi ok. 80 zł/t.

Obecnie przeciętny koszt rozrzucenia obornika to wydatek 80-100 zł/ha, załadunek to 5-12 zł/t. Trzeba wpisać jeszcze dawkę oraz częstotliwość stosowania nawozów. Po wpisaniu danych i ich skontrolowaniu należy kliknąć przycisk ze znakiem + aby zaakceptować je w kalkulacji. Znak plus zmieni kolor na ciemniejszy.

Uprawa jesienią

Przechodzimy do zabiegów uprawowych i zaczynamy o jesieni. Uprawa po przedplonie, czyli dawniej podorywka, obecnie najczęściej jakiś sposób wzruszenia lub zerwania ścierniska wchodzi w koszty nowej uprawy, czyli w tym przypadku ziemniaka. W zależności od narzędzia, jest to 80-140 zł/ha. Po wpisaniu danych akceptujemy je przyciskiem ze znakiem +.

Jeżeli zasialiśmy międzyplon i chcemy go jesienią zmulczować, to podajemy koszt tego zabiegu. W zależności od maszyny jest to 80-120 zł/ha, a nawet więcej. Po wpisaniu danych akceptujemy je przyciskiem ze znakiem +.

Koszt uprawy głębokiej (np. orki) to znacznie większy wydatek. Trudno go wykonać przy obecnych realiach za mniej niż 200 zł/ha, a często jest to nawet 350 zł/ha jeśli dochodzi głęboszowanie. Po wpisaniu danych akceptujemy je przyciskiem ze znakiem +.

Czasem jeszcze jesienią, a najczęściej wiosną trzeba zastosować na chwasty lub międzyplon glifosat. Podajemy tutaj koszt środka z glifosatem (zł/l), jego dawkę oraz nie zapominajmy o adiuwancie lub siarczanie amonu dodawanym do glifosatu. Po wpisaniu danych i ich skontrolowaniu należy kliknąć przycisk ze znakiem + aby zaakceptować je w kalkulacji. Znak plus zmieni kolor na ciemniejszy.

Materiał sadzeniakowy

Koszty sadzeniaków uwzględniają kwalifikowany materiał i/lub własny w ramach odstępstwa rolnego. Aby obliczyć koszty wpisujemy dawki sadzeniaków (t/ha), ceny (w zł/t – odrębnie sadzeniaka kwalifikowanego, a w inne pole własnego). Przykładowo włąsne sadzeniaki podajemy w cenie za jaki mogliśmy sprzedać bulwy plus np. 20% za przechowanie plus opłata za odstępstwo rolne.

Trzeba też określić, ile procent stanowią ziemniaki kwalifikowane. Jeżeli korzystamy tylko z takich to wpisujemy w pole „Udział sadzeniaków kwalifikowanych:” 100, a jeśli mamy tylko własne to wpisujemy tam 0. Nie trzeba podawać kosztów sadzeniaków, z których nie korzystamy. Każdy z typów sadzeniaka po wpisaniu danych zatwierdzamy poprzez kliknięcie w przycisk ze znakiem + aby zaakceptować je w kalkulacji. Znak plus zmieni kolor na ciemniejszy.

Koszt zbierania kamieni

W uprawie ziemniaków jadalnych często konieczne jest zbieranie kamieni. Choć w skrobiowym nie każdy to robi mechanicznie, to jeśli czynność jest wykonana warto ją dodać. Ostatnie ceny usługowego zbierania kamieni to ok. 750 zł/godz., a wydajność tego to niecały hektar na godzinę. Po wpisaniu danych i ich skontrolowaniu należy kliknąć przycisk ze znakiem + aby zaakceptować je w kalkulacji. Znak plus zmieni kolor na ciemniejszy.

Wiosna w pełni!

Zabiegi wiosenne mogą być różne w zależności od technologii. W kalkulacji ujęto różne i nie wszystkie trzeba wpisywać i akceptować. Obecnie przeciętne koszty poszczególnych zabiegów mogą wynosić:

• płytka uprawa: 90-120 zl/ha
• uprawa przed sadzeniem: 100-150 zł/ha
• sadzenie: 220-320 zł/ha
• obsypywanie: 70-90 zł/ha
• formowanie redlin: 80-120 zł/ha
• opielanie mechaniczne: 70-100 zł/ha
• korekta redlin: 80-120 zł/ha.

Po wpisaniu odpowiednich danych akceptujemy je przyciskiem ze znakiem +.

Nawozy

W nawozach mamy dwie części – nawozy mineralne stałe oraz dolistne. Koszt tych pierwszych wyrażamy zwykle w zł/t, a dawkujemy w kg/ha. I tak też przygotowana jest kalkulacja. Poza tym nawozy możemy swobodnie rozbudowywać (przycisk „Kliknij i dodaj kolejny”), dodając kolejne produkty, dlatego jest pole nazwa, aby wpisać co poprzednio uwzględniliśmy. Można je też usuwać za pomocą przycisku z symbolem minusa. Nawozy automatycznie dodają się do sumy kosztów.

Oprócz samych nawozów, trzeba uwzględnić, ile razy są rozsiekane i ile kosztuje zabieg rozsiewania. Koszt tego w zależności od sprzętu i wydajności to obecnie 40-80 zł/ha, a częstotliwość rozwiewania to sprawa indywidualna.

Nawozy dolistnie kupujemy w litrach lub kilogramach i w tych jednostkach na hektar je stosujemy. Dlatego tak jest przygotowana kalkulacja. Nawozy dolistnie można tez rozbudowywać poprzez kliknięcie w przycisk „Kliknij i dodaj kolejny” lub odejmować klikając przycisk z symbolem minusa. Nawozy dolistnie automatycznie dodają się do sumy kosztów.

Ochrona roślin i biostymulacja

Podobnie jest z środkami ochrony roślin i adiuwantami oraz dalej z biopreparatami – możemy swobodnie dodawać kolejne preparaty i trzeba pamiętać o podaniu dawki. Środki ochrony roślin, adiuwanty i biopreparaty kupujemy zwykle w litrach lub kilogramach i w takich to jednostkach stosujemy je na 1 hektar. Preparaty te po wpisaniu danych do kalkulacji automatycznie dodają się do sumy kosztów.

Środki ochrony roślin i adiuwanty podajemy metodą opryskiwania. Ponieważ często są to mieszaniny zbiornikowe to trzeba oddzielnie określić, ile to będzie zabiegów, aby wyliczyć koszt opryskiwania. Dla biopreparatów jest oddzielne pole z zabiegami, ponieważ często są to oddzielne opryskiwania. Jeżeli jednak biopreparat jest stosowany w ramach mieszaniny z nawozami lub środkami ochrony roślin, to nie trzeba wpisywać tutaj danych.

Nawadnianie

Koszty nawadniania (rzadko kto z ziemniakami skrobiowymi to robi, ale koszt taki trzeba uwzględnić) wylicza się w oparciu o koszt paliwa lub prądu na godzinę nawadniania, czas nawadniania jednego hektara, koszt wody, oraz dawkę wody. Nawadnianie można rozbudowywać o kolejne te zabiegi ponieważ każdy z nich może obejmować inny czas i dawkę wody.

Zbiór

Zbiór określa się w oparciu o koszt kombajnu, np. 300-350 zł/godz., czas jego pracy na jednym hektarze, ewentualnych pracowników, koszty transportu wewnętrznego oraz całkowity koszt odwiezienia do firmy (kalkulacja uwzględnia dopłatę, zatem trzeba określić, ile nas to kosztuje).

Na koniec dodajemy koszty administracyjne związane z zarządzeniem jak podatek, ubezpieczenie czy czynsz dzierżawny. Każdy z tych elementów po wpisaniu kwoty trzeba zatwierdzić przyciskiem ze znakiem +.

Wyniki

Po wpisaniu wszystkich kosztów i wyżej przychodów kalkulacja wylicza nam czy na ziemniaku zarobimy (dodania nadwyżka bezpośrednia), czy stracimy (ujemna kwota).

tcz

Nie ma efektywnej z punktu widzenia rolniczego metody oznaczania precyzyjnie ilości azotu mobilnego. Wynika to z faktu, że każde badanie wymaga czasu na pobranie próbek i analizę w laboratorium. Azot mobilny to ilość tego składnika w formie mineralnej (dostępnej dla roślin, czyli głównie amonowej lub azotanowej), która zmienia się w czasie (wartość ponad oznaczony wczesną wiosną azot mineralny).

Newsy i porady dla ekspertów

Newsletter top agrar Polska

Zapisz się

Zaraz po roszeniu wegetacji jest go minimalna ilość, czyli 1–3 kg/ha. Im gleba jest cieplejsza, lepiej napowietrzna, ale też nie jest sucha tym więcej powstaje w niej azotu mineralnego, np. 40–60 kg/ha. Poziom tego składnika zależy też od ilości substratu do produkcji azotu, czyli materii organicznej. Na glebach z dużą ilością resztek lub czarnoziemach do końca wegetacji jest go więcej, np. 80–100 kg/ha. Natomiast na glebie piaszczystej, z której zabrano słomę będzie to maksymalnie 40–50 kg/ha.

Bardzo ważna jest informacja, że azot mobilny, to sumaryczna ilość składnika, jaka uruchomi się do końca wegetacji. Zatem oszacowane ilości nie są dostępne "tu i teraz". Część składnika pojawi się w glebie w fazie np. strzelania w źdźbło (np. do 20% całkowitej ilości), a znacznie więcej w fazie kłoszenia (50%), a reszta w facie nalewania ziarna (20–30%).

O szacowaniu azotu mobilnego pisaliśmy w artykule w 2025 r. w lutowym wydaniu top agrar Polska od str. 82. Można obliczenia wykonać też za pomocą kalkulatora poniżej. Pamiętać należy jednak, że jest to szacowane, a nie precyzyjny pomiar. Pokazuje ono potencjał gleby, czyli ile azotu może się uwolnić. Trzeba jednak pamiętać, że każde zaburzenie w mineralizacji, np. ochłodzenie, zalanie, susza wpływają na ten proces.

Zobacz także: Azot mobilny - jak na jego podstawie zaplanować wiosenne nawożenie?

tcz

Pogotowie polowe: Jak dobrze pobrać próby na azot mineralny i obliczyć dawkę wiosenną azotu?

Można go używać w komputerze, ale równie sprawnie działa w telefonie. Składa się z trzech modułów:

1. obsada,
2. poprawki,
3. wynik.

Ustal obsadę

Zaczynamy od obliczenia obsady roślin, którą chcemy uzyskać. Ponieważ kalkulator służy do obliczenia liczby jednostek siewnych różnych gatunków uprawnych, sianych przy różnych szerokościach międzyrzędzi, to w pierwszym korku wpisujemy w pole „szerokość międzyrzędzi” zakładaną wartość w centymetrach, np. dla kukurydzy wartość 75. Można zastosować też kalkulator dla buraka sianego zwykle co 45 cm czy zbóż sianych w rzędy od kilkunastu centymetrów.

Następna czynność zależy od punktu wyjścia. Jedni wolą znać najpierw ostęp między roślinami, inni obsadę na metr kwadratowy czy hektar. Nasz kalkulator pozwala na jedno i drugie założenie:

• jeśli wychodzimy z odstępu między roślinami, przykładowo chcemy, aby nasiona były zasiane we wstępnej gęstości co 16,7 cm, to w pole „odstęp między nasionami” wpisujemy zakładaną wartość, np. 16,7. Wówczas kalkulator od razu pokazuje wynik wstępnej obsady przy tym odstępie między nasionami (w tym przykładzie 80000 szt./ha).
• jeżeli wychodzimy z obsady, przykładowo chcemy uzyskać 85000 szt./ha, to wpisujemy tę liczbę w pole „obsada nasion”. Uwaga! Wartości te trzeba wpisywać precyzyjnie w sztukach, a nie w tysiącach czy setkach, czyli dokładnie pilnować liczby wpisanych cyfr. Kalkulator szybko obliczy wstępną odległość między nasionami (w tym przykładzie wychodzi 15,7 cm).

Wykonaj poprawki na utracone siewki

Generalnie można byłoby na tym poprzestać. Jeżeli ktoś tak chce, to w module poprawki wpisuje siłę kiełkowania na 100%, a w pozostałych polach wybiera opcję"NIE DOTYCZY". Wówczas od razu przechodzi do instrukcji do części "Czas na wynik".

Jednak często, aby zachować zakładaną obsadę roślin, trzeba zwiększyć obsadę nasion. Do tego należy posłużyć się modułem poprawki.

Pierwszy element poprawek to siła kiełkowania. W przypadku jednostek siewnych wynosić powinna ona 100% ponieważ stanowią one liczbę kiełkujących nasion. Zatem w zakupionej masie nasion jest już poprawka na siłę kiełkowania. Wówczas w pole „siła kiełkowania” wpisujemy wartość 100. Czasem można wartość tę wpisać mniejszą, jeżeli mamy wiedzę, że nie wszystkie nasiona skiełkują, a nie weźmiemy innych poprawek. Wtedy w pole „siła kiełkowania” wpisujemy np. 97, 95 czy inną wartość.

Jeśli wpisaliśmy siłę kiełkowania jako 100%, ale mamy wątpliwości, co do polowych wschodów, które różnić mogą się od laboratoryjnego oznaczania siły kiełkowania, to mamy możliwość uwzględnienia ryzyka glebowego w polu wyboru „warunki wschodów”. Tam mamy wprowadzone wartości zwiększenia normy siewy w zależności od gleby. Dotyczą one głownie kukurydzy, buraka i soi. Dla zbóż najlepiej wybrać opcję „NIE DOTYCZY”.

Kolejne pole „ryzyko ptaków” pozwala nam na poprawkę ilości nasion do siewu ze względu na szkody wyrządzane przez ptaki (żurawie, gołębie, krukowate itd.). Wybór odpowiedniej opcji zwiększa obsadę jednego z tych gatunków, których nasiona i siewki są atrakcyjnym pokarmem dla ptaków. Dotyczy to głównie kukurydzy i soi. W przypadku obliczania normy siewu innych upraw, których nasiona sprzedawane są w jednostkach siewnych, np. zbóż czy zwykle buraka (choć nie zawsze), wybieramy opcję „NIE DOTYCZY”

Ostatnie pole z modułu poprawek „ryzyko ploniarki” dotyczy wyłącznie kukurydzy. Tutaj mamy możliwość zwiększenia normy siewu w zależności od ryzyka wystąpienia ploniarki zbożówki. W przypadku tego szkodnika mamy ryzyko, jeśli:

• mamy sygnały ostrzegawcze ze służb doradczych;
• wystąpiła w poprzednim roku,
• jest ciepła wiosna,
• w pobliżu są plantacje ozimin.

Zwykle nie ma ryzyka szkód, jeśli ww. warunki nie występują albo gdy występują, jednak zastosuje się zwalczanie chemiczne, np. granulaty. Dodatkowo czynnik ten uwzględnia termin siewu kukurydzy. W przypadku innych upraw niż kukurydza w polu tym wybieramy opcję „NIE DOTYCZY”.

Możemy zatem w module oprawki podać przykładowo:

• siła kiełkowania 100%
• warunki wschodów: idealne
• ryzyko ptaków: małe
• ryzyko ploniarki: ryzyko ploniarki – siew opóźniony

Różnica między obsadą nasion, a obsada roślin

Aby było wygodniej kalkulator automatycznie wyliczy wartość ostatecznej obsady nasion w dwóch formach – sztuk na 1 hektar lub w zaokrągleniu sztuk na 1 metr kwadratowy. W ww. przykładzie jest to odpowiednio 94277 szt./ha i 9,43 szt./m². Są to wartości, które według zadanych założeń i uwzględnienie zamarłych lub nieskiełkowanych roślin i pozwolą na uzyskanie obsady roślin z początku obliczeń, czyli w tym przykładzie 85000 szt./ha.

Czas na wynik

Aby uzyskać ostateczny wynik musimy zadeklarować z jaką jednostką siewną mamy do czynienia. W przypadku kukurydzy może to być jednostka siewna 50 tys. nasion lub czasem 80 tys. nasion. Burak cukrowy ma jeszcze inne jednostki (np. 100 tys. nasion otoczkowanych), soja inne (80 tys. lub 100 tys.), a zboża jeszcze inne (np. żyto mieszańcowe 1 mln.). Na szczęście na opakowaniu jednostki mamy to zapisane. Oprócz tego mamy też podaną masę nasion w jednostce w kilogramach.

Wartości te wpisujemy w odpowiednie pola kalkulatora. Przykładowo mamy jednostkę siewną 50 tys. to w pole „liczna nasion w js.” Wpisujemy 50000 (uwaga ma liczbę zer). W pole „masa js.” Wpisujemy to, co znaleźliśmy na opakowaniu, np. 14,53 kg.

Kalkulator podaje od razu wynik. Okazuje się, że w naszym przykładzie musimy kupić 1,89 jednostki siewnej na 1 hektar. Od razu mamy też policzone, że wysiejemy 27,4 kg/ha nasion (przyda się to do np. próby kręconej niektórych siewników). Pojawi się tez wynik informujący co ile ustawić odległość między nasionami po poprawkach, czyli tutaj 12,6 cm, co przyda się do ustawień siewnika punktowego.

tcz

Przeliczanie w powyższym kalkulatorze wymaga:

1. wpisania zawartości substancji czynnej środka, którym się sugerujemy oraz jednostki w jakiej jest ona podana;
2. podania dawki ww. środka oraz jednostki w jakiej jest on zalecany;
3. podania zawartości substancji czynnej w środku, jaki mamy do dyspozycji oraz jednostki w jakiej jest podana ta zawartość.

Kalkulator po wpisaniu powyższych danych przeliczy dawkę środka i poda ją w jednostce środka pierwotnego np. l/ha czy g/ha. To bardzo proste. Trzeba jednak zwrócić uwagę a dwa aspekty – prawny i biologiczny.

Aspekt prawny

Kalkulator służy do przeliczeń tylko, gdy planowany do zastosowania środek jest zalecany w danej uprawie. Ponadto środek ten musi być zalecany w etykiecie na tego samego agrofaga lub ewentualnie zastosujemy ten środek na występującego na polu agrofaga, a szkodnik czy choroba z zagranicznych zaleceń występuje i zwalczyć go chcemy przy okazji stosowania w zalecanym w etykiecie celu. Nie można zastosować środka w innej uprawie niż jest zalecany i na innego agrofaga niż jest w polskiej etykiecie, nawet gdy substancja czynna jest identyczna jak w środku zalecanym. Trzeba też trzymać się ściśle terminów stosowania i faz rozwojowych roślin. Zatem zastosowanie możliwe będzie gdy spełnimy wymagania stawiane w etykiecie stosowanego preparatu.

Druga część aspektu prawnego to dawka. Jeżeli z kalkulatora wynika, że musielibyśmy zastosować ją wyższą od podanej w środku, który zamierzamy zastosować, to nie wolno tego nam zrobić. Można ją natomiast stosować obniżoną, ale wówczas producent środka nie bierze odpowiedzialności za skuteczność zwalczania agrofagów opisanych w polskiej etykiecie. Musimy też zwracać uwagę na przestrzeganie karencji.

Kolejna część prawna to zapis w ewidencji zabiegów. Wiąże się to ze stosowaniem na konkretnego agrofaga, o którym jest informacja w polskiej etykiecie. To jego wpisujemy w ewidencji jako cel stosowania. Natomiast agrofag z zagranicznej etykiety zwalczany jest przy okazji (tylko przy obecności agrofaga z polskiej etykiety).

Aspekt biologiczny

Zalecenia zwalczania agrofagów w polskich etykietach wynikają z szeregu badań skuteczności i toksykologii. Dawki na te agrofagi zostały określone na podstawie tych badań. Wyliczona dawka, jeśli jest niższa, nie koniecznie zwalczy agrofagi w naszych warunkach. Nie mamy zatem gwarancji, że środek okaże się w pełni skuteczny. Trzeba mieć tego swaidomość.

Pojawienie się u nas agrofagów, których nie ma w etykiecie, ale mogą wywoływać szkody, coraz częściej ma miejsce. Skorzystanie z zaleceń ich zwalczania "przy okazji" na podstawie innych etykiet jest pomocne, ale nie gwarantuje skuteczności. Agrofag np. w Niemczech może mieć inny profil odporności na substancje czynne lub dzięki klimatowi wykazywać inną wrażliwość. Zatem ich zwalczanie "przy okazji zwalczania polskich agrofagów", nie daje gwarancji skuteczności. O tym też trzeba pamiętać.

Jest jeszcze biologiczna sprawa wywoływania uodparniania agrofagów. Jeżeli będziemy zbyt mocno i zbyt często obniżać dawkę środka, to doprowadzimy do uodparniania częściej występujących oraz intensywnie rozmnażających się agrofagów.

Powyższy kalkulator jest narzędziem sugerującym tylko możliwość, a postępować trzeba zgodnie z prawem i zdrowym rozsądkiem.

tcz

Łatwiejsze jest jednak zastosowanie poniższego kalkulatora, ponieważ nie trzeba pamiętać ani szukać mnożników – są one tam wbudowane. Wystarczy z listy w polu Wybierz składnik i formę wybrać interesujący nas składnik pokarmowy i jego formę, a poniżej pojawi się współczynnik. Jednak, aby było jeszcze łatwiej, nie trzeba oddzielnie wpisywać do kalkulatora, np. w telefonie, ale interesującą nas wartość, np. kilogramy, gramy, miligramy, a nawet procenty wpisać w pole Wpisz wartość i wyliczony wynik pojawi się poniżej.

Skąd te współczynniki?

Tutaj konieczna jest krótka powtórka z chemii (ale nie musicie tego czytać, to tylko dla chętnych). Pamiętacie masę molową? Ufff… dla wielu to było straszne… koszmar z podstawówki! Ale po krótce: każdy pierwiastek chemiczny ma określną masę molową (określoną doświadczalnie, którą można odczytać z układu okresowego pierwiastków). Pierwiastek w formie czystej jest lżejszy od tlenku, ponieważ w tlenku oprócz pierwiastka mamy jeszcze jeden lub więcej atomów tlenu. Jeżeli w proporcji matematycznej porówna się masę pierwiastka z masą jego tlenku, to wychodzi nam współczynnik (mnożnik).

Dla tych, co nie chcą korzystać z kalkulatora powyżej, podajemy wartości mnożników:

• P na P₂O₅ – 2,291
• P₂O₅ na P – 0,436
• K na K₂O – 1,205
• K₂O na K – 0,83
• Ca na CaO – 1,399
• CaO na Ca – 0,715
• CaO na CaCO₃ – 1,78 (potrzebne czasem do wyliczania dawki wapna węglanowego)
• CaCO₃ na CaO – 0,56 (jw. Do dawki wapna węgalnowego)
• Mg na MgO – 1,658
• MgO na Mg – 0,603
• MgO na MgSO₄ x H₂O – 3,45 (do wyliczania dawki siarczanu magnezu)
• MgSO₄ x H₂O na MgO – 0,29 (jw.)
• MgO na MgSO₄ x 7 H₂O – 6,15 (do wyliczania dawki siedmiowodnego siarczanu magnezu, tzw. soli gorzkiej)
• MgSO₄ x 7 H₂O na MgO (jw.) – 0,163
• Na na Na₂O – 1,326 (ważne w nawożeniu buraka)
• Na₂O na Na – 0,742 (jw.)
• S na SO₂ – 2
• SO₂ na S – 0,5
• S na SO₃ – 2,5
• SO₃ na S – 0,4
• S na SO₄ – 3
• SO₄ na S – 0,33
• S na K₂SO₄ – 5,438 (w nawożeniu siarczanem potasu)
• K₂SO₄ na S – 0,184 (jw.)
• S na CaSO₄ – 4,25 (w nawożeniu nieuwodnionym siarczanem wapnia)
• CaSO₄ na S – 0,235 (jw.)

Zobacz też:

Ile kosztuje ha orki? Jaki jest koszt siewu? Czy usługa się opłaca?

Kalkulator dostępny tylko dla prenumeratorów. Zaloguj się!

Ile kosztuje ha orki? Jaki jest koszt siewu? Czy usługa się opłaca?

Kalkulator dostępny tylko dla prenumeratorów. Zaloguj się!