Agroleśnictwo – sposób na sukces w zgodzie z naturą

Choć agroleśnictwo jest nowym słowem, to sposób gospodarowania, w którym drzewa i krzewy w celowy sposób są zintegrowane z produkcją roślinną i zwierzęcą znamy od lat – mówił dr Robert Borek (IUNG-PIB) rozpoczynając spotkanie w murach SGGW. Jak informuje European Agroforestry Federation (Europejska Federacja Agroleśnictwa), do którego należy Ogólnopolskie Stowarzyszenie Agroleśnictwa, prowadzenie upraw współrzędnych przynosi zarówno korzyści środowiskowe jak i ekonomiczne. Aby się o tym przekonać IUNG realizuje projekt SustainFarm dotyczący systemów rolno-leśnych.

W założeniach systemów rolno-leśnych drzewa mogą pełnić różne funkcje produkcyjne:
– system orno-leśny (drzewa + rośliny uprawne), gdzie szybko rosnące drzewa wykorzystywane są na biomasę lub cenne drewno, np. uprawy współrzędne w sadach,
– system leśno-pastwiskowy, w ramach którego zwierzęta wypasane są wśród zadrzewionych pastwisk, a drzewa są skarmiane (doświadczenia we Francji)
– ogrody leśne, czyli system oparty na ekosystemie leśnym, zawierającym drzewa owocowe i orzechowe, krzewy, rośliny zielarskie, pnącza i warzywa wieloletnie.

Zakładanie takich upraw i hodowli nie jest łatwe i musi być dostosowane do specyfiki uprawy danej rośliny i możliwości technicznych gospodarstwa, np. w zakresie szerokości roboczych maszyn, czy rozłogu pól. Dodatkowe nasadzenia drzew czy krzewów związane są z dodatkową obsługą w sezonie jesienno-zimowym, tj. przerzedzanie, wymiana chorych drzew, podkrzesywanie, odchwaszczanie czy ochrona przed gryzoniami. Kolejnym wyzwaniem dla właścicieli upraw agroleśnych jest  skomplikowany logistycznie zbiór. Warto zaznaczyć, że prowadzone w Europie doświadczenia dowodzą pozytywny wpływ wypasu zwierząt w cieniu drzew czy krzewów w postaci ograniczenia stresu cieplnego, ochrony przed zimnem, wyższej efektywności rozrodu czy wyższej odporności na choroby i pasożyty.

W części krajów członkowskich Unii Europejskiej wsparcie systemów rolno-leśnych jest dotowane. W Polsce póki co brak bezpośredniej formy wspierania takiej działalności. Rolnikom przysługuje jedynie wliczenia zadrzewionych upraw do EFA. W największym stopniu systemy agroleśne rozwijają się we Francji, Portugalii, Węgrzech. Podkreślmy, że we Francji systemy agroleśne maja szczególne względy, bo w rządowym programie rozwoju do 2030 planowane jest osiągnięcie poziomu 50% upraw utrzymywanych w systemie agroleśnym.

– Aby systemy rolnoleśne były sukcesem także w Polsce potrzebne są zmiany w prawie, wsparcie finansowe, rynek zbytu drewna i zmiana świadomości rolników, urzędników i konsumentów w zakresie korzyści płynących z upraw agroleśnych – dodaje dr Borek.

Fot. Beba, EURAF