NFZ uruchamia program badań w kierunku raka płuca
Narodowy Fundusz Zdrowia wdraża ogólnopolski program badań przesiewowych w kierunku raka płuca. Pierwsze placówki podpisały już umowy na realizację świadczeń, a kolejne mają dołączać w następnych tygodniach. Docelowo program ma objąć całą Polskę. Najważniejszym elementem programu jest niskodawkowa tomografia komputerowa klatki piersiowej (NDTK). Badanie pozwala wykrywać zmiany w płucach na wczesnym etapie, zanim pojawią się charakterystyczne objawy choroby. Udział w programie jest bezpłatny i nie wymaga skierowania. Świadczenia będą finansowane przez NFZ bez limitu liczby badań.
Kto może wykonać bezpłatną tomografię płuc?
Program skierowano do osób w wieku 50–74 lata, które obecnie palą papierosy lub paliły je w przeszłości. Podstawowym warunkiem jest co najmniej 20 paczkolat. W przypadku osób, które rzuciły palenie, od jego zakończenia nie może upłynąć więcej niż 15 lat.
Zasady kwalifikacji zależą również od wieku:
- Osoby w wieku 55–74 lata – muszą spełniać kryterium dotyczące palenia tytoniu, ale nie obowiązują ich dodatkowe warunki związane z czynnikami ryzyka.
- Osoby w wieku 50–54 lata – oprócz kryterium dotyczącego palenia muszą mieć co najmniej jeden dodatkowy czynnik ryzyka.
Do dodatkowych czynników ryzyka zaliczono m.in. przewlekłą obturacyjną chorobę płuc (POChP), określone narażenie zawodowe, narażenie na radon, przebytą chorobę nowotworową lub raka płuca u krewnego pierwszego stopnia.
Wśród czynników zawodowych wymieniono m.in. kontakt z krzemionką, azbestem, kadmem i chromem oraz spalinami silników Diesla. W przypadku narażenia zawodowego wymagany jest odpowiednio długi okres kontaktu z danym czynnikiem.
Paczkolata natomiast to sposób określania łącznej ekspozycji na dym tytoniowy. Aby obliczyć ich liczbę, trzeba pomnożyć średnią liczbę paczek papierosów wypalanych dziennie przez liczbę lat palenia.
Przykładowo:
- paczka papierosów dziennie przez 20 lat to 20 paczkolat;
- dwie paczki dziennie przez 10 lat również dają 20 paczkolat;
- pół paczki dziennie przez 40 lat to także 20 paczkolat.
Jeżeli spełniasz kryterium wieku i masz za sobą co najmniej 20 paczkolat, warto sprawdzić, czy kwalifikujesz się do bezpłatnego badania.
Zobacz także: Bezpłatne badania dla rolników. Lista programów, z których warto skorzystać
Rak płuca zbiera śmiertelne żniwo
Rak płuca pozostaje jedną z najpoważniejszych przyczyn zgonów nowotworowych w Polsce. Według przytoczonych danych Krajowego Rejestru Nowotworów za 2022 r. odnotowywano około 20,7 tys. nowych zachorowań rocznie, a liczba zgonów z powodu tego nowotworu wynosiła około 26 tys. Jednym z największych problemów jest późne rozpoznanie choroby. Rak płuca może przez długi czas rozwijać się bez wyraźnych objawów, przez co pacjent zgłasza się do lekarza dopiero wtedy, gdy choroba jest już zaawansowana. Najważniejszym czynnikiem ryzyka pozostaje palenie tytoniu. Według informacji NFZ z paleniem papierosów wiąże się około 85–90 proc. zachorowań na raka płuca. Dlatego badania przesiewowe mają szczególne znaczenie dla osób, które przez wiele lat paliły papierosy. Ich celem jest wykrycie podejrzanych zmian, zanim pojawią się objawy choroby.
Na czym polega niskodawkowa tomografia komputerowa?
Niskodawkowa tomografia komputerowa klatki piersiowej pozwala uzyskać obrazy płuc i wykryć zmiany wymagające dalszej oceny. W porównaniu ze standardową tomografią klatki piersiowej badanie wykorzystuje znacznie mniejszą dawkę promieniowania. Według przedstawionych informacji NFZ jest to około 10–30 proc. dawki stosowanej podczas standardowego badania TK. Badanie wykonuje się bez podawania kontrastu. Przed jego wykonaniem pacjent przechodzi kwalifikację. Lekarz przeprowadza wywiad i sprawdza, czy dana osoba spełnia kryteria programu.
Po wykonaniu tomografii pacjent otrzymuje wynik oraz zalecenia dotyczące dalszego postępowania. Jeśli wynik jest prawidłowy, kolejne badanie może zostać zaplanowane po 12 miesiącach. W przypadku zmian wymagających obserwacji lekarz może zalecić powtórną tomografię po 3 lub 6 miesiącach. Jeżeli wynik będzie wymagał pogłębionej diagnostyki, pacjent zostanie skierowany na dalsze badania.
Gdzie będzie można wykonać badanie?
Badania będą realizowane w placówkach, które podpiszą umowę z NFZ. Lista ośrodków ma być stopniowo uzupełniana i udostępniana w wyszukiwarce Funduszu „Gdzie się leczyć”. Program jest przeznaczony dla osób spełniających kryteria profilaktyki, które nie wymagają w danym momencie pilnej diagnostyki. Nie obejmuje m.in. osób, które w ciągu ostatnich 12 miesięcy miały wykonaną tomografię komputerową klatki piersiowej, a także osób z określonymi przeciwwskazaniami lub będących w okresie niedawnego leczenia niektórych nowotworów. Jeśli masz niepokojące objawy, takie jak krwioplucie, przewlekły kaszel czy niezamierzona utrata masy ciała, nie czekaj na badanie przesiewowe. Skonsultuj się z lekarzem, który oceni potrzebę pilnej diagnostyki. Pierwsze badania w ramach nowego programu mają ruszyć w drugiej połowie października 2026 r. Jeśli palisz lub paliłeś papierosy przez wiele lat, sprawdź kryteria kwalifikacji i śledź listę placówek realizujących program NFZ.
Materiał ma charakter informacyjny; szczegółowe kryteria programu mogą ulegać zmianie – przed skorzystaniem warto sprawdzić aktualne informacje na stronach NFZ.
Profilaktyka na NFZ – Narodowy Fundusz Zdrowia
Materiał przygotowano przy współpracy merytorycznej z Instytutem Medycyny Wsi im. Witolda Chodźki w Lublinie, w ramach projektu „Rolnik pod ochroną” realizowanego we współpracy z Oddziałem Regionalnym KRUS w Lublinie i finansowanego ze środków budżetu państwa, przyznanych przez Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego w ramach Programu „Nauka dla Rozwoju Społeczeństwa”.
fot. Canva AI
