Rolnik często pracuje w bardzo różnych warunkach – od wczesnego rana do późnego wieczora, nierzadko przy dużym wysiłku fizycznym i wielogodzinnej ekspozycji na słońce. Przy natłoku obowiązków łatwo odłożyć własne zdrowie na dalszy plan. Tymczasem część badań można wykonać bezpłatnie w ramach programów profilaktycznych finansowanych przez NFZ.
„Moje Zdrowie” – bilans dla dorosłych
Jednym z programów, z których mogą korzystać rolnicy, jest „Moje Zdrowie”. Jest on przeznaczony dla osób od 20. roku życia, które są ubezpieczone w NFZ. Częstotliwość udziału zależy od wieku. Osoby między 20. a 49. rokiem życia mogą korzystać z programu raz na 5 lat. Dla osób, które ukończyły 50 lat, przewidziano możliwość udziału raz na 3 lata. Program rozpoczyna się od ankiety dotyczącej m.in. stylu życia, aktywności fizycznej, masy ciała, palenia tytoniu, spożywania alkoholu, chorób występujących w rodzinie oraz zdrowia psychicznego.
Na podstawie udzielonych odpowiedzi dobierany jest zakres badań. Podstawowy pakiet obejmuje m.in. morfologię krwi, badanie poziomu glukozy, kreatyniny, lipidogram, TSH oraz lipoproteinę(a). Po wykonaniu badań pacjent otrzymuje podsumowanie wyników oraz indywidualny plan zdrowotny. Ankietę można wypełnić przez Internetowe Konto Pacjenta, aplikację mojeIKP albo w przychodni POZ.
Serce i układ krążenia
Rolnicy mogą skorzystać także z programu profilaktyki chorób układu krążenia (ChUK). Jest on przeznaczony dla osób w wieku od 35 do 65 lat, które spełniają określone kryteria. Do programu można zgłosić się bez skierowania – w przychodni podstawowej opieki zdrowotnej. W ramach profilaktyki przeprowadzany jest wywiad oraz wykonywane są m.in. pomiary ciśnienia tętniczego i badania biochemiczne. Następnie oceniane jest ryzyko wystąpienia chorób układu krążenia. W zależności od wyników pacjent może otrzymać zalecenia dotyczące dalszej profilaktyki, kontroli lub leczenia.
Nie można korzystać z obu programów jednocześnie
Trzeba jednak pamiętać o ograniczeniach. Z programu ChUK nie można skorzystać, jeżeli w ciągu ostatnich 12 miesięcy wykonano badania w ramach programu „Moje Zdrowie”. Program ChUK nie może być również realizowany częściej niż raz na 5 lat. Nie obejmuje on także m.in. osób z cukrzycą, przewlekłą chorobą nerek, rodzinną hipercholesterolemią czy niektórymi rozpoznanymi chorobami układu krążenia. W takich sytuacjach o dalszym postępowaniu decyduje lekarz.
Rolniczki mogą skorzystać z badań profilaktycznych
Kobiety pracujące w gospodarstwach powinny pamiętać również o programach wczesnego wykrywania nowotworów.
Rak piersi
Kobiety w wieku 45–74 lat mogą skorzystać z bezpłatnej mammografii w ramach programu profilaktycznego, zgodnie z jego kryteriami. Badanie nie wymaga skierowania. Można je wykonać zarówno w placówce stacjonarnej, jak i mammobusie.
Rak szyjki macicy
Z programu mogą korzystać kobiety w wieku 25–64 lat. Od 2026 r. podstawowym badaniem przesiewowym jest test HPV HR, który zastąpił klasyczną cytologię jako podstawowe badanie w programie. Jeżeli wynik testu wykryje HPV wysokiego ryzyka, z tej samej próbki może zostać wykonana cytologia na podłożu płynnym (LBC). Test HPV HR wykonuje się zasadniczo raz na 5 lat, chyba że lekarz zaleci inaczej.
Zobacz także: Pośpiech, zmęczenie i maszyny. Oto zasady, które pomogą uniknąć tragedii w czasie żniw
Rak jelita grubego
Program obejmuje bezpłatną kolonoskopię. Mogą z niego korzystać osoby w wieku 50–65 lat, natomiast osoby w wieku 40–49 lat, jeżeli u ich najbliższego krewnego rozpoznano raka jelita grubego. Jednym z warunków udziału jest brak kolonoskopii wykonanej w ciągu ostatnich 10 lat. Podczas badania możliwe jest również pobranie wycinków czy usunięcie niektórych polipów. Skierowanie nie jest wymagane.
Praca na słońcu – rolnik powinien obserwować skórę
W przypadku osób pracujących w gospodarstwie nie można zapominać również o skórze. Wieloletnia praca na zewnątrz oznacza częstą ekspozycję na promieniowanie UV. Warto samodzielnie obserwować znamiona i inne zmiany skórne. Szczególną uwagę powinny zwrócić zmiany, które rosną, zmieniają kolor lub kształt, krwawią, swędzą albo długo się nie goją.
Każdą niepokojącą zmianę warto skonsultować z lekarzem, np. dermatologiem. Wizyta u dermatologa w ramach NFZ jest bezpłatna, jednak wymaga skierowania od lekarza POZ lub innego uprawnionego lekarza.
Warto sprawdzić programy w swojej gminie lub województwie
Nie wszystkie możliwości profilaktyki ograniczają się do programów ogólnopolskich. Samorządy prowadzą również własne programy zdrowotne. Ich zakres oraz okres realizacji mogą się zmieniać, dlatego warto sprawdzić, jakie programy profilaktyczne są aktualnie dostępne w danym województwie. Dla rolnika najważniejsza jest jednak regularność. Nie warto czekać, aż pojawią się wyraźne objawy. Profilaktyka ma właśnie pomóc wykryć nieprawidłowości odpowiednio wcześnie.
Przykładem jest województwo lubelskie, gdzie w latach 2022–2026 realizowany jest program profilaktyki raka skóry skierowany do mieszkańców regionu. Osoby pełnoletnie mogą w jego ramach skorzystać z bezpłatnej oceny znamion przez dermatologa z wykorzystaniem dermatoskopii. Program finansuje Samorząd Województwa Lubelskiego.
Materiał ma charakter informacyjny; szczegółowe kryteria poszczególnych programów mogą ulegać zmianie – przed skorzystaniem warto sprawdzić aktualne informacje na stronach NFZ.
Źródła: www.rokprofilaktyki2026.pl, pacjent.gov.pl/program-moje-zdrowie, pacjent.gov.pl/profilaktyka-chorob-ukladu-krazenia-chuk, pacjent.gov.pl/program-profilaktyczny/profilaktyka-raka-piersi, pacjent.gov.pl/aktualnosc/co-powinnas-wiedziec-o-profilaktyce-raka-szyjki-macicy, /pacjent.gov.pl/kolonoskopia-badanie-ktore-ratuje-zycie, www.womp.lublin.pl/programy-i-projekty/urzad-marszalkowski/program-profilaktyki-raka-skory-dla-mieszkancow-wojewodztwa-lubelskiego-na-lata-2022-2026.html
Materiał przygotowano przy współpracy merytorycznej z Instytutem Medycyny Wsi im. Witolda Chodźki w Lublinie, w ramach projektu „Rolnik pod ochroną” realizowanego we współpracy z Oddziałem Regionalnym KRUS w Lublinie i finansowanego ze środków budżetu państwa, przyznanych przez Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego w ramach Programu „Nauka dla Rozwoju Społeczeństwa”.
fot. Canva AI
