Kluczowa w budowaniu żyzności gleby jest materia organiczna. Wykształcona z niej próchnica pozwala na walkę ze skutkami coraz trudniej przewidywalnej pogody. Próchnica umożliwia zgromadzenie więcej wody z obfitych opadów, z której rośliny korzystają w czasie posuchy. Ponadto promowane ostatnio praktyki w postaci długotrwałej okrywy poprzez uprawę międzyplonów chronią przed nadmiernym parowaniem wody i erozją – mówił w czasie seminarium uprawowego gleboznawca, dr hab. Bartłomiej Glina, prof. UP w Poznaniu.
Struktura gleb ornych w Polsce
W Polsce największy udział w strukturze gleb ornych stanowią gleby płowe (rys. 1.). Mają one przeważnie budowę dwudzielną, czyli są to piaski słabo gliniaste lub gliniaste, zalegające na glinie piaszczystej lub lekkiej. Przejście między tymi poziomami jest na głębokości 30–50 cm.
– Najżyźniejsze czarne ziemie i czarnoziemy stanowią u nas niewielki procent. Nie mamy szans konkurować pod względem potencjału gleb z Ukrainą czy Rosją, gdzie gleby wytworzone są głównie z lessów – dodał gleboznawca. Wynika stąd potrzeba zadbania o to, co mamy. Na początek warto zdiagnozować, jaką glebą rzeczywiście gospodarujemy.
Choroby gleby
– Gdy już określimy kategorię gleby, trzeba zastanowić się, czy w glebie wszystko gra. Niestety, mamy często do czynienia z jakimiś zaburzeniami – uważa prof. Glina. Wymienił tutaj następujące choroby gleby:
- nadmierne zagęszczenie gleby;
- zakwaszenie gleby;
- zbyt niską zawartość próchnicy.
Dodał, że bez naprawy pierwszych dwóch mankamentów nie ma mowy o zwiększeniu zawartości próchnicy. Natomiast bez naprawy wszystkich elementów nie poprawimy struktury, nie zwiększymy retencji wody, nie poprawimy bioróżnorodności mikrobiologicznej oraz nie zwiększymy przyswajalności składników pokarmowych.
Czym jest materia organiczna, a czym próchnica
– Aby mówić o zwiększeniu zawartości próchnicy, trzeba przybliżyć pojęcia, które są często mylone, co wywołuje brak zrozumienia i błędne decyzje. Materia organiczna jest to cała pula substancji organicznych, czyli zarówno żywe, jak i obumarłe części roślin i fauny glebowej. Z materii organicznej w wyniku jej rozkładu najpierw przez dżdżownice, nicienie, później przez grzyby, bakterie i inne mikroorganizmy, tworzy się próchnica właściwa – tłumaczył prof. Glina. Podał też inny podział: na właściwą materię organiczną, której jest 30–40%, a jej trwałość w glebie wynosi od roku do 50 lat oraz stabilną materię organiczną, czyli próchnicę o trwałości od 10 do nawet ponad 1000 lat, której jest 60–70%. Nam powinno zależeć, aby jak najwięcej było te drugiej.
– Stabilność materii organicznej zależy od tego, co dostaje się do gleby. Im więcej dostarczamy do niej ligniny i celulozy, tym jest ona stabilniejsza. Stąd wniosek, że jeśli chcemy dzięki uprawie zwiększyć ilość stabilnej próchnicy, powinniśmy systematyczne corocznie wprowadzać do gleby substancje organiczne bogate w ww. związki – tłumaczył ekspert.
Próchnica odpowiada za sorpcję
Próchnica glebowa jest głównym elementem budującym kompleks sorpcyjny gleb. Zawarte w niej kwasy fulwowe i huminowe mają gąbczastą strukturę, która umożliwia chłonięcie wody oraz częściowo składników pokarmowych. Za gromadzenie tych drugich w większym stopniu odpowiadają minerały ilaste, które też są składnikiem kompleksu sorpcyjnego.
W Polsce większość gleb zawiera od 1,5 do 2,5% próchnicy. Najgorzej jest w województwach centralnych: w wielkopolskim i kujawsko-pomorskim (poniżej 1,5%), a najlepiej w pomorskim i podkarpackim (ponad 2,5%). Choć w ujęciu ogólnokrajowym różnice te nie są duże, to jednak warto prowadzić gospodarkę zwiększenia jej ilości, gdyż wzrost o 1% pozwala na zatrzymanie dodatkowych 15 l/m2 wody z opadów.
