Kiedy grunt orny przekształci się w TUZ? Konsekwencje nowej definicji

Wszyscy w zasadzie wiemy, co to jest trwały użytek zielony, czyli TUZ. Jednak jak to często bywa, TUZ został również zdefiniowany w przepisach prawnych – konkretnie w ustawie o Planie Strategicznym dla Wspólnej Polityki Rolnej na lata 2023–2027, oczywiście na potrzeby wdrażania unijnych programów w ramach Wspólnej Polityki Rolnej.

Od 2023 roku obowiązuje definicja, mówiąca, że trwałe użytki zielone to "grunty, które są wykorzystywane do uprawy traw lub innych zielnych roślin pastewnych rozsiewających się naturalnie (samosiewnych), lub uprawianych (wysiewanych) i które nie były objęte zmianowaniem upraw przez co najmniej pięć lat, przy czym zaoranie, uprawa, lub wysiew innego gatunku należącego do traw, lub innych zielnych roślin pastewnych po uprawie, lub zaoraniu, z wyłączeniem uprawy traw w siewie czystym, nie powoduje zmiany klasyfikacji danego obszaru jako trwałego użytku zielonego".

Powyższa definicja brzmi całkiem sensownie, w niektórych sytuacjach ma jednak negatywne skutki. 

Trawy i mieszanki traw z roślinami motylkowatymi

Chodzi głównie o gospodarstwa uprawiające rośliny paszowe – np. trawy lub mieszanki traw z roślinami motylkowymi w uprawie polowej. W sytuacji, gdy taka upraw jest deklarowana na działce rolnej przez 5 kolejnych lat, ARiMR automatycznie uznaje taki grunt za trwały użytek zielony. A to ma już swoje konsekwencje, także finansowe. Weźmy np. ekoschemat zróżnicowana struktura upraw – jednym z warunków dostępu do tej płatności jest zagwarantowanie przynajmniej 20-procentowego udziału upraw mających pozytywny wpływ na bilans glebowej w ogólnej powierzchni gruntów ornych w gospodarstwie.

Jedną z upraw zaliczanych do grupy pozytywnie wpływających na bilans materii organicznej są trawy wieloletnie na gruntach ornych. Tak więc jeśli mamy przykładowe gospodarstwo uprawiające 20 ha traw na GO, 20 ha zbóż (np. pszenicy) i 60 ha kukurydzy na kiszonkę oraz 30 ha TUZ, przy takiej strukturze upraw za 2025 roku rolnik mógł liczyć na dodatkowe 233,13 zł do każdego hektara GO – czyli w sumie 23 313 zł. Jeśli jednak przy takiej samej strukturze produkcji trawy na GO będą deklarowane przez 5 lat, ARiMR automatycznie przekwalifikuje je na TUZ, a to oznacza, że gospodarstwo nie będzie już spełniać wymagań tego ekoschematu, nie otrzyma więc z tego tytułu dodatkowej płatności. A to tylko jeden z przykładów negatywnych konsekwencji obecnej definicji TUZ.

Będą zmiany w definicji TUZ? 

Jest jednak duża szansa na zmianę definicji TUZ jeszcze w bieżącej perspektywie WPR. Na finiszu są prace legislacyjne nad uproszczeniem zasad WPR w ramach tzw. pakietu Omnibus III. Pakiet ten powinien jeszcze w grudniu 2025 roku zostać zatwierdzony przez Parlament Europejski, a jednym z jego elementów jest umożliwienie krajom członkowskim wyboru definicji TUZ z 3 wariantów:

• pozostawić bez zmian obecną definicję,
• w obecnej definicji wydłużyć okres, po upływie którego uprawy postrzegane jako potencjalny TUZ będą przekwalifikowane na TUZ z pięciu do siedmiu lat,
• uznać, że grunty sklasyfikowane na 1 stycznia 2026 roku jako grunty orne nie będą przeklasyfikowywane na TUZ mimo uprawy na nich roślin pastewnych przez pięć lat i dłużej.

W Polsce trwają już prace nad wdrożeniem tych przepisów do Planu Strategicznego, a z dostępnego na stronie internetowej RCL projektu ustawy o zmianie ustawy o Planie Strategicznym dla Wspólnej Polityki Rolnej na lata 2023–2027 wynika, że wybraliśmy wariant pośredni, czyli wydłużenie okresu, po którym uprawy paszowe będą przekształcane w TUZ z pięciu do siedmiu lat.