Co ważne gleba może też umierać. Mamy tak do czynienia, gdy następuje erozja poprzedzona często degradacją materii organicznej. Zanim do tego dojdzie gleba może chorować. Natura tych chorób może mieć wymiar chemiczny lub fizyczny, a czasem także mikrobiologiczny.
Gdy gleba traci porowatość i się zagęszcza
Fizyczne choroby gleby wynikają z zaburzeń jej gęstości, a zatem jest to m.in.:
- utrata naturalnej porowatości,
- zagęszczenia masowe,
- zagęszczenia warstwowe (podeszwa płużna),
- nierównomierny rozkład resztek pożniwnych,
- podatność na erozję wodną i wietrzną,
- nadmierne rozpylenie,
- zamulenie.
Zaburzenia te mają czasem przyczynę w chorobach chemicznych gleby, a szczególnie w najpowszechniej występującą u nas, jaką jest zakwaszenie.
To właśnie nadmiar jonów wodorowych i niedobór jonów wapniowych i magnezowych, które jako dwuwartościowe utrzymują strukturę prowadzi do kaskady potęgujących się zmian układu fizycznego gleby.
Jak odczyn wpływa na dostępność składników pokarmowych?
Zwykle myśląc o chorobach chemicznych mamy na myśli ww. zakwaszenie gleby. Jednak coraz czyściej mamy do czynienia ze zjawiskiem odwrotnym – nadmierną alkalizacja w stosunku do składu granulometrycznego. Przykładowo pH o wartości 6,6, czyli poniżej obojętnego jest już zbyt wysokie dla piasków lekkich.
Do chorób chemicznych zaliczyć można zbyt niski poziom wysycenia kompleksu sorpcyjnego niektórymi kationami. Czasem mamy do czynienia z nadmiarem wapnia czy magnezu. W kompleksie sorpcyjnym chodzi o utrzymanie delikatnej równowagi między kationami. W zalecaniach rolniczych powinno być w kompleksie sorpcyjnym:
- 65–70% wapnia Ca2+
- 10–12% magnezu Mg2+
- 2–5% potasu K+
- 1–2% sodu Na+
Natomiast kationy o charakterze kwasowym (H+ i Al3+) nie powinny przekraczać poziomy 15–20%.
Do chorób chemicznych należy także blokowanie składników pokarmowych (tzw. fiksacja), np. fosforu przez nadmiar wapnia czy mikroelementów przy zbyt wysokim pH gleby. Choroba może być też fiksacja azotu w zbyt dużej masie słabo rozprowadzonych resztek organicznych. Jest to choroba chemiczna, ale o podłożu mikrobiologicznym.
Chorobami chemicznymi gleby można nazwać także niedobory składników pokarmowych, często drugorzędowych, jak np. siarki czy wapnia.
Czasem możemy mieć do czynienia z chorobami wynikającymi z nadmiaru metali ciężkich, co powoduje wykluczenie pól z uprawy roślin wrażliwych, np. warzyw na zupki do niemowląt.
Jakie badania wykonać przed wapnowaniem?
– Leczenie chorób gleby powinniśmy rozpocząć od diagnozy, jej składu chemicznego, w tym badania podstawowego, kompleksu sorpcyjnego oraz mikroelementów. Jednak podstawą zawsze jest odczyn. W tym celu pobiera się próbki i bada pH najlepiej dwiema metodami, czyli w wodzie iw 1-molowym KCl. Natomiast wapnowanie prowadzi się pod konkretne wyniki w metody w KCl-u – mówi Mateusz Meller z firmy Timac Agro.
Kiedy ekspert zaleca wapnowanie zachowawcze?
– Warto dodać, że większość zaawansowanych rolników ma pola o uregulowanym odczynie. Tam raczej nie stosujemy wapna w ilościach kilku ton na hektar. Mimo to powinni oni prowadzić wapnowanie zachowawcze, czyli np. dawkami po 500 kg/ha CaO, ale co roku – radzi specjalista z Timac Agro. Wywiad z ekspertem poniżej.
Ekspert będzie prelegentem podczas XI Forum Rolników i Agrobiznesu w sesji Żywa i zdrowa gleba. 25 listopada w Poznaniu będzie możliwość porozmawiania z nim i zadania pytań.
Zapraszamy.
tcz
