Odporność chwastów, szkodników i patogenów na środki ochrony roślin to problem, który w części gospodarstw jest już dobrze widoczny. W innych może pojawić się w przyszłości - chyba że uda się mu zapobiec.
W przypadku chwastów skutki nieskutecznego zabiegu łatwo zauważyć: rośliny pozostają na polu. Przy fungicydach ocena bywa trudniejsza i wymaga większej wiedzy oraz uważnej obserwacji. W Polsce odporność patogenów na fungicydy nie jest jeszcze tak powszechnie dostrzegana jak problem odporności chwastów, ale nie oznacza to, że można ją bagatelizować.
– Odporność jest konsekwencją błędów popełnianych przez lata. Mogą one wynikać zarówno ze świadomych decyzji, jak i z niewiedzy – mówi Paweł Talbierz.
Nie każdy nieskuteczny zabieg oznacza odporność
Zanim uznamy, że patogen uodpornił się na substancję czynną, warto sprawdzić, czy zabieg został wykonany prawidłowo. Znaczenie mają między innymi termin oprysku, faza rozwojowa roślin i choroby, a także dobór preparatu do sytuacji na polu.
Na skuteczność wpływają również jakość wody, rozpylacze oraz sposób przygotowania mieszaniny. Łączenie wielu środków w jednym zbiorniku może być wygodne, szczególnie gdy pogoda ogranicza możliwość wykonania osobnych zabiegów. Nie każda kombinacja produktów będzie jednak działać zgodnie z oczekiwaniami - różne formulacje mogą ze sobą nie współpracować.
Dlatego po zabiegu warto ocenić jego efekt, zamiast zakładać, że samo wykonanie oprysku gwarantuje ochronę.
Płodozmian jako element strategii
Jednym z podstawowych narzędzi ograniczania presji chorób jest różnorodny płodozmian. Częsty udział tych samych gatunków, zwłaszcza w intensywnym płodozmianie zbożowym, może sprzyjać utrzymywaniu się patogenów, które mają na polu odpowiednich żywicieli.
Różnorodność upraw pomaga ograniczać problemy nie tylko z chorobami, lecz także z chwastami i rozwojem roślin. Ułatwia też planowanie ochrony i korzystanie z różnych substancji oraz mechanizmów działania.
Nie opieraj ochrony na jednej substancji czynnej
Powtarzanie zabiegów opartych na tej samej substancji czynnej lub mechanizmie działania zwiększa presję selekcyjną na patogeny. Przykładem może być regularne stosowanie tebukonazolu bez rotacji z substancjami o innym mechanizmie działania.
Rotacja nie musi oznaczać wyboru najdroższych rozwiązań. Ważne jest dopasowanie preparatów do uprawy, choroby i warunków zabiegu oraz unikanie ciągłego polegania na tym samym rozwiązaniu.
Profilaktyka zamiast spóźnionej interwencji
Termin zabiegu i sposób działania fungicydu również mają znaczenie. Gdy choroba jest już widoczna, skuteczne jej ograniczenie może być trudne. Dotyczy to między innymi septoriozy zbóż, przed którą ochronę należy planować zapobiegawczo.
Także w przypadku chorób, które można zwalczać interwencyjnie, warto pamiętać o działaniu ochronnym fungicydu. Ograniczenie rozwoju patogenu na wczesnym etapie pomaga zmniejszyć presję selekcyjną.
Skuteczna strategia przeciwdziałania odporności nie sprowadza się do wyboru jednego preparatu. Wymaga prawidłowej diagnozy, właściwego terminu zabiegu, starannego przygotowania oprysku, rotacji mechanizmów działania i przemyślanego płodozmianu.
Brak oczekiwanego efektu powinien skłonić do sprawdzenia całego procesu - od doboru środka po warunki wykonania zabiegu. Dopiero po takiej analizie można oceniać, czy przyczyną problemu może być odporność patogenu.
O problemie odporności chorób, chwastów i szkodników będziemy rozmawiać z praktykami i ekspertami na sesji Uprawa Ochrona podczas XI Forum Rolników i Agrobiznesu już 25. listopada 2026 r. w Poznaniu. Zapisz się już dziś i spotkaj się z nami!
