To, czy przełożą się one na dodatkowy przychód, będzie zależało jednak od dostępnych surowców, kosztów i lokalnych warunków. Sprawdzamy, co zmienia ustawa i jak rolnik może przygotować się do wykorzystania jej rozwiązań.
Rolnik nie musi natychmiast budować biogazowni
Prezydent podpisał ustawę 15 października, a jego decyzję ogłoszono dzień później w Dzienniku Ustaw. Co ważne, poszczególne przepisy będą wchodzić w życie w różnych terminach, dlatego nie wszystkie rozwiązania będą dostępne od razu.
Ekspeci podkreślają, że rozwój biogazu i biometanu może być szansą nie tylko dla inwestorów planujących budowę dużych instalacji. Znaczenie mają również gospodarstwa, które dysponują obornikiem, gnojowicą, pozostałościami roślinnymi lub innymi surowcami wykorzystywanymi do produkcji biogazu.
Jedną z możliwości jest sprzedaż substratów do istniejącej biogazowni. Inną – wspólna inwestycja z innymi gospodarstwami lub budowa własnej instalacji. Bardziej zaawansowanym rozwiązaniem jest produkcja biometanu, czyli gazu uzyskiwanego przez oczyszczenie biogazu do odpowiednich parametrów.
Każdy z tych wariantów wiąże się z innymi kosztami i wymaganiami. Sprzedaż surowców nie wymaga budowy własnej instalacji, ale zależy od popytu i warunków oferowanych przez odbiorcę. Własna biogazownia oznacza większą kontrolę nad procesem, lecz także konieczność sfinansowania inwestycji i zapewnienia regularnych dostaw substratów. Produkcja biometanu wymaga dodatkowo odpowiedniej technologii oraz rozwiązania kwestii odbioru gazu lub wprowadzenia go do sieci.
Nowelizacja nie gwarantuje gospodarstwom dodatkowego dochodu. Tworzy jednak ramy prawne, które mogą ułatwić rozwój części takich przedsięwzięć.
Aukcje mają wesprzeć produkcję biometanu
Jedną z najważniejszych zmian jest wprowadzenie aukcyjnego systemu wsparcia dla biometanu wytwarzanego w instalacjach odnawialnych źródeł energii o mocy zainstalowanej elektrycznej powyżej 1 MW.
Aukcje będzie prowadził prezes Urzędu Regulacji Energetyki (URE), co najmniej raz w roku. Ustawa przewiduje dwa koszyki aukcyjne: dla instalacji o mocy poniżej 2 MW oraz dla instalacji o mocy wynoszącej co najmniej 2 MW. Na potrzeby tego podziału moc będzie przeliczana na moc elektryczną przy założeniu sprawności agregatu kogeneracyjnego na poziomie 41 proc.
O przyznaniu wsparcia nie będzie decydował sam fakt prowadzenia produkcji. Wytwórca musi spełnić warunki ustawowe, a jego oferta będzie oceniana zgodnie z zasadami aukcji, z uwzględnieniem kryteriów cenowych oraz określonych limitów ilości i wartości sprzedawanego biometanu.
Dla rolników rozważających inwestycję oznacza to, że przed rozpoczęciem projektu trzeba ocenić nie tylko dostępność surowców, lecz także możliwość spełnienia wymagań systemu wsparcia i przygotowania konkurencyjnej oferty.
Jakie warunki trzeba spełnić?
Udział w aukcji będzie wymagał odpowiedniego przygotowania instalacji oraz dokumentacji. Znaczenie mają między innymi rodzaj wykorzystywanych surowców, wymagania dotyczące zrównoważonego rozwoju i spełnienie warunków technicznych określonych w ustawie.
Przepisy przewidują również ograniczenia dotyczące urządzeń wykorzystywanych do produkcji biometanu. Co do zasady nie mogą być one starsze niż 48 miesięcy przed dniem pierwszego wytworzenia biometanu ani wcześniej amortyzowane przez jakikolwiek podmiot.
Przed udziałem w aukcji wytwórca będzie musiał uzyskać odpowiednie zaświadczenie szefa URE. Wniosek należy złożyć co najmniej 14 dni przed sesją aukcji. Na rozpatrzenie kompletnego wniosku przewidziano 30 dni, a zaświadczenie będzie co do zasady ważne przez 12 miesięcy.
Ustawa określa również zabezpieczenie aukcji w wysokości 25 zł za każdy kilowat mocy. Zwycięzca aukcji będzie musiał rozpocząć sprzedaż biometanu w ramach systemu wsparcia w terminie do 48 miesięcy od zamknięcia aukcji.
To wymogi, które warto uwzględnić już na etapie planowania inwestycji. Samo posiadanie surowców nie wystarczy, by automatycznie uzyskać wsparcie.
Do 2030 r. może powstać 53 instalacje
W uzasadnieniu nowelizacji przedstawiono modelowy scenariusz zakładający, że do 2030 r. może powstać 53 instalacje o średniej docelowej mocy 2,8 MWe.
To założenie przyjęte na potrzeby oceny skutków regulacji, a nie gwarantowana liczba inwestycji. Rzeczywiste tempo rozwoju rynku będzie zależało między innymi od opłacalności projektów, dostępności finansowania, warunków przyłączenia i zainteresowania inwestorów.
Dla gospodarstw rolnych ważne jest więc nie tylko to, czy przepisy przewidują wsparcie, ale również to, czy w ich okolicy powstaną instalacje zainteresowane odbiorem surowców. Bliskość biogazowni może mieć istotny wpływ na koszty transportu i opłacalność sprzedaży substratów.
Gaz od producenta do odbiorcy
Nowelizacja określa także zasady funkcjonowania gazociągów bezpośrednich służących do dostarczania biogazu, biogazu rolniczego i biometanu.
Rozwiązanie to może ułatwić przesył gazu od producenta do określonego odbiorcy końcowego, z pominięciem systemu gazowego. Przepisy uwzględniają również możliwość dostarczania biogazu do instalacji, w której zostanie on uzdatniony do jakości biometanu.
Dla producentów może to oznaczać dodatkowy sposób zagospodarowania gazu, szczególnie tam, gdzie dostęp do sieci lub warunki przyłączenia utrudniają realizację inwestycji. Nie oznacza to jednak, że budowa gazociągu będzie możliwa w każdej lokalizacji. Trzeba uwzględnić wymagania techniczne, kwestie bezpieczeństwa i procedury przewidziane w przepisach.
Przed podjęciem decyzji inwestycyjnej warto ustalić, czy w pobliżu znajduje się odbiorca zainteresowany zakupem gazu oraz czy jego dostarczanie będzie uzasadnione ekonomicznie.
Niższy próg dostawy energii: z 85% do 65%
Nowelizacja zmienia również zasady dotyczące minimalnego poziomu realizacji oferty aukcyjnej w przypadku instalacji objętych tym rozwiązaniem. Wymagany próg obniżono z 85% do 65%.
Zmiana może zapewnić większą elastyczność wytwórcom, którzy muszą uwzględniać wymagania dotyczące realizacji zwycięskiej oferty. Ma to znaczenie zwłaszcza przy planowaniu produkcji i ocenie ryzyka związanego z jej zmiennością.
Nie jest to jednak zmiana obejmująca automatycznie wszystkie instalacje OZE. Jej zastosowanie zależy od rodzaju instalacji i właściwych przepisów.
Można łączyć wsparcie inwestycyjne i operacyjne
Ustawa umożliwia łączenie wsparcia operacyjnego ze wsparciem inwestycyjnym, z zachowaniem zasad pomocy publicznej.
W praktyce oznacza to możliwość połączenia instrumentów pomagających sfinansować budowę instalacji z mechanizmem wspierającym jej późniejsze funkcjonowanie. To istotne, ponieważ projekty biogazowe i biometanowe wymagają zarówno nakładów początkowych, jak i środków na bieżącą działalność.
Nie oznacza to jednak prawa do dowolnego łączenia wszystkich dostępnych programów. Trzeba każdorazowo sprawdzić warunki konkretnego wsparcia, dopuszczalną intensywność pomocy oraz zasady dotyczące finansowania tych samych kosztów z różnych źródeł.
Co jeszcze zmienia się w OZE?
Nowelizacja obejmuje również inne obszary rynku odnawialnych źródeł energii. Część zmian dotyczy modernizowanych instalacji, hydroenergetyki, prosumentów i spółdzielni energetycznych.
W przypadku wybranych instalacji poddawanych modernizacji zmieniono zasady dotyczące współczynnika wsparcia i dokumentowania poniesionych nakładów. Zmieniono również referencyjną cenę operacyjną dla określonych instalacji korzystających z systemu feed-in premium.
Zmiany obejmują ponadto magazyny energii. Po spełnieniu określonych warunków ich moc nie będzie wliczana do mocy zainstalowanej mikroinstalacji. Może to ułatwić prosumentom stosowanie większych magazynów i zwiększanie zużycia energii na własne potrzeby.
Doprecyzowano także zasady prezentowania informacji na fakturach prosumenckich oraz rozliczania depozytu prosumenckiego po zmianie sprzedawcy energii. Nowe regulacje mają również usprawnić funkcjonowanie spółdzielni energetycznych, między innymi w zakresie dostępu do danych pomiarowych i współpracy ze sprzedawcami energii.
Dla rolników zainteresowanych biogazem najważniejsze pozostają jednak zasady wsparcia biometanu i możliwości jego dostarczania do odbiorców. Pozostałe rozwiązania będą miały znaczenie zależnie od tego, czy gospodarstwo produkuje energię na własne potrzeby, korzysta z instalacji OZE czy uczestniczy w spółdzielni energetycznej.
Kiedy przepisy zaczną obowiązywać?
Ustawa została podpisana przez prezydenta 15 października, jednak poszczególne przepisy wchodzą w życie w różnych terminach.
Większość regulacji ma zacząć obowiązywać 1 grudnia 2026 r., natomiast regulacje dotyczące aukcyjnego systemu wsparcia dla biometanu – od 17 lutego 2027 r.
Samo wejście w życie przepisów nie oznacza jeszcze, że wszystkie instrumenty wsparcia będą od razu dostępne. Uruchomienie aukcji wymaga również przygotowania odpowiednich regulacji wykonawczych i określenia limitów aukcyjnych.
Dla potencjalnych inwestorów najbliższe miesiące mogą być więc czasem na przygotowanie dokumentacji, sprawdzenie warunków technicznych i finansowych oraz ocenę dostępności surowców i odbiorców.
Z pracami nad nowelizacją ustawy można zapoznać się tutaj.
Krzysztof Zacharuk
