StoryEditor

Ustna dzierżawa a zasiedzenie. Czy wieloletnia uprawa daje prawo do ziemi?

Rolnik od wielu lat uprawia cudze pole na podstawie ustnego porozumienia z właścicielem. Ziemię obsiewa, zbiera plony, ponosi koszty jej utrzymania, a czasem również inwestuje w poprawę jej stanu. Czy po 20 lub 30 latach może uznać grunt za własny i wystąpić o jego zasiedzenie?

19.11.2026., 16:00h

Przepisy przewidują taką możliwość, ale samo wieloletnie użytkowanie nieruchomości nie wystarczy. Kluczowe jest wykazanie, że rolnik władał gruntem jak właściciel, a nie jak dzierżawca.

Ustna umowa dzierżawy też może być ważna

W praktyce rolniczej nie brakuje sytuacji, w których właściciel oddaje sąsiadowi lub innemu rolnikowi pole do uprawy bez sporządzania pisemnej umowy. Strony umawiają się ustnie, kto będzie użytkował grunt i jaki czynsz będzie za niego płacił. Czasami rozliczenie następuje w pieniądzach, a czasami w innej uzgodnionej formie. Czy brak dokumentu oznacza, że taka dzierżawa nie jest ważna? Nie. Kodeks cywilny przewiduje możliwość zawarcia umowy dzierżawy bez zachowania formy pisemnej. Zgodnie z art. 693 Kodeksu cywilnego wydzierżawiający zobowiązuje się oddać dzierżawcy rzecz do używania i pobierania pożytków, a dzierżawca płaci za to umówiony czynsz. Natomiast art. 694 stanowi, że do dzierżawy stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące najmu.

Ma to znaczenie dla formy umowy. Zgodnie z art. 660 Kodeksu cywilnego umowa najmu nieruchomości zawarta na okres dłuższy niż rok powinna mieć formę pisemną. Jeżeli tego wymogu nie zachowano, umowę traktuje się jako zawartą na czas nieoznaczony. Ponieważ przepisy te stosuje się odpowiednio również do dzierżawy, brak pisemnego dokumentu nie oznacza automatycznie nieważności porozumienia. Dla rolnika ważne jest więc to, że ustna umowa może stanowić podstawę legalnego użytkowania cudzej ziemi. Nie daje jednak prawa własności do gruntu, nawet jeśli trwa przez wiele lat.

Dzierżawca nie jest właścicielem. Dlaczego to ważne przy zasiedzeniu?

Najważniejsza kwestia w przypadku zasiedzenia dotyczy charakteru posiadania nieruchomości. Kodeks cywilny rozróżnia posiadanie samoistne i zależne. Zgodnie z art. 336 Kodeksu cywilnego posiadaczem samoistnym jest osoba, która faktycznie włada rzeczą jak właściciel. Posiadaczem zależnym jest natomiast ten, kto korzysta z niej w zakresie odpowiadającym określonemu prawu, np. najmu lub dzierżawy.

W praktyce oznacza to, że rolnik, który otrzymał pole do uprawy na podstawie ustnej umowy, jest posiadaczem zależnym. Korzysta z nieruchomości za zgodą właściciela i na ustalonych warunkach. Nawet jeżeli samodzielnie decyduje o zasiewach, nawożeniu, ochronie roślin czy terminach zbiorów, nie oznacza to jeszcze, że włada ziemią jak właściciel. To właśnie dlatego samo prowadzenie upraw przez 20, 30 czy więcej lat nie wystarcza do nabycia gruntu przez zasiedzenie.

Ile lat trzeba użytkować ziemię, aby doszło do zasiedzenia?

Zasady zasiedzenia nieruchomości określa art. 172 Kodeksu cywilnego. Przepis przewiduje dwa terminy:

  • 20 lat nieprzerwanego posiadania samoistnego, jeżeli posiadacz uzyskał nieruchomość w dobrej wierze;
  • 30 lat nieprzerwanego posiadania samoistnego, jeżeli uzyskał ją w złej wierze.

Oznacza to, że samo odczekanie odpowiedniej liczby lat nie powoduje automatycznego nabycia własności. Przez cały wymagany okres musi istnieć posiadanie samoistne. Jeżeli rolnik korzysta z gruntu jako dzierżawca, czas trwania takiej umowy nie jest automatycznie okresem prowadzącym do zasiedzenia własności. Warto też pamiętać, że dobra lub zła wiara nie zastępują wymogu posiadania samoistnego. Najpierw trzeba wykazać, że dana osoba rzeczywiście władała nieruchomością jak właściciel.

Czy dzierżawca może zmienić się w samoistnego posiadacza?

To ważne zagadnienie, ponieważ przepisy nie wykluczają zmiany charakteru posiadania w trakcie korzystania z nieruchomości. Rolnik, który początkowo użytkował pole na podstawie umowy dzierżawy, może w określonych okolicznościach zacząć władać nim jak właściciel. Nie wystarczy jednak, że sam we własnym przekonaniu uzna się za właściciela. Zmiana musi zostać wyraźnie zamanifestowana na zewnątrz, tak aby była dostrzegalna również dla otoczenia, a przede wszystkim dla właściciela gruntu. Nie można opierać zasiedzenia wyłącznie na wewnętrznym przekonaniu, że nieruchomość należy już do osoby, która ją użytkuje.

Rolnik nie może zasiedzieć dzierżawionej nieruchomości, dopóki podstawą jej użytkowania pozostaje umowa dzierżawy, nawet jeśli nie wykonuje jej prawidłowo. Jednak samo zawarcie umowy dzierżawy nie wyklucza możliwości późniejszej zmiany charakteru posiadania, ale taka zmiana musi być odpowiednio wykazana. 

Jak udowodnić, że rolnik władał ziemią jak właściciel?

Jeżeli rolnik chce wystąpić o stwierdzenie zasiedzenia, musi wykazać, że spełnione zostały ustawowe przesłanki. Szczególnie istotne jest udowodnienie samoistnego charakteru posiadania oraz ustalenie, od kiedy ono trwało. Znaczenie mogą mieć dokumenty i inne dowody pozwalające odtworzyć sposób korzystania z nieruchomości oraz relacje z jej właścicielem. Sama wieloletnia uprawa, ponoszenie nakładów czy wykonywanie prac polowych nie przesądzają jednak o samoistnym posiadaniu. Warto również pamiętać, że art. 339 Kodeksu cywilnego przewiduje domniemanie, że osoba faktycznie władająca rzeczą jest posiadaczem samoistnym. Jednak gdy ktoś objął nieruchomość początkowo jako dzierżawca i twierdzi, że później zmienił charakter posiadania, nie może poprzestać na samym powołaniu się na to domniemanie. Musi wykazać, że rzeczywiście doszło do takiej zmiany.

Samo wieloletnie uprawianie pola nie daje własności

Rolnik, który przez wiele lat uprawia cudzą ziemię na podstawie ustnej umowy, nie staje się automatycznie jej właścicielem. Ustna dzierżawa może być ważną podstawą korzystania z gruntu, ale oznacza posiadanie zależne, a nie samoistne. Zasiedzenie jest możliwe dopiero wtedy, gdy spełnione zostaną wszystkie ustawowe warunki, w tym odpowiednio długi, nieprzerwany okres posiadania samoistnego. Jeżeli charakter władania zmienił się w trakcie użytkowania nieruchomości, trzeba dodatkowo wykazać, kiedy i w jaki sposób nastąpiła ta zmiana. Dlatego przed złożeniem wniosku o zasiedzenie warto dokładnie przeanalizować historię użytkowania działki, ustalenia z właścicielem oraz dostępne dokumenty. Sam fakt, że pole od kilkudziesięciu lat jest obsiewane przez tego samego rolnika, nie przesądza jeszcze o prawie do jego przejęcia.

Zobacz także: Rolnik przekazał gospodarstwo synowi, ale zatrzymał część ziemi. Czy zapłaci podatek?

Ustna dzierżawa a zasiedzenie. Czy wieloletnia uprawa daje prawo do ziemi?

Każdy przypadek sąd ocenia indywidualnie. ​Zasiedzenie oznacza, że można stać się właścicielem cudzej ziemi, jeżeli przez odpowiednio długi czas zachowujemy się jak jej właściciel, a nie jak dzierżawca.

W przypadku rolnika najważniejsze jest rozróżnienie dwóch sytuacji.

1. Rolnik dzierżawi pole – nie może go po prostu zasiedzieć

Pan Jan od 30 lat uprawia pole sąsiada. Umówili się ustnie, że będzie obsiewał ziemię i płacił właścicielowi czynsz.

Jan:

  • sieje zboże i zbiera plony,
  • nawozi i pielęgnuje pole,
  • płaci ustalony czynsz,
  • korzysta z ziemi za zgodą właściciela.

Czy po 30 latach pole staje się jego własnością? Nie.

Dlaczego? Ponieważ Jan wie, że ziemia należy do sąsiada. Korzysta z niej na podstawie dzierżawy, czyli jest posiadaczem zależnym. Nawet wieloletnia uprawa nie zmienia tego automatycznie.

2. Rolnik zachowuje się jak właściciel – może ubiegać się o zasiedzenie

Inna sytuacja: pan Jan otrzymał kiedyś pole do użytkowania, ale z czasem zaczął traktować je jak własne. Nie uznaje już praw właściciela, samodzielnie decyduje o nieruchomości i na zewnątrz pokazuje, że uważa się za jej właściciela. Nie wystarczy samo powiedzenie, że ziemia jest jego. Musi nastąpić rzeczywista, widoczna zmiana sposobu władania gruntem. Jeżeli Jan przez wymagany czas nieprzerwanie posiada nieruchomość samoistnie, może wystąpić do sądu o stwierdzenie zasiedzenia.
Dobra wiara oznacza, że ktoś pozostaje w usprawiedliwionym przekonaniu, że przysługuje mu własność. Zła wiara występuje wtedy, gdy wie lub powinien wiedzieć, że właścicielem jest ktoś inny.

Co rolnik musi zrobić, żeby uzyskać własność przez zasiedzenie?

  1. Sprawdzić historię nieruchomości – kto jest jej właścicielem i na jakiej podstawie rolnik korzysta z ziemi.
  2. Ustalić, od kiedy jest posiadaczem samoistnym – samo rozpoczęcie dzierżawy nie rozpoczyna biegu zasiedzenia.
  3. Zgromadzić dowody – dokumenty, zeznania świadków i inne materiały potwierdzające, że władał gruntem jak właściciel.
  4. Złożyć wniosek do sądu rejonowego właściwego dla miejsca położenia nieruchomości o stwierdzenie zasiedzenia.
  5. Poczekać na rozstrzygnięcie sądu – sąd sprawdzi, czy zostały spełnione wszystkie warunki.

fot. Sierszeńska

Źródło: Kodeks cywilny

©℗ Materiał chroniony prawem autorskim - wszelkie prawa zastrzeżone.
Dalsze rozpowszechnianie artykułu za zgodą wydawcy AgroHorti Media Sp. z o.o.
KUP LICENCJĘ
Angelika Drygas
Autor Artykułu:Angelika Drygas

Angelika Drygas – redaktorka specjalizująca się w tematyce społecznej, ze szczególnym uwzględnieniem spraw dotyczących obszarów wiejskich. W centrum jej zainteresowań znajdują się ludzie mieszkający na wsi – zwłaszcza sytuacja kobiet i dzieci oraz ich pozycja wobec prawa i instytucji państwowych.
W swoich tekstach porusza zagadnienia związane z ubezpieczeniami społecznymi, KRUS-em, prawem, ważnymi programami wsparcia i dofinansowaniami, a także działalnością kół gospodyń wiejskich i tematami ekologicznymi. Od czterech lat aktywnie działa w branży rolnej, analizując przepisy, projekty ustaw i rozporządzenia, ale również opierając się na rozmowach z bohaterami reportaży i pracy w terenie. Najczęściej publikuje na łamach topagrar.pl (Top Agrar) i tygodnik-rolniczy.pl (Tygodnik Poradnik Rolniczy).
Poza pisaniem artykułów prowadzi podcasty – bo, jak sama podkreśla, nic nie zastąpi rozmowy z żywym człowiekiem i poznawania historii, które stoją za przepisami i liczbami.
Kontakt: [email protected]

Pozostałe artykuły tego autora
Masz pytanie lub temat?Napisz do autora
POWRÓT DO STRONY GŁÓWNEJ
19. listopad 2026 16:02