Rak prostaty – zagrożenie szczególnie po 50. roku życia
Prostata, określana również jako gruczoł krokowy lub stercz, to niewielki narząd znajdujący się pod pęcherzem moczowym. Otacza początkowy fragment cewki moczowej, dlatego zmiany zachodzące w jej obrębie mogą wpływać na oddawanie moczu. Rak prostaty należy do najczęściej diagnozowanych nowotworów złośliwych u mężczyzn w Polsce. Jak wynika z danych Krajowego Rejestru Nowotworów, w 2023 r. rozpoznano 23 710 nowych przypadków tej choroby. Ryzyko zachorowania zwiększa się wraz z wiekiem. Najwięcej przypadków wykrywa się u mężczyzn, którzy ukończyli 50 lat. Nie bez znaczenia są także uwarunkowania rodzinne. Szczególną czujność powinni zachować panowie, których ojciec lub brat chorował na raka prostaty. W takich rodzinach ryzyko zachorowania jest większe, dlatego warto wcześniej porozmawiać z lekarzem o odpowiedniej profilaktyce.
Rak prostaty może rozwijać się bez żadnych objawów
Brak dolegliwości nie oznacza, że wszystko jest w porządku. Rak prostaty we wczesnym stadium często nie daje charakterystycznych objawów. Mężczyzna może normalnie funkcjonować, pracować i nie podejrzewać, że rozwija się u niego choroba nowotworowa.
Dopiero wraz z jej postępem mogą pojawić się problemy z oddawaniem moczu. Do sygnałów, których nie należy lekceważyć, należą:
- częste wizyty w toalecie, również w nocy,
- słaby lub przerywany strumień moczu,
- trudności z rozpoczęciem oddawania moczu,
- wrażenie, że pęcherz nie został całkowicie opróżniony,
- nagłe i trudne do opanowania parcie na mocz,
- krew w moczu lub nasieniu.
Takie dolegliwości nie muszą oznaczać nowotworu. Mogą być związane również z łagodnym powiększeniem prostaty albo jej stanem zapalnym. Nie warto jednak samodzielnie oceniać ich przyczyny. W przypadku wystąpienia podobnych problemów należy skonsultować się z lekarzem.
Zobacz także: Bezpłatne badania dla rolników. Lista programów, z których warto skorzystać
PSA i badanie prostaty. Jak sprawdzić, czy wszystko jest w porządku?
W diagnostyce chorób gruczołu krokowego wykorzystuje się m.in. oznaczenie PSA we krwi oraz badanie prostaty przez odbytnicę, określane jako per rectum. PSA to swoisty antygen sterczowy, czyli substancja wytwarzana przez komórki prostaty. Jego stężenie można sprawdzić na podstawie zwykłego badania krwi. Podwyższony wynik może wskazywać na nieprawidłowości w obrębie gruczołu, ale nie jest równoznaczny z rozpoznaniem raka. Zwiększone PSA występuje również przy łagodnym powiększeniu prostaty i stanach zapalnych. Trzeba też pamiętać, że prawidłowy wynik nie daje stuprocentowej gwarancji, że nowotworu nie ma. Dlatego wynik badania powinien być interpretowany przez lekarza, z uwzględnieniem wieku, objawów i indywidualnej sytuacji pacjenta.
Drugim sposobem oceny prostaty jest badanie per rectum. Lekarz podczas niego palpacyjnie sprawdza gruczoł krokowy i ocenia, czy występują w nim niepokojące zmiany. Jeśli wyniki lub badanie lekarskie wzbudzą podejrzenia, konieczna może być dalsza diagnostyka. W zależności od sytuacji lekarz może zalecić m.in. rezonans magnetyczny prostaty, a przy podejrzeniu nowotworu również biopsję. To właśnie badanie pobranego materiału pozwala potwierdzić rozpoznanie.
Jak wykonać badania prostaty na NFZ?
Pierwszym miejscem, do którego warto się zgłosić, jest przychodnia podstawowej opieki zdrowotnej. Podczas wizyty u lekarza POZ należy powiedzieć o ewentualnych problemach z oddawaniem moczu, wieku oraz przypadkach raka prostaty w najbliższej rodzinie. Lekarz oceni, jakie badania będą wskazane, i może zlecić oznaczenie PSA. Możliwość skorzystania z badań profilaktycznych daje również program „Moje Zdrowie”, przeznaczony dla osób dorosłych od 20. roku życia. Jego uczestnicy wypełniają ankietę dotyczącą stanu zdrowia. Na tej podstawie ustalany jest indywidualny zakres badań laboratoryjnych. W przypadku mężczyzn po 50. roku życia może on obejmować także oznaczenie PSA. Udział w programie jest bezpłatny. Ankietę można wypełnić przez Internetowe Konto Pacjenta, aplikację mojeIKP albo bezpośrednio w przychodni POZ.
Jeżeli potrzebna będzie konsultacja u urologa w ramach NFZ, pacjent musi uzyskać skierowanie od lekarza podstawowej opieki zdrowotnej. Inaczej wygląda sytuacja w przypadku onkologa – do poradni onkologicznej nie jest wymagane skierowanie. Gdy lekarz podejrzewa chorobę nowotworową, może wystawić kartę diagnostyki i leczenia onkologicznego, czyli kartę DiLO. Umożliwia ona przeprowadzenie diagnostyki w ramach szybkiej ścieżki onkologicznej.
Warto wiedzieć, że w Polsce nie ma ogólnokrajowego programu populacyjnych badań przesiewowych w kierunku raka prostaty, który automatycznie zapraszałby wszystkich mężczyzn w określonym wieku na oznaczenie PSA. Nie oznacza to jednak, że panowie powinni czekać na pojawienie się dolegliwości. O zasadności badań warto porozmawiać z lekarzem.
Zapraszamy na XI FORUM ROLNIKÓW I AGROBIZNESU także na szczególne spotkanie:
„Prostata na prostej. Czy da się wyprzedzić nowotwór?”
Podczas specjalnego wydarzenia dr Artur Chryka wygłosi prelekcję pt. „Prostata na prostej. Czy da się wyprzedzić nowotwór?”. Opowie o profilaktyce zdrowotnej mężczyzn, znaczeniu wczesnego wykrywania zmian nowotworowych oraz badaniach, które pomagają kontrolować stan prostaty i zwiększają szanse na szybkie rozpoznanie choroby.
Szczegółowy program i zapisy na: forum.topagrar.pl
Nikogo nie może zabraknąć na tym spotkaniu – to jest wydarzenie także dla Ciebie.
Bezpłatne PSA w galerii handlowej. Gdzie szukać badań?
Dodatkową możliwością są akcje profilaktyczne organizowane w ramach ogólnopolskiej kampanii Mosznowładcy. W jej trakcie w różnych miastach Polski pojawiają się mobilne punkty badań, często zlokalizowane w galeriach handlowych.
Mężczyźni po 40. roku życia mogą podczas takich wydarzeń wykonać szybki test PSA, natomiast młodsi uczestnicy mogą skorzystać z badania USG jąder. Zazwyczaj nie jest potrzebne skierowanie ani wcześniejsza rejestracja. Trzeba jednak pamiętać, że liczba dostępnych badań może być ograniczona.
Szybki test wykonywany w ramach kampanii ma charakter przesiewowy i nie zastępuje pełnej diagnostyki laboratoryjnej ani konsultacji lekarskiej. Informacje o kolejnych terminach i miejscach badań można znaleźć na stronie organizatorów: mosznowladcy.pl.
Gospodarstwo nie poczeka, ale zdrowia nie warto zaniedbywać
W gospodarstwie zawsze jest coś do zrobienia. Prace polowe, obsługa zwierząt, naprawy maszyn i codzienne obowiązki sprawiają, że znalezienie czasu na wizytę u lekarza często schodzi na dalszy plan. Tymczasem odkładanie badań może oznaczać przeoczenie choroby, która początkowo nie daje żadnych sygnałów.
Listopadowa kampania przypomina, że profilaktyka zdrowotna mężczyzn nie powinna być tematem tabu. Warto przełamać opory, porozmawiać z lekarzem i sprawdzić, jakie badania są wskazane w danym wieku. Nie trzeba czekać na ból ani problemy z oddawaniem moczu. W przypadku raka prostaty właśnie brak objawów może uśpić czujność.
Materiał ma charakter informacyjno-edukacyjny i nie zastępuje konsultacji z lekarzem.
Materiał przygotowano przy współpracy merytorycznej z Instytutem Medycyny Wsi im. Witolda Chodźki w Lublinie, w ramach projektu „Rolnik pod ochroną” realizowanego we współpracy z Oddziałem Regionalnym KRUS w Lublinie i finansowanego ze środków budżetu państwa, przyznanych przez Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego w ramach Programu „Nauka dla Rozwoju Społeczeństwa”.
Ważne linki:
1. Krajowy Rejestr Nowotworów, dane statystyczne
2. Narodowy Fundusz Zdrowia i Program profilaktyczny „Moje Zdrowie”
https://www.nfz.gov.pl/dla-pacjenta/programy-profilaktyczne/
3. E-skierowanie – zasady kierowania do lekarzy bez skierowania
https://pacjent.gov.pl/internetowe-konto-pacjenta/eskierowanie
4. Karta DiLO w wersji elektronicznej
https://pacjent.gov.pl/aktualnosc/karta-dilo-w-wersji-elektronicznej/
5. Mosznowładcy. Harmonogram i informacje o badaniach profilaktycznych
https://mosznowladcy.pl/harmonogram
6. Movember – informacje dotyczące profilaktyki zdrowia mężczyzn.
https://www.nfz.gov.pl/movember
fot. Canva AI
