StoryEditor

Jak podzielić unijne środki, by wzmocnić polskie rolnictwo? O tym rozmawiali eksperci

Ponad 123 mld euro dla Polski w kolejnej perspektywie finansowej UE nie rozstrzyga jeszcze, czy polskie rolnictwo będzie silniejsze. Największy problem stanowić będzie sposób wykorzystania tych środków. Nowa WPR wymusza bowiem odejście od logiki absorpcji funduszy na rzecz polityki opartej na konkretnych rezultatach: większej odporności gospodarstw, stabilniejszych dochodach, konkurencyjności i bezpieczeństwie żywnościowym. O tym właśnie, czyli ile pieniędzy powinno w tym kontekście trafić do rolnictwa, jak je podzielić i jakie cele mają finansować biorąc pod uwagę obecną sytuację polskich gospodarstw, w tym ich dochody, zdolność do inwestowania i konkurencyjność na rynku europejskim oraz światowym – rozmawiano podczas konferencji „Kto zapłaci za polskie rolnictwo”, zorganizowanej w Warszawie w Przedstawicielstwie KE w Polsce.

20.11.2026., 19:00h

Komisja Europejska prowadzi negocjacje nowych wieloletnich ram finansowych na lata 2028-2034 i proponuje z tego zagwarantowanie mniej więcej około 300 miliardów euro na wsparcie dochodów rolników i reagowanie na kryzysy. Jednocześnie chce dać państwom członkowskim Unii Europejskiej więcej swobody w decydowaniu o tym, jak te i inne wydatki zostaną spożytkowane. Budzi to jednak dużo obaw wśród państw członkowskich i samych rolników w kontekście przyszłości finansowania rozwoju wsi i obszarów wiejskich, o inwestycje i modernizację, jeśli chodzi o rolnictwo.

Tymczasem rolnicy w Polsce i w większości państw europejskich mierzą się z rosnącymi kosztami produkcji rolnej, ze spadającymi cenami skupu, ze skutkami zmian klimatu i coraz silniejszą konkurencją międzynarodową. W Polsce dodatkowym wyzwaniem jest duże rozdrobnienie gospodarstw, brak spółdzielczości i współpracy między gospodarstwami i słaba pozycja wielu rolników wobec dużych gospodarstw i dużych odbiorców. Do tego dochodzi też kontrowersyjna, choć wciąż na horyzoncie, perspektywa dołączenia Ukrainy do Unii Europejskiej.

Dyskusję w Przedstawicielstwie KE w Polsce rozpoczął dr Jerzy Plewa, były dyrektor DG AGRI KE a obecnie ekspert Team Europe Direct, przedstawiając, gdzie jesteśmy w tej chwili, jeśli chodzi o negocjacje przyszłej perspektywy wspólnej polityki rolnej i do jakiego jej kształtu ostatecznie się zbliżamy: - Jeśli chodzi o reformę WPR, zmiany są rzeczywiście bardzo daleko idące. Choć nie zmieniają się dostępne instrumenty polityki rolnej to zmienia się sam sposób zarządzania nią: KE odchodzi od wyodrębnienia polityki rolnej na zasadzie jakby fortecy w ramach polityki Unii Europejskiej (w tym w kwestiach finansowych) na rzecz integracji tej polityki w ramach krajowych, regionalnych programów partnerstwa. I to rodzi duże zmiany, natomiast to nie jest aż taka wielka rewolucja, jak niektórzy przedstawiają, która zburzy dotychczasowy charakter polityki, ponieważ to już się odbyło w poprzednim etapie. Mamy narodowe plany strategiczne dla WPR-u, gdzie mamy pierwszy i drugi filar planowany przez państwa członkowskie. Teraz te elementy będą połączone w jeszcze większy konglomerat, który daje większą elastyczność, a zarazem niepewność, jak dostępne środki zostaną podzielone – tłumaczył Jerzy Plewa. Jak zaznaczył, w nowej perspektywie odpowiedzialność wśród państw członkowskich za wyznaczanie celów i podział środków będzie dużo większa niż obecnie. - Moim zdaniem to, że debata w Polsce w tym obszarze jest taka ożywiona, emocjonalna, to wynika z tego, że generalnie politycy i rolnicy nie są przygotowani w ogóle na tę sytuację, żeby wziąć odpowiedzialność we własne ręce – dodał ekspert Team Europe.

image
Dr Jerzy Plewa
FOTO: Agnieszka Kozłowska

W jego ocenie, jeśli mowa natomiast o konkretnych pieniądzach na rolnictwo, „to powinniśmy właściwie spać spokojnie”. - Jeśli spojrzymy na liczby, widać wyraźnie, że zabezpieczone są środki na dopłaty bezpośrednie - 300 miliardów euro, czyli kilka miliardów więcej niż to było w poprzedniej perspektywie finansowej. Natomiast ci, co tak straszą rolników, nie biorą pod uwagę tego, że środki na działania na rzecz wsi i rolnictwa, czyli ten obecny drugi filar (choć już tak się nie będzie nazywał) są w tych narodowych, regionalnych funduszach partnerstwa. I tutaj Polska na etapie propozycji Komisji wygląda bardzo dobrze, bo 123,3 miliarda euro to jest największa alokacja. Niecała kwota z tej części może być przeznaczona na rolnictwo oczywiście, ale jest też zalecenie Komisji Europejskiej, które mówi o rural target, czyli celu rolniczym. To będzie ok. 9 miliardów euro. Jeśli zsumujemy 24,6 miliardów euro na I filar plus 9 miliardów euro z „II filaru”, mamy 33,5 miliarda euro. Znacznie więcej niż obecnie, bo obecnie jest to 21,6 plus 8,8 miliarda. Czyli mówiąc krótko, teoretycznie środki są podobne, choć trzeba przyznać rację środowiskom rolniczym, które postulują, żeby uwzględnić inflację – stwierdził Jerzy Plewa.

Teraz wszystko jest w rękach Rady, Komisji i Parlamentu Europejskiego. A gdzie jesteśmy? – Na dziś zgody co do przyszłego budżetu UE wciąż nie ma. Prezydencja irlandzka ostatnio zaproponowała redukcję środków zaplanowanych na reagowanie na kryzysy o 8% mniej więcej, ale bez ruszania tych 300 miliardów euro na pierwszy filar, na dopłaty bezpośrednie. Ta propozycja na razie nie została przyjęta. Tymczasem czas nagli, bez informacji o ostatecznym budżecie trudno będzie przygotować się do jego wykorzystania – podkreślił ekspert Team Europe.

Co stracą, a co zyskają rolnicy na połączeniu różnych funduszy unijnych w jedną całość?

Zdaniem Wojciecha Wysockiego, zastępcy dyrektora Przedstawicielstwa KE w Polsce, polscy rolnicy na pewno nie stracą na planowanym połączeniu różnych funduszy unijnych w jeden większy. Pierwotna propozycja co do wysokości unijnych środków na polskie rolnictwo nie została podważona w toku ostatnich dyskusji na forum UE. A zmiany były po prostu konieczne. – KE dąży do uproszczeń, do budowania synergii między różnymi politykami. Dziś UE mierzy się z wieloma wyzwaniami, które mają charakter strukturalny, systemowy, globalny. To są kwestie geopolityczne, ale też te związane z konkurencyjnością czy z potrzebą dostosowywania się w ambitnym wariancie walki ze zmianami klimatu. To są wyzwania, z którymi UE musi się zmierzyć jako całość. Żadne z państw członkowskich nie poradzi sobie w pojedynkę. Scalanie różnych instrumentów pozwoli wygenerować wymierne oszczędności – podkreślił Wojciech Wysocki.

image
Wojciech Wysocki
FOTO: Agnieszka Kozłowska

Prawda jest jednak taka, że wciąż wiele państw, ekspertów ma obawy, czy rzeczywiście państwa członkowskie będą potrafiły „dobrze skorzystać” z nowych możliwości związanych z „elastycznością” budżetu na rolnictwo. Wysocki, dopytywany o to, jak KE odpowiada na podobne obawy państw członkowskich, jeśli chodzi o nowy kształt WPR-u stwierdził: - Myślę, że najlepszym argumentem za tym, że państwa członkowskie odnajdą się w tej nowej metodologii jest to, że przez siedemdziesiąt lat budowały sprawną architekturę wykorzystywania tych instrumentów. W interesie państw członkowskich jest też to, żeby zarówno instrumenty polityki rolnej, jak i instrumenty polityki strukturalnej holistycznie, kompleksowo podchodziły do wyzwań, z jakimi się mierzymy na terenach wiejskich. Jedną kwestią jest zapewnienie adekwatnych dochodów rolnikom, ale to jest tylko jeden z aspektów związanych z sytuacją obszarów wiejskich. Obszary wiejskie mierzą się chociażby z wielowymiarowym wykluczeniem, wykluczeniem edukacyjnym, wykluczeniem komunikacyjnym, szeroko pojętym wykluczeniem infrastrukturalnym, oczywiście z depopulacją. W związku z tym bardzo ważne jest to, żeby podchodzić do tego holistycznie, żeby jednocześnie wspierać dochody rolników, ale też wspierać ich konkurencyjność i innowacyjność, a także poprawiać mobilność, dostęp do dobrej jakości usług użyteczności publicznej, do szkół, przedszkoli i żłobków oraz infrastruktury cyfrowej. To wszystko będziemy mogli skuteczniej osiągnąć właśnie w ramach tej nowej architektury finansowej.

Czy Polska jest gotowa na elastyczność i odpowiedzialność w kontekście nowej WPR?

Z odpowiedzią na to pytanie próbował zmierzyć się dr Bogdan Pomianek, radca generalny w MRiRW. - Z naszego punktu widzenia sama filozofia łączenia podejścia nie jest co do zasady złym kierunkiem. Natomiast oczywiście pytanie, jak przy tym podejściu zabezpieczyć odpowiednie potrzeby finansowe rolnictwa i obszarów wiejskich – stwierdził. Dodał, że w ocenie resortu rolnictwa unijna kwota na rolnictwo w kolejnej perspektywie jest porównywalna do dotychczasowej, ale nie można ukrywać, że nastąpił spadek wartości tych pieniędzy, a przed Polską kolejne ważne wyzwania, jak choćby perspektywa wstąpienia Ukrainy do UE. – Postęp w polskim rolnictwie jest widoczny ale czy wystarczający na kolejne lata? Już dziś widzimy, że musimy przemodelować nasze rolnictwo, zadbać o jego większą odporność. Z tej perspektywy resort rolnictwa uważa, że zaproponowana kwota jest niewystarczająca, jeżeli chodzi o rolnictwo i rozwój obszarów wiejskich. Z naszej strony jest formułowana potrzeba środków na rolnictwo na poziomie 37 miliardów euro, czyli o 4 miliardy euro większa – przyznał dr Pomianek.

image
dr Bogdan Pomianek
FOTO: Agnieszka Kozłowska

Jak dodał pieniądze te trzeba przeznaczyć na przykład na odnowę pokoleniową. - Jednym z niezbędnych elementów angażowania środków w odtwarzanie gospodarstw, w sensie wiekowym, ale także wdrażanie nowych technologii, są instrumenty finansowe. Musimy o tym głośno mówić – stwierdził dr Pomianek. - Powinniśmy również przestać mówić o sektorze rolnym, jak o miejscu, gdzie powinniśmy jeszcze więcej produkować żywności, tylko raczej powinniśmy dzisiaj mówić o tym, jak z sektora rolnego wytwarzać więcej jakości, wartości dodanej i na tej wartości dodanej tworzyć dochody, stabilność gospodarstw. Utrzymanie się tylko i wyłącznie w oparciu o sprzedaż surowca jest bardzo często zawodne. Tak więc, kiedy mówimy o tej wspólnej polityce rolnej, naturalnie ważne jest posiadanie wysokiego budżetu, natomiast nie zapominajmy kwota ze wspólnej polityki rolnej i z budżetu nie rozwiąże wszystkich problemów - dodał.

A czy w ogóle jest szansa na te dodatkowe 4 mld euro na polskie rolnictwo? – Dyskusja na ten temat jest obecnie prowadzona na poziomie rządowym. Dodam, że nie tylko minister rolnictwa oczekuje większego budżetu, ale również ministerstwo infrastruktury, energii, zdrowia, cyfryzacji. Tu jest właśnie ten kontekst elastyczności. I o tyle te dotychczasowe rozwiązania były lepsze, że ta dyskusja była faktycznie możliwa raz na 7 lat na poziomie unijnym. Teraz to się przenosi częściowo również na poziom krajowy. Nie chcę tutaj w tym towarzystwie mówić, jakie gorące dyskusje są na poziomie rządowym, szczególnie na poziomie resortów. Natomiast tak czy inaczej my bardzo mocno zabiegamy, aby w wielu rozdziałach planu partnerstwa potrzeby związane z rolnictwem, obszarami miejskimi były adresowane – zaznaczył dr. Pomianek dodając, że i tak, według jego obserwacji, łatwiej niż w poprzednich latach rozmawia się na poziomie rządowym o konieczności inwestowania np. w kanalizację na obszarach wiejskich czy o kwestiach racjonalnego gospodarowania wodą.

- Polska trochę wpadła we własne sidła, jeśli chodzi o rozwój obszarów wiejskich. Mówimy o tych potrzebach na rozwój wsi. Są niekwestionowane. Ale z jednej strony, przez kolejne siedmiolatki Polska, co robiła? Przesuwała środki z drugiego filaru, czyli puli wsparcia obszarów wiejskich na pierwszy filar, na dopłaty bezpośrednie, na łatwe środki. Teraz te głosy, że tak to ważne są te środki na rozwój obszarów wiejskich, są mało wiarygodne – stwierdził ad vocem dr Plewa.

- To była wówczas decyzja polityczna. Zresztą każdy kraj miał możliwość taką decyzję podjąć, bo rozwiązania unijne na to pozwalały, inną kwestią jest ocena tego działania – zaznaczył w dyskusji dr Pomianek, dodając, że dzięki tym przesunięciom możliwe było finansowanie ekoschematów, rolnictwa ekologicznego czy dobrostanu zwierząt.

Zapewnił przy tym, że myśląc o nowej perspektywie finansowej resort rolnictwa pracuje nad trzema głównymi aspektami: zapewnienie dochodów rolnikom, zapewnienie środków na inwestycje tworzące odporność i właściwe zarządzanie ryzykiem.

Jak powinno się zmienić polskie rolnictwo, aby utrzymać konkurencyjność?

A jak powinno się zmienić polskie rolnictwo, aby w przyszłości utrzymać konkurencyjność na europejskim i światowym rynku?

image
dr Sławomir Kalinowski
FOTO: Agnieszka Kozłowska

- Nie ma jednego wzorcowego gospodarstwa rolnego, do którego moglibyśmy dążyć czy też sposobu tworzenia takiej wizji rolnictwa w przyszłości – stwierdził dr hab. Sławomir Kalinowski z IRWiR. - Polityka rolna musi być dopasowana do problemów lokalnych. Inne problemy mają sadownicy z Mazowsza czy też sadownicy z Lubelskiego, inne producenci zboża, inne jeszcze producenci mięsa i tak dalej. I to jest najważniejszy element przyszłego planowania wydatków na politykę rolną. Drugie to poprawa efektywności działania. Konieczne jest powiązanie polityki rolnej z rozwiązaniami, które przede wszystkim ograniczają zużycie energii, nawozów czy też racjonalne ich wykorzystanie. Mam silne poczucie i to z badań też wynika, że wiele gospodarstw rolnych w Polsce jest przeinwestowanych. Bardzo duży mamy problem z kupowaniem środków czy narzędzi pracy, czy też traktorów, a następnie niepełnym wykorzystaniem ich. Więc tutaj się rodzi kolejny element, który bym postulował: by rolnictwo przyszłości mogło być efektywne, ale jednocześnie konkurencyjne - tworzyć grupy producenckie w większym stopniu, a dopłaty z WPR niech premiują przede wszystkim tworzenie grup producenckich, kooperatyw, spółdzielni - aby ograniczać koszty działań tych gospodarstw rolnych – dodał.

Kolejny element to rozwój współpracy – kontynuował dr Kalinowski – i tworzenie wartości dodanej. – Myśląc o kolejnej perspektywie finansowej, stwórzmy takie przepisy, by producenci surowca mogli w większym stopniu zajmować się przetwórstwem, tworzeniem wyrobu gotowego - zaapelował.

W ocenie dr Kalinowskiego, również przyszłe płatności ze wspólnej polityki rolnej muszą zwiększać odporność gospodarstw rolnych. - Ja mam ciągle poczucie, że dopłaty, które są ze wspólnej polityki rolnej, gaszą aktualny problem związany z dochodami ale nie tworzą odporności na jutro, kiedy sytuacja może się znacząco pogorszyć – dodał ekspert IRWiR.

Są wątpliwości czy Polska zda egzamin z odpowiedzialności i elastyczności

- Rozmawiając o przyszłej perspektywie finansowej, mam wrażenie, że Unia Europejska i poszczególne jej instytucje uciekły od odpowiedzialności decyzyjnej i przeniosły sprawę na poziom krajowy i polityczny zarazem. U nas dodatkowo trafiło na okres przedwyborczy. Uważam, że to będzie walka o pieniądze wspierające określone grupy polityczne, a nie będzie to dyskusja na temat wpierania rolnictwa i obszarów wiejskich czy działań na rzecz klimatu i środowiska. Pytanie też, gdzie my jesteśmy dziś konkretnie z tym planem partnerstwa krajowego i regionalnego, nie tylko pod względem pieniędzy – dopytywał prelegentów konferencji dr Andrzej Kassenberg z Instytutu Spraw Publicznych.

Do tego pytania odniósł się dr. Plewa: - Ja nie prezentuję ani Brukseli, ani polskiego rządu, ale obserwuję tą politykę teraz i chcę powiedzieć tak: jaka jest alternatywa kontynuowania tego stanu, kiedy mówimy, że polityka UE jest zła i jest kształtowana centralnie, bo z Brukseli nie widać tego, co widać w poszczególnych krajach. Wydaje mi się, że nie tędy droga. Kwestia wyborów… w 27 krajach cały czas mamy jakieś wybory. To nie jest ucieczka na pewno od tego. Natomiast to jest danie więcej elastyczności i odpowiedzialności. Pytanie czy zdamy ten egzamin. I nie chodzi tylko o administrację. To też egzamin dla samych rolników - mamy prawie 200 organizacji rolniczych i nawet trudno sprawdzić, jaki jest ich głos tego, żeby wyjść naprzeciw tym postulatom – zauważył ekspert Team Europe. - Myślę, że ma Pan rację, że jest ryzyko, że ta elastyczność nie zostanie dobrze wykorzystana właśnie z powodu nieprzygotowanych rolników i ich organizacji, ale też administracja może nie wykonać dobrze swojego zadania, ale nie mamy specjalnie innej opcji – dodał Jerzy Plewa.

Dr Pomianek poinformował natomiast, że w resorcie rolnictwa cały czas organizowane są otwarte dla wszystkich spotkania dotyczące programowania WPR na kolejne lata, podczas których analizowane jest m.in. to, które obszary wymagają szczególnego wsparcia a pierwsza „rolnicza” wersja Planu Partnerstwa Krajowego i Regionalnego dla Polski na lata 2028–2034 ma być przedstawiona opinii publicznej w styczniu przyszłego roku.

Agnieszka Kozłowska

©℗ Materiał chroniony prawem autorskim - wszelkie prawa zastrzeżone.
Dalsze rozpowszechnianie artykułu za zgodą wydawcy AgroHorti Media Sp. z o.o.
KUP LICENCJĘ
POWRÓT DO STRONY GŁÓWNEJ
20. listopad 2026 21:00