Dzierżawa dla przedsiębiorstw: 20 lat zamiast 8
“Rewolucja październikowa” w wykonaniu KOWR nie była może “przewrotem kopernikańskim” w obrocie ziemią z zasobów Skarbu Państw, bo już wcześniejsze o rok zarządzenie nr 104 z dn. 30 listopada 2023 r. umożliwiało przedłużanie umów. Jednak poprzednio było to nie 20 lat, lecz maksimum 8 - to jednak jest różnica, bo 8 lat można przeczekać, ale 20 lat może czekać tylko ten, kto w tej chwili jest przed trzydziestką.
Przedstawmy jednak zasadnicze, w kontekście przedłużania dzierżaw gruntów z Zasobu Własności Rolnej Skarbu Państwa, różnice pomiędzy zarządzeniem nr 54/2024/ a zarządzeniem nr 104/2023. Można je podsumować następująco:
Zarządzenie nr 104/2023:
Okres przedłużenia dzierżawy:
- Pozwalało na przedłużenie dzierżawy maksymalnie o 8 lat.
- Rozwiązanie to miało charakter przejściowy i było skierowane do dzierżawców, którzy spełniali określone warunki, takie jak wywiązywanie się z umowy oraz prowadzenie działalności rolniczej zgodnej z jej celem.
Kryteria wyboru dzierżawców:
- Uwzględniano efektywność gospodarowania oraz zobowiązania inwestycyjne.
- Zasada przedłużania była ściśle związana z koniecznością stopniowego przekazywania części gruntów na potrzeby lokalnych rolników.
Priorytet dla gospodarstw rodzinnych:
- Podkreślano wspieranie rozwoju gospodarstw rodzinnych poprzez wyłączanie części gruntów z umów dzierżawy.
Zarządzenie nr 54/2024/Z:
Okres przedłużenia dzierżawy:
- Dopuszcza możliwość przedłużania umów dzierżawy nawet na 20 lat.
- Dotyczy to głównie dużych spółek rolniczych i przypadków, gdy grunty wchodzą w skład zorganizowanych gospodarstw produkcyjnych, takich jak fermy zwierzęce czy wielkoobszarowe uprawy.
Tworzenie Ośrodków Produkcji Rolniczej (OPR):
Zarządzenie przewiduje wykorzystanie gruntów w dużych kompleksach, co sprzyja przedłużaniu dzierżaw na rzecz podmiotów posiadających zasoby i doświadczenie w zarządzaniu dużymi areałami. Taka polityka budzi kontrowersje, ponieważ ogranicza dostęp małych rolników do ziemi w ramach przetargów.
Przesunięcie akcentu na stabilność gospodarczą:
Zarządzenie podkreśla znaczenie utrzymania funkcjonujących struktur produkcyjnych, argumentując to ich wkładem w rozwój gospodarczy, utrzymanie miejsc pracy i efektywność wykorzystania ziemi.
Kluczowe różnice pomiędzy zarządzeniami
1. Czas trwania dzierżawy: Zarządzenie 54/2024/Z wprowadza możliwość wydłużenia dzierżawy do 20 lat, co jest znacznym wydłużeniem w porównaniu z 8-letnim okresem z zarządzenia 104/2023.
2. Grupa beneficjentów: Nowe zarządzenie wydaje się bardziej sprzyjać dużym podmiotom gospodarczym, podczas gdy poprzednie wyraźniej faworyzowało gospodarstwa rodzinne.
3. Tworzenie OPR: Zarządzenie 54/2024/Z otwiera drogę do wykorzystywania dużych kompleksów ziemskich w modelu, który preferuje długoterminową dzierżawę przez spółki rolnicze.
Podsumowanie: czas gospodarstw rodzinnych dobiegł końca
Trudno oprzeć się wrażeniu, że polityka KOWR nie ułatwia powiększania gospodarstw rolnikom prowadzącym gospodarstwa rodzinne – i nie ma tu sensu rozwodzić się nad tym, że również wielki majątek ziemski może być “rodzinny”, bo nie taką definicję gospodarstwa rodzinnego zawiera ustawa z dnia 11 kwietnia 2003 r. o kształtowaniu ustroju rolnego (art. 5).
Dlatego nie ma się co dziwić, że zarządzenie nr 54 wzbudza protesty wśród rolników indywidualnych, którzy postrzegają politykę KOWR jako wspierającą koncentrację ziemi w rękach dużych przedsiębiorstw rolnych. Tworzenie OPR oraz wydłużenie okresu dzierżawy do 20 lat dodatkowo wzmacniają te obawy.
Jednak patrząc na to wszystko z “lotu ptaka”, skąd widać i Dialog Strategiczny nt. przyszłości rolnictwa w UE, i umowę z Mercosur, i akcesję Ukrainy, i słabość nowego komisarza ds. rolnictwa UE, Luksemburczyka Christophe Hansena, wszystko składa się w jeden obraz. W jakich jest kolorach i co przedstawia? Wnioski wyciągnijcie Państwo sami.
