Czas na rozliczenie małych gospodarstw. Kiedy złożyć wniosek o II ratę?

Tym razem trzeba się do rozliczenia dobrze przygotować – nie tylko wydając pieniądze na zaplanowane w biznesplanie inwestycje, ale także osiągając zaplanowane przychody i realizując wszystkie zobowiązania, wynikające z przyznanych punktów.

Kiedy złożyć wniosek o II ratę i jak ustalić rok docelowy?

Pierwszą ważną kwestią jest ustalenie terminu złożenia wniosku o II ratę – nie można złożyć go w dowolnym momencie – wytyczne wskazują wyraźnie, że powinien on być złożony w I kwartale roku następującego po roku docelowym. I tu kluczowym jest ustalenie, który rok jest rokiem docelowym.

Po pierwsze, rokiem docelowym jest ostatni pełen rok kalendarzowy, w którym realizujemy założenia wynikające z biznesplanu. Po drugie, przepisy mówią, że wnioskodawca ma na zrealizowanie biznesplanu nie więcej niż 3 pełne lata kalendarzowe następujące po roku wyjściowym, którym jest rok złożenia wniosku o przyznanie pomocy.

Od tej zasady przewidziano jednak dwa wyjątki: dla beneficjentów z pierwszego naboru w 2023 roku i następców prawnych beneficjenta okres ten wydłużono do maksymalnie 4 lat kalendarzowych po roku wyjściowym.

Przekładając powyższe warunki na konkretne daty: jeżeli mowa o wnioskodawcy, który w 2023 roku złożył wniosek o przyznanie pomocy na rozwój małego gospodarstwa, to rok 2023 jest jego rokiem wyjściowym, wówczas rokiem docelowym powinien być najpóźniej rok 2026 (trzeci rok kalendarzowy następujący po roku wyjściowym), wniosek o wypłatę II raty należy wtedy złożyć pomiędzy 1 stycznia a 31 marca 2027 roku, jednak w drodze wyjątku, o którym wspomniano, rokiem docelowym może być 2027, a wówczas wniosek o płatność II raty złożymy między 1 stycznia a 31 marca 2028 roku.

Jednak w tak komfortowej sytuacji są tylko beneficjenci z pierwszego naboru. Dla rolników, którzy składali wnioski o przyznanie pomocy w 2024 roku, najpóźniejszym rokiem docelowym jest 2027, a dla tych z naboru w 2025 ostatnim rokiem docelowym może być 2028. Zresztą przepisy przewidują, że najpóźniejszym rokiem docelowym może być właśnie rok 2028.

Dlaczego z rozliczeniem nie zawsze warto czekać do końca?

Dlaczego nie zawsze warto zwlekać do końca z rozliczeniem inwestycji? W tym przypadku chodzi o tzw. okres związania celem (OZC), czyli czas po wypłacie II raty pomocy, w trakcie którego beneficjent powinien utrzymać spełnianie warunków przyznania i wypłaty pomocy – czyli m.in. uzyskiwać wymagane przychody, uczestniczyć w systemie jakości itp.

W tym przypadku OZC trwa do dnia upływu 3 lat od dnia wypłaty drugiej raty pomocy, a jeśli okres ten upłynie wcześniej niż okres 5 lat liczony od dnia wypłaty pierwszej raty pomocy – do dnia upływu 5 lat liczonych od dnia wypłaty pierwszej raty pomocy.

Przekładając to na konkretny przykład: jeżeli wniosek o przyznanie pomocy był złożony w 2023 roku, umowa o przyznaniu podpisana w 2024, a I ratę pomocy rolnik otrzymał w roku 2025, to kończąc realizację biznesplanu w 2026 roku (rok docelowy), drugą ratę otrzyma w roku 2027. Wówczas jego OZC kończy się w 2030 roku (upływa wówczas 5 lat od wypłaty I raty i 3 lata od wypłaty II raty pomocy). Jeśli przeciągnie zakończenie realizacji biznesplanu na rok 2027, II ratę otrzyma w roku 2028, wówczas jego OZC skończy się w 2031 roku (3 lata od II raty i 6 lat od I raty). A nie ma co ukrywać, że każdy dodatkowy rok zobowiązań może krępować swobodę rozporządzania gospodarstwem – m.in. w zakresie prowadzonej produkcji.

Wzrost sprzedaży o 30 proc. trzeba nie tylko osiągnąć, ale i udokumentować

Najpóźniej w roku docelowym trzeba wypełnić wszystkie zobowiązania wynikające z przyznanej pomocy. Jednym z podstawowych warunków jest osiągniecie i udokumentowanie wzrostu wartości sprzedaży produktów rolnych wytworzonych w gospodarstwie (wpływy brutto), co najmniej o 30% w stosunku do przychodu bazowego. Kwotę przychodu bazowego i wymagany minimalny poziom przychodu w roku docelowym każdy beneficjent znajdzie w biznesplanie, który jest załącznikiem do umowy.

I to w interesie samego rolnika jest prawidłowe udokumentowanie tych przychodów (np. fakturami, fakturami VAT-RR, paragonami z kas fiskalnych, umowami kupna-sprzedaży – z potwierdzeniem przelewu należności na konto bankowe). Dokumenty te trzeba gromadzić systematycznie, zgodnie z ustawowymi terminami, ponieważ w dobie KSeF zapominalskim trudno będzie uzyskać dokumenty z historycznych transakcji (szczególnie dotyczy to rolników ryczałtowych).

Pamiętajmy też, że przychody i wydatki w całym okresie realizacji projektu, do końca OZC, należy skrupulatnie ewidencjonować w formie uproszczonej rachunkowości prowadzonej przy użyciu narzędzia do oceny ekonomicznej gospodarstwa (arkusz Excel) – wyjątkiem są gospodarstwa uczestniczące w polskim FSDN lub prowadzące księgi rachunkowe na podstawie przepisów podatkowych.

Szkolenia, system jakości i inne zobowiązania z punktów rankingowych

W roku docelowym nie można również zapomnieć o realizacji działań, za które na etapie wnioskowania otrzymaliśmy punkty rankingowe. Szczególnie mam tu na myśli popularne kryterium, dotyczące zobowiązania beneficjanta do uczestnictwa w szkoleniach. Można było otrzymać za nie aż 2 punkty i były to 2 punkty, które najczęściej decydowały o być albo nie być wniosku. Czas więc teraz te szkolenia zaliczyć, ponieważ wraz z wnioskiem o II ratę trzeba przedłożyć dokumenty ten fakt potwierdzające (np. zaświadczenia, certyfikaty). Rzadko kto składając wniosek miał już upatrzone konkretne szkolenie, przypomnijmy więc, jakie są co do nich wymagania. Trzeba zwrócić uwagę na trzy ważne kwestie:

• tematyka szkolenia musi mieć bezpośredni związek z przewidzianą w biznesplanie działalnością rolniczą, organizacją produkcji, organizacją i zarządzaniem gospodarstwem lub wprowadzaniem produktów na rynek,
• szkolenie nie jest szkoleniem obligatoryjnym wynikającym z obowiązującego prawodawstwa (np. obowiązkowe szkolenia z zakresu stosowania środków ochrony roślin nie są punktowane),
• szkolenie musi być potwierdzone m.in. certyfikatem, dyplomem. Dokument ten powinien zawierać elementy, takie jak nazwa kursu, data ukończenia, imię i nazwisko uczestnika, a także podpis osoby wystawiającej.

Nie można również zapominać o innych punktowanych działaniach, których realizację trzeba było już udokumentować, składając wniosek o pierwszą ratę pomocy: uczestnictwo w systemach jakości (np. integrowana produkcja czy rolnictwo ekologiczne) oraz udział w zorganizowanych formach współpracy (np. grupa producentów rolnych). Potwierdzenie realizacji tych działań będzie wymagane także na etapie II raty, a punktowane działania trzeba kontynuować aż do upływu okresu związania z celem.

Kiedy grozi zwrot pomocy i jakie są wyjątki?

Należy pamiętać, że niespełnienie warunków może skutkować nie tylko odmową wypłaty drugiej raty, ale i koniecznością zwrotu części lub całości już otrzymanych pieniędzy. Na przykład, gdy rolnik nie kontynuuje certyfikacji produkcji integrowanej, za co otrzymał punkty, bez których w ogóle nie mógłby otrzymać pomocy – musi oddać całą pierwszą ratę i nie otrzyma drugiej. Również nieosiągnięcie wymaganego wzrostu sprzedaży o 30% wiąże się z obowiązkiem zwrotu całej pierwszej raty, co wielu beneficjentom nie daje spokoju ze względu na zmienną sytuację rynkową. W tym przypadku jest jednak bezpiecznik: jeśli rolnik wykaże, że nie osiągnął zaplanowanych celów z powodu czynników zewnętrznych, na które nie miał wpływu, pomoc nie będzie podlegała zwrotowi.