Zakażony dzik, przemieszczając się, może zetknąć się z innymi zwierzętami i przenieść wirusa poza miejsce, w którym sam się zaraził. Dla hodowcy świń ważne jest więc zarówno to, jak daleko wędrują dziki, jak i to, czy ich trasy prowadzą w pobliżu gospodarstwa.
Nowych informacji dostarcza raport Europejskiego Urzędu ds. Bezpieczeństwa Żywności (EFSA) z 16 listopada. Eksperci wykorzystali dane GPS z obserwacji około 700 dzików w 13 krajach Europy.
Jak dziki przenoszą ASF na kolejne tereny?
Większość obserwowanych dzików poruszała się w niewielkiej okolicy. Taki sposób przemieszczania się odpowiada stopniowemu szerzeniu się afrykańskiego pomoru świń (ASF) na sąsiednie obszary. Szczególną rolę mogą odgrywać młode samce, które wędrują dalej i kontaktują się z różnymi grupami dzików. Jeśli są zakażone, mogą przenosić wirusa między nimi.
W raporcie EFSA zwrócono również uwagę na zagęszczenie zwierząt. Model dotyczący północnych Włoch wskazał, że choroba łatwiej rozszerzała zasięg przez tereny, gdzie dzików było więcej. Takie miejsca wymagają szczególnej uwagi na obrzeżach obszaru występowania ASF.
Zagrożenie nie kończy się wraz ze śmiercią zakażonego dzika. Jak wyjaśnia EFSA w informacji o drogach zakażenia, kontakt z zakażoną tuszą również może prowadzić do przeniesienia wirusa. Dlatego poszukiwanie i usuwanie padłych dzików pozostaje ważną częścią zwalczania choroby.
Czy migrujący dzik może przenieść wirusa daleko?
Choć przeważały krótkie przemieszczenia – mediana takiej powierzchni wyniosła 2,4 km2 w ciągu dwóch tygodni obserwacji – zdarzały się dalsze wędrówki. Największa odległość między miejscami pobytu jednego dzika wyniosła 67 km w ciągu dwóch tygodni. Przemieszczenia przekraczające 20 km stanowiły mniej niż 1% obserwacji.
Takie migracje mogą stwarzać możliwość przeniesienia ASF na dalsze tereny. Badanie dotyczyło jednak dzików z obszarów wolnych od choroby, a zakażenie może ograniczać ruchliwość zwierząt. Wynik 67 km opisuje więc możliwości przemieszczania się dzika, nie potwierdzoną drogę rozprzestrzenienia wirusa.
Dziki blisko gospodarstw. Którędy wirus może trafić do stada?
Zapisy GPS pokazały także, że dziki podchodziły na mniej niż 50 m od gospodarstw utrzymujących świnie. Z kolei badanie opublikowane w „Journal of Applied Ecology” wykazało, że najczęściej pojawiały się przy fermach po zachodzie słońca i w okolicach świtu. Niektóre wracały wielokrotnie.
Dzik nie musi zetknąć się bezpośrednio ze świnią, żeby doszło do zawleczenia choroby. Wirus może trafić do stada pośrednio, na zanieczyszczonym obuwiu, odzieży, sprzęcie lub pojazdach. Dlatego obecność zakażonych dzików w okolicy ma znaczenie również dla gospodarstw utrzymujących świnie w zamkniętych budynkach.
Główny Inspektorat Weterynarii zaleca zabezpieczanie chlewni, paszy i ściółki przed dzikimi zwierzętami oraz odkażanie rąk i obuwia. Odzież ochronna i narzędzia używane przy świniach powinny pozostawać w budynku inwentarskim. Chodzi o przerwanie drogi, którą wirus może dostać się z otoczenia do stada.
Ile ognisk ASF wykryto w Polsce u dzików i świń?
Według zestawienia GIW ze stanem na 16 listopada 2026 r. w Polsce potwierdzono od początku roku 1858 ognisk ASF u dzików i 10 ognisk u świń.
Ogniska w gospodarstwach wystąpiły w województwach kujawsko-pomorskim, zachodniopomorskim, lubelskim, pomorskim i podlaskim. Ostatnie ujęte w krajowym wykazie GIW stwierdzono 17 września w Półkotach, w gminie Sejny na Podlasiu. Mimo przerwy w wykrywaniu nowych ognisk w chlewniach wirus pozostaje obecny w populacji dzików.
Oprac. Maria Khamiuk na podst. EFSA, „Spatio-temporal patterns and risk factors of wild boar–pig farm contact across Europe”/ Journal of Applied Ecology, GIW
