StoryEditor

Jak uratować polską produkcję świń? Branża proponuje specustawę i restrukturyzację gospodarstw

Jakie konkretne rozwiązania dla gospodarstw zajmujących się produkcją trzody chlewnej proponuje przedstawiona przez branżę 12 listopada br. „Strategia dla polskiego sektora wieprzowiny na lata 2026–2035”? Propozycji jest kilka.

18.11.2026., 18:00h

Odbudowa krajowej produkcji prosiąt

Obecnie, jak się szacuje 40% prosiąt wykorzystywanych w łańcuchu dostaw wieprzowiny w Polsce pochodzi z importu, głównie z Danii. Po pierwsze, stwarza to duże zagrożenie dla bezpieczeństwa żywnościowego Polski oraz stabilności polskiego sektora rolno-spożywczego w przypadku zakłócenia importu (w szczególności dla funkcjonowania firm paszowych, gospodarstw wyspecjalizowanych w tuczu i zakładów przetwórczych). Ryzyko realizacji takiego scenariusza systematycznie rośnie (coraz większa presja ze strony chorób zwierząt, zaostrzane regulacje w obszarze dobrostanu i transportu zwierząt, deklaracje krajów wyspecjalizowanych w eksporcie prosiąt, w tym Danii, dotyczące planów ograniczenia produkcji). Po drugie, uzależnienie od importu prosiąt osłabia konkurencyjność całego sektora poprzez relatywnie wysoki koszt produkcji tuczników. Po trzecie, bardzo wysoki udział prosiąt z importu w strukturze produkcji obniża wartość generowaną w polskim sektorze wieprzowiny. W obecnej sytuacji rynkowej polski sektor wieprzowiny traci ważny odcinek budowania marży – ok. 2,4 mld zł rocznie. Dlatego odbudowa krajowej produkcji prosiąt jest warunkiem powodzenia całej strategii – uważają autorzy tego dokumentu.

Branża chce, aby za dziewięć lat krajowa produkcja prosiąt w pełni pokrywała potrzeby polskich zakładów. Czytaj więcej: https://www.topagrar.pl/swinie/polska-chce-odbudowac-produkcje-prosiat-jest-strategia-dla-sektora-wieprzowiny-do-2035-r-2694923  Ba, tylko jak do tego dojść? Dziś problemem ogromnym problemem dla gospodarstw jest bardzo długa ścieżka inwestycyjna wynikająca z nieefektywnych procedur administracyjnych. Jest to punkt krytyczny całego procesu, niezależnie od tego, kto jest inwestorem oraz czy inwestycja stanowi modernizację, rozbudowę czy też budowę nowej chlewni. Tym samym nawet gospodarstwo posiadające wystarczający kapitał oraz odpowiednią lokalizację inwestycji nie jest często w stanie zrealizować projektu. Kolejna sprawa to znacząca kapitałochłonność inwestycji w stanowiska dla macior. Stanowisko dla maciory kosztuje kilkanaście razy więcej niż stanowisko tuczowe. Uwzględniając konieczną skalę inwestycji zapewniającą jej rentowność, są to często inwestycje poza zasięgiem rolników indywidualnych – zwłaszcza że inwestycje te wiążą się na ogół również z koniecznością budowy infrastruktury towarzyszącej, takiej jak biogazownia. Obecnie rolnikom o wiele łatwiej jest sfinansować tuczarnię, niż chlewnię ze stanowiskami dla macior, co dodatkowo pogłębia deficyt prosiąt w Polsce oraz zwiększa ekspozycję tych gospodarstw na ryzyko rynkowe (brak domkniętego cyklu produkcyjnego).

Problemem jest też brak odpowiednich kompetencji wśród części producentów prosiąt. Osiągane wyniki produkcyjne mierzone liczbą odsadzonych prosiąt od lochy są w Polsce nadal wyraźnie niższe niż wśród kluczowych konkurentów. Sama poprawa wyników produkcyjnych w oparciu o istniejącą infrastrukturę i pogłowie macior miałaby istotny pozytywny wpływ na bilans prosiąt w Polsce. Nie można też zapominać o braku odpowiednich lokalizacji do budowy obiektów przeznaczonych do produkcji prosiąt. Wielu producentów, szczególnie tych, którzy planują budowę większych obiektów do produkcji prosiąt w cyklu otwartym, zwraca uwagę na brak odpowiednich lokalizacji oddalonych od zabudowań, które pozwoliłyby na zapewnienie odpowiedniego poziomu bioasekuracji oraz minimalizację wpływu inwestycji na komfort życia lokalnych społeczności. No i presja czasu. Ze względu na ostatnie deklaracje Danii dotyczące planów ograniczenia eksportu prosiąt i podobne tendencje obserwowane w innych krajach UE wyspecjalizowanych w eksporcie prosiąt (m.in. w Holandii) Polska na początku lat 30. zacznie tracić możliwość importu materiału do tuczu. Stąd strategia musi doprowadzić do odbudowy krajowej produkcji w ciągu najbliższych 10 lat – podkreślają jej autorzy.

Specustawa o odbudowie produkcji prosiąt

W obszarze odbudowy produkcji prosiąt branża proponuje uchwalenie specustawy o odbudowie produkcji prosiąt, obejmującej trzy kluczowe elementy:

  1. wdrożenie specjalnej szybkiej ścieżki inwestycyjnej w przypadku inwestycji polegających na modernizacji, rozbudowie, jak i budowie nowych obiektów przeznaczonych do produkcji prosiąt, przy zachowaniu wymogów środowiskowych, bioasekuracyjnych i dobrostanowych oraz uwzględnieniu interesów strony społecznej;
  2. wyznaczenie przez KOWR dedykowanych pracowników, których zadaniem będzie koordynacja rozpoczętych i nowych projektów inwestycyjnych w produkcję prosiąt i usuwanie zatorów administracyjnych;
  3. uruchomienie kampanii informacyjnej mającej na celu wyjaśnienie stronie społecznej przyczyn przyspieszenia procedur związanych z budową obiektów przeznaczonych do produkcji prosiąt.

- Celem działania jest likwidacja barier instytucjonalnych hamujących rozwój produkcji prosiąt w Polsce – zaznaczono w Strategii.

Branża proponuje też kalibrację wsparcia finansowego. Działanie to ma polegać na skoncentrowaniu środków z różnych interwencji w ramach Planu Strategicznego w celu dokapitalizowania procesu inwestycji w chlewnie przeznaczone do produkcji prosiąt (zarówno ich modernizację i rozbudowę, jak i budowę nowych obiektów). Celem działania jest zmniejszenie luki kapitałowej ograniczającej rozwój produkcji prosiąt w Polsce.

image
Nie tylko walka z ASF. Strategia dla hodowców świń zakłada duże zmiany w gospodarstwach
FOTO: Agnieszka Kozłowska

- Reprezentujemy z kolegą niezależnych hodowców trzody chlewnej, którzy są bardzo przeciwko temu, że najbardziej w Polsce rozwija się produkcja nakładcza, czyli tak zwany tucz kontraktowy. Nie mówimy, że to nie może istnieć, ale zwracamy uwagę, że ta sytuacja bardzo przeszkadza w funkcjonowaniu rodzinnych gospodarstw, które w tym nie uczestniczą. To jest według nas nierówna walka z wielkimi koncernami. Niestety coraz więcej hodowców przechodzi na system nakładczy, gdzie zakład dostarcza pasze, dostarcza prosiaki i niestety nie zawsze uczciwą umową zleca wyprodukowanie zwierząt przez rolnika. Jeżeli w tym kierunku pójdziemy, a niestety od kilkunastu dobrych lat w tym kierunku właśnie Polska idzie, to gospodarstwa rodzinne po prostu znikną. W Strategii, według mnie, jednym z najważniejszych punktów dla rodzinnych gospodarstw jest łączenie się w tak zwane grupy, lub już gdy jesteśmy w grupach, łączymy się jako cały sektor i mamy możliwość wspólnych inwestycji, tak jak było kiedyś w Danii, w Holandii. Tak jak to się dzieje dziś także w przypadku grup warzywno-owocowych. To jest jedyna możliwość, żeby hodowcy dostali jakiekolwiek środki na wsparcie z Unii Europejskiej przez najbliższe lata - uważa Bogusław Prałat z Polskiego Związku Niezależnych Producentów Świń.

Damian Kacprzak z tego samego Związku stwierdził natomiast, że dla rolników najważniejsze są nisko oprocentowane kredyty.

- Żeby rolnik wiedział, że stać go na spłatę. W przypadku kredytów komercyjnych, gdzie stanowisko na lochę kosztuje między 25 a 30 tys. zł, to niestety ten udział kredytowania jest dzisiaj zbyt wysoki w stosunku do możliwych przychodów. Także musimy dostać na szybko tanie kredytowanie z ewentualną możliwością czy jakiegoś częściowego umorzenia, czy jakiejś tam dotacji, natomiast też jakby nie wnioskujemy o rozdawnictwo pieniędzy, że nagle mamy się odbudować i robimy to przy olbrzymich dotacjach. Pamiętamy też o rolnikach, którzy budowali w zeszłym roku, czy dwa lata temu właśnie w ramach drogich kredytów i te kredyty muszą spłacać i musimy zadbać też o równe szanse i o równą konkurencję, żeby wszyscy byli mniej więcej w tym samym miejscu na rynku - mówił rolnik.

Strategia przewiduje też szkolenia dla hodowców produkujących prosięta. Kluczowe będzie dopuszczenie do programu również podmiotów prywatnych w celu zapewnienia konkurencji sprzyjającej odpowiedniej jakości szkoleń, jak również wykorzystanie nowoczesnych metod i narzędzi dydaktycznych w celu dopasowania programu szkoleniowego do indywidualnej sytuacji hodowców. Celem tego działania miałoby być zwiększenie poziomu kompetencji wśród producentów prosiąt i poprawa osiąganych przez nich wyników produkcyjnych.

W odbudowę pogłowia prosiąt miałby też być zaangażowany KOWR – od którego branża oczekuje sprzedaży działek na potrzeby budowy obiektów oraz rozbudowy obiektów w ramach istniejącej zabudowy zagrodowej przeznaczonych do produkcji prosiąt znajdujących się w zasobie Skarbu Państwa. Celem działania jest zlikwidowanie bariery w postaci braku odpowiednich lokalizacji do budowy obiektów przeznaczonych do produkcji prosiąt.

Pomysły na usprawnienie sparaliżowanego procesu inwestycyjnego

Jak zauważono w Strategii, producenci trzody chlewnej mają bardzo duże problemy z realizacją inwestycji (zarówno modernizacji, rozbudowy, jak i budowy nowych chlewni, a także infrastruktury towarzyszącej) ze względu na nieefektywne procedury administracyjne. W istotny sposób zwiększa to koszty inwestowania i wydłuża czas realizacji projektów, zniechęcając rolników do rozwijania swojej działalności. Dlatego branża proponuje m.in. modyfikację planów ogólnych przez:

  • Wyłączenie wybranych obiektów inwentarskich spełniających kryteria programu odbudowy krajowej produkcji prosiąt z obowiązku budowania na obszarach uzupełniania zabudowy, tak jak wyłączone są m.in. stacje paliw.  Z uwagi na uciążliwy charakter tego rodzaju inwestycji, szczególnie obiektów o dużej skali działalności, a także kwestie związane z bioasekuracją w oczywisty sposób powinny być one oddalone od istniejących zabudowań, w szczególności od zabudowań mieszkaniowych.
  • Włączenie budynków inwentarskich (108 KŚT) do katalogu obiektów tworzących obszary uzupełniania zabudowy. Jest to kluczowe z punktu widzenia mniejszych inwestycji, które mogą być budowane w oparciu o zagęszczanie zabudowy.
  • Brak ograniczeń DJP w planach ogólnych dotyczących terenów przeznaczonych pod produkcję zwierzęcą. Potencjalne obciążenie dla środowiska powinno wynikać bezpośrednio z raportu OOŚ.

Kolejnym remedium ma być zmiana procedury inwestycyjnej (dostosowanie legislacji). Zmiany te miałyby obejmować:

  • Zniesienie obowiązku wykonania raportu OOŚ dla inwestycji do 210 DJP  oraz modernizacji istniejących obiektów.
  • Ujednolicenie kryteriów stosowanych przez organy opiniujące projekty inwestycyjne (RDOŚ, PPIS, RZGW).
  • Zwiększenie znaczenia opinii organów eksperckich w wydawaniu decyzji DoŚU  i przeniesienie decyzji na poziom wojewody.
  • Skrócenie terminów wydawania DoŚU, WZ i pozwolenia na budowę.
  • Racjonalizacja procedury odwoławczej.
  • Możliwość spełnienia wymogów środowiskowych we współpracy w ramach organizacji producentów, np. wymogu dotyczącego zagospodarowania gnojowicy.

Restrukturyzacja gospodarstw utrzymujących trzodę chlewną

Jak już o tym pisaliśmy, Strategia zakłada, że za 9 lat ASF w Polsce nie będzie – co też miałoby wzmocnić pozycję polskich hodowców trzody chlewnej. Ale to nie wszystko. Branża uważa, że wśród gospodarstw zajmujących się tego rodzaju produkcją należy przeprowadzić restrukturyzację. Dlaczego? Produkcją trzody chlewnej w Polsce zajmuje się obecnie ok. 43 tys. gospodarstw, z czego ok. 30 tys. to gospodarstwa małe o pogłowiu poniżej 100 świń. Wiele z nich stoi przed dylematem czy ponieść znaczące wydatki inwestycyjne i zwiększyć skalę produkcji w celu utrzymania się na coraz bardziej konkurencyjnym rynku czy też zmienić profil działalności. Gospodarstwom tym często brakuje odpowiednich narzędzi i wsparcia instytucjonalnego potrzebnych do podjęcia właściwych decyzji.

Według Strategii, gospodarstwa zajmujące się produkcją trzody chlewnej w naszym kraju można podzielić na

  1. gospodarstwa perspektywiczne, czyli takie, które generują satysfakcjonujące dochody i umożliwiają akumulację kapitału kluczowego dla ich dalszego rozwoju,
  2. gospodarstwa o ograniczonym potencjale rozwojowym charakteryzujące się niską rentownością i brakiem możliwości akumulacji kapitału nawet po przeprowadzeniu ich gruntownej restrukturyzacji oraz
  3. gospodarstwa znajdujące się na styku tych dwóch grup, które dzięki restrukturyzacji mają szansę awansować do pierwszej grupy.

Jak czytamy w omawianym dokumencie, celem strategii jest uwzględnienie sytuacji wszystkich trzech grup gospodarstw: powinna ona z jednej strony stwarzać przestrzeń rozwoju gospodarstwom z grup (1) oraz (3), a z drugiej strony dawać możliwość zmiany profilu działalności gospodarstwom z grupy (2). Ale – jak zauważono - problemem jest też luka kompetencyjna. Wyniki przeprowadzonej analizy wskazują, że jednym z kluczowych wyzwań na drodze rozwoju polskiego sektora wieprzowiny jest znacząca luka kompetencyjna wśród hodowców i producentów trzody chlewnej. Jest ona obserwowana na wszystkich etapach produkcji (nie tylko produkcji prosiąt, ale również w przypadku tuczu). W warunkach rosnącej konkurencji na rynku utrzymają się tylko najbardziej efektywne gospodarstwa. Stąd hodowcy i producenci powinni mieć dostęp do skutecznych narzędzi służących do podnoszenia swojego poziomu wiedzy.

Te działania restrukturyzacyjne proponuje Strategia

Program restrukturyzacji gospodarstw opisany w Strategii przewiduje uruchomienie trzyetapowego programu wspierającego restrukturyzację gospodarstw poprzez zapewnienie producentom dostępu do nowoczesnych narzędzi, szkoleń i doradztwa, realizowanego we współpracy z podmiotami sektora prywatnego. Jednocześnie zakłada wykorzystanie najnowszych rozwiązań technologicznych pozwalających na dostosowanie programów  do indywidualnych charakterystyk gospodarstw. Pierwszy etap restrukturyzacji będzie polegał na krótkookresowej maksymalizacji wyników produkcyjnych poprzez proste optymalizacje w 3 obszarach: zdrowie, genetyka, żywienie.  Drugi etap restrukturyzacji będzie polegał na średniookresowej maksymalizacji zysku poprzez inwestycje w rozwiązania podnoszące efektywność gospodarstwa (po stronie kosztowej lub przychodowej). Trzeci etap restrukturyzacji będzie obejmował działania mające na celu długookresową maksymalizację zysku poprzez rozwój gospodarstwa w celu osiągnięcia jego optymalnej wielkości. Celem działania jest budowa konkurencyjnego kosztowo krajowego sektora trzody chlewnej.

Kolejna propozycja to program zmiany profilu działalności. Działanie polega na zaproponowaniu programu rozwoju gospodarstwom, którym ze względu na niewystarczającą skalę działalności będzie w kolejnych latach coraz trudniej utrzymać się na rynku. Założono tu dwie główne ścieżki: zmianę profilu gospodarstwa w kierunku innego rodzaju produkcji rolnej oraz szkolenia w kierunku działalności usługowej na rzecz sektora trzody chlewnej. - Celem działania jest stworzenie atrakcyjnych alternatyw dla gospodarstw o ograniczonym potencjale rozwojowym – podkreślono w Strategii.

Agnieszka Kozłowska

©℗ Materiał chroniony prawem autorskim - wszelkie prawa zastrzeżone.
Dalsze rozpowszechnianie artykułu za zgodą wydawcy AgroHorti Media Sp. z o.o.
KUP LICENCJĘ
POWRÓT DO STRONY GŁÓWNEJ
18. listopad 2026 18:02