Zmiany obejmą także wybrane zasady produkcji zwierzęcej i certyfikacji. Copa i Cogeca popierają kompromis, ale wskazują, że nie wszystkie ustalenia odpowiadają postulatom organizacji rolniczych.
20 października Parlament Europejski i Rada Unii Europejskiej osiągnęły wstępne porozumienie w sprawie nowelizacji rozporządzenia (UE) 2018/848. Regulacja określa zasady produkcji ekologicznej, certyfikacji oraz znakowania żywności sprzedawanej jako ekologiczna.
Celem zmian jest uproszczenie wybranych wymagań, ograniczenie obciążeń administracyjnych i zapewnienie większej pewności prawnej przedsiębiorcom. Jednym z priorytetów jest także utrzymanie ciągłości handlu z krajami spoza UE, ponieważ obecne uzgodnienia dotyczące równoważności ich systemów produkcji ekologicznej wygasają 31 grudnia 2026 r.
– Porozumienie pokazuje nasze zaangażowanie we wspieranie zrównoważonego rolnictwa i tworzenie warunków do dalszego rozwoju sektora żywności ekologicznej w całej Unii Europejskiej – powiedział Martin Heydon, irlandzki minister rolnictwa, żywności i gospodarki morskiej. Polityk podkreślił również, że porozumienie przynosi korzyści rolnikom, konsumentom i całemu sektorowi rolno-spożywczemu.
Pasze dla świń i drobiu. Odstępstwa będą stopniowo wycofywane
Jednym z ważniejszych elementów porozumienia jest czasowe utrzymanie elastyczności w stosowaniu nieekologicznych pasz białkowych dla świń i drobiu. Uzgodniono również rozwiązania dotyczące nieekologicznych osobników młodocianych w akwakulturze. Odstępstwa mają być stopniowo wycofywane.
Dostępność odpowiednich surowców białkowych ma znaczenie dla organizacji żywienia zwierząt w gospodarstwach ekologicznych. Producenci muszą uwzględniać wymagania dotyczące pochodzenia pasz, a jednocześnie zapewnić zwierzętom właściwe żywienie.
Copa i Cogeca podkreślają, że ostateczne uzgodnienia dotyczące pasz dla świń i drobiu wykraczają poza zakres elastyczności, o który zabiegała organizacja. Jej postulat zakładał ograniczenie odstępstwa dotyczącego pasz białkowych do młodych zwierząt z grupy monogastrycznych, do której należą m.in. świnie i drób.
Dla hodowców istotne będą szczegółowe warunki stosowania odstępstw oraz harmonogram ich wygaszania. Samo porozumienie nie oznacza bezwarunkowej zgody na stosowanie dowolnych pasz konwencjonalnych w produkcji ekologicznej.
Import żywności ekologicznej. Zasady przedłużone do końca 2036 roku
Porozumienie przewiduje przedłużenie do 31 grudnia 2036 r. uznawania równoważności systemów produkcji ekologicznej w 11 państwach spoza UE. Wśród nich znajdują się m.in. Argentyna, Kanada, Nowa Zelandia i Stany Zjednoczone.
Dotychczasowe uzgodnienia wygasają z końcem 2026 r. Ich przedłużenie ma ograniczyć ryzyko zakłóceń w handlu i zapewnić większą przewidywalność importerom, przetwórcom oraz innym uczestnikom łańcucha dostaw.
Dla unijnych rolników znaczenie ma również konkurencja ze strony produktów sprowadzanych z państw trzecich. Utrzymanie ciągłości importu nie oznacza jednak automatycznego wyrównania kosztów produkcji ani warunków prowadzenia gospodarstw w UE i poza nią.
Uznawanie równoważności dotyczy określonych państw i systemów kontroli. Nie oznacza, że wszystkie kraje spoza UE podlegają tym samym zasadom ani że każdy importowany produkt automatycznie spełnia wszystkie wymagania unijnej produkcji ekologicznej.
Unijne logo ekologiczne. Import będzie podlegał dodatkowym warunkom
Ważnym elementem porozumienia są zmiany dotyczące oznakowania produktów sprowadzanych spoza Unii Europejskiej.
Produkty z państw, których systemy produkcji ekologicznej uznano za równoważne, będą mogły być nadal wprowadzane na rynek UE jako ekologiczne na określonych warunkach. Będą mogły również korzystać z logo ekologicznego kraju pochodzenia.
Używanie unijnego logo produkcji ekologicznej będzie jednak wymagało spełnienia dodatkowych kryteriów dotyczących produkcji i kontroli, wykraczających poza warunki uznawania równoważności. Wymagania mają dotyczyć m.in. funkcjonowania gleby, dobrostanu zwierząt i metod przetwarzania.
W toku negocjacji zrezygnowano także z propozycji dopuszczającej stosowanie unijnego logo na produktach zawierających mniej niż 5 proc. składników pochodzących z państw trzecich, które nie spełniają dodatkowych kryteriów.
Uzgodniono również, że produkty oznakowane zgodnie z dotychczasowymi zasadami będą mogły być sprzedawane do wyczerpania zapasów. Rozwiązanie ma ułatwić przejście na nowe przepisy i ograniczyć ryzyko zakłóceń na rynku.
Małe gospodarstwa i sprzedawcy. Wyższe limity zwolnienia z certyfikacji
Nowe rozwiązania obejmują również małe podmioty sprzedające niepakowane produkty ekologiczne bezpośrednio konsumentom.
Limit rocznego obrotu uprawniający do zwolnienia z certyfikacji ma wzrosnąć z 20 tys. do 40 tys. euro. Limit ilościowy zwiększy się natomiast z 5 tys. do 10 tys. kg rocznie. Próg obrotu będzie obliczany jako średnia roczna z poprzednich pięciu lat.
Porozumienie przewiduje ponadto możliwość zwolnienia z certyfikacji, na określonych warunkach, małych sklepów internetowych sprzedających pakowane produkty ekologiczne.
Zmiany mogą ograniczyć formalności po stronie części niewielkich sprzedawców, w tym podmiotów prowadzących sprzedaż bezpośrednią. Nie oznaczają jednak ogólnego zwolnienia ze wszystkich wymagań dotyczących obrotu i oznakowania produktów ekologicznych.
Uzgodniono również uproszczenia dotyczące certyfikacji grupowej drobnych producentów. Szczegółowe warunki korzystania z nowych rozwiązań będą zależeć od ostatecznego brzmienia przepisów.
Zmiany w produkcji zwierzęcej. Nowe zasady dotyczące drobiu
Porozumienie obejmuje także wybrane wymagania dotyczące utrzymywania zwierząt. W przypadku drobiu zasady dostępu do wybiegów mają uwzględniać stopień rozwoju upierzenia. Na zewnątrz będą mogły wychodzić ptaki, które mają już wystarczającą ilość piór, aby regulować temperaturę ciała.
Uzgodnienia obejmują ponadto zmiany dotyczące maksymalnej powierzchni użytkowej kurników przeznaczonych do tuczu drobiu oraz określenie minimalnego wieku ubojowego przepiórek ekologicznych na 42 dni.
Przewidziano również dostosowanie okresów karencji po zastosowaniu weterynaryjnych produktów leczniczych u zwierząt lądowych i zwierząt akwakultury.
Są to rozwiązania szczegółowe, ale mogą mieć praktyczne znaczenie dla gospodarstw, ponieważ dotyczą organizacji produkcji, utrzymania zwierząt i planowania sprzedaży. Ich stosowanie będzie zależało od ostatecznie przyjętych przepisów.
Środki czyszczące i dezynfekujące. Większa elastyczność dla przetwórców
Uzgodnione zmiany dotyczą także przetwórstwa ekologicznego. Przewidują większą elastyczność w stosowaniu odpowiednich środków czyszczących i dezynfekujących dostępnych na rynku, bez konieczności oczekiwania na ich uprzednie umieszczenie w unijnym wykazie.
Rozwiązanie ma ograniczyć część obciążeń administracyjnych i ułatwić codzienną pracę podmiotom zajmującym się przetwarzaniem produktów ekologicznych. Nie oznacza to jednak rezygnacji z wymagań dotyczących higieny, bezpieczeństwa żywności czy zgodności procesu produkcyjnego z zasadami rolnictwa ekologicznego.
Teraz kluczowe będzie wdrożenie zmian
Copa i Cogeca uznają porozumienie za ważny krok w kierunku stabilniejszych zasad funkcjonowania europejskiego sektora ekologicznego. Jednocześnie wskazują na potrzebę dokładnej analizy ostatecznego tekstu prawnego i uwzględnienia praktycznych problemów producentów podczas wdrażania zmian.
Dla gospodarstw szczególnie ważne będą warunki stosowania odstępstw paszowych, zasady certyfikacji oraz wymagania dotyczące produkcji zwierzęcej. Dla podmiotów handlowych istotne pozostaną natomiast przepisy regulujące import, oznakowanie i korzystanie ze zwolnień z certyfikacji.
Organizacje rolnicze podkreślają, że dalszy dialog z sektorem powinien pomóc w utrzymaniu wysokich standardów produkcji ekologicznej przy jednoczesnym uwzględnieniu realiów prowadzenia gospodarstw.
Kiedy nowe przepisy wejdą w życie?
Porozumienie osiągnięte 20 października ma charakter wstępny. Wymaga formalnego zatwierdzenia przez Parlament Europejski i Radę UE, a następnie zakończenia procedur prawno-językowych przed przyjęciem nowych przepisów.
Celem jest sfinalizowanie prac przed końcem 2026 r., kiedy wygasają obecne uzgodnienia dotyczące równoważności systemów produkcji ekologicznej w 11 państwach trzecich.
Krzysztof Zacharuk
