StoryEditor

Żywność od rolnika? Tak, ale dopiero po kontroli

Chociaż służby odpowiedzialne za bezpieczeństwo żywności sprzedawanej w naszym kraju zapewniają, że starają się traktować rolników ulgowo, to ci ostatni narzekają, że kontroli wciąż jest zbyt dużo, a oni sami toną w dokumentach.

11.02.2026., 16:35h

Jak jest w rzeczywistości? Była o tym mowa 11 lutego w Sejmie podczas obrad podkomisji do spraw bezpieczeństwa żywności, eliminowania nieuczciwych praktyk w obrocie żywnością oraz sprzedaży bezpośredniej i handlu detalicznego produktów wytworzonych w gospodarstwach rolnych.

W trakcie posiedzenia posłowie opozycji zwracali uwagę, że rolnicy narzekają nie tylko na zbyt częste kontrole, ale przede wszystkim na ich mnogość. – Czasami to samo kontroluje kilka instytucji, a przecież tak nie powinno być – grzmieli parlamentarzyści. 

– Nie chcemy zamęczyć rolników kontrolami, ale musimy zapewnić bezpieczeństwo żywnościowe – odpowiadali urzędnicy. 

image
Posiedzenie zespołu 11 lutego w Sejmie
FOTO: Kancelaria Sejmu

Każdy kontroluje swój odcinek

Wojciech Wojtyra, dyrektor Departamentu Bezpieczeństwa Żywności i Weterynarii w Ministerstwie Rolnictwa i Rozwoju Wsi podkreślał, że rozwijanie sprzedaży bezpośredniej i rolniczego handlu detalicznego (RHD) to jeden z priorytetów. – Staramy się robić co w naszej mocy, aby wspierać rolników, ale jednocześnie musimy przestrzegać obowiązujących przepisów – tłumaczył.

Kontrolą gospodarstw zajmujących się handlem w ramach RHD (uproszczona forma sprzedaży żywności produkowanej w całości lub części z własnych surowców) zajmuje się m.in. Inspekcja Jakości Handlowej Artykułów Rolno-Spożywczych, Inspekcja Weterynaryjna (obie podlegają MRiRW) czy wreszcie podległa resortowi zdrowia Państwowa Inspekcja Sanitarna.  

Każda z instytucji ma swój zakres odpowiedzialności i kontroluje rolników częściej lub rzadziej. Wszystko zależy od prowadzonej produkcji, a także ewentualnych skarg pojawiających się pod adresem konkretnego gospodarstwa. 

image
Głos zabiera Wojciech Wojtyra, dyrektor Departament Bezpieczeństwa Żywności i Weterynarii w MRiRW
FOTO: Kancelaria Sejmu

Nie znasz dnia, nie znasz godziny

– W przypadku Inspekcji Weterynaryjnej są to kontrole okresowe, czyli kontrole planowane, które zależą od analizy ryzyka dokonywanego przez powiatowych lekarzy weterynarii. Sa przeprowadzane z różną częstotliwością. Jeżeli ryzyko jest duże, to kontrola jest raz na 6 miesięcy, jeżeli małe, to może być nawet raz na 36 miesięcy. Oczywiście są też kontrole doraźne, które są realizowane w związku z informacjami podjętymi przez organy Inspekcji Weterynaryjnej, jak również kontrole sprawdzające, czyli te, które  sprawdzają wykonanie poprzednich zaleceń – mówił Wojciech Wojtyra.

Wiadomo, że w 2024 r. Inspekcja Weterynaryjna skontrolowała 37% podmiotów zajmujących się sprzedażą bezpośrednią w ramach ponad 6600 kontroli. W 14% podmiotów stwierdzono niezgodności czy nieprawidłowości.

W przypadku handlu detalicznego IW skontrolowała 33% podmiotów w ramach 8000 kontroli. Niezgodności wykryto w zakresie 21% podmiotów.

image
Stanowisko zaprezentował Paweł Kobylarz, dyrektor Biura Bezpieczeństwa Żywności Pochodzenia Zwierzęcego w Głównym Inspektoracie Weterynarii
FOTO: Kancelaria Sejmu

Kontrola raz na trzy lata

Paweł Kobylarz, dyrektor Biura Bezpieczeństwa Żywności Pochodzenia Zwierzęcego w Głównym Inspektoracie Weterynarii podkreślał, że IW ze "szczególną uwagą traktuje rolniczy handel detaliczny i całą produkcję bezpośrednio u rolników".

– I dlatego w ramach własnych działań nadzorczych, w oparciu o przepisy weterynaryjne, na podstawie analizy ryzyka dostosowaliśmy częstotliwość kontroli, które realizujemy do określonych warunków. Jeżeli mówimy o działalności w ramach RHD i jeżeli nie stwierdzamy nieprawidłowości, to najniższa częstotliwość kontroli wynosi raz na trzy lata i obejmuje całokształt prowadzonej działalności – podkreślał Kobylarz.

Urzędnik zapewniał, że celem Inspekcji Weterynaryjnej nie jest utrudnianie produkcji rolnikom. – Staramy się wychodzić naprzeciw oczekiwaniom i ułatwiać rolnikom rozpoczęcie działalności w ramach RHD – zapewniał. 

image
Inspekcja Jakości Handlowej Artykułów Rolno-Spożywczych wspiera rolników – mówiono w Sejmie
FOTO: Kancelaria Sejmu

"Nie robimy kontroli, żeby kogoś ukarać"

Także przedstawicielka Inspekcji Jakości Handlowej Artykułów Rolno-Spożywczych zapewniała w Sejmie, że wspieranie rolników w procesie skracania łańcuchów dostaw ma kluczowe znaczenie.

– Proszę pamiętać o tym, że inspekcja nie robi kontroli po to, żeby kogoś ukarać. Co do zasady, jeżeli wchodzimy na kontrolę do rolnika i sprawdzamy jakość produkowanych przez niego wyrobów, nie mamy złych zamiarów. Jesteśmy po to, aby potwierdzić jego działania, że są zgodne z prawem. Oczywiście, jeżeli w trakcie kontroli napotkamy jakieś nieprawidłowości, jakieś uchybienia co do stosowania przepisów prawa, wtedy mamy możliwość nałożenia sankcji zgodnie z obowiązującymi nas przepisami. Ale chcę podkreślić, że ustawa o jakości handlowej artykułów rolno-spożywczych daje nam możliwość odstąpienia od wymierzenia kary, jeżeli mają miejsce różne przesłanki i takie działania są stosowane właśnie na przykład w stosunku do rolników prowadzących działalność w ramach rolniczego handlu – tłumaczyła urzędniczka.

Zwracała uwagę, że liczba podmiotów zajmujących się RHD, które IJHARS kontroluje, jest stosunkowo niewielka. W 2025 r. było to zaledwie 57 podmiotów. 

– Nie jesteśmy upierdliwą inspekcją, jeżeli chodzi o te działania. Jeżeli jesteśmy na kontroli, to po to, żeby wspierać, edukować i pomagać prowadzić właściwą działalność, zgodnie  z obowiązującymi przepisami – zaznaczyła.

image
Staramy się być frontem do klienta – mówiła Katarzyna Poskoczym (GIS)
FOTO: Kancelaria Sejmu

Podczas kontroli stwierdzono nieprawidłowości

Katarzyna Poskoczym, dyrektor Departamentu Bezpieczeństwa Żywności i Żywienia Głównego Inspektoratu Sanitarnego zwracała uwagę, że również sanepid stara się wspierać rolników w ich działaniach związanych z RHD.

– Jeśli  chodzi o całą grupę podmiotów, które są pod nadzorem Państwowej Inspekcji Sanitarnej, to według danych z grudnia 2005 r. rolniczy handel detaliczny jest na ostatnim miejscu pod względem liczby podmiotów, które są kontrolowane. W rejestrach jest ich zaledwie 750 – przyznała dyrektor Poskoczym.

– Częstotliwość kontroli jest uzależniona od oceny ryzyka i jest dostosowana do profilu działalności, do tego, co wytwarzane jest w danym miejscu. I w zależności od tego, co wynika z procedur urzędowej kontroli żywności, które są opracowane dla Państwowej Inspekcji Sanitarnej, to jest tutaj zróżnicowane. Na przykład producenci pierwotni, tam częstotliwość kontroli jest raz na 66 miesięcy, z wyjątkiem oczywiście takich, które są wysokiego ryzyka, czyli np. producenci malin będą częściej kontrolowani niż producenci jabłek czy producenci ziemniaków – tłumaczyła.

Jeśli chodzi o rolniczy handel detaliczny, to nieprawidłowości podczas kontroli zostały stwierdzone w 20 podmiotach na 108 skontrolowanych.

– Staramy się być frontem do klienta. Podejmować działania edukacyjne, opracowujemy również różnego rodzaju wytyczne – wyjaśniła Katarzyna Poskoczym.

image
Posłowie opozycji dypytywali, czy można ograniczyć częstotliwość kontroli u rolników 
FOTO: Kancelaria Sejmu

Są problemy z higieną przy produkcji

Dyrektor Wojtyra w Sejmie zwracał uwagę, że wykryte niezgodności podczas kontroli dotyczyły przede wszystkim wymagań dla pomieszczeń do produkcji żywności przy sprzedaży bezpośredniej, wymagań dla wyposażenia, zagospodarowania odpadów żywnościowych, jakości wody i lodu, a także higieny osobistej pracowników i szkoleń.

Poza tym wytknięto rolnikom niewystarczające zabezpieczenia przed szkodnikami, nieprawidłowe zachowanie łańcucha chłodniczego, możliwości śledzenia, znakowania czy wymagań mikrobiologicznych.

– To dotyczyło sprzedaży bezpośredniej natomiast w rolniczym handlu detalicznym też stwierdzono podobne niezgodności, bo one także dotyczyły wymagań pomieszczeń, sprzętu, wyposażenia, jakości wody, lodu, higieny osobistej pracowników, niewłaściwej obróbki cieplnej, wymagań dla opakowań, możliwości śledzenia i znakowania systemu HACAP, a także wymagań mikrobiologicznych – wyliczał szef Departamentu Bezpieczeństwa Żywności i Weterynarii.

image
Zespołowi przewodniczy posłanka Alicja Łepkowska-Gołaś (KO)
FOTO: Kancelaria Sejmu

Na czym polega rolniczy handel detaliczny?

Jest to jedna z form działalności, prowadzonych przez rolników na małą skalę, która umożliwia produkcję żywności w gospodarstwach i jej wprowadzanie na rynek w ramach krótkich łańcuchów dystrybucji, na uproszczonych zasadach z zakresu prawa żywnościowego.

Inspekcja Weterynaryjna przypomina, że RHD to forma handlu, dla której w polskim porządku prawnym przyjęto odrębne uregulowania w zakresie nadzoru organów urzędowej kontroli żywności oraz wprowadzono określone preferencje podatkowe.

W ramach takiego handlu detalicznego możliwa jest m.in. obróbka, przetwórstwo i zbywanie wytworzonej żywności konsumentom końcowym, a także od 1 stycznia 2019 r., na rzecz zakładów prowadzących handel detaliczny z przeznaczeniem dla konsumenta końcowego, zlokalizowanych na określonym obszarze. 

Rolnicy mogą rozpocząć działalność w ramach RHD po uprzedniej rejestracji działalności bez wcześniejszej obowiązkowej kontroli i zatwierdzenia zakładu. W przypadku wytwarzania i zbywania produktów pochodzenia zwierzęcego lub żywności zawierającej jednocześnie środki spożywcze pochodzenia niezwierzęcego i produkty pochodzenia zwierzęcego tzw. żywności złożonej rejestracji należy dokonać u właściwego terytorialnie powiatowego lekarza weterynarii.

W tym celu na 30 dni przed dniem rozpoczęcia planowanej działalności należy złożyć stosowny wniosek do powiatowego lekarza weterynarii właściwego ze względu na siedzibę zakładu lub miejsce prowadzenia działalności.

Krzysztof Zacharuk

©℗ Materiał chroniony prawem autorskim - wszelkie prawa zastrzeżone.
Dalsze rozpowszechnianie artykułu za zgodą wydawcy AgroHorti Media Sp. z o.o.
KUP LICENCJĘ
Krzysztof Zacharuk
Autor Artykułu:Krzysztof Zacharuk

Krzysztof Zacharuk – dziennikarz specjalizujący się w polityce rolnej, ekonomii, a także tematach dotyczących gospodarowania gruntami rolnymi i zarządzania gospodarstwami towarowymi. Od 2005 roku uważnie obserwuje to, co dzieje się w Sejmie, Senacie, Pałacu Prezydenckim i Radzie Ministrów, a co bezpośrednio wpływa na polskie rolnictwo. Jest autorem tysięcy artykułów, analiz i reportaży dotyczących wsi i rolnictwa. Swoje teksty publikował w wielu mediach branżowych, a dziś pisze na łamach miesięcznika top agrar Polska, kwartalnika Agroszef, a także topagrar.pl. Poza tym jego publikacje regularnie ukazują się w serwisie tygodnik-rolniczy.pl (Tygodnik Poradnik Rolniczych) oraz wrp.pl (Wiadomości Rolnicze Polska). Jego dewizą jest szybka, sprawdzona i rzetelna informacja, która trafia do czytelników w przystępnej formie. Często można spotkać go z aparatem w dłoni, ponieważ jego pasją jest fotografia.
Obszary specjalizacji: bieżąca polityka rolna, zarządzanie nowoczesnym gospodarstwem towarowym, ekonomika rolnictwa, a także zagadnienia dotyczące eksport produktów rolno-spożywczych.
Kontakt: [email protected]
https://www.linkedin.com/in/krzysztof-zacharuk-963434332/

Pozostałe artykuły tego autora
Masz pytanie lub temat?Napisz do autora
POWRÓT DO STRONY GŁÓWNEJ
18. listopad 2026 06:34