Nie zawsze wystarczy sama wola rodziców. Znaczenie ma bowiem to, kto odziedziczył majątek po ojcu i jakie udziały przysługują poszczególnym spadkobiercom.
Najpierw trzeba ustalić, kto odziedziczył gospodarstwo
W opisanej sytuacji kluczowe jest to, że gospodarstwo należało do majątku wspólnego małżonków. Oznacza to, że po śmierci ojca nie cały majątek automatycznie wszedł do spadku. Najpierw trzeba rozliczyć udziały małżonków w majątku wspólnym. Zgodnie z art. 31 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego przedmioty majątkowe nabyte w czasie trwania wspólności ustawowej przez oboje małżonków lub jednego z nich co do zasady należą do majątku wspólnego. Z kolei art. 43 KRO ustanawia zasadę równych udziałów małżonków w tym majątku. W chwili śmierci ojca wspólność majątkowa małżeńska ustała. Przy założeniu równych udziałów połowa gospodarstwa pozostała więc przy matce, natomiast druga połowa weszła do spadku po zmarłym. Ponieważ ojciec nie sporządził testamentu, zastosowanie ma dziedziczenie ustawowe. Zgodnie z art. 931 Kodeksu cywilnego w pierwszej kolejności dziedziczą małżonek i dzieci zmarłego. W tym przypadku są to trzy osoby: żona, syn i córka. Każda dziedziczy po jednej trzeciej spadku po ojcu.
Jakie udziały ma matka, syn i córka?
Jeżeli przyjmiemy, że gospodarstwo w całości stanowiło majątek wspólny rodziców, a ojciec pozostawił żonę oraz dwoje dzieci, podział wygląda następująco:
|
Osoba |
Udział w całym gospodarstwie |
|
Matka – jej własna połowa |
1/2 |
|
Matka – spadek po mężu |
1/6 |
|
Syn – spadek po ojcu |
1/6 |
|
Córka – spadek po ojcu |
1/6 |
W konsekwencji matka ma łącznie 2/3 gospodarstwa, a syn i córka po 1/6.
Czy matka może przekazać całe gospodarstwo synowi?
Matka może rozporządzać swoim udziałem w gospodarstwie. Może na przykład przekazać synowi należące do niej 2/3 nieruchomości w drodze darowizny. Nie może jednak samodzielnie przekazać mu udziału, który odziedziczyła córka po ojcu. To ważne rozróżnienie. Śmierć ojca spowodowała, że córka nabyła własne prawo do części gospodarstwa. Nie można go odebrać ani pominąć tylko dlatego, że rodzice chcieli, aby gospodarstwo w przyszłości prowadził syn. Jeżeli matka sporządzi testament i zapisze synowi cały swój majątek, rozporządzenie będzie dotyczyło wyłącznie tego, co rzeczywiście do niej należy. Nie obejmie udziału córki odziedziczonego po ojcu.
Zobacz także: Przekazanie gospodarstwa dzieciom. Kiedy potrzebna jest zgoda małżonka?
Jak przekazać gospodarstwo jednemu dziecku?
Jeśli rodzina chce, aby syn został jedynym właścicielem gospodarstwa, możliwe jest przeprowadzenie działu spadku i odpowiednie uregulowanie udziałów. Zgodnie z art. 1037 Kodeksu cywilnego dział spadku może nastąpić na podstawie umowy zawartej między wszystkimi spadkobiercami albo na mocy orzeczenia sądu.
W praktyce rodzina ma kilka możliwości:
- Umowny dział spadku – matka, syn i córka mogą uzgodnić, że gospodarstwo przypadnie synowi. Jeżeli w skład spadku wchodzi nieruchomość, umowa o dział spadku wymaga aktu notarialnego.
- Przekazanie udziału przez córkę – córka może dobrowolnie przekazać swój udział bratu, na przykład w drodze darowizny lub sprzedaży.
- Dział spadku ze spłatą – rodzina może ustalić, że syn otrzyma gospodarstwo, a córka dostanie odpowiednią spłatę za swój udział. Warunki i wysokość spłaty powinny zostać uzgodnione przez strony.
- Sądowy dział spadku – jeśli rodzeństwo nie potrafi dojść do porozumienia, każde z uprawnionych może wystąpić do sądu o przeprowadzenie działu spadku.
Czy córka musi zgodzić się na przekazanie gospodarstwa bratu?
Jeżeli rodzina chce przeprowadzić umowny dział spadku, potrzebna jest zgoda wszystkich spadkobierców. Córka nie ma obowiązku oddawania swojego udziału bratu bez żadnego wynagrodzenia. Może jednak dobrowolnie zrzec się korzyści majątkowej na jego rzecz w odpowiedniej formie prawnej. Jeżeli nie wyrazi zgody, sprawę można skierować do sądu. Wówczas to sąd rozstrzygnie sposób podziału majątku, uwzględniając przepisy dotyczące działu spadku i współwłasności. Sam fakt, że syn prowadzi gospodarstwo lub rodzina chce zachować je w jego rękach, nie oznacza automatycznie, że otrzyma całość bez rozliczenia z siostrą.
Najpierw trzeba uporządkować sprawy spadkowe
Jeżeli po śmierci ojca nie przeprowadzono jeszcze postępowania spadkowego, rodzina powinna zacząć od formalnego potwierdzenia, kto dziedziczy i w jakich udziałach. Można to zrobić przed sądem albo u notariusza, jeżeli spełnione są warunki do sporządzenia aktu poświadczenia dziedziczenia. Dopiero po ustaleniu kręgu spadkobierców i ich udziałów można przeprowadzić dział spadku oraz uregulować własność gospodarstwa.
Fot. Sierszeńska
Źródło: Kodeks rodzinny i opiekuńczy, Kodeks cywilny
