StoryEditor

Susza i przymrozki w jednym gospodarstwie. Rolnicy chcą zmian w pomocy klęskowej

Nabór wniosków o pomoc dla poszkodowanych gospodarstw zakończył się 16 listopada, ale problemy rolników pozostają nierozwiązane. Co z gospodarstwami, w których straty spowodowały jednocześnie susza i przymrozki?

17.11.2026., 07:30h

Czy pomoc powinna obejmować również wymarznięty rzepak pozostawiony na polu? I dlaczego system szacowania szkód nie pozwala łatwo uwzględnić wszystkich strat?

Polska Federacja Rolna przedstawiła ministrowi Stefanowi Krajewskiemu konkretne postulaty. Odpowiedź resortu pokazuje, że przed kolejnym sezonem potrzebne są zmiany, aby zasady wsparcia lepiej odpowiadały rzeczywistej sytuacji gospodarstw.

Rolnik nie rozlicza strat pogodowych według urzędowych kategorii. Dla niego liczy się to, ile zboża, rzepaku czy innych upraw udało się zebrać i jaki wynik finansowy przyniósł cały sezon. Tymczasem system pomocy klęskowej rozdziela poszczególne zjawiska atmosferyczne, stosuje różne metody szacowania szkód i przewiduje odrębne warunki uzyskania wsparcia. W efekcie gospodarstwo może ponieść poważne straty, a mimo to mieć problem z zakwalifikowaniem się do pomocy.

Problem ten szczególnie wyraźnie ujawnił się w tym roku. Susza, przymrozki wiosenne, grad i ujemne skutki przezimowania pokazały, że obecne zasady nie zawsze odpowiadają sytuacji, w której kilka zjawisk pogodowych oddziałuje na jedno gospodarstwo.

Na te kwestie zwróciła uwagę Polska Federacja Rolna. W piśmie skierowanym do ministra rolnictwa Stefana Krajewskiego prezes organizacji Grzegorz Brodziak przedstawił pięć postulatów dotyczących zasad pomocy. Chodzi między innymi o objęcie wsparciem szkód suszowych, uwzględnienie wymarzniętych plantacji, możliwość łączenia strat z różnych zdarzeń oraz wyjaśnienie zasad pomocy przy dużych szkodach gradowych.

Choć tegoroczny nabór jest już zakończony, przedstawione problemy pozostają aktualne. To dobry moment, aby rozpocząć prace nad rozwiązaniami, które pozwolą uniknąć podobnych trudności w 2027 roku.

image

Nie pszenica, nie kukurydza. W 6 lat areał tej uprawy w Polsce urósł niemal 9-krotnie

Susza i przymrozki. Jak liczyć straty?

Jednym z najważniejszych problemów jest sposób uwzględniania strat spowodowanych przez kilka zjawisk atmosferycznych. Warunkiem uzyskania pomocy w obecnym programie było przekroczenie 30% średniej rocznej produkcji roślinnej gospodarstwa. Może się jednak zdarzyć, że żadne pojedyncze zdarzenie nie spowoduje strat przekraczających ten próg, choć ich łączny wpływ na produkcję będzie znacznie większy.

Polska Federacja Rolna przedstawiła ministrowi przykład gospodarstwa, w którym przymrozki wiosenne spowodowały straty na poziomie 13%, a susza kolejne 18%. Łącznie daje to 31%. Federacja zastrzegła jednak, że takie sumowanie miałoby sens tylko wtedy, gdy obie wartości odnoszą się do tej samej podstawy i dotyczą odrębnych, niepokrywających się części szkody.

Z punktu widzenia producenta rolnego sprawa jest oczywista. Jak napisała Federacja w wystąpieniu do ministra, "z punktu widzenia producenta rolnego znaczenie ma cała poniesiona strata", ponieważ wpływa ona na sytuację finansową gospodarstwa i możliwość kontynuowania produkcji.

Minister Stefan Krajewski potwierdził, że obowiązujące przepisy przewidują możliwość łączenia szkód spowodowanych przez określone zjawiska atmosferyczne. Wymienił między innymi grad, deszcz nawalny, ujemne skutki przezimowania, przymrozki wiosenne, powódź, huragan, piorun, obsunięcie się ziemi i lawinę.

Trzeba jednak odróżnić ogólne przepisy dotyczące łączenia szkód od zasad konkretnego programu pomocy. Minister wyjaśnił, że w przypadku wsparcia udzielanego na podstawie § 13zzzj rozporządzenia Rady Ministrów szkody w plonie mogą być sumowane, jeśli powstały w wyniku przymrozków wiosennych, gradu, deszczu nawalnego lub huraganu.

Nie oznacza to zatem, że do strat uwzględnianych w tym programie można automatycznie doliczyć również suszę czy szkody spowodowane innymi zjawiskami atmosferycznymi.

To jedna z najważniejszych kwestii do rozwiązania przed kolejnym sezonem. Potrzebna jest metoda pozwalająca ocenić łączny wpływ różnych zdarzeń na produkcję gospodarstwa, bez podwójnego liczenia tej samej szkody. Rolnik powinien mieć możliwość wykazania rzeczywistej skali strat, nawet jeśli ich przyczyną było kilka następujących po sobie zjawisk pogodowych.

image

Ubezpieczenie upraw rolnych po zmianach. Ekspert wyjaśnia, na co zwrócić uwagę

Susza poza systemem pomocy

Susza to jeden z najbardziej problematycznych elementów obecnego systemu. Rolnicy mogli zgłaszać straty za pośrednictwem publicznej aplikacji Zgłoś szkodę rolniczą, ale susza nie została uwzględniona w katalogu zjawisk objętych tegorocznym programem jednorazowej pomocy.

Polska Federacja Rolna zwróciła uwagę, że z perspektywy producenta trudno zaakceptować sytuację, w której straty suszowe są dokumentowane, ale nie można ich wykorzystać do ustalenia prawa do wsparcia w ramach tego programu. Organizacja zaproponowała, aby przy rozpatrywaniu wniosków można było uwzględniać zarówno protokoły komisji szacujących szkody, jak i kalkulacje wygenerowane przez aplikację suszową.

Ministerstwo wskazało jednak na różnice w sposobie ustalania strat. Szkody suszowe szacowane są za pomocą aplikacji, natomiast straty spowodowane przez grad, przymrozki, deszcz nawalny i inne wymienione zdarzenia oceniają komisje powołane przez wojewodów.

W odpowiedzi resort zaznaczył, że połączenie tych dwóch form szacowania jest trudne do zrealizowania. Dokumenty mogą bowiem odnosić straty do różnych podstaw obliczenia.

To wyjaśnia stanowisko ministerstwa, ale nie rozwiązuje problemu rolników. Przed sezonem 2027 warto wypracować wspólną metodę porównywania danych z aplikacji suszowej i protokołów komisji. Nie chodzi o mechaniczne dodawanie wszystkich wartości procentowych, lecz o ustalenie, jak poszczególne zjawiska wpłynęły na produkcję gospodarstwa.

Minister poinformował, że po dokonaniu oceny skali strat suszowych możliwe będzie podjęcie decyzji o wdrożeniu dodatkowych form pomocy. Nie wskazał jednak konkretnego programu ani terminu jego uruchomienia. Nie ma więc deklaracji, że susza zostanie włączona do zasad obecnego programu.

Wymarzł rzepak. Kto pokryje straty?

Kolejny problem dotyczy ujemnych skutków przezimowania, szczególnie w przypadku rzepaku ozimego. Nie każda uszkodzona plantacja jest likwidowana. Część rolników decyduje się pozostawić osłabione rośliny, licząc na to, że mimo uszkodzeń uda się zebrać plon.

Taka decyzja nie oznacza jednak uniknięcia strat. Rzepak może przetrwać, ale jego plonowanie będzie znacznie słabsze. Gospodarstwo ponosi więc koszty prowadzenia uprawy, a ostateczny wynik finansowy może być zdecydowanie gorszy od zakładanego.

Polska Federacja Rolna zwróciła uwagę na rozbieżności między oceną komisji szacującej szkody a stanowiskiem zakładu ubezpieczeń. Komisja może potwierdzić uszkodzenia uprawy, ale wypłata odszkodowania zależy od warunków konkretnej polisy, sposobu oceny szkody oraz tego, czy plantacja została zlikwidowana, czy pozostawiona do dalszego prowadzenia.

W rezultacie rolnik może mieć potwierdzoną stratę, ale nie otrzymać odszkodowania albo dostać jedynie jego część. Federacja zaproponowała więc, aby pomocą można było objąć również plantacje pozostawione do dalszej uprawy, jeśli szkody zostały prawidłowo oszacowane i udokumentowane. Przy ustalaniu wysokości wsparcia należałoby uwzględniać faktycznie otrzymane odszkodowanie, aby nie dochodziło do podwójnej rekompensaty.

To ważny postulat z punktu widzenia producentów. O zasadach pomocy nie powinien decydować wyłącznie fakt, czy rolnik zlikwidował plantację. Równie istotna jest rzeczywista skala uszkodzeń i to, jaka część straty została pokryta przez ubezpieczyciela.

Minister w odpowiedzi przypomniał, że producenci poszkodowani przez ujemne skutki przezimowania mogą korzystać z innych instrumentów przewidzianych w obowiązujących przepisach, między innymi preferencyjnych kredytów na wznowienie produkcji. Nie zadeklarował jednak rozszerzenia konkretnego programu jednorazowej pomocy o dodatkowe przypadki wskazane przez Federację.

image

Pomoc po szkodach pogodowych przyciąga najwięcej rolników. ARiMR podała liczby

Grad zniszczył 70% plonu. Ile pomocy?

Wątpliwości dotyczą również stawek pomocy przy bardzo dużych szkodach gradowych. Polska Federacja Rolna zwróciła uwagę, że w rozporządzeniu przy stawce 3000 zł/ha dla upraw, w których straty wynoszą co najmniej 70% plonu, wymieniono przymrozki wiosenne, deszcz nawalny i huragan, ale nie wskazano gradu.

Jednocześnie informacje publikowane przez ARiMR przedstawiały stawkę 3000 zł/ha przy szkodach wynoszących co najmniej 70% plonu bez takiego ograniczenia. Dla producentów, których uprawy zostały poważnie zniszczone przez grad, była to istotna niejasność.

Minister Stefan Krajewski zapewnił, że wszyscy producenci, którzy ponieśli szkody gradowe, mogą ubiegać się o pomoc, jeśli spełniają pozostałe warunki określone w rozporządzeniu. Nie wyjaśnił jednak wprost całej rozbieżności dotyczącej stawki 3000 zł/ha.

Przed kolejnym sezonem takie kwestie powinny być rozstrzygane jednoznacznie. Rolnik musi wiedzieć, jaka stawka przysługuje mu przy określonym poziomie strat i konkretnym rodzaju zjawiska atmosferycznego. Informacje publikowane przez ARiMR powinny być spójne z przepisami stanowiącymi podstawę przyznawania pomocy.

Duże gospodarstwa bez pomocy

Polska Federacja Rolna poruszyła również problem przedsiębiorstw, które nie spełniają kryteriów mikro-, małego lub średniego przedsiębiorstwa. Takie podmioty również prowadzą produkcję rolną, zatrudniają pracowników i współpracują z lokalnymi dostawcami oraz odbiorcami. Straty pogodowe mogą więc wpływać nie tylko na ich własną sytuację finansową, ale również na otoczenie gospodarcze.

Ministerstwo wyjaśniło, że obecny program został zgłoszony Komisji Europejskiej jako zgodny z rozporządzeniem Komisji (UE) 2022/2472. Zastosowana podstawa prawna pozwala kierować wsparcie wyłącznie do mikroprzedsiębiorstw oraz małych i średnich przedsiębiorstw.

Resort uzasadnia takie rozwiązanie potrzebą kierowania środków publicznych przede wszystkim do podmiotów o mniejszych możliwościach finansowych i większych trudnościach w dostępie do kapitału.

Ograniczenie wynika więc z przyjętej formuły pomocy publicznej, a nie wyłącznie z krajowej decyzji administracyjnej. Nie oznacza to jednak, że problem większych przedsiębiorstw rolnych powinien zostać pominięty. Warto przeanalizować, czy w ramach innych dopuszczalnych instrumentów pomocy publicznej można przygotować rozwiązanie również dla tej grupy producentów.

image

Jak walczyć z suszą? Eksperci wskazują, co mogą zmienić rolnicy

Kredyty i ulgi dla poszkodowanych

W odpowiedzi na postulaty Federacji minister przypomniał o innych instrumentach dostępnych dla gospodarstw poszkodowanych przez niekorzystne zjawiska atmosferyczne.

Jednym z nich są preferencyjne kredyty na wznowienie produkcji rolnej. Oprocentowanie wynosi 0,5% dla producentów, którzy w dniu wystąpienia szkód mieli ubezpieczone co najmniej 50% powierzchni upraw rolnych, z wyłączeniem wieloletnich użytków zielonych, lub co najmniej 50% liczby zwierząt gospodarskich. Dla pozostałych producentów ministerstwo wskazało oprocentowanie wynoszące 3,90%.

Kredyt może zostać udzielony w terminie do 12 miesięcy od daty sporządzenia protokołu przez komisję powołaną przez wojewodę.

Rolnicy mogą również ubiegać się o odroczenie płatności składek KRUS, rozłożenie ich na raty lub umorzenie w całości albo części. Dostępne są także ulgi dotyczące należności za nieruchomości z Zasobu Własności Rolnej Skarbu Państwa oraz możliwość wystąpienia do wójta o ulgę w podatku rolnym.

Warto jednak pamiętać, że są to instrumenty o innym charakterze niż bezpośrednia rekompensata za utracony plon. Nie zastępują one automatycznie pomocy finansowej za straty w uprawach.

Krzysztof Zacharuk

©℗ Materiał chroniony prawem autorskim - wszelkie prawa zastrzeżone.
Dalsze rozpowszechnianie artykułu za zgodą wydawcy AgroHorti Media Sp. z o.o.
KUP LICENCJĘ
Krzysztof Zacharuk
Autor Artykułu:Krzysztof Zacharuk

Krzysztof Zacharuk – dziennikarz specjalizujący się w polityce rolnej, ekonomii, a także tematach dotyczących gospodarowania gruntami rolnymi i zarządzania gospodarstwami towarowymi. Od 2005 roku uważnie obserwuje to, co dzieje się w Sejmie, Senacie, Pałacu Prezydenckim i Radzie Ministrów, a co bezpośrednio wpływa na polskie rolnictwo. Jest autorem tysięcy artykułów, analiz i reportaży dotyczących wsi i rolnictwa. Swoje teksty publikował w wielu mediach branżowych, a dziś pisze na łamach miesięcznika top agrar Polska, kwartalnika Agroszef, a także topagrar.pl. Poza tym jego publikacje regularnie ukazują się w serwisie tygodnik-rolniczy.pl (Tygodnik Poradnik Rolniczych) oraz wrp.pl (Wiadomości Rolnicze Polska). Jego dewizą jest szybka, sprawdzona i rzetelna informacja, która trafia do czytelników w przystępnej formie. Często można spotkać go z aparatem w dłoni, ponieważ jego pasją jest fotografia.
Obszary specjalizacji: bieżąca polityka rolna, zarządzanie nowoczesnym gospodarstwem towarowym, ekonomika rolnictwa, a także zagadnienia dotyczące eksport produktów rolno-spożywczych.
Kontakt: [email protected]
https://www.linkedin.com/in/krzysztof-zacharuk-963434332/

Pozostałe artykuły tego autora
Masz pytanie lub temat?Napisz do autora
POWRÓT DO STRONY GŁÓWNEJ
17. listopad 2026 07:35