Brak rąk do pracy w sezonie to dziś codzienność w wielu gospodarstwach. Najczęściej kończy się na zatrudnieniu cudzoziemców, ale tu często zaczynają się schody. Bo choć procedury są uproszczone, to ich niedopełnienie może rolnika sporo kosztować. Najważniejsza zasada jest prosta: pracownik musi być zatrudniony legalnie.
Nielegalne zatrudnienie może słono kosztować rolnika
Jeśli rolnik zatrudni pracownika nielegalnie, Państwowa Inspekcja Pracy i Straż Graniczna mogą nałożyć na rolnika mandat, karę finansową bądź skierować wniosek do sądu. Konsekwencje dotykają też pracownika. Cudzoziemiec może stracić możliwość ponownego przyjazdu do pracy w Polsce.
Dwie ścieżki zatrudnienia cudzoziemca. Która pasuje do twojej sytuacji?
Rolnik, który zamierza zatrudnić pracownika w gospodarstwie, ma do wyboru dwie ścieżki i to od nich wszystko się zaczyna.
- Pierwsza to powiadomienie o powierzeniu pracy. To najprostsze rozwiązanie, szczególnie w przypadku obywateli Ukrainy lub osób objętych ochroną czasową. Wystarczy zgłoszenie przez internet – i co ważne, jest ono bezpłatne. Trzeba jednak pamiętać o terminie: na zgłoszenie są tylko 7 dni od rozpoczęcia pracy.
Warto wiedzieć jedną rzecz, o której łatwo zapomnieć: raz złożonego powiadomienia nie można poprawić ani wycofać. Jeśli pojawi się błąd albo zmienią się warunki pracy, trzeba złożyć nowe zgłoszenie.
- Druga opcja to zezwolenie na pracę sezonową. Tu formalności jest więcej, szczególnie gdy pracownik dopiero przyjeżdża z zagranicy albo wykonuje typowe prace sezonowe.
Gdzie rolnik musi zgłosić zatrudnienie cudzoziemca?
Niezależnie od wybranej ścieżki, kluczową instytucją jest powiatowy urząd pracy. To tam trafia wniosek o zezwolenie, a w przypadku powiadomienia – wszystko odbywa się przez system elektroniczny. Co ważne, papierów nie złożysz już w okienku. Całość trzeba zrobić online, a do tego potrzebny jest profil zaufany (jest to bezpłatne narzędzie potwierdzające tożsamość w internecie, które można założyć przez bankowość elektroniczną lub na stronie: https://pz.gov.pl/pz/registerMainPage).
Podsumowując, aby zatrudnić cudzoziemca do pracy w rolnictwie należy złożyć w powiatowym urzędzie pracy (PUP) powiadomienie o powierzeniu pracy cudzoziemcowi ((PSZ-PPWPU) poprzez stronę https://www.praca.gov.pl/eurzad/uslugi-elektroniczne/kreator-wnioskow/PSZ-PPWPU lub wniosek o wydanie zezwolenia na pracę sezonową cudzoziemca na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej (PSZ-WZPS) przez stronę internetową https://www.praca.gov.pl/eurzad/uslugi-elektroniczne/kreator-wnioskow/PSZ-WZPS.
Przy zezwoleniu sezonowym trzeba się liczyć z opłatą – wynosi ona 100 zł za wniosek. Do dokumentów trzeba dołączyć m.in. skan paszportu pracownika oraz dokument potwierdzający jego pobyt w Polsce, jeśli już tu jest.
Gdzie jest pracownik: już w Polsce czy jeszcze za granicą? Od tego zależą kolejne kroki
To jedna z kluczowych różnic. Jeśli pracownik jest już na miejscu, procedura jest prostsza – urząd pracy wydaje decyzję, zwykle w ciągu kilku dni. Gdy sprawa jest bardziej skomplikowana, może to potrwać do miesiąca.
Gdy pracownik dopiero ma przyjechać – wtedy najpierw uzyskuje się wpis do ewidencji i specjalne zaświadczenie. To ono pozwala cudzoziemcowi dostać wizę lub wjechać do Polski. Dopiero po jego przyjeździe i zgłoszeniu tego faktu do urzędu pracy wydawane jest właściwe zezwolenie. Takie zaświadczenie jest ważne tylko 90 dni. Jeśli w tym czasie pracownik nie podejmie pracy, sprawa przepada.
Czy cudzoziemiec może zacząć pracę jeszcze przed decyzją urzędu?
W wielu gospodarstwach to kluczowe pytanie – szczególnie w szczycie sezonu. Otóż pracownik może rozpocząć pracę jeszcze przed wydaniem decyzji.
Warunek jest jeden: rolnik musi zgłosić jego przyjazd do urzędu pracy, a praca musi odbywać się na warunkach wskazanych we wniosku.
Jak długo cudzoziemiec może pracować sezonowo w gospodarstwie?
Praca sezonowa ma swoje ograniczenia. Oznacza to, że jeden pracownik może pracować maksymalnie 9 miesięcy w ciągu roku kalendarzowego. Możliwe jest też przedłużenie zezwolenia – ale tylko wtedy, gdy chodzi o kontynuację pracy u tego samego pracodawcy, szczególnie w przypadku pracowników, którzy przyjechali z zagranicy. W trakcie oczekiwania na przedłużenie pracownik może dalej pracować – u dotychczasowego rolnika bez przerwy, a u nowego maksymalnie przez 30 dni.
Umowa, ubezpieczenie i dokumenty. O tym rolnik musi pamiętać
Samo zgłoszenie pracownika to dopiero początek. Dalej zaczynają się obowiązki, które często są bagatelizowane, a to właśnie one najczęściej wychodzą przy kontroli. Rolnik musi zawrzeć z pracownikiem umowę na piśmie i – co istotne – pracownik musi ją rozumieć. Oznacza to często konieczność przygotowania wersji w jego języku.
Trzeba też pamiętać o formalnościach wobec urzędu pracy – kopię umowy należy przekazać elektronicznie jeszcze przed rozpoczęciem pracy (a przy umowie o pomocy przy zbiorach – w ciągu 7 dni).
Do tego dochodzi zgłoszenie do ubezpieczenia w ciągu 7 dni – w zależności od rodzaju umowy będzie to ZUS albo KRUS.
Nie można też zapomnieć o sprawdzeniu dokumentów pobytowych i przechowywaniu ich kopii przez cały okres zatrudnienia.
Rolnik ma również obowiązek informować pracownika o tym, co dzieje się z jego sprawą w urzędzie – np. czy zezwolenie zostało wydane, zmienione albo cofnięte.
Osobnym tematem jest zakwaterowanie. Jeśli rolnik je zapewnia, musi ono spełniać podstawowe warunki bezpieczeństwa, a czynsz nie może być zawyżony w stosunku do zarobków pracownika.
Zmiana warunków pracy? Często trzeba wszystko zgłosić od nowa
Wielu rolników wpada w pułapkę, myśląc, że raz załatwione formalności wystarczą na cały sezon. Tymczasem w wielu sytuacjach trzeba działać od nowa. Nowe zgłoszenie lub wniosek będzie konieczny np. przy zmianie pracodawcy, obniżeniu wynagrodzenia, zmianie stanowiska lub rodzaju pracy czy przerwie w zatrudnieniu.
Warto pamiętać też o jeszcze jednej sytuacji – jeśli pracownik nie pojawi się w pracy przez 2 miesiące albo przerwie pracę na taki okres, trzeba poinformować o tym urząd.
Kiedy urząd pracy może odmówić wydania zezwolenia?
Nie każdy wniosek kończy się zgodą. Urząd pracy może odmówić wydania zezwolenia, jeśli np. rolnik nie wywiązuje się z obowiązków wobec KRUS albo pojawiają się inne nieprawidłowości formalne. Zdarza się też, że urząd uzna, iż pracownik nie zamierza faktycznie podjąć pracy, a jedynie chce wjechać do Polski. W takiej sytuacji również można spodziewać się odmowy.
Gdzie rolnik może szukać pracownika do gospodarstwa?
Pomoc można znaleźć w powiatowym urzędzie pracy, gdzie jest ona bezpłatna.
Drugą opcją są agencje zatrudnienia (na stronie internetowej https://stor.praca.gov.pl/portal/kraz/kraz-przeglad można znaleźć dane zarejestrowanych agencji zatrudnienia oraz informacje o świadczonych przez nie usługach).
Współpraca z agencją zatrudnienia może wiązać się z koniecznością poniesienia opłaty. W zależności od modelu współpracy, agencje mogą znaleźć pracownika, który będzie zatrudniony bezpośrednio u rolnika, albo same będą jego pracodawcą, a rolnik korzysta wtedy z pracownika jako tzw. użytkownik. W tym drugim przypadku większość formalności spada na agencję, ale trzeba liczyć się z dodatkowymi kosztami.
źródło: tygodnik-rolniczy.pl na podst. ZSRP ulotka informacyjna o zatrudnianiu
oprac. Agnieszka Sawicka
