Ustawa z 18 grudnia 2025 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz niektórych innych ustaw (DzU z 2026 r. poz. 26) wprowadza m.in. bardzo istotne zmiany (art. 13 ww. ustawy) w zasadach wystawiania i korzystania ze zwolnień lekarskich. Przede wszystkim nowelizacja doprecyzowuje, w jakich przypadkach można stracić prawo do zasiłku chorobowego. Wprowadzone zmiany dot. art. 17 ust. 1 i ust. 1a–1c ustawy z 25 czerwca 1999 r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa (DzU z 2025 r. poz. 501, 1083 i z 2026 r. poz. 26), które wejdą w życie od 13 kwietnia 2026 r.
Zmiany utraty prawa do zasiłku chorobowego w ww. ustawie dotyczą także rolników i domowników ubezpieczonych w KRUS, albowiem art. 52 ustawy z 20.12.1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (DzU z 2025 r. poz. 197 ze zm.) w sprawach nieuregulowanych w ustawie odsyła do przepisów regulujących przyznawanie i wypłatę zasiłków chorobowych przysługujących pracownikom. Dlatego też organy rentowe KRUS przy rozpatrywaniu utraty prawa do zasiłku chorobowego przez ubezpieczonego rolnika korzystają z art. 17 ww. ustawy, który od 13 kwietnia 2026 r. będzie obowiązywał już w nowym brzmieniu. Czego zatem należy się spodziewać?
Uregulowanie definicji aktywności niezgodnej z celem zwolnienia od prac
Obowiązujący do 12 kwietnia 2026 r. art. 17 ustawy o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa stanowił, że ubezpieczony wykonujący w okresie orzeczonej niezdolności do pracy pracę zarobkową lub wykorzystujący zwolnienie od pracy w sposób niezgodny z celem tego zwolnienia, traci prawo do zasiłku chorobowego za cały okres objęty tym zwolnieniem. Ustawa zasiłkowa ani inne przepisy z zakresu ubezpieczeń społecznych nie definiowały, co należy rozumieć poprzez pracę zarobkową, ani też nie zawierały definicji aktywności niezgodnej z celem zwolnienia od pracy. Dlatego też konieczna była regulacja kwestii związanych z podejmowaniem przez ubezpieczonych określonych czynności w czasie przebywania na zwolnieniu lekarskim.
Ponieważ rolą zasiłku chorobowego jest rekompensata utraconych na skutek zachorowania zarobków, konieczne było doprecyzowanie przesłanek utraty prawa do tego świadczenia, a tym samym uregulowania okoliczności, których wystąpienie nie powoduje takiego skutku. Ubezpieczeni zarówno pracownicy, jak i rolnicy, w czasie korzystania ze zwolnienia lekarskiego powinni wiedzieć, jakie mają prawa i obowiązki w tym szczególnym okresie, co pozwoli na uniknięcie negatywnych konsekwencji w postaci wydania przez KRUS (ZUS) decyzji o odmowie prawa do zasiłku chorobowego.
Zmiany od 13 kwietnia
Zgodnie z art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa, ubezpieczony traci prawo do zasiłku chorobowego za cały okres zwolnienia od pracy w przypadku, gdy w okresie orzeczonej niezdolności do pracy:
- wykonuje pracę zarobkową lub
- podejmuje aktywność niezgodną z celem tego zwolnienia.
Za pracę zarobkową nowe przepisy uważają każdą czynność mającą charakter zarobkowy, niezależnie od stosunku prawnego będącego podstawą jej wykonywania, z wyłączeniem czynności incydentalnych, których podjęcia w okresie zwolnienia wymagają istotne okoliczności. Istotą okoliczności nie może być polecenie pracodawcy. Z kolei aktywnością niezgodną z celem zwolnienia są wszelkie działania utrudniające lub wydłużające proces leczenia lub rekonwalescencję, z wyłączeniem zwykłych czynności dnia codziennego lub czynności incydentalnych, których podjęcia w okresie zwolnienia od pracy wymagają istotne okoliczności. Trzeba więc zadać sobie pytanie, jak zmiany w art. 17 oraz wprowadzone definicje wpłyną na podejmowanie przez KRUS decyzji w sprawie utraty prawa do zasiłku chorobowego przez ubezpieczonego rolnika (domownika).
Praca zarobkowa
Doprecyzowanie "pracy zarobkowej" przez nowe przepisy wyraźnie definiuje, że wykonywanie jakiejkolwiek pracy zarobkowej podczas zwolnienia lekarskiego skutkuje utratą prawa do zasiłku chorobowego za cały okres. Dla ubezpieczonego rolnika (domownika) oznacza to, że wykonywanie prac polowych, gospodarczych czy obsługa maszyn w czasie zwolnienia lekarskiego będzie traktowana jako praca zarobkowa, co będzie równoznaczne z utratą prawa do zasiłku chorobowego. Podejmowanie aktywności niezgodnej z celem zwolnienia, a więc zachowania, które mogą opóźnić powrót do zdrowia, np. ciężka praca fizyczna, remont domu podczas zwolnienia zamiast leczenia.
Pozostaje donos
Czy jednak KRUS będzie miała szersze możliwości weryfikacji, czy ubezpieczony rolnik faktycznie się leczy, a nie prowadzi podczas zwolnienia lekarskiego działalności rolniczej?
