Pszenżyto to jeden z najnowszych gatunków roślin uprawnych, a na pewno najmłodszy gatunek wśród roślin rolniczych w Polsce. Choć ostatnio pola są dominowane przez "nowsze" w naszym klimacie uprawy, jak kukurydza, amarantus, miskant, sorgo czy soja, to pszenżyto jako gatunek ma zaledwie kilkadziesiąt lat historii na świecie (mało kto wie, że gatunek ten powstał m.in. dzięki polskim hodowcom). Ten nowy gatunek był przez wiele lat stosunkowo odporny na choroby, szczególnie grzybowe. Praktycznie do końca lat 90-tych XX wieku uchodził za roślinę zdrową, wręcz fitosanitarną jak owies. Jednak z czasem odporność została przełamana przez atakujące go nowe rasy grzybów.
Choroby pszenżyta
W tej chwili pszenżyto porażają sprawcy takich chorób jak m.in. rdza brunatna pszenżyta, rdza żółta, brunatna plamistość liści, oczywiście mączniak prawdziwy zbóż i traw, pleśń śniegowa, zgorzele siewek, choroby podstawy źdźbła oraz przez sprawcę septoriozy. Ten ostatni jest najczęściej błędnie identyfikowany.Na pokrewnej do pszenżyta pszenicy występują dwie różne septoriozy:
- septorioza paskowana liści pszenicy wywoływana przez grzyb Mycospharella graminicola (stadium konidialne od którego pochodzi nazwa - Septoria tritici) oraz
- septorioza plew pszenicy, którą powoduje grzyb Phaeosphaeria nodorum (stadium konidialne - Stagonospora nodorum, kiedyś nazywane Septoria nodorum).
Nie muszę przepraszać za łacinę, ale niestety nazwy grzybów są tylko w języku starożytnych rzymian. U pszenicy na liściach występuje częściej pierwszy sprawca choroby a drugi na plewach (choć czasem poraża też liście). Wynika to m.in. z innych preferencji termicznych grzybów - sprawca septoriozy plew jest ciepłolubny i pojawia się później - po wykłoszeniu, gdy żywym i zielonym organem podatnym na atak są właśnie plewy. Jednak na pszenżycie tak nie jest (a raczej jeszcze nie jest - w przyrodzie wszystko jest możliwe, jeżeli damy jej nieco czasu).
Która septorioza rżnie pszenżyto?
Septorioza paskowana liści pszenicy na liściach pszenicy powoduje nekrozy (zamieranie i zasychanie) tkanek. Z czasem na powierzchni tych nekroz pojawiają się czarne punkty - są to owocniki grzyba, tzw. piknidia. Wewnątrz nich wytwarzają się zarodniki konidialne. Co ciekawe, nekrozy mają często charakter pasowy, układają się wzdłuż nerwów liścia. Ponadto owocniki (czarne punkty) także ustawiają się wzdłuż równoległych linii. Jednak na pszenżycie choroba ta praktycznie nie występuje! To co widzimy o tej porze roku, to objawy septoriozy plew na liściach pszenżyta! Jest to więc choroba spowodowana przez grzyb Phaeosphaeria nodorum.Jak już wspomniałem grzyb ten jest ciepłolubny. Pojawia się zwykle później w okresie wegetacji - zwykle najprędzej od połowy maja. Wprawni obserwatorzy łanów mogą teraz uświadomić sobie, że rzeczywiście - w kwietniu czy w chłodnym maju na pszenżycie nie ma plam typowych dla septoriozy. Jeżeli liście pszenżyta wtedy żółkną to na skutek tzw. DTR-ki, są to żółknięcia po mączniaku czy przypalenia nawozami lub środkami chemicznymi. Septorioza plew na pszenżycie pojawia się szczególnie silnie dopiero teraz, co związane jest z wcześniejszymi deszczami a teraz wysokimi temperaturami.
Jak zwalczać septoriozę?
Niestety - teraz najczęściej jest już zbyt późno na zabieg przeciwko septoriozie. Pszenżyto najczęściej już przekwitło i powoli chyli się ku dojrzewaniu. Jeżeli ktoś wykonał zabiegi za pomocą triazoli, karboksyamidów czy niektórych striobiluryn (uwaga na te ostatnie, aby nie używać ich do późnych zabiegów, bo niepotrzebnie przedłużają wegetację co może sprzyjać innym niekorzystnym zjawiskom) może mieć czyste sumienie. Środki te powinny zabezpieczyć pszenżyto przed grzybem. Płynie stąd nauka na przyszłość - lepiej zapobiegać niż interweniować. Nawet gdy zapowiadane są upały. Druga nauka, to rozpoznać chorobę i... jej sprawcę. Pomocą do tego będzie Atlas chorób roślin rolniczych dla praktyków oraz pozostałe atlasy. Są tam zawarte nie tylko zdjęcia z objawami, ale także prawidłowe nazwy chorób, ich sprawców, terminy zwalczania i substancje czynne skuteczne do zwalczania chorób.
Polecamy zestaw trzech atlasów. Teraz możesz mieć te atlasy za 50% ceny!
tcz
