Producenci pytali, który obowiązek mają wykonać
Problem zgłosili rolnicy z województwa lubuskiego. Producenci ekologicznego drobiu chcieli wiedzieć, jak pogodzić obowiązek zapewnienia ptakom dostępu do otwartej przestrzeni ze środkami chroniącymi stado przed chorobami zakaźnymi.
Na wniosek Lubuskiej Izby Rolniczej Zarząd Krajowej Rady Izb Rolniczych 10 lipca 2026 r. zwrócił się o wyjaśnienie do Ministerstwa Rolnictwa i Rozwoju Wsi. O odpowiedzi resortu KRIR poinformowała 10 sierpnia.
Wątpliwość ma praktyczne znaczenie zwłaszcza podczas zagrożenia grypą ptaków lub rzekomym pomorem drobiu. W takich sytuacjach producent może zostać objęty dodatkowymi ograniczeniami, choć wybieg stanowi jeden z podstawowych elementów ekologicznego systemu utrzymania.
Zobacz też: 52 ogniska rzekomego pomoru drobiu i ponad 3,7 mln uśmierconych ptaków. Co z pomocą dla rolników?
Wybieg pozostaje zasadą, ale są od niej wyjątki
Unijne rozporządzenie 2018/848 dotyczące produkcji ekologicznej stanowi, że zwierzęta gospodarskie powinny mieć stały dostęp do otwartej przestrzeni, najlepiej do pastwisk, gdy pozwalają na to warunki pogodowe, pora roku i stan gruntu. Drób powinien korzystać z otwartej przestrzeni przez co najmniej jedną trzecią życia. W przypadku kur niosek i drobiu przeznaczonego do uboju zasadą jest ciągły dostęp w ciągu dnia, gdy pozwalają na to ich warunki fizjologiczne i fizyczne.
Przepisy przewidują jednak wyjątek dla czasowych ograniczeń wprowadzonych zgodnie z prawem Unii w celu ochrony zdrowia ludzi lub zwierząt. Jak wskazało MRiRW, producent musi wykonać obowiązkowe środki weterynaryjne. Jeżeli nakaz wymaga czasowego ograniczenia wybiegu albo pozostawienia ptaków w pomieszczeniu, samo zastosowanie się do niego nie oznacza naruszenia zasad produkcji ekologicznej.
Nie dotyczy to jednak każdej samodzielnej decyzji producenta. Dobrowolne zamknięcie ptaków wyłącznie z obawy przed chorobą nie jest automatycznie traktowane tak samo jak ograniczenie wynikające z przepisów lub decyzji właściwego organu.
Ogólna bioasekuracja nie zawsze oznacza zamknięcie ptaków
Producent powinien najpierw ustalić, z jaką sytuacją ma do czynienia. Czym innym są ogólnokrajowe zasady bioasekuracji, czym innym ograniczenia nałożone na określony obszar lub gospodarstwo, a jeszcze czym innym postępowanie po pojawieniu się objawów choroby.
Obowiązujące od 18 marca rozporządzenie MRiRW z 11 marca 2026 r. w sprawie środków zwalczania chorób u drobiu wprowadza zasady dla miejsc, w których utrzymuje się drób. W prawie weterynaryjnym takie miejsce określa się jako „zakład”, co w tym przypadku może oznaczać również gospodarstwo.
Rozporządzenie nakazuje m.in. zabezpieczać paszę i ściółkę przed dzikimi zwierzętami, karmić i poić ptaki w pomieszczeniu albo osłoniętym miejscu oraz codziennie kontrolować stado. Nakaz izolowania drobiu od dzikich ptaków nie obejmuje jednak kaczek, gęsi, ptaków bezgrzebieniowych, kurcząt ras wolnorosnących i kur utrzymywanych w systemie wolnowybiegowym.
Wyjątek dotyczy tylko tego jednego obowiązku oraz wskazanych gatunków i systemów utrzymania. Nie obejmuje automatycznie całej produkcji ekologicznej i nie znosi pozostałych zasad bioasekuracji. Sam certyfikat ekologiczny nie zwalnia więc stada z wymagań weterynaryjnych.
Nie wszystkie szczegółowe obowiązki są też identyczne dla każdego posiadacza drobiu. Dodatkowe wymagania, m.in. dotyczące mat dezynfekcyjnych, rejestru wejść i pojazdów czy dokumentacji zużycia środków odkażających, odnoszą się do gospodarstw, które przemieszczają drób lub jaja do innych zakładów albo oferują je bezpośrednio do sprzedaży, a także do wylęgarni.
Gdy ograniczenie dotyczy obszaru lub gospodarstwa
Dodatkowe środki mogą wynikać z indywidualnej decyzji powiatowego lekarza weterynarii, lokalnego rozporządzenia powiatowego lekarza weterynarii lub wojewody albo rozporządzenia ministra rolnictwa. Ustawa o zdrowiu zwierząt z 21 listopada 2025 r. przewiduje, że w indywidualnej sprawie decyzję wydaje powiatowy lekarz weterynarii. Ograniczenia obszarowe mogą natomiast przyjąć formę rozporządzenia.
Producent powinien sprawdzić dokładną treść dokumentu: jakiego terenu, gatunków i gospodarstw dotyczy, jakie środki wprowadza oraz od kiedy obowiązuje. Izolacja od dzikich ptaków nie w każdym przypadku oznacza bowiem całkowity zakaz korzystania z każdej przestrzeni zewnętrznej. Decyduje treść konkretnego nakazu.
Aktualnych ograniczeń należy szukać na stronach właściwego powiatowego lub wojewódzkiego inspektoratu weterynarii, w wojewódzkim dzienniku urzędowym, a w przypadku przepisów ogólnokrajowych – na stronach GIW i MRiRW. Jeżeli producent otrzymał indywidualną decyzję, powinien stosować wskazane w niej środki.
Niepokojące objawy trzeba niezwłocznie zgłosić
Jeżeli w stadzie pojawiają się niepokojące objawy, rolnik nie powinien sam rozstrzygać, czy ma do czynienia z chorobą kategorii A. Rozporządzenie z 11 marca 2026 r. nakazuje niezwłocznie zawiadomić organ Inspekcji Weterynaryjnej albo najbliższy zakład leczniczy dla zwierząt m.in. przy zwiększonej śmiertelności, spadku pobierania paszy i wody, duszności, objawach nerwowych, sinicy, biegunce lub nagłym spadku nieśności.
Po zgłoszeniu producent musi wykonywać polecenia właściwego organu weterynaryjnego. Jeżeli pojawi się podejrzenie wysoce zjadliwej grypy ptaków albo rzekomego pomoru drobiu, mogą zostać wprowadzone m.in. odizolowanie podejrzanych ptaków, ograniczenia przemieszczania oraz dodatkowe środki bioasekuracji. Obie choroby należą do kategorii A, czyli grupy chorób wymagających natychmiastowego zwalczania. Zasady postępowania określa aktualna wersja rozporządzenia delegowanego 2020/687.
Co zrobić, gdy ptaki muszą pozostać w pomieszczeniu?
Ograniczenie wybiegu nie znosi pozostałych wymogów produkcji ekologicznej. Jeżeli przepisy wymagają pozostawienia drobiu w pomieszczeniu, producent musi zapewnić ptakom stały dostęp do wystarczającej ilości paszy objętościowej oraz materiałów pozwalających zaspokajać naturalne potrzeby. Chodzi m.in. o możliwość grzebania i dziobania.
W praktyce warto także:
- zachować decyzję lub rozporządzenie będące podstawą ograniczenia;
- zapisać daty rozpoczęcia i zakończenia okresu bez wybiegu;
- udokumentować warunki zapewnione ptakom w pomieszczeniu;
- sprawdzić procedury swojej jednostki certyfikującej i ustalić, czy oczekuje ona zgłoszenia ograniczenia lub dodatkowych dokumentów.
Z przepisów przywołanych przez MRiRW nie wynika powszechny obowiązek zgłaszania jednostce certyfikującej każdego okresu ograniczenia wybiegu. Poszczególne jednostki mogą jednak określać wymagania informacyjne w swoich procedurach. Kontakt z jednostką i zachowanie dokumentów są więc praktycznym zabezpieczeniem producenta podczas kontroli.
Czy ograniczenie wybiegu zagraża certyfikatowi ekologicznemu?
Czasowe ograniczenie wybiegu wprowadzone ze względów zdrowotnych na podstawie obowiązujących przepisów lub decyzji właściwego organu nie powinno samo w sobie oznaczać niezgodności z zasadami produkcji ekologicznej. Stanowisko MRiRW ma jednak charakter ogólnego wyjaśnienia, a nie rozstrzygnięcia dotyczącego konkretnego gospodarstwa.
Znaczenie mają podstawa i zakres ograniczenia, okres jego obowiązywania oraz spełnienie pozostałych wymogów ekologicznych. Dlatego producent powinien wykonać nakaz, zadbać o warunki utrzymania ptaków i zachować dokumenty potwierdzające, dlaczego stado czasowo nie korzystało z wybiegu.
Oprac. Maria Khamiuk
