Corocznie występująca susza sprawia, że wielu rolników szuka sposobów na poprawę żyzności gleby i zwiększenie jej zdolności do zatrzymywania wody. Coraz większą popularnością zaczynają się cieszyć preparaty mikrobiologiczne, które wspierają procesy biologiczne zachodzące w glebie. Ich skuteczność jednak nie jest nieograniczona, podobnie zresztą jak w przypadku ochrony chemicznej, która również potrzebuje odpowiednich warunków do działania. W warunkach silnego deficytu wody nawet najbardziej wartościowe mikroorganizmy mogą mieć problem z aktywnym funkcjonowaniem.
Biologizacja rolnictwa zyskuje na znaczeniu
Preparaty mikrobiologiczne zawierają wyselekcjonowane szczepy bakterii, grzybów lub innych mikroorganizmów, które wspomagają rozkład materii organicznej, udostępniają roślinom składniki pokarmowe i poprawiają strukturę gleby. Dzięki swojej aktywności biologicznej mogą przyczyniać się do zwiększenia zawartości próchnicy, a tym samym poprawy pojemności wodnej gleby.
W ostatnich latach biologizacja produkcji rolnej stała się jednym z ważniejszych kierunków rozwoju europejskiego rolnictwa. Stosowanie rozwiązań ograniczających zużycie nawozów mineralnych i wspierających naturalne procesy glebowe wpisuje się również w cele środowiskowe Wspólnej Polityki Rolnej na lata 2023–2027. A także w dalszej perspektywnie wpłynie na realne oszczędności gospodarstwa.
Woda warunkiem aktywności biologicznej
Mikroorganizmy są organizmami żywymi, dlatego do prawidłowego funkcjonowania potrzebują odpowiednich warunków środowiskowych. Jednym z najważniejszych czynników do prawidłowego działania i funkcjonowania mikroorganizmów jest wilgotność gleby.
Woda:
- umożliwia transport składników pokarmowych,
- przemieszczanie się części mikroorganizmów
- oraz przebieg procesów metabolicznych.
Gdy gleba jest nadmiernie przesuszona, aktywność biologiczna stopniowo maleje. Mikroorganizmy przechodzą w stan ograniczonej aktywności, a część z nich może nawet obumierać.
W takich warunkach spowalniony jest także:
- rozkład resztek pożniwnych,
- mineralizacja materii organicznej
- oraz uwalnianie składników pokarmowych dostępnych dla roślin.
Kiedy preparaty mikrobiologiczne działają słabiej?
Największe problemy pojawiają się podczas występowania długotrwałej suszy glebowej. Jeżeli wilgotność spada poniżej poziomu umożliwiającego aktywność biologiczną, efekty stosowania preparatów mogą być znacznie ograniczone. Dotyczy to szczególnie lekkich gleb piaszczystych, które szybko tracą wodę.
Nie oznacza to jednak, że stosowanie mikroorganizmów podczas okresów niedoboru opadów jest całkowicie bezcelowe. Wiele szczepów wykazuje zdolność przetrwania niekorzystnych warunków i ponownie uaktywnia się po wystąpieniu opadów, trzeba się jednak zapoznać z etykietą i charakterystyką konkretnych mikroorganizmów. Kluczowe znaczenie ma najbardziej termin aplikacji. Najlepsze rezultaty z używania mikrorganizmów uzyskuje się zwykle wtedy, gdy preparat zostanie zastosowany do gleby o odpowiedniej wilgotności lub przed spodziewanymi opadami.
Znaczenie materii organicznej
Skuteczność preparatów mikrobiologicznych zależy nie tylko od wspomnianej wcześniej dostępności wody, ale również od obecności substancji organicznej w glebie. Mikroorganizmy do funkcjonowania potrzebują źródła energii i węgla, dlatego ich rozwój jest silnie związany z ilością resztek pożniwnych oraz stosowania międzyplonów czy nawozów naturalnych.
Gleby bogate w próchnicę lepiej magazynują wodę i tworzą korzystniejsze środowisko dla rozwoju życia biologicznego. Z tego względu preparaty mikrobiologiczne powinny być traktowane jako element szerszej strategii gospodarowania glebą, a nie jako samodzielne rozwiązanie problemu suszy.
Wspólna Polityka Rolna wspiera biologizację
Wspólna Polityka Rolna Unii Europejskiej kładzie duży nacisk na:
- ochronę zasobów glebowych,
- zwiększanie zawartości materii organicznej
- oraz poprawę odporności gospodarstw na zmiany klimatu.
Cele te realizowane są między innymi poprzez ekoschematy promujące zróżnicowane zmianowanie, międzyplony, ograniczanie intensywnej uprawy oraz praktyki zwiększające zawartość próchnicy.
Preparaty mikrobiologiczne mogą stanowić wartościowe narzędzie wspierające biologiczną aktywność gleby. Ich skuteczność będzie jednak najwyższa wtedy, gdy zostaną połączone z działaniami poprawiającymi retencję wody i stan gleby.
Mikroorganizmy nie zastąpią deszczu
Preparaty mikrobiologiczne mogą wspierać funkcjonowanie gleby oraz poprawiać wykorzystanie składników pokarmowych i wzmacniać żyzność gleby. Trzeba jednak pamiętać, że nie są jednak w stanie całkowicie wyeliminować skutków długotrwałej suszy.
Podstawą skutecznego wykorzystania mikroorganizmów to budowanie zdrowej, bogatej w próchnice gleby, która jest zdolna do zatrzymywania jak największej ilości wody. Takie podejście jest dziś jednym z kluczowych elementów nowoczesnego i zrównoważonego rolnictwa wspieranego przez najnowszą Wspólną Politykę Rolną.
