Na wrześniowym posiedzeniu Komitetu Monitorującego Plan Strategiczny WPR (PS WPR), z którego aktualnie finansowane są i dopłaty bezpośrednie, i pomoc inwestycyjna dla rolników, zapadły trzy istotne i korzystne dla rolników uchwały, wprowadzające dwa nowe rodzaje pomocy i znoszące degresywność stawek płatności w jednym z wariantów ekoschematu "Dobrostan zwierząt". Ale po kolei.
Nowy ekoschemat dla hodowców bydła. Ile wyniesie dopłata?
Pierwsza ze zmian to wprowadzenie nowego ekoschematu "Niskoemisyjna produkcja bydła". Jak łatwo się domyślić, ten ekoschemat ma wspierać dodatkową płatnością hodowców bydła, którzy w produkcji zwierzęcej stosują praktyki ograniczające emisję gazów cieplarnianych (GHG). W tym przypadku ma chodzić konkretnie o wprowadzenie zmian w sposobie żywienia zwierząt, dzięki którym będzie ograniczona emisja metanu.
Jak wynika z opisu nowego ekoschematu, rolnik w żywieniu bydła ma posługiwać się przygotowanym wcześniej schematem żywieniowym, w którym będą musiały być obecne elementy (np. składniki, proporcje) służące ograniczeniu emisji metanu. Schemat żywieniowy będzie mógł być przygotowany przez rolnika, doradcę rolniczego lub doradcę żywieniowego (np. z wykorzystaniem programu służącego bilansowaniu pasz), a zgodność planu żywieniowego z wymogami ekoschematu będzie potwierdzał doradca rolniczy albo jednostka certyfikująca, wskazana przez uznany system jakości, który spełnia warunki ekoschematu (na razie nie wskazano takowych). Wczytując się dalej w opis tego programu, widzimy, że taki plan (schemat) żywieniowy ma w szczególności uwzględniać dodatki, minerały paszowe ograniczające emisję metanu. Lista takowych dodatków i materiałów paszowych ma zostać opracowana przez jednostki naukowe i określona w przepisach krajowych (zapewne rozporządzeniu ministra rolnictwa). Zakup tych dodatków będzie musiał być udokumentowany np. fakturą.
Taki plan żywieniowy będzie musiał dotyczyć całego stada bydła utrzymywanego w danym gospodarstwie – niezależnie od płci, rasy, typu czy kierunku użytkowania – ma to być bezwzględnym warunkiem otrzymania dodatkowej płatności za realizację tego ekoschematu.
Założenia nowego ekoschematu przewidują możliwość objęcia tą pomocą na uproszczonych zasadach zwierząt, utrzymywanych zgodnie z krajowymi systemami jakości (warunek: rolnik ma certyfikat uczestnictwa wydany przez niezależną jednostkę). Choć lista systemów jakości spełniających wymagania ekoschematu ma pojawić się w przepisach krajowych, patrząc na fakt, że obecnym ekoschemacie "Dobrostan zwierząt" wspiera się hodowców utrzymujących bydło w systemie QMP (Quality Meat Program) lub w systemie rolnictwa ekologicznego, można zakładać, że to właśnie te dwa systemy będą dawały możliwość ubiegania się o płatność na uproszczonych zasadach.
Jedynym kryterium kwalifikowalności ma być wiek zwierząt – do wsparcia mają się kwalifikować sztuki w wieku ponad 6 miesięcy. Pomoc ma mieć formę płatności rocznej (tak jak inne ekoschematy) i ma być naliczana do sztuki stanu średniookresowego w gospodarstwie. Szacowana stawka wsparcia w nowym ekoschemacie to 82 euro/DJP (ok. 350 zł). Ale uwaga – wg zapisów uchwały "płatność będzie zróżnicowana w celu uwzględnienia wyższych kosztów ponoszonych przez rolników uczestniczących w uznanych systemach jakości, które spełniają warunki ekoschematu", co może oznaczać różne stawki dla różnych grup wnioskodawców.
Większe limity dopłat do dobrostanu tuczników. Zmiany od nowego sezonu
Druga ze zmian dotycząca dobrostanu zwierząt to zmiana dotycząca progów degresywności stawek wsparcia w wariancie "Dobrostan tuczników". Obecnie pełna stawka wsparcia wpłacana jest tylko za sztuki odpowiadające maksymalnie 100 DJP na gospodarstwo (1000 sprzedanych tuczników – wskaźnik przeliczeniowy: 1 tucznik = 0,1 DJP), za sztuki miedzy 100 a 150 DJP wypłacane jest 75% stawki, a za sztuki powyżej 150 DJP płatność nie przysługuje w ogóle. Te progi degresywności pozostają aktualne dla wszystkich dotychczas objętych nimi grup zwierząt, z wyjątkiem tuczników. Dla tuczników od przyszłego sezonu mają mieć zastosowanie następujące progi degresywności:
- do 300 DJP – 100% stawki,
- powyżej 300 DJP do 600 DJP – 50% stawki,
- powyżej 600 DJP – 25% stawki.
Co ważne – te progi degresywności nie będą dotyczyły tylko zwierząt utrzymywanych w ekologii – w wariantach: utrzymywanie tuczników zgodnie z wymogami systemów jakości i praktyki zwiększona powierzchnia bytowa co najmniej o 20%. Będą miały natomiast zastosowanie także do zwierząt utrzymywanych w innych systemach jakości – w tym QAFP. Dotychczas praktyki dotyczące utrzymania tuczników w systemach jakości były całkowicie zwolnione z mechanizmu degresywności.
Nawet 50 tys. zł na inwestycje w gospodarstwie. Co obejmie dotacja?
Powyższe zmiany w ekoschematach to jednak nie wszystkie zmiany na finiszu PS WPR. Jeszcze w sierpniu br. Komitet Monitorujący PS WPR powziął uchwałę o uruchomieniu zupełnie nowego programu, skierowanego do rolników oraz do spółek wodnych. Mowa o planowanej interwencji "Inwestycje wspierające odporność gospodarstw rolnych". W środowisku rolniczym sporo się mówi o tej propozycji – przybliżamy więc jej szczegóły.
Po pierwsze, będzie ona kierowana na wsparcie tylko wąskiego zakresu inwestycji w gospodarstwach rolnych, polegających na:
- zakupie zbiorników do przechowywania roztworu saletrzano-mocznikowego (r.s.m. – min. 10 tys. litrów) lub zbiorników do magazynowania oleju napędowego (co najmniej 2,5 tys. l i nie więcej niż 5 tys. l),
- zakupie agregatów prądotwórczych wraz z systemem przełączeniowym [min. 10 kW i nie więcej niż moc umowna przypisana do Punktu Poboru Energii (PPE)],
- zakupie i montażu w sadach i plantacjach wieloletnich systemów chroniących przed przymrozkami (systemy zraszania nadkoronowego, wiatraki antyprzymrozkowe, systemy lub urządzenia grzewcze) lub instalacji przeciwgradowych,
- zakupie automatów do sprzedaży produktów rolnych z własnego gospodarstwa rolnego (przy czym ma zostać określony minimalny przychód ze sprzedaży produktów za pośrednictwem zakupionego urządzenia).
O tę pomoc będą mogły ubiegać się gospodarstwa nie większe niż 300 ha i na razie nie wskazano innych ograniczeń w dostępie do tej pomocy. Maksymalnie na jedno gospodarstwo przewidziano dofinansowanie w kwocie 50 tys. zł, co może stanowić do 50% poniesionych kosztów wspieranych inwestycji, a jeśli o pomoc będzie ubiegał się rolnik, który nie ukończył 40 lat, dotacja może stanowić do 60% poniesionych kosztów kwalifikowanych.
Spółki wodne dostaną nawet 1 mln zł na retencję
Po drugie, przewidziano także odrębny obszar wsparcia kierowanego do spółek wodnych (lub ich związków) na inwestycje dotyczące potencjału retencyjnego zmeliorowanych użytków rolnych, w tym wyposażanie obiektów melioracyjnych w studnie drenarskie z regulatorami poziomu wody, montaż regulatorów odpływu w studniach drenarskich, wyposażanie rowów w budowle lub urządzenia do piętrzenia wody (np. zastawki), montaż urządzeń do monitoringu.
O takie wsparcie będą mogły ubiegać się spółki wodne, których więcej niż połowę członków stanowią rolnicy posiadający grunty rolne albo do rolników należy więcej niż połowa zmeliorowanych gruntów rolnych objętych działalnością tej spółki. Wsparcie w tym przypadku może wynieść nawet do 1 mln zł, a dotacja może pokryć do 80% poniesionych kosztów.
Nowe dopłaty kosztem innych płatności? Skąd wezmą się pieniądze
Niestety, pojawienie się nowych programów w obecnym PS WPR wcale nie oznacza, że pojawiły się nowe, dodatkowe fundusze. Ich realizacja odbędzie się prawdopodobnie kosztem uszczuplenia budżetów innych działań.
Jakiś czas temu pojawiły się spekulacje na temat proponowanych przez resort rolnictwa cięć w innych ekoschematach – np. wycofanie płatności za integrowaną produkcję do upraw rolniczych, na razie jednak pogłoski te nie skonkretyzowały się w żaden sposób. Co więcej, w uzasadnieniu uchwały dotyczącej nowego ekoschematu "Niskoemisyjna produkcja bydła" czytamy, że pieniądze na jego realizację mają pochodzić z obcięcia stawek innych płatności: podstawowego wsparcia dochodów (czyli podstawowej płatności bezpośredniej) o ok. 8,5 euro/ha oraz płatności dla małych gospodarstw o ok. 16 euro/ha.
W przypadku zmian w dobrostanie tuczników, podniesienie progów degresywności, które pociągnie za sobą większe wydatki budżetu tego programu, ma być skompensowane włączeniem do mechanizmu degresywności zwierząt utrzymywanych w systemach jakości (głównie QAFP).
W przypadku nowej pomocy inwestycyjnej 80 mln euro na realizację tego programu ma pochodzić z cięć w budżetach innych działań (na razie nie zostały one wskazane w uzasadnieniu).
Przedstawione w niniejszym artykule propozycje zmian wymagają jeszcze zgody Komisji Europejskiej, jak i wprowadzenia zmian prawnych w naszych krajowych przepisach, regulujących zasady pomocy z PS WPR. Droga do ich wdrożenia jest jeszcze zatem dość długa.
