Na farmie doświadczalnej Uniwersytetu Missouri w środkowej części USA naukowcy wykorzystują obroże GPS w badaniach nad wypasem międzyplonów. Stado liczy 60 jałówek, a doświadczenie ma pomóc ustalić odpowiedni termin rozpoczęcia wypasu oraz obsadę zwierząt na wybranych uprawach.
Wirtualne ogrodzenia służą tu do prowadzenia wypasu pasowego. Badacze udostępniają bydłu kolejne pasy roślinności, zmieniając granice w aplikacji. Dzięki temu ograniczają pracę przy przestawianiu wygrodzeń i mogą sprawniej kontrolować dostęp zwierząt do paszy.
Jałówki wypasają słonecznik i roślinę bobowatą
Emma Bauer, która zajmuje się doświadczeniem, bada wykorzystanie słonecznika oraz Crotalaria juncea – ciepłolubnej, jednorocznej rośliny bobowatej, znanej w USA jako sunn hemp. Sprawdza, kiedy wprowadzać bydło na te uprawy i jak intensywnie można je wypasać.
– Obroże pozwalają mi prowadzić wypas pasowy bez konieczności cotygodniowego przestawiania ogrodzeń, co w trakcie doświadczenia zajmowałoby wiele godzin – wyjaśnia Bauer w reportażu serwisu Drovers.
Derek Brake, specjalista od żywienia bydła z tej samej uczelni, zwraca uwagę na szersze zastosowanie takiego rozwiązania. Częstsze zmiany kwater pozwalają lepiej dostosować powierzchnię wypasu do ilości dostępnej paszy i potrzeb stada. W praktyce ograniczeniem bywa jednak nakład pracy. Wirtualne ogrodzenia mogą ułatwić taki sposób gospodarowania również na gruntach ornych, wykorzystywanych pod wypas tylko przez część roku.
Wypas pasowy pozwolił lepiej wykorzystać powierzchnię
Konkretne wyniki przyniosło dwuletnie doświadczenie Uniwersytetu Nebraski. Naukowcy porównali wypas ciągły z pasowym na mieszance sorga z trawą sudańską, której biomasę pozostawiono do późniejszego spasania. Wygrodzenia przy wypasie pasowym wyznaczali tradycyjnym przewodem lub za pomocą obroży.
W każdym roku w doświadczeniu uczestniczyło 60 rosnących wolców. Przy wypasie pasowym zwierzęta otrzymywały dostęp do kolejnej części uprawy mniej więcej co 9–10 dni. Ze względu na stosunkowo niską jakość dojrzałej paszy badacze uzupełniali dawkę suszonym wywarem gorzelnianym.
Średnie przyrosty dobowe wynosiły około 0,63 kg na sztukę i były zbliżone we wszystkich wariantach. Różnica dotyczyła wykorzystania areału: przy wypasie pasowym ta sama liczba zwierząt mogła paść się przez taki sam okres na mniejszej powierzchni. W zależności od roku wydajność pastwiska, wyrażona możliwością utrzymania określonej liczby zwierząt przez dany czas, wzrosła o 13–24% względem wypasu ciągłego.
Wyniki dla tradycyjnego przewodu i wirtualnych granic były niemal identyczne. Korzyść przyniósł więc sam wypas pasowy, a obroże ograniczały pracę przy jego organizacji. Z zapisów GPS wynikało, że bydło pozostawało w wyznaczonej wirtualnej kwaterze przez średnio 99,2% czasu.
Międzyplon można udostępnić innemu hodowcy
Dodatkowa pasza nie musi służyć wyłącznie zwierzętom z własnego gospodarstwa. Rolnik prowadzący produkcję roślinną może odpłatnie udostępnić międzyplon hodowcy bydła. Taki model współpracy opisują doradcy z Uniwersytetu Missouri.
Wymaga on jednak ustalenia podziału kosztów i obowiązków. Chodzi m.in. o koszt siewu międzyplonu, zapewnienie wody, nadzór nad stadem i utrzymanie ogrodzeń. W porozumieniu należy również określić termin zakończenia wypasu oraz warunki wcześniejszego wyprowadzenia zwierząt.
Jednym z takich powodów może być nadmierne uwilgotnienie gleby. Wypas w tych warunkach zwiększa ryzyko jej ugniatania i uszkodzenia okrywy roślinnej. Intensywność spasania trzeba też dostosować do tego, czy międzyplon ma odrosnąć i ponownie dostarczyć paszy.
Ile kosztuje system i kiedy może się zwrócić?
Rob Myers, dyrektor Centrum Rolnictwa Regeneratywnego Uniwersytetu Missouri, największe możliwości widzi w gospodarstwach, które regularnie zmieniają kwatery. Przy wypasie przez cały sezon na jednej powierzchni trudniej uzasadnić wydatek na obroże.
Skalę kosztów pokazuje analiza University of Arizona z marca 2025 r., przygotowana dla amerykańskich gospodarstw utrzymujących krowy mamki. W zależności od dostawcy i wielkości stada koszt pierwszego roku oszacowano na 175–400 USD na krowę. W kolejnych latach wynosił około 80–130 USD na krowę rocznie.
Wyliczenia obejmowały nie tylko sprzęt i opłaty za system, ale również pracę przy jego obsłudze, zakładaniu obroży czy odnajdywaniu zgubionych urządzeń. Autorzy uwzględnili zakup bez finansowania kredytem.
W podstawowym scenariuszu przyjęte oszczędności pracy oraz kosztów budowy i utrzymania ogrodzeń wewnętrznych nie wystarczały do zwrotu inwestycji w okresie użytkowania sprzętu. O opłacalności mogą zatem decydować dodatkowe korzyści, np. lepsze wykorzystanie paszy i możliwość wypasu kolejnych powierzchni.
Wirtualne kwatery, fizyczne ogrodzenie zewnętrzne
W doświadczeniach Uniwersytetu Nebraski bydło przechodziło naukę reagowania na sygnały z obroży przez 10 dni do dwóch tygodni. System ostrzega zwierzę dźwiękiem, a przy braku odpowiedniej reakcji wysyła impuls elektryczny.
Wszystkie powierzchnie doświadczalne miały również fizyczne ogrodzenie obwodowe. Obroże służyły do wyznaczania kwater wewnątrz niego. Nawet wysoka skuteczność utrzymywania bydła w wirtualnych granicach nie oznacza bowiem, że zwierzęta nigdy ich nie przekroczą.
Wypas międzyplonów w Polsce a dopłaty
W Polsce ARiMR dopuszcza racjonalny wypas zwierząt na międzyplonach. Rolnik musi jednak zachować wymogi praktyki, do której zgłosił powierzchnię.
W przypadku praktyki „Międzyplony ozime lub wsiewki śródplonowe” za 2026 r. międzyplon ozimy należy utrzymać co najmniej do 15 lutego 2027 r. Do tego terminu obowiązuje także zakaz stosowania środków ochrony roślin, liczony od wysiewu. Możliwość wypasu nie znosi tych obowiązków, co wynika z warunków ARiMR dla kampanii 2026.
