Podczas zbioru kukurydzy operatorzy kombajnów zauważyli między roślinami ogromny otwór. Wcześniej zasłaniał go wysoki łan. Zapadlisko miało około 10 m średnicy i 8 m głębokości. Powiadomili właściciela pola, a część roślin wokół niebezpiecznego miejsca pozostawili niezebraną.
Do zdarzenia doszło w Kamışağlı koło Karapınar, na rolniczych równinach środkowej Turcji, w głębi Anatolii. Historię opisała pod koniec października agencja İHA, której relację przytoczył TRT Haber.
– Podejmujemy środki ostrożności. W ten sposób dalej gospodarujemy – mówił agencji rolnik Ziya Utku Kurtuluş. Jak dodawał, kolejne zapadlisko znajdowało się zaledwie dwa pola dalej.
Zapadliska sąsiadują z polami. Ile zarejestrowano w Karapınar?
Karapınar należy do prowincji Konya, jednego z ważnych regionów rolniczych kraju. Tutejsze pola sąsiadują z zapadliskami, które Turcy nazywają „obruk”. Niektóre przypominają ogromne studnie: mają strome ściany i sięgają głęboko pod powierzchnię ziemi.
We wrześniu 2026 r. służby zarządzania kryzysowego AFAD miały w swoim rejestrze 741 zapadlisk w prowincjach Konya, Karaman i Aksaray. Aż 572 znajdowały się w Karapınar. Zestawienie obejmuje również stare formy, a dla części nie udało się ustalić czasu powstania. Nie wszystkie są więc skutkiem zmian z ostatnich lat. Nowe otwory pojawiają się jednak także na użytkowanych polach, jak ten ukryty w kukurydzy.
Pustki w skałach i ubywająca woda. Skąd biorą się zapadliska?
Przyczyna kryje się pod powierzchnią. Woda przez długi czas rozpuszczała podatne na to skały, tworząc w nich pustki. Nad nimi pozostawały warstwy skalne i grunt, na którym dziś można prowadzić uprawę. Ten układ może stracić stabilność, gdy obniża się poziom wód podziemnych. Zmieniają się wtedy obciążenia działające na grunt, a przepływająca woda może przenosić drobny materiał do szczelin i pustek. W końcu warstwy nad pustką mogą się zawalić. Taki mechanizm opisują specjaliści z Uniwersytetu Technicznego w Konya.
Dlatego intensywny pobór wody do nawadniania zwiększa zagrożenie tam, gdzie sprzyja mu budowa geologiczna. Znaczenie ma zarówno ilość wypompowywanej wody, jak i to, co znajduje się pod polem.
A wody pod ziemią wyraźnie ubyło. Analiza danych z 30 studni obserwacyjnych wykazała, że w latach 2000–2022 jej poziom obniżył się średnio o około 40 m. Autorzy badania opublikowanego w „Geosciences” zauważyli też, że zapadliska często występują tam, gdzie zwierciadło wody opadło najbardziej.
Dlaczego rolnikom trudno zrezygnować z nawadniania?
Z tych samych równin pochodzi znaczna część tureckiej kukurydzy i buraków cukrowych. W 2024 r. prowincja Konya dostarczyła około 30% tureckich zbiorów buraków cukrowych i 25% kukurydzy na ziarno.
Według miejscowego urzędu rolnictwa nawadnianie obejmuje ponad 609 tys. ha, z czego około 341 tys. ha korzysta z wód podziemnych. Ograniczenie pompowania oznacza więc zmianę sposobu gospodarowania na setkach tysięcy hektarów.
Tymczasem sięganie po wodę z większej głębokości obciąża budżety gospodarstw. Potrzeba więcej energii do jej pompowania, na co zwraca uwagę KOP, instytucja odpowiedzialna za rozwój regionu.
Rolnik, który rozważa zmianę upraw, musi jednak znaleźć produkcję zapewniającą dochód. Już w planie przeciwdziałania suszy dla regionu Konya odnotowano, że producenci uznawali wsparcie na zmianę struktury zasiewów za niewystarczające. Samo zalecenie oszczędzania wody nie rozwiązuje tego problemu.
Wilgotniejszy sezon nie oznacza końca problemu z wodą
Po wyjątkowo suchym sezonie rolnicy doczekali się większych opadów. Od października 2024 r. do września 2025 r. Anatolia Środkowa otrzymała około 261 mm, o 35% mniej od normy. W kolejnym roku hydrologicznym, zakończonym we wrześniu 2026 r., było to już około 522 mm – o 30% więcej od średniej wieloletniej. Taką poprawę pokazuje wstępne zestawienie tureckiej służby meteorologicznej MGM.
Wilgotniejsza gleba pozwala ograniczyć nawadnianie i rzadziej uruchamiać pompy. Więcej deszczu nie oznacza jednak, że podziemne zasoby już się odbudowały. Jak wyjaśnia KOP, zasilanie głębokich warstw wodonośnych trwa znacznie dłużej. Jeśli rolnicy nadal pobierają więcej wody, niż do nich dociera, jej poziom może dalej się obniżać.
Mniej wody, ale pasza nadal potrzebna. Konya stawia na sorgo
Oszczędności wody mają przynieść zmiany zarówno w nawadnianiu, jak i w zasiewach. Dla kukurydzy na ziarno w rejonach objętych ograniczeniami wodnymi, m.in. w Karapınar, turecki plan produkcji na 2026 r. przewiduje nawadnianie kroplowe.
W gospodarstwach utrzymujących bydło trzeba przy tym zadbać o paszę. Dlatego w pięciu powiatach prowincji Konya, w tym w Karapınar i Karatay, ruszył projekt upowszechniania sorga i jego mieszańców jako alternatywy dla kukurydzy na kiszonkę. Jego rozpoczęcie miejscowy urząd rolnictwa ogłosił w lutym 2026 r.
Urząd współpracuje z instytutem badawczym Batı Akdeniz i Uniwersytetem Selçuk. Stawiają na krajowe odmiany oraz mieszańce odporne na suszę. Sorgo ma zapewnić hodowcom paszę objętościową przy mniejszym zużyciu wody, tak aby ograniczanie nawadniania można było pogodzić z potrzebami stada.
Oprac. Maria Khamiuk
