Polska Platforma Zrównoważonej Wołowiny skierowała w tej sprawie apel do premiera Donalda Tuska i wystąpiła o pilne posiedzenie sejmowej Komisji Rolnictwa i Rozwoju Wsi. Stawką jest nie tylko sprawność administracji, ale przede wszystkim konkurencyjność sektora, którego eksport w 2025 roku przekroczył 3,25 mld euro.
EUDR coraz bliżej. Co z polską ustawą?
Rozporządzenie EUDR (European Union Deforestation Regulation), dotyczące produktów związanych z wylesianiem i degradacją lasów, zostało przyjęte przez Unię Europejską 31 maja 2023 roku, a weszło w życie 29 czerwca tego samego roku. Jego główne obowiązki zaczną być stosowane od 30 grudnia 2026 roku wobec średnich i dużych przedsiębiorstw. W przypadku większości mikroprzedsiębiorstw i małych firm termin ten przypada na 30 czerwca 2027 roku.
Tymczasem projekt polskiej ustawy UC101, która ma określić krajowe zasady stosowania rozporządzenia, wciąż nie zakończył rządowego procesu legislacyjnego. Planowany termin przyjęcia projektu przez Radę Ministrów, czyli III kwartał 2026 roku, już minął. Dodatkowo 27 października Rządowe Centrum Legislacji wskazywało na ryzyko niedotrzymania zakładanego terminu wejścia w życie projektowanych przepisów.
Procedura legislacyjna jest jednak kontynuowana. Na początku listopada zaktualizowaną wersję UC101 przekazano do Stałego Komitetu Rady Ministrów. To kolejny etap procedury, ale do zakończenia prac rządowych i skierowania ustawy do Sejmu nadal potrzebne są dalsze decyzje.
Brak krajowej ustawy nie oznacza, że unijne rozporządzenie zostanie odłożone. EUDR będzie stosowane zgodnie z unijnym harmonogramem. Polskie przepisy mają natomiast określić krajowe ramy jego wykonywania, w tym kompetencje właściwych organów, zasady kontroli i odpowiedzialność za naruszenia. To właśnie niepewność dotycząca krajowego systemu nadzoru i procedur budzi dziś obawy branży.
ARiMR ma dane, które mogą ograniczyć formalności
Jednym z najważniejszych postulatów PPZW jest wykorzystanie istniejących systemów identyfikacji i rejestracji zwierząt oraz danych gromadzonych przez Agencję Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa. Dzięki temu część formalności związanych z EUDR mogłaby zostać ograniczona, zamiast tworzyć dla rolników równoległy system raportowania.
Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi oraz ARiMR przygotowywały rozwiązania umożliwiające składanie wymaganych deklaracji w imieniu rolników. Ich uruchomienie wymaga jednak odpowiednich podstaw prawnych i organizacyjnych, które ma zapewnić krajowa ustawa.
Nie oznacza to automatycznego przejęcia przez Agencję obowiązków wszystkich hodowców. Rolnicy będą mogli upoważnić ARiMR do składania wymaganych deklaracji w ich imieniu. Odrębne uproszczenia przewidziano dla mikro- i małych podmiotów pierwotnych z krajów uznanych za obszary niskiego ryzyka, do których należy Polska.
Podmioty spełniające warunki będą mogły złożyć jednorazową uproszczoną deklarację zamiast standardowego oświadczenia o należytej staranności. Nie oznacza to jednak całkowitego zwolnienia z gromadzenia informacji o produktach, ich ilości, miejscu produkcji i kontrahentach.
Eksport za 3,25 mld euro. Stawką jest konkurencyjność branży
Obawy PPZW mają wymiar gospodarczy. W 2025 roku wartość eksportu polskiej wołowiny przekroczyła 3,25 mld euro, z czego około 2,7 mld euro przypadło na rynek Unii Europejskiej. Za granicę trafia 80% krajowej produkcji.
W tak silnie eksportowym sektorze niepewność prawna, dodatkowa biurokracja i zakłócenia w łańcuchach dostaw mogą uderzyć zarówno w gospodarstwa, jak i zakłady przetwórcze oraz firmy handlowe. PPZW zwraca uwagę, że pozycja polskiej wołowiny na zagranicznych rynkach była budowana przez lata i wymagała znacznych inwestycji hodowców, producentów oraz przetwórców.
W piśmie do premiera organizacja podkreśla, że przedsiębiorcy nie powinni ponosić konsekwencji opóźnień administracji. "Nie możemy dopuścić do sytuacji, w której państwo nie wykona swoich obowiązków w terminie, a koszty tej bezczynności zostaną przerzucone na rolników i przedsiębiorców" – napisano w apelu.
Postulaty do premiera. Oczekują konkretnych decyzji
W piśmie do Donalda Tuska PPZW przedstawia sześć oczekiwań. Można je ująć w trzy zasadnicze obszary.
Pierwszy dotyczy przyspieszenia legislacji. Organizacja oczekuje, że premier obejmie prace nad UC101 osobistym nadzorem i nada im najwyższy priorytet. Chce również zobowiązania ministra klimatu i środowiska do zakończenia prac rządowych oraz przedstawienia wiążącego harmonogramu przyjęcia projektu przez Radę Ministrów i skierowania go do Sejmu. PPZW postuluje także podjęcie działań, które umożliwią sprawne przeprowadzenie ustawy przez parlament.
Drugi obszar to ograniczenie obciążeń dla branży. Chodzi o pełne wykorzystanie systemów informatycznych ARiMR, zwłaszcza danych dotyczących identyfikacji i rejestracji bydła, a także niedopuszczenie do nieuzasadnionego dublowania obowiązków, wzrostu kosztów i osłabienia konkurencyjności polskiej produkcji.
Trzeci postulat dotyczy przejrzystości. PPZW chce, aby organizacje reprezentujące sektor wołowiny otrzymały informacje o stanie przygotowania administracji publicznej i harmonogramie uruchomienia rozwiązań niezbędnych do stosowania EUDR. Organizacja zwróciła się także do premiera o pisemną informację na temat podjętych działań oraz planowanego terminu skierowania projektu ustawy do Sejmu.
Posiedzenie komisji rolnictwa i to jak najszybciej
Równolegle Jacek Zarzecki, wiceprzewodniczący PPZW, skierował pismo do Mirosława Maliszewskiego, przewodniczącego sejmowej Komisji Rolnictwa i Rozwoju Wsi. Organizacja wnioskuje o pilne zwołanie posiedzenia poświęconego przygotowaniu Polski do stosowania EUDR oraz opóźnieniom w pracach nad UC101.
PPZW chce, aby w spotkaniu uczestniczyli przedstawiciele Ministerstwa Klimatu i Środowiska, Ministerstwa Rolnictwa i Rozwoju Wsi, ARiMR, Głównego Inspektoratu Weterynarii oraz Rządowego Centrum Legislacji. Do udziału mają zostać zaproszone również organizacje reprezentujące producentów rolnych, hodowców bydła i przemysł mięsny.
Zdaniem PPZW skala opóźnień wymaga wyjaśnienia na forum parlamentarnym, a administracja powinna przedstawić jasny harmonogram dalszych działań.
"Nie może być tak, że administracja państwowa przez kilka lat przygotowuje przepisy, a na kilka tygodni przed rozpoczęciem ich stosowania rolnicy i przedsiębiorcy nadal nie mają pewności, na jakich zasadach będzie funkcjonował krajowy system nadzoru i kontroli" – czytamy w piśmie do przewodniczącego komisji rolnictwa.
Kto poniesie koszty opóźnień?
Dla branży wołowiny najważniejsze jest dziś nie samo tempo prac legislacyjnych, lecz to, czy przed 30 grudnia administracja zapewni jasne zasady postępowania i rozwiązania, które nie będą niepotrzebnie obciążać gospodarstw oraz przedsiębiorstw. PPZW oczekuje od rządu konkretnych decyzji i zakończenia prac nad ustawą.
– Państwo ma pomagać przedsiębiorcom, a nie karać ich za własne opóźnienia i nieudolność – podkreśla Jacek Zarzecki.
Najbliższe tygodnie pokażą, czy apel branży przełoży się na przyspieszenie prac nad UC101. Brak krajowych przepisów nie zatrzyma stosowania EUDR, ale może utrudnić sprawne funkcjonowanie krajowego systemu kontroli i obsługi nowych obowiązków.
Krzysztof Zacharuk
