Produkcja serów, soków czy przetworów warzywnych wymaga odpowiednich pomieszczeń, urządzeń i znalezienia odbiorców. Część kosztów inwestycji pomoże pokryć interwencja I.10.6.1 „Rozwój współpracy w ramach łańcucha wartości – w gospodarstwie”.
Jak zapowiada ARiMR, nabór potrwa od 1 października do 2 listopada 2026 r. Budżet wynosi 86,156 mln zł. O pieniądze mogą ubiegać się zarówno rozpoczynający, jak i rozwijający przetwórstwo. Kwota zależy jednak od rodzaju działalności i sytuacji wnioskodawcy.
Kto może dostać 120 tys., a kto do 500 tys. zł?
Program obejmuje rolniczy handel detaliczny (RHD) oraz działalność gospodarczą, w tym marginalną, lokalną i ograniczoną (MOL). ARiMR przewiduje trzy ścieżki:
Domownik to osoba bliska rolnikowi, stale pracująca w gospodarstwie bez zatrudnienia u niego na umowę o pracę, mieszkająca z nim, w gospodarstwie lub blisko niego. Aby wystąpić o tę pomoc, musi być pełnoletnia. Regulamin ARiMR zawiera definicje wnioskodawców.
Mikroprzedsiębiorstwo zatrudnia mniej niż 10 osób, a jego roczny obrót lub suma bilansowa nie przekracza 2 mln euro. Przy ustalaniu statusu znaczenie mogą mieć również powiązania z innymi firmami, co wyjaśnia Komisja Europejska.
RHD i MOL – czym się różnią?
RHD pozwala sprzedawać żywność zawierającą co najmniej jeden składnik pochodzący w całości z własnej uprawy, chowu lub hodowli. Przykładowo rolnik może przygotowywać sok z własnych jabłek, a hodowca – sery z własnego mleka. Produkty mogą trafiać do konsumentów oraz sklepów czy restauracji. Jak przypomina MRiRW, dostawy do takich placówek mają limity ilościowe i zasady dotyczące obszaru sprzedaży.
MOL, nazywana też MLO, dotyczy określonych produktów pochodzenia zwierzęcego, np. serów, wędlin lub rozbioru mięsa. Można korzystać z zakupionego surowca spełniającego wymagania weterynaryjne. Zakład sprzedaje konsumentom i obowiązkowo dostarcza produkty także do innych placówek detalicznych, np. sklepów. Te dostawy podlegają limitom.
Obszar MOL obejmuje województwo produkcji, sąsiadujące z nim powiaty oraz miasta będące siedzibami wojewody lub sejmiku w sąsiednich województwach. Osobny wyjątek pozwala sprzedawać konsumentom podczas imprez promujących żywność poza tym obszarem. Zasady określa rozporządzenie ministra rolnictwa.
Prawo do prowadzenia RHD lub MOL i prawo do dotacji to odrębne kwestie. Samo zarejestrowanie zakładu nie wystarczy do otrzymania pieniędzy.
Jakie warunki trzeba spełnić?
Przy rozpoczynaniu RHD gospodarstwo musi mieć wielkość ekonomiczną minimum 25 tys. euro albo inwestycja musi dotyczyć gospodarstwa beneficjenta „Premii dla młodych rolników”. Przy rozpoczynaniu działalności gospodarczej wnioskodawca nie mógł przez poprzednie 12 miesięcy prowadzić działalności z wykazu PKD objętego pomocą. Przy jej rozwijaniu mikroprzedsiębiorca musi posiadać gospodarstwo i wykorzystywać co najmniej 50% surowca z tego gospodarstwa, ilościowo. Warunki wskazuje regulamin naboru.
Wielkość ekonomiczna określa skalę produkcji gospodarstwa według współczynników standardowej produkcji. Oblicza się ją z powierzchni upraw i liczby zwierząt; nie jest dochodem ani wyceną ziemi i budynków. Metodę wyjaśnia Polski FADN/FSDN. Dane gospodarstwa trzeba wykazać w biznesplanie zgodnie z instrukcją ARiMR.
Wymogu 50% surowca dla rozwijanej działalności nie należy utożsamiać z definicją RHD. Osobne warunki dotyczą także preferencji podatkowych, co objaśnia MRiRW w pytaniach i odpowiedziach o RHD.
Ile trzeba dołożyć i kiedy ARiMR wypłaci pieniądze?
Koszty kwalifikowalne to wydatki, które program dopuszcza do dofinansowania. Przy pomocy 120 tys. zł i poziomie 65% ich wartość musi wynieść co najmniej około 184,62 tys. zł. Udział niepokryty dotacją wyniesie około 64,62 tys. zł. To nasze wyliczenie na podstawie stawek ARiMR; poza nim trzeba uwzględnić wydatki niekwalifikowalne.
Ryczałt agencja wypłaci w ratach: 80% i 20%. Wniosek o pierwszą należy złożyć w ciągu sześciu miesięcy od przyznania pomocy. Wypłata wymaga spełnienia warunków, np. rozpoczęcia realizacji biznesplanu. Drugą ratę można otrzymać po zakończeniu inwestycji. Przy 120 tys. zł pomocy oznacza to odpowiednio 96 tys. i 24 tys. zł.
Refundacja to zwrot części opłaconych kosztów po realizacji inwestycji lub jej etapu. W tej ścieżce można wnioskować o zaliczkę do 50% przyznanej pomocy. Trzeba zaznaczyć to już we wniosku o pomoc i ustanowić wymagane zabezpieczenie. Zasady wypłat opisują ARiMR oraz wzór umowy.
Na jakie inwestycje można przeznaczyć dotację?
Wykaz działalności objętych wsparciem obejmuje m.in. przetwarzanie mleka, mięsa, owoców i warzyw, produkcję olejów, pieczywa i makaronów. Potrzebne wyposażenie będzie więc zależeć od produktu: przy sokach mogą to być urządzenia do tłoczenia i rozlewu, a przy serach – do obróbki mleka i przechowywania wyrobów. Każdy zakup musi odpowiadać zakresowi inwestycji i katalogowi kosztów.
Pomoc obejmuje nowe maszyny, wyposażenie, oprogramowanie oraz rozwiązania do sprzedaży internetowej. Można też finansować prace budowlane niezbędne do wdrożenia inwestycji w maszyny, urządzenia lub wyposażenie. Remont musi łączyć się z modernizacją. Instalacje energetyczne, np. fotowoltaika, muszą służyć wspieranej działalności. Warunki określają wytyczne MRiRW.
Na VAT, używany sprzęt, leasing, zakup samochodu czy nieruchomości pomocy nie będzie. Program wyłącza również koszty produkcji podstawowej i sprzedaży produktów nieprzetworzonych. Koszty inwestycji można zasadniczo ponosić od złożenia wniosku; wyjątek dotyczy kosztów ogólnych, np. dokumentacji. ARiMR opisuje wyłączenia w regulaminie.
Złożenie wniosku nie gwarantuje dotacji. Rozpoczynając zakupy przed przyznaniem pomocy, trzeba uwzględnić możliwość finansowania ich w całości samodzielnie.
Za co będą dodatkowe punkty?
Według kryteriów ARiMR można otrzymać m.in. 5 punktów za inwestycje realizujące wskazane cele strategii „Od pola do stołu”, 4 za komponent środowiskowy obejmujący minimum 20% kosztów kwalifikowalnych oraz 3 za innowacje obejmujące minimum połowę kwalifikowalnych kosztów inwestycyjnych. Innowacja może oznaczać nowy produkt lub proces w danym gospodarstwie.
Rolnicy rozpoczynający przetwórstwo w ścieżkach RHD lub nowej działalności gospodarczej mogą uzyskać dodatkowo:
- 5 punktów za wiek poniżej 41 lat;
- 3 punkty dla kobiet;
- 2 punkty za pełne ubezpieczenie w KRUS z mocy ustawy.
Za bezrobocie w powiecie można otrzymać do 3 punktów. Rozpoczynający przetwórstwo uzyskają też 2 punkty, gdy minimum połowa użytkowanych gruntów leży na ONW górskim lub ONW specyficznym strefy II – w tym drugim przypadku tylko na obszarach, gdzie co najmniej połowa użytków rolnych leży powyżej 350 m n.p.m.
Minimum wynosi 2 punkty, lecz samo jego osiągnięcie nie zapewnia pieniędzy. Znaczenie mają pozostałe warunki, pozycja na liście i dostępny budżet.
Jak długo trzeba prowadzić działalność po otrzymaniu pomocy?
Działalność trzeba kontynuować przez pięć lat od płatności końcowej. Przy rozwijaniu działalności mikroprzedsiębiorca ma utrzymywać co najmniej 50% udziału produktów z posiadanego gospodarstwa.
Dla rozpoczynających działalność gospodarczą, którzy przetwarzają ponad połowę surowca spoza gospodarstwa, wytyczne MRiRW przewidują inny obowiązek: w okresie zobowiązań co roku kupować minimum 50% surowca na podstawie co najmniej trzyletnich umów bezpośrednio z producentami rolnymi lub ich zorganizowanymi formami współpracy. Umowy muszą określać mechanizm ustalania cen. Wyjątki obejmują m.in. przetwarzanie miodu, runa leśnego i dziczyzny.
Dlatego przed zakupem urządzeń warto policzyć nie tylko ich wydajność, lecz także ilość dostępnego surowca i realną sprzedaż.
Jak przygotować się do naboru na RHD i MOL?
Wniosek składa się przez PUE ARiMR. Potrzebny jest numer producenta i biznesplan. Realizacja inwestycji może potrwać maksymalnie 24 miesiące, ale musi zakończyć się do 30 czerwca 2029 r.
Przed naborem warto:
- ustalić rodzaj produktów, odbiorców i właściwą ścieżkę pomocy;
- zebrać oferty na urządzenia i prace oraz policzyć wkład własny;
- określić ilość własnego i kupowanego surowca;
- przygotować prognozę sprzedaży i kosztów działalności;
- sprawdzić dokumenty nieruchomości, zgody współwłaścicieli oraz wymagane pozwolenia.
Wykaz załączników ARiMR pozwala dopasować dokumenty do planowanego przedsięwzięcia.
Gdzie zarejestrować działalność przed rozpoczęciem produkcji?
Terminy wskazują MRiRW dla RHD i GIW dla MOL. Rejestracja zakładu żywnościowego jest osobną formalnością od ewentualnego wpisu firmy do CEIDG.
