Czy KGW może legalnie sprzedawać na festynach?
Koła gospodyń wiejskich mogą prowadzić działalność zarobkową i uzyskiwać przychody ze sprzedaży żywności regionalnej, wyrobów sztuki ludowej, rękodzieła i rzemiosła ludowego oraz artystycznego. Mogą również sprzedawać bilety wstępu na występy artystyczne koła. Taką możliwość przewiduje ustawa z 9 listopada 2018 r. o kołach gospodyń wiejskich. W praktyce oznacza to, że KGW może przygotować stoisko podczas dożynek, festynu wiejskiego, jarmarku świątecznego czy imprezy organizowanej przez gminę. Koło może sprzedawać np. pierogi, ciasta, chleby, regionalne potrawy, przetwory, a także ozdoby i wyroby rękodzielnicze. Trzeba jednak pamiętać, że samo posiadanie wpisu do Krajowego Rejestru Kół Gospodyń Wiejskich nie zwalnia z przestrzegania przepisów dotyczących produkcji i sprzedaży żywności.
Sprzedaż okazjonalna a regularna. Kiedy trzeba zgłosić się do sanepidu?
To jedna z najważniejszych kwestii dla KGW. Inne zasady mogą dotyczyć koła, które dwa razy w roku przygotowuje stoisko na lokalnym festynie, a inne organizacji regularnie produkującej i sprzedającej żywność podczas wielu imprez. Państwowa Inspekcja Sanitarna wskazuje, że okazjonalna sprzedaż żywności na niewielką skalę nie jest tym samym co regularna działalność w sektorze spożywczym. Nie ma jednak jednoznacznej, ustawowej definicji działalności okazjonalnej. Nie określono również sztywnego limitu liczby festynów, podczas których KGW może sprzedawać przygotowane potrawy bez rejestracji. Powiatowa Stacja Sanitarno-Epidemiologiczna w Białymstoku wyjaśnia, że sprzedaż okazjonalna powinna mieć charakter sporadyczny i odbywać się na małą skalę. Jeżeli koło regularnie uczestniczy w licznych imprezach i prowadzi powtarzalną sprzedaż, może być już traktowane jako podmiot prowadzący działalność na rynku spożywczym.
Co to oznacza w praktyce?
Jeżeli KGW sporadycznie przygotowuje ciasta czy pierogi na lokalny festyn, taka aktywność może zostać uznana za sprzedaż okazjonalną. Jeżeli koło systematycznie produkuje potrawy i sprzedaje je na kolejnych festynach, kiermaszach i innych imprezach, powinno ustalić z właściwą stacją sanitarno-epidemiologiczną obowiązek rejestracji działalności. W przypadku regularnej działalności dotyczącej żywności pochodzenia roślinnego wniosek o wpis zakładu do rejestru Państwowej Inspekcji Sanitarnej należy złożyć co najmniej 14 dni przed rozpoczęciem działalności.
Pierogi, ciasta i przetwory. Jakie warunki sanitarne musi spełnić KGW?
Nawet jeśli koło sprzedaje żywność tylko podczas jednego festynu, nie oznacza to, że może całkowicie zignorować zasady higieny. Produkty oferowane konsumentom muszą być bezpieczne dla zdrowia. Odpowiedzialność za ich jakość ponosi podmiot, który je przygotowuje lub wprowadza do obrotu.
Sanepid zwraca uwagę przede wszystkim na kilka kwestii.
1. Odpowiednie przechowywanie żywności
Potrawy wymagające chłodzenia, np. ciasta z kremem, nabiał czy wyroby mięsne, muszą być przechowywane w odpowiedniej temperaturze. Nie można wystawiać ich na wiele godzin w temperaturze otoczenia, jeżeli wymagają warunków chłodniczych.
2. Ochrona przed zanieczyszczeniem
Żywność nieopakowana, np. ciasta, pieczywo czy pierogi, musi być zabezpieczona przed kurzem, owadami, dotykaniem przez klientów i niekorzystnymi warunkami atmosferycznymi.
3. Dostęp do wody i higiena rąk
Przy sprzedaży żywności nieopakowanej należy zapewnić dostęp do bieżącej ciepłej i zimnej wody oraz środków umożliwiających higieniczne mycie i osuszanie rąk.
4. Czyste stanowisko pracy
Osoby przygotowujące i wydające potrawy powinny przestrzegać zasad higieny, korzystać z czystej odzieży ochronnej i odpowiednio zabezpieczać włosy.
5. Dostęp do toalety
Stanowisko sprzedaży powinno mieć zapewnione odpowiednie zaplecze sanitarne. Takie wskazówki dotyczące sprzedaży na imprezach okolicznościowych publikuje m.in. Wojewódzka Stacja Sanitarno-Epidemiologiczna w Opolu.
Zobacz także: Czy KGW może kupić samochód z dotacji? To zależy od źródła pieniędzy
Czy KGW musi informować o alergenach w sprzedawanych potrawach?
Klienci muszą mieć możliwość uzyskania informacji o alergenach obecnych w oferowanych produktach. Jeżeli koło sprzedaje np. ciasto z orzechami, pierogi z serem i jajkiem czy potrawy zawierające gluten, powinno przygotować wykaz składników alergennych i udostępnić go konsumentom. Informacje powinny być czytelne, rzetelne i zrozumiałe. Nie mogą wprowadzać klientów w błąd. W przypadku produktów sprzedawanych luzem informacja o alergenach również jest obowiązkowa. Nie wystarczy więc założyć, że klient sam zapyta o skład ciasta czy pierogów. Osobne wymagania dotyczą żywności opakowanej. Zgodnie z rozporządzeniem UE nr 1169/2011 etykieta musi zawierać wymagane informacje, m.in. nazwę produktu, wykaz składników, a także wyróżnione alergeny. O obowiązkach informacyjnych KGW przypomina Wojewódzki Inspektorat Jakości Handlowej Artykułów Rolno-Spożywczych w Warszawie.
A co, jeśli KGW sprzedaje produkty pochodzenia zwierzęcego?
W przypadku sprzedaży żywności na festynie KGW musi przede wszystkim zapewnić jej bezpieczeństwo oraz higienę przygotowania, przechowywania i podawania. Produkty wymagające chłodzenia należy utrzymywać w odpowiedniej temperaturze, a całą żywność zabezpieczyć przed zanieczyszczeniem. Przy sprzedaży żywności nieopakowanej obowiązkowe jest również udostępnienie klientom pisemnej informacji o alergenach, a użyte surowce zwierzęce muszą pochodzić z legalnych, zatwierdzonych źródeł (zakazane jest np. mięso z uboju na użytek własny).
Sama obecność jaj, mleka czy mięsa w składzie potrawy (np. w domowym cieście lub bigosie przygotowanym ze składników kupionych w sklepie) nie oznacza automatycznie konieczności rejestracji zakładu przetwórstwa. Decydujący jest rodzaj i skala działalności. Przy incydentalnej sprzedaży okazjonalnej nadzór sprawuje Państwowa Inspekcja Sanitarna (Sanepid), której z wyprzedzeniem należy zgłosić organizację stoiska. Natomiast jeśli produkty pochodzenia zwierzęcego (np. wędliny, sery, miód) wytwarzane są z własnych surowców w ramach regularnej działalności, takiej jak Rolniczy Handel Detaliczny (RHD) lub sprzedaż bezpośrednia, podlegają one rejestracji i nadzorowi Powiatowego Lekarza Weterynarii (przy czym podmiotem rejestrującym taką działalność jest indywidualny rolnik, a nie samo KGW).
Zobacz także: Jakie dokumenty musi prowadzić KGW? Tego nie może zabraknąć
Czy KGW może sprzedawać domowe nalewki na festynie?
Tutaj obowiązują szczególne ograniczenia. Sprzedaż alkoholu nie jest zwykłą sprzedażą żywności i wymaga spełnienia dodatkowych warunków. Zgodnie z informacjami zawartymi w poradniku Ministerstwa Rolnictwa i Rozwoju Wsi, jeżeli KGW chce sprzedawać własne napoje alkoholowe, np. przygotowane nalewki, musi posiadać zezwolenie na sprzedaż napojów alkoholowych wydane przez wójta, burmistrza lub prezydenta miasta. Dodatkowo sprzedaż takich napojów wymaga ewidencjonowania na kasie fiskalnej od pierwszej sprzedaży. Nie można również sprzedawać napojów alkoholowych o zawartości alkoholu powyżej 1,2 proc., które nie mają polskich znaków akcyzy.
Ministerstwo zwraca także uwagę na konkursy nalewek. Jeżeli podczas wydarzenia nie dochodzi do sprzedaży, a jedynie do degustacji konkursowej, napoje mogą być podawane komisji konkursowej. Nie oznacza to jednak możliwości swobodnego częstowania nimi wszystkich uczestników imprezy. Więcej: Czy KGW może sprzedawać alkohol podczas imprez?
KGW na festynie – czy musi mieć kasę fiskalną?
Nie każde koło sprzedające produkty podczas festynu musi posiadać kasę fiskalną. Trzeba jednak sprawdzić, z jakiej formy ewidencji korzysta KGW i czy przysługuje mu zwolnienie. W 2026 r. ustawa o kołach gospodyń wiejskich przewiduje możliwość prowadzenia uproszczonej ewidencji przychodów i kosztów (UEPiK).
Zgodnie z art. 24 ustawy KGW może korzystać z tej formy rozliczeń, jeżeli:
- nie ma statusu organizacji pożytku publicznego,
- nie prowadzi działalności gospodarczej w rozumieniu Prawa przedsiębiorców,
- w poprzednim roku podatkowym osiągnęło przychody nieprzekraczające 1 mln zł, z wyłączeniem wartości darowizn rzeczowych przeznaczonych na działalność statutową.
Wybór UEPiK należy zgłosić naczelnikowi urzędu skarbowego za pośrednictwem powiatowego biura ARiMR. W 2026 r. termin upływa z końcem trzeciego miesiąca roku podatkowego, w którym koło rozpoczyna prowadzenie tej ewidencji. W przypadku nowo powstałego KGW obowiązuje termin 90 dni od rozpoczęcia działalności. Warto przy tym rozdzielić dwie kwestie: uproszczona ewidencja przychodów i kosztów nie jest tym samym co zwolnienie z kasy fiskalnej. Obowiązek ewidencjonowania sprzedaży na kasie wynika z przepisów VAT i rozporządzenia dotyczącego zwolnień. KGW powinno sprawdzić, czy spełnia warunki odpowiedniego zwolnienia. Przy sprzedaży alkoholu nie można korzystać z ogólnego zwolnienia właściwego dla zwykłej sprzedaży KGW.
Czy KGW musi rozliczać VAT od sprzedaży na festynie?
Sprzedaż produktów za pieniądze może stanowić działalność gospodarczą w rozumieniu przepisów o VAT, nawet jeżeli koło nie prowadzi działalności gospodarczej w rozumieniu Prawa przedsiębiorców. To ważne rozróżnienie. Brak wpisu do CEIDG nie oznacza automatycznie braku obowiązków podatkowych. KGW może korzystać ze zwolnienia podmiotowego z VAT, jeżeli spełnia warunki określone w ustawie o VAT. Od 1 stycznia 2026 r. limit wartości sprzedaży uprawniający do tego zwolnienia wynosi 240 tys. zł rocznie. Przy rozpoczęciu działalności w trakcie roku limit oblicza się proporcjonalnie. Niektóre towary i usługi są jednak wyłączone z tego zwolnienia.
W przypadku KGW warto więc oddzielnie sprawdzić:
- czy sprzedaż podlega VAT,
- czy koło może korzystać ze zwolnienia,
- czy musi prowadzić ewidencję sprzedaży,
- czy przychody i koszty zostały prawidłowo ujęte w dokumentacji finansowej.
Co powinno zrobić KGW przed festynem? Krótka lista kontrolna
Przed przygotowaniem stoiska warto sprawdzić kilka spraw:
Rodzaj sprzedaży – czy koło będzie oferować rękodzieło, żywność, czy również napoje alkoholowe?
Częstotliwość – czy jest to sporadyczna sprzedaż na małą skalę, czy regularna produkcja i handel?
Sanepid lub weterynaria – czy działalność wymaga rejestracji zakładu?
Higiena – czy można zapewnić odpowiednie warunki przechowywania i wydawania potraw?
Alergeny – czy przygotowano informacje o składnikach uczulających?
Podatki i ewidencja – czy koło prawidłowo rozlicza przychody i spełnia warunki zwolnień?
KGW może zarabiać na sprzedaży podczas festynów, dożynek i jarmarków. Nie oznacza to jednak, że każda taka aktywność jest automatycznie zwolniona z wymagań sanitarnych, weterynaryjnych i podatkowych. Najważniejsze jest ustalenie, czy koło sprzedaje okazjonalnie, czy prowadzi już powtarzalną działalność oraz jakie produkty trafiają na stoisko.
Żródła: Ustawa o kołach gospodyń wiejskich, Sanepid, Wojewódzka Stacja Sanitarno-Epidemiologiczna w Opolu, WIJHARS, Główny Inspektorat Weterynarii
fot. archiwum redakcji
