Siedemnastoletnia Ellie z Lancashire w północno-zachodniej Anglii wychowała się w rodzinie rolniczej, ale początkowo planowała inny zawód. Po obejrzeniu „Farmy Clarksona” zmieniła kierunek nauki i wybrała kształcenie rolnicze w Myerscough College niedaleko Preston. Jak opowiedziała BBC, program pozwolił jej na nowo dostrzec znaczenie pracy rolników.
Szkoła informuje o około 30-procentowym wzroście liczby zgłoszeń na kształcenie rolnicze, częściowo przypisywanym popularności serialu. Wśród uczniów są także osoby spoza rodzin rolniczych, jak rówieśnik Ellie – Oliver, którego zainteresowało życie gospodarstwa pokazane od środka.
Podobne okno na rolnictwo otwierają sami gospodarze, publikując w internecie. Pokazują pracę, tłumaczą swoje decyzje, dzielą się doświadczeniem. W ten sposób współtworzą wizerunek zawodu, mogą inspirować kolejnych rolników, a przy sprzedaży własnych produktów – budować zaufanie klientów. Tę rolę pełnią również niewielkie profile gospodarstw, których odbiorcami są przede wszystkim mieszkańcy okolicy.
Rolnictwo bez sielanki. Tego szukają widzowie
Na Diddly Squat Farm, wśród wzgórz Cotswolds w południowej Anglii, Jeremy Clarkson uczy się prowadzenia gospodarstwa przy wsparciu m.in. Kaleba Coopera i doradcy Charliego Irelanda. Lisa Hogan zajmuje się sklepem z produktami z farmy. W serialu prace polowe i opieka nad zwierzętami przeplatają się z liczeniem kosztów oraz szukaniem sposobów na sprzedaż.
Program nie przedstawia sielanki. Pokazuje codzienność z humorem i satysfakcją z efektów pracy, ale też z pogodą krzyżującą plany czy pomysłami wymagającymi poprawki. Znaczenie mają konkretni ludzie: uczennice Myerscough wskazywały choćby Harriet Cowan z czwartego sezonu jako inspirującą je rolniczkę.
Widzów zaprasza do siebie również rodzina Fletcherów. W programie „Fletchers’ Family Farm” główny bohater Kelvin Fletcher, jego żona Liz i dzieci poznają rolnictwo na własnej farmie w Peak District, w środkowo-północnej Anglii. W Polsce istnieją m.in. programy „Rolnicy. Podlasie” czy „Rolnik szuka żony”.
Polscy rolnicy opowiadają własnym głosem
Obok telewizyjnych bohaterów są twórcy, którzy sami nagrywają swoją codzienność: Jockerfarm, Michał Nowacki – Rolnik NIEprofesjonalny z Borów Tucholskich czy Kamil Marunowski – Rolnik na każdą okazję, znany z humorystycznego spojrzenia na życie rolników. Ten ostatni otrzymał w 2024 r. międzynarodową nagrodę DLG dla najlepszego agrotiktokera.
Swoją pracę i życie na wsi pokazują też Wiktoria Szczuka – @victoriap_farmgirl oraz Patrycja Sarnowska – @patkasarna. Agata Stachowiak, czyli Księgowa Rolnika, łączy relacje z gospodarstwa z wiedzą o księgowości i dofinansowaniach. To tylko kilka przykładów – podobne treści tworzy wiele innych rolniczek i rolników, zarówno z dużą publicznością, jak i w mniejszym, lokalnym gronie.
Ich materiały pozwalają wracać do gospodarstwa przez cały sezon. Widz może zobaczyć siew, później żniwa, zapytać o maszynę albo dowiedzieć się, dlaczego rolnik zmienił kierunek produkcji. Pod filmami spotykają się inni gospodarze, potencjalni następcy i osoby, które dotąd znały rolnictwo głównie z daleka.
Internet inspiruje kolejnych rolników
Inspiracja krąży także między twórcami. Jockerfarm w wywiadzie z 2018 r. wymieniał Haasefarm, Bronczka i Mafię Solec jako kanały, które zachęciły go do nagrywania. Sam zaczął od filmu o sadzeniu ziemniaków, aparatu pożyczonego od sąsiada i montażu u kolegi. Z czasem w nagraniach pojawili się jego ojciec i sąsiad, a do widzów ze wsi dołączyli mieszkańcy miast.
Patrycji Sarnowskiej pomysł na publikowanie podsunęły siostry. Największą radość sprawiło jej znalezienie ludzi, z którymi mogła rozmawiać o rolniczej pasji – takich znajomych brakowało jej w najbliższym otoczeniu, jak wspominała w rozmowie z Agrokulturą.
Znaczenie tych kontaktów zauważyli naukowcy z projektu YOUNG FARMERS, którzy rozmawiali z młodymi rolnikami i ekspertami z Europy oraz USA. Jak opisuje serwis CORDIS, dla wielu badanych wejście do rolnictwa nie było wcześniej zaplanowane, a ważną częścią przygotowania stało się samodzielne zdobywanie wiedzy w internecie. Badacze wskazywali na rolę wymiany doświadczeń, osobistych relacji z gospodarstw i poznawania osób o podobnych zainteresowaniach.
Polski raport „Młodzi z obszarów wiejskich”, przygotowany dla warszawskiego oddziału CDR, pokazuje jeszcze jeden wymiar takich publikacji: dumę ze sprzętu, efektów pracy i wspólnych rodzinnych doświadczeń. Autorzy zauważyli, że pod materiałami pojawiają się pochwały i gratulacje, a młode kobiety pokazują samodzielną obsługę maszyn obok życia towarzyskiego i zainteresowań poza gospodarstwem.
Gospodarstwo w sieci, bliżej klienta
Profil gospodarstwa może pełnić rolę internetowego dziennika: od przygotowania pola, przez pielęgnację roślin, po zbiór i przygotowanie zamówień. Klient poznaje producenta i może zobaczyć, skąd pochodzi żywność, po którą później sięga. Rolnik zyskuje miejsce do odpowiadania na pytania, podtrzymywania kontaktu ze stałymi odbiorcami i docierania do nowych.
W badaniu Henryka Runowskiego i Pauliny Kramarz z SGGW, opublikowanym w 2024 r., 73 proc. ankietowanych rolników wskazywało na znaczenie zdobywania zaufania klientów. Autorzy zebrali odpowiedzi 147 gospodarzy z 14 województw, korzystających z rolniczych grup na Facebooku. Badani dostrzegali potrzebę rzetelnego informowania o produktach i sposobie gospodarowania.
Dla osoby przejmującej gospodarstwo lub rozwijającej sprzedaż bezpośrednią cudzy profil może być również podpowiedzią, jak zacząć opowiadać o własnej produkcji. Pokazanie zbiorów, wyjaśnienie sezonowej dostępności czy przedstawienie sposobu odbioru zamówień łączy informowanie o gospodarstwie z codzienną obsługą klientów.
Z filmu o uprawach do sklepiku przy polu
W Mikołajewicach pod Łodzią takie połączenie wykorzystuje Kamil Nowicki z Farmy Bergamutka. Zaczynał od małego ogródka przy domu. Zainteresowanie jego warzywami zachęciło go do powiększenia upraw, a później do uruchomienia dwóch samoobsługowych sklepików – przy domu i przy polu.
Jak opisywaliśmy na naszym portalu, rolnik nie ma stoiska na targowisku, dlatego ważnym sposobem docierania do klientów są dla niego media społecznościowe. Pokazuje, co rośnie, jakie produkty są dostępne i co dzieje się w gospodarstwie. Wspólne publikacje z lokalnymi firmami pomagają mu znaleźć kolejnych odbiorców.
– Musimy pokazać ludziom, co u nas jest i dlaczego warto do nas przyjechać – tłumaczył.
Klient może najpierw obejrzeć uprawy na ekranie telefonu, a później przyjechać do sklepiku, samodzielnie wybrać warzywa, zważyć je i zapłacić. Kamil w tym czasie może zająć się pracą w gospodarstwie. Swoją pracę przybliżają klientom w internecie także inni bohaterowie naszych reportaży:
- Zaczęli od jednej kozy, dziś mają ponad 200. Potem jeden film otworzył im nową drogę sprzedaży
- Na 7 ha robi to, na co niewielu rolników się decyduje. Kilogram może kosztować nawet 250 zł
- Cena skupu spadła z 2500 do 800 zł/t. RHD ich uratowało, teraz prowadzą mocny biznes na wsi
- Z 10–20 sztuk doszli do tysięcy. Krowy i świnie zostały już tylko przeszłością
- Na 2,5 ha prowadzi gospodarstwo bez ciągnika. W tym sezonie celuje w 45 tys. zł zysku z hektara
- Mają niecałe 8 ha, ale nie chcą sprzedawać do skupu. Za własne wyroby dostają znacznie więcej
- Zaczynali od 1200 gęsi, dziś mają 3 tysiące. U nich hodowla trwa 21 tygodni zamiast średnich 16
