W zależności od skali produkcji w gospodarstwie może być kilka, a nawet kilkanaście silosów. Dostępne na rynku wersje pozwalają przechowywać od 5 do nawet 15 tys. ton surowca, więc praktycznie każde gospodarstwo może dobrać rozwiązanie do swoich potrzeb. Konstrukcje wykonuje się z blach ocynkowanych lub powlekanych, odpornych na korozję.
Jak zaplanować przewietrzanie w silosie i hali?
Dobrze wyposażone silosy umożliwiają pełną mechanizację załadunku i rozładunku oraz konserwację ziarna przez wymuszoną wentylację. Co ważne, bateria złożona z dwóch do czterech silosów może korzystać z jednego zestawu urządzeń do załadunku, rozładunku i przewietrzania, co obniża koszty inwestycji. Taki kompleks można też rozbudowywać etapami, bez konieczności jednorazowego ponoszenia dużych wydatków, jak przy magazynie płaskim.
Magazyny podłogowe często są optymalnym rozwiązaniem do przechowywania, suszenia i przewietrzania plonów. Atutem jest uniwersalność wykorzystania i łatwość dostosowania do różnych warunków. Czasem można wykorzystać istniejące budynki, a gdy zboże nie jest magazynowane, obiekt można przeznaczyć do innych celów.
Przyjmuje się, że magazyn płaski może pomieścić ok. 0,7 t zboża na 1 m². Ograniczeniem jest wysokość warstwy ziarna – przy 3 m uzyskuje się ok. 2 t/m². Dobrą praktyką jest budowa magazynu o 10–20% większej pojemności niż wynika to z obliczeń, zwłaszcza przy wysokich plonach lub usługowym charakterze działalności. Ściany istniejących budynków mogą pełnić funkcję ścian magazynu, ale wymagają wzmocnienia.
Nie obniżyć jakości ziarna
W obu przypadkach kluczowa jest troska o zmagazynowany plon, także podczas załadunku. W magazynie płaskim nietrudno o to podczas podgarniania ładowarkami, a w silosach pionowych większe uszkodzenia surowca, zwłaszcza materiału siewnego mogą mieć miejsce podczas załadunku baterii silosów w układzie gniazdowym, który opiera się na centralnej wieży i rurach spadowych. Tu warto stosować rozrzutniki ziarna w dachu silosu. Każdy silos powinien być wyposażony w wywietrzniki, klapy rewizyjne oraz system przewietrzania, nawet silosy z dnem lejowym.
Trudno zapewnić właściwe przechowywanie ziarna zbóż i nasion rzepaku, gdy wysypane ze zbiornika kombajnu ziarno ma zbyt wysoką wilgotność lub temperaturę. Przywożone z pola zboże ma temperaturę powyżej 20°C, a w takich warunkach rozwijają się szkodniki. W związku z tym pierwszym krokiem po wsypaniu ziarna do magazynu powinno być jego szybkie schłodzenie.
Schładzanie ziarna w pierwszych dniach składowania ma ogromne znaczenie dla jego jakości. Obniżając temperaturę w możliwie krótkim czasie znacząco zmniejszamy ryzyko wystąpienia szkodników.
Obniżenie temperatury do ok. 12–13°C powstrzyma rozwój szkodników zbożowych. Poniżej tej granicy szkodliwe owady zapadają w sen zimowy i nie rozmnażają się. Poza tym wysoka temperatura wraz z podwyższoną o 16–18% wilgotnością może doprowadzić do zagrzania ziarna. Po kilku miesiącach takiego przechowywania jakość ziarna znacznie się obniży. Co istotne, raz schłodzone ziarno pozostaje chłodne przez wiele miesięcy.
Jak schładzać zboże?
Producenci oferują też mieszadła śrubowe, które wyrównują wilgotność i temperaturę w całej masie ziarna, ograniczając ryzyko samozagrzewania. Im większy silos, tym wolniej reaguje na zmiany warunków, dlatego w dużych obiektach konieczne są systemy automatycznego monitorowania. Warto zaznaczyć, że istotną zaletą schładzania ziarna jest obniżenie wilgotności o 2 do 3%, co pozwala zaoszczędzić na suszeniu. Ubytek wody podczas schładzania zależy od właściwości wtłaczanego do silosu powietrza.
Najczęściej do podstawowego schładzania używane są dmuchawy, stosowane do załadunku silosu. Mając takie wyposażenie, najlepiej schładzać ziarno w nocy (powietrze ma zazwyczaj niższą temperaturę i wilgotność). Aby nie nawilżać ziarna, gdy wilgotność powietrza jest zbyt wysoka, lepiej wentylować lekko podgrzanym powietrzem. Duże gospodarstwa, które muszą schładzać ziarno także w dzień, mogą zainwestować w agregaty chłodnicze. Wtłaczają one do silosu ochłodzone powietrze (po przejściu przez parownik). Do perforowanej podłogi silosu trafia zimne i suche powietrze, które przechodząc przez słup ziarna zabiera ze sobą ciepło i wilgoć.
Sposoby na dosuszenie i schładzanie ziarna
Czas trwania dosuszenia ziarna przez wietrzenie przy wymuszonym przepływie powietrza zależy od:
- wilgotności względnej powietrza,
- temperatury powietrza,
- natężenia przepływu powietrza,
- wysokości warstwy zboża,
- wilgotności i temperatury ziarna.
Wilgotność względna powietrza oraz jego temperatura zależą z kolei od warunków atmosferycznych, tj. od pory roku, dnia, nasłonecznienia itp. Trzeba przy tym pamiętać, że wilgotność względna powietrza nie wyraża bezwzględnej zawartości pary wodnej w powietrzu.
Jeden z wielkopolskich rolników podpowiada, że schładzanie ziarna warto rozpocząć już w czasie żniw. Wentylatory włącza najczęściej nad ranem, a czasem pracują całą noc. Ziarna nie schłodzi się do bezpiecznej temperatury od razu, proces ten trzeba powtarzać kilkakrotnie, czasami trwa to nawet do listopada. Temperaturę pryzmy rolnik monitoruje na bieżąco termometrami o długości 2 m. Problemy ze szkodnikami można pokonać, ale najważniejsze jest to, że w pryzmie jest ruch powietrza.
Od czego schładzanie rozpocząć?
Schładzanie ziarna w magazynie płaskim należy rozpocząć od wietrzenia pomieszczenia. Najlepiej jeszcze w czasie żniw korzystać z chłodniejszych nocy i poranków. Chodzi o to, aby powietrze nad pryzmą miało niższą temperaturę niż ziarno. Wtedy naturalnie przyspieszamy proces wydostawania się gorącego powietrza z pryzmy.
Gorące powietrze z pryzmy naturalnie unosi się ku górze. Wysysając powietrze z pryzmy przez kominy nie musimy tak bacznie monitorować aktualnej pogody w czasie schładzania.
Inaczej jest, gdy wykorzystujemy inne systemy wentylacji, polegające na wtłaczaniu powietrza. Tutaj kluczowa jest temperatura powietrza i jego wilgotność. Wtłaczając powietrze sprężamy je w niewielkim stopniu, a wraz ze wzrostem ciśnienia rośnie temperatura powietrza, a zarazem jego wilgotność względna. Różnica temperatur pomiędzy ziarnem a wtłaczanym powietrzem nie powinna być wyższa niż 10°C. Gdy będzie wyższa, rośnie ryzyko kondensacji pary wodnej z ciepłego powietrza wydostającego się z ziarna. Proces schładzania warto powtórzyć, gdy temperatura obniży się o kolejne 7–8°C. Temperatura ziarna ok. 16°C uzyskana w krótkim czasie po żniwach minimalizuje ryzyko wystąpienia szkodników i rozwoju grzybów.
Tani sposób przewietrzania
Ziarno składowane na pryzmach wyższych niż 1,5 m powinno być jak najszybciej schłodzone po żniwach. Tanim i sprawdzonym sposobem jest wykorzystanie do tego celu perforowanego węża drenarskiego. Najczęściej wykorzystywana jest tutaj rura drenarska o przekroju 100 mm. Koszt perforowanego węża o długości 50 m waha się w przedziale 300 zł brutto. W zależności od kształtu magazynu i sposobu pobierania ziarna, warto zaopatrzyć się w złączki. Zwykła złączka kosztuje ok. 15–20 zł, a trójnik ok. 35–40 zł.
Wąż drenarski sprawdzi się najlepiej, gdy ziarno pobierane będzie z pryzmy przenośnikiem ślimakowym. W przypadku pobierania ziarna z pryzmy ładowaczem lub ładowarką, przewody muszą być ułożone w uporządkowany sposób, inaczej zostaną zniszczone. Przewietrzając pryzmę należy pamiętać o tym, że w czasie schładzania ziarna powinna następować swobodna wymiana powietrza w magazynie.
W płaskodennych silosach najlepszym sposobem łączenia silosu i dmuchawy jest dętka od ciągnika. Silos nie może być wypełniony po sufit. Trzeba otworzyć właz górny magazynu, co ułatwi wydostanie się ciepłego powietrza.
