Kontrole w gospodarstwach rolnych
7 lutego 2023 roku, opublikowano rozporządzenie Rady Ministrów, gdzie przyjęto nowy program działań, skupionych na zmniejszeniu zanieczyszczenia wód azotanami, które pochodzą ze źródeł rolniczych. Nowy akt prawny zaczął obowiązywać kolejnego dnia.
Wprowadzone wtedy zmiany dotyczyły:
- zastosowania elastycznego wiosennego terminu nawożenia,
- aktualizacji wskaźników produkcji nawozów naturalnych i zawartego w nich azotu,
- sposobu obliczania maksymalnych dawek nawozów azotowych,
- dodania równoważników nawozowych dla ścieków przeznaczonych do rolniczego wykorzystania i komunalnych osadów ściekowych.
Kogo obowiązuje program:
- podmioty prowadzące produkcję rolną, w tym działy specjalne produkcji rolnej,
- podmioty prowadzące działalność, w ramach której są przechowywane odchody zwierzęce lub stosowane nawozy.
Kto może skontrolować rolnika?
Rolnicy często zastanawiają się, kto i na jakich zasadach może przeprowadzić kontrolę w gospodarstwie. W praktyce uprawnienia mają różne instytucje, a zakres kontroli zależy od obszaru, od nawożenia, przez środki ochrony roślin, aż po dopłaty bezpośrednie.
Zgodnie z przepisami ustawy Prawo wodne, kontrolę stosowania Programu azotanowego prowadzi Inspekcja Ochrony Środowiska. W praktyce są to wojewódzcy inspektorzy ochrony środowiska, którzy sprawdzają m.in. sposób przechowywania nawozów naturalnych czy terminy ich stosowania. Jednocześnie wymagania programu azotanowego są częścią zasady wzajemnej zgodności (cross-compliance). Oznacza to, że rolnicy korzystający z dopłat mogą być kontrolowani również przez Agencję Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa.
Zobacz także: Więcej upraw z dopłatą do ubezpieczeń. Rząd przyjął nowe zasady dla rolników
- Co ważne, każdego roku kontroli podlega około 1% beneficjentów ubiegających się o płatności. Wyjątkiem są rolnicy uczestniczący w systemie dla małych gospodarstw – od 2015 roku nie podlegają oni kontroli wzajemnej zgodności - czytamy na stronie Ministerstwa Infrastruktury.
Jak przebiega kontrola w gospodarstwie?
Niezależnie od instytucji, kontrola zazwyczaj obejmuje kilka elementów:
- sprawdzenie dokumentacji w tym właśnie omawianego przypadku, jakim jest plan nawożenia,
- oględziny pól i upraw,
- weryfikację zgodności deklaracji ze stanem faktycznym,
- ocenę przestrzegania obowiązujących przepisów.
Po zakończeniu sporządzany jest protokół, który trafia do rolnika. W przypadku stwierdzenia nieprawidłowości mogą zostać nałożone sankcje, najczęściej w postaci obniżenia dopłat.
Jakie kary grożą rolnikowi po kontroli?
Prawo wodne ustanowiła system kar uzależniony od zakresu i stopnia naruszenia programu azotanowego i daje możliwość organom Inspekcji Ochrony Środowiska wydawania decyzji nakazujących usunięcie w określonym terminie stwierdzonych nieprawidłowości lub ustalania obowiązku uiszczenia opłaty za naruszenie zapisów programu azotanowego.
Maksymalne stawki opłat za naruszenie programu azotanowego aktualizowane są co rok i ogłaszane w Monitorze Polskim. Stawki ustalone na 2026 r. wynoszą:
- 3 042,25 zł za stosowanie nawozów niezgodnie z programem azotanowym lub planem nawożenia azotem,
- 4 563,37 zł za przechowywanie nawozów naturalnych niezgodnie z programem azotanowym,
- 760,56 zł za prowadzenie dokumentacji realizacji programu azotanowego niezgodnie z przepisami programu azotanowego,
- 760,56 zł za brak planu nawożenia azotem.
W przypadku kontroli przeprowadzanych przez Agencję Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w ramach zasady wzajemnej zgodności (cross-compliance), wysokość sankcji czyli % obniżenia płatności otrzymywanych przez rolnika w ramach płatności bezpośrednich lub płatności obszarowych, zależy od rodzaju i skali naruszenia wymogów wzajemnej zgodności.
Gdy stwierdzona podczas kontroli niezgodność wyniknie z zaniedbania ze strony rolnika, zmniejszenie płatności z zasady wynosi 3% całkowitej kwoty płatności, a w przypadku poważniejszych naruszeń 5%. Natomiast w sytuacji, gdy rolnik celowo dopuści się stwierdzonej niezgodności, zmniejszenie to z zasady wynosi 20% całkowitej kwoty lub w przypadkach rażących naruszeń może nawet zostać zwiększone do 100% całkowitej kwoty.
oprac. Patrycja Bernat
na podst: Wojewódzki Inspektorat Ochrony Środowiska w Białymstoku
Fot: Canva
