Czym jest rolniczy handel detaliczny?
Rolniczy handel detaliczny to rozwiązanie dla rolników, którzy chcą sprzedawać żywność wyprodukowaną we własnym gospodarstwie. Może to być zarówno żywność nieprzetworzona, np. warzywa, owoce czy jaja, jak i produkty przygotowane w gospodarstwie, takie jak dżemy, soki, kiszonki, sery, pieczywo czy wyroby mięsne. Podstawowym warunkiem jest wykorzystanie do produkcji żywności co najmniej jednego składnika pochodzącego w całości z własnej uprawy, hodowli lub chowu.
Przykładowo rolniczka prowadząca gospodarstwo warzywnicze może przygotowywać i sprzedawać kiszonki z własnych warzyw. Może też produkować przetwory z dodatkiem kupionych składników, pod warunkiem że przynajmniej jeden składnik pochodzi z jej gospodarstwa. W przypadku produktów jednoskładnikowych pochodzenia zwierzęcego, np. mleka, jaj czy surowego mięsa, obowiązują bardziej szczegółowe zasady. Takie produkty muszą pochodzić z własnej hodowli lub chowu. Co ważne, RHD nie wymaga zakładania działalności gospodarczej ani uzyskiwania wpisu do CEIDG, jeśli rolniczka prowadzi handel na zasadach przewidzianych dla tej formy sprzedaży.
Gdzie zgłosić rolniczy handel detaliczny?
To, do którego urzędu należy zgłosić działalność, zależy przede wszystkim od rodzaju sprzedawanej żywności. Inne zasady dotyczą produktów roślinnych, a inne produktów pochodzenia zwierzęcego i żywności złożonej, czyli zawierającej jednocześnie składniki roślinne i zwierzęce.
1. Produkty pochodzenia roślinnego – zgłoszenie do sanepidu
Jeżeli rolniczka chce sprzedawać np. dżemy, soki, kiszonki, marynaty, mąkę, oleje czy inne przetwory roślinne, powinna złożyć wniosek o wpis zakładu do rejestru zakładów podlegających urzędowej kontroli Państwowej Inspekcji Sanitarnej. Wniosek należy złożyć do właściwego powiatowego inspektora sanitarnego co najmniej 14 dni przed rozpoczęciem planowanej działalności. Rejestracja jest obowiązkowa, ale w przypadku RHD nie trzeba uzyskiwać wcześniejszego zatwierdzenia zakładu ani przechodzić obowiązkowej kontroli przed rozpoczęciem sprzedaży.
2. Produkty pochodzenia zwierzęcego – zgłoszenie do weterynarii
Jeżeli rolniczka zamierza sprzedawać np. sery, mleko, jaja, mięso, wędliny lub produkty zawierające składniki pochodzenia zwierzęcego, musi zgłosić działalność do właściwego powiatowego lekarza weterynarii. Dotyczy to również żywności złożonej, np. pierogów z serem, ciast z jajami i mlekiem czy innych produktów przygotowywanych z wykorzystaniem składników zwierzęcych. Wniosek o wpis do rejestru należy złożyć co najmniej 30 dni przed planowanym rozpoczęciem działalności. Po rejestracji zakład otrzymuje weterynaryjny numer identyfikacyjny (WNI). Również w tym przypadku nie jest wymagane wcześniejsze zatwierdzenie zakładu ani sporządzanie projektu technologicznego.
RHD: jakie warunki musi spełnić gospodarstwo?
Sama rejestracja nie wystarczy. Rolniczka musi również zapewnić odpowiednie warunki produkcji i przechowywania żywności. W przypadku produktów roślinnych obowiązują wymagania higieniczno-sanitarne określone w rozporządzeniu (WE) nr 852/2004. Oznacza to konieczność zadbania m.in. o czystość pomieszczeń, wyposażenia, urządzeń i powierzchni mających kontakt z żywnością. Trzeba również zapewnić odpowiednie warunki przechowywania surowców i gotowych produktów, a także zabezpieczyć żywność przed zanieczyszczeniem. W przypadku produktów pochodzenia zwierzęcego obowiązują dodatkowo wymagania dotyczące bezpieczeństwa żywności i nadzoru weterynaryjnego. Ważne jest też, aby rolniczka mogła wykazać, skąd pochodzą wykorzystywane składniki i w jaki sposób przebiega produkcja.
RHD: gdzie można sprzedawać produkty z gospodarstwa?
Rolniczy handel detaliczny daje możliwość sprzedaży bezpośrednio konsumentom. Rolniczka może oferować swoje produkty m.in.
- w gospodarstwie,
- na targowiskach i bazarach,
- podczas kiermaszów i festynów,
- na innych miejscach sprzedaży bezpośredniej.
Zobacz także: Zaczęli od jednej kozy, dziś mają ponad 200. Potem jeden film otworzył im nową drogę sprzedaży
Sprzedaż konsumentom końcowym może odbywać się na terenie całej Polski i nie obowiązują w tym przypadku limity ilościowe. Możliwa jest również sprzedaż do sklepów, restauracji i innych zakładów prowadzących handel detaliczny z przeznaczeniem dla konsumenta końcowego. W tym przypadku obowiązują jednak ograniczenia. Zakłady, którym rolniczka dostarcza żywność, muszą znajdować się na obszarze województwa, w którym prowadzona jest produkcja, lub na obszarach określonych w przepisach powiatów i miast sąsiadujących z tym województwem. Dodatkowo obowiązują maksymalne ilości dostarczanej żywności, określone w rozporządzeniu MRiRW z 12 września 2022 r. Co do zasady, w RHD nie można korzystać z pośredników przy sprzedaży produktów. Wyjątek dotyczy m.in. sprzedaży podczas wystaw, festynów, targów i kiermaszów organizowanych w celu promocji żywności.
RHD: jak oznaczyć miejsce sprzedaży i produkty?
Rolniczka prowadząca RHD musi zadbać o odpowiednie oznaczenie miejsca, w którym sprzedaje żywność.
W widocznym i czytelnym miejscu powinny znaleźć się:
- napis „rolniczy handel detaliczny”,
- imię i nazwisko albo nazwa oraz siedziba podmiotu prowadzącego RHD,
- adres miejsca, w którym produkowana jest żywność.
W przypadku produktów pochodzenia zwierzęcego i żywności złożonej należy dodatkowo podać weterynaryjny numer identyfikacyjny, jeżeli został nadany. Osobne wymagania dotyczą etykiet produktów opakowanych. Muszą one zawierać informacje wymagane przepisami dotyczącymi znakowania żywności. W zależności od produktu będzie to m.in. jego nazwa, wykaz składników, ilość netto, data minimalnej trwałości lub termin przydatności do spożycia, warunki przechowywania oraz dane producenta.
Ewidencja sprzedaży w RHD – o czym musi pamiętać rolniczka?
Prowadzenie RHD wiąże się również z obowiązkiem dokumentowania sprzedaży. Szczególne znaczenie ma to w przypadku korzystania ze zwolnienia z podatku dochodowego. Rolniczka powinna prowadzić ewidencję sprzedaży odrębnie za każdy rok podatkowy. Muszą się w niej znaleźć:
- numer kolejnego wpisu,
- data uzyskania przychodu,
- kwota przychodu,
- przychód narastająco od początku roku,
- rodzaj i ilość przetworzonych produktów.
RHD: dzienne przychody należy wpisywać w dniu sprzedaży.
Jeżeli rolniczka dostarcza produkty do sklepów lub restauracji, musi dodatkowo dokumentować ilość i rodzaj sprzedanej żywności. Taką dokumentację prowadzi się odrębnie za każdy rok kalendarzowy, a wpisów dokonuje niezwłocznie po sprzedaży.
Zobacz także: Mają niecałe 8 ha, ale nie chcą sprzedawać do skupu. Za własne wyroby dostają znacznie więcej
RHD a podatek dochodowy. Do 100 tys. zł bez PIT
Jedną z istotnych korzyści RHD są preferencje podatkowe. Przychody ze sprzedaży przetworzonych produktów roślinnych i zwierzęcych, uzyskanych w sposób inny niż przemysłowy, mogą korzystać ze zwolnienia z podatku dochodowego do wysokości 100 tys. zł rocznie. Zwolnienie dotyczy jednak sprzedaży spełniającej warunki określone w ustawie o podatku dochodowym od osób fizycznych. Nie obejmuje automatycznie każdej sprzedaży prowadzonej w ramach RHD. Jednym z warunków skorzystania z preferencji jest to, aby ilość produktów roślinnych lub zwierzęcych pochodzących z własnej uprawy, hodowli lub chowu, wykorzystanych do produkcji danego produktu, stanowiła co najmniej 50 proc. tego produktu, z wyłączeniem wody.
Jeżeli roczny przychód przekroczy 100 tys. zł, nadwyżka może być opodatkowana na zasadach ogólnych albo 2-procentowym ryczałtem od przychodów ewidencjonowanych. Wybór ryczałtu wymaga zgłoszenia naczelnikowi urzędu skarbowego w ustawowym terminie. Warto pamiętać, że zwolnienie podatkowe nie oznacza zwolnienia z obowiązku prowadzenia wymaganej ewidencji. Jej brak może pozbawić rolniczkę prawa do preferencji.
RHD – o czym pamiętać przed rozpoczęciem sprzedaży?
Rolniczy handel detaliczny daje możliwość rozwijania dodatkowego źródła dochodu w gospodarstwie bez zakładania działalności gospodarczej. Rolniczka może sprzedawać własne produkty, przetwarzać surowce i docierać bezpośrednio do klientów. Przed rozpoczęciem działalności powinna jednak ustalić, jaki rodzaj żywności będzie produkować, a następnie zgłosić zakład do właściwego organu: sanepidu lub powiatowego lekarza weterynarii. Najważniejsze terminy to 14 dni przed rozpoczęciem działalności w przypadku produktów roślinnych i 30 dni w przypadku produktów pochodzenia zwierzęcego oraz żywności złożonej. Dopiero po dopełnieniu formalności można rozpocząć sprzedaż w ramach RHD, pamiętając o zasadach higieny, znakowania produktów i dokumentowania przychodów.
Źródła: Główny Inspektorat Sanitarny, Główny Inspektorat Weterynarii, Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi, Biznes.gov.pl, Ministerstwo Finansów
fot. Sierszeńska
