Umowa o dożywocie to jedno z najbezpieczniejszych rozwiązań przy przekazywaniu gospodarstwa. Pozwala rolnikowi oddać ziemię następcy, a jednocześnie zachować gwarancję utrzymania i opieki. Kluczowe jest jednak dobre przygotowanie zapisów i świadoma decyzja – bo po podpisaniu umowy zmiana jej warunków może być bardzo trudna.
Czym jest umowa o dożywocie?
Umowa o dożywocie to szczególny rodzaj umowy cywilnej, w której rolnik przekazuje gospodarstwo (np. dzieciom lub innemu następcy), a w zamian otrzymuje dożywotnie utrzymanie.
Najczęściej obejmuje ono prawo do mieszkania, wyżywienie, opiekę w chorobie, pokrywanie kosztów leczenia i organizację pogrzebu. To rozwiązanie łączy więc przekazanie majątku z zabezpieczeniem spokojnej starości. Stronami umowy dożywocia są zbywca nieruchomości (dożywotnik) i nabywca nieruchomości (zobowiązany).
Kiedy rolnicy najczęściej wybierają umowę o dożywocie?
Umowa o dożywocie bywa stosowana szczególnie wtedy, gdy rolnik chce wcześniej przekazać gospodarstwo następcy. Również wtedy, gdy obawia się pozostania bez środków do życia, a nie chce polegać wyłącznie na emeryturze i jednocześnie zależy mu na zachowaniu prawa do mieszkania w domu. Dla wielu gospodarzy to sposób na płynne przekazanie ziemi bez ryzyka utraty bezpieczeństwa.
Co musi zawierać umowa umowa o dożywocie?
Umowa o dożywocie musi być zawarta u notariusza – bez aktu notarialnego jest nieważna. Powinna dokładnie określać:
- kto przekazuje gospodarstwo,
- kto je przejmuje,
- jakie obowiązki ma nabywca wobec rolnika,
- jakie świadczenia przysługują dożywotnikowi.
Im bardziej szczegółowe zapisy, tym mniejsze ryzyko konfliktów w przyszłości.
Zobacz także: Przekazanie gospodarstwa a VAT. Jak zrobić to bez konieczności zwrotu podatku?
Dożywocie a darowizna – ważne różnice
Umowa o dożywocie daje rolnikowi prawo do utrzymania, nakłada obowiązki na następcę i trudniej ją cofnąć. Natomiast darowizna nie zapewnia automatycznie opieki, może być odwołana tylko w wyjątkowych sytuacjach, co prawda – jest prostsza, ale mniej bezpieczna dla przekazującego. Dlatego przy przekazywaniu całego gospodarstwa częściej wybierane jest właśnie dożywocie.
Czy można rozwiązać umowę o dożywocie?
Jest to możliwe, ale jedynie w wyjątkowych przypadkach. Sąd może zamienić świadczenia na rentę albo rozwiązać umowę, gdy dochodzi do poważnego konfliktu między stronami, gdy nabywca nie wywiązuje się z obowiązków, a wspólne mieszkanie staje się niemożliwe. Nie jest to jednak łatwa procedura, dlatego decyzję o podpisaniu umowy trzeba dobrze przemyśleć.
Umowa o dożywocie i skutki dla gospodarstwa
Przekazanie ziemi w formie dożywocia przenosi własność od razu, zwykle nie podlega podatkowi dochodowemu, może wiązać się z podatkiem od czynności cywilnoprawnych i nie wpływa negatywnie na możliwość dalszego prowadzenia gospodarstwa przez następcę. W praktyce często jest to korzystne rozwiązanie także podatkowo.
Przed podpisaniem umowy warto dokładnie opisać zakres opieki i świadczeń, ustalić prawo do korzystania z domu i budynków, przewidzieć możliwość zamiany świadczeń na rentę. To pozwala uniknąć problemów w przyszłości. Tak naprawdę należy bardzo dokładnie i jednoznacznie określić, jakie obowiązki przyjmuje na siebie nabywca nieruchomości. Jeśli zapisy są zbyt ogólne, przyjmuje się, że zakres świadczeń powinien być na tyle szeroki, aby osoba uprawniona do dożywocia nie musiała szukać dodatkowych źródeł utrzymania.
Fot. Canva AI
