Umowa z następcą to szczególne rozwiązanie funkcjonujące w systemie ubezpieczenia rolników. Pozwala rolnikowi przekazać gospodarstwo osobie, która zobowiązuje się do jego dalszego prowadzenia.
Podstawę prawną stanowi tutaj ustawa z 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników: – Przez umowę z następcą rolnik będący właścicielem (współwłaścicielem) gospodarstwa rolnego zobowiązuje się przenieść na osobę młodszą od niego co najmniej o 15 lat (następcę) własność (udział we współwłasności) i posiadanie tego gospodarstwa z chwilą nabycia prawa do emerytury lub renty inwalidzkiej, jeżeli następca do tego czasu będzie pracować w tym gospodarstwie. Ponadto umowa z następcą może zawierać inne postanowienia, w szczególności dotyczące wzajemnych świadczeń stron przed i po przeniesieniu przez rolnika własności gospodarstwa rolnego na następcę – czytamy w ustawie. Umowę zawiera się w formie aktu notarialnego, a jej stronami mogą być rolnik przekazujący gospodarstwo i następca.
Na czym polega umowa z następcą?
Umowa z następcą to szczególny rodzaj porozumienia stosowany w rolnictwie. Takie rozwiązanie było często wykorzystywane przy przechodzeniu rolników na emeryturę. Następca przejmował gospodarstwo, a rolnik przekazujący majątek mógł liczyć m.in. na utrzymanie, pomoc lub możliwość dalszego mieszkania w gospodarstwie.
Kto może zostać następcą w gospodarstwie rolnym?
Następcą może zostać osoba, która daje gwarancję dalszego prowadzenia gospodarstwa rolnego. Najczęściej jest to:
- syn lub córka rolnika,
- inny członek rodziny,
- osoba pracująca wcześniej w gospodarstwie.
W praktyce ważne jest, aby następca (co najmniej 15 lat młodszy od rolnika) miał możliwość faktycznego prowadzenia gospodarstwa i utrzymania jego produkcyjnego charakteru.
Jak zawiera się umowę z następcą?
Umowa z następcą musi zostać zawarta w formie aktu notarialnego. W dokumencie określa się m.in. kto przekazuje gospodarstwo i kto je przejmuje, jaki majątek wchodzi w skład gospodarstwa i jakie obowiązki wobec rolnika ma przyszły właściciel. Często w umowie zapisuje się także prawo rolnika do dalszego korzystania z części gospodarstwa lub zapewnienie mu opieki i utrzymania.
Zobacz także: Darowizna gospodarstwa rolnego – jak bezpiecznie przekazać ziemię i uniknąć problemów?
Co może zawierać umowa z następcą?
Treść umowy o następcę może być różna, w zależności od sytuacji w danym gospodarstwie. Zazwyczaj obejmuje ona takie elementy jak:
- zobowiązanie następcy do prowadzenia gospodarstwa,
- zapewnienie rolnikowi mieszkania lub utrzymania,
- pomoc w codziennym funkcjonowaniu,
- ewentualne świadczenia pieniężne.
Dzięki temu przekazanie gospodarstwa odbywa się w sposób uporządkowany i zabezpiecza interesy obu stron.
Kiedy można rozwiązać umowę z następcą?
Rolnik ma możliwość wystąpienia do sądu o rozwiązanie umowy przenoszącej własność gospodarstwa rolnego, która została zawarta w celu wykonania umowy z następcą. Sąd podejmuje decyzję po uwzględnieniu interesów obu stron oraz zasad współżycia społecznego. Do rozwiązania takiej umowy może dojść w szczególności wtedy, gdy następca:
- uporczywie zachowuje się wobec rolnika w sposób sprzeczny z zasadami współżycia społecznego,
- dopuści się wobec rolnika lub jego najbliższych poważnego naruszenia czci albo umyślnego przestępstwa przeciwko życiu, zdrowiu lub wolności,
- regularnie nie wywiązuje się ze swoich obowiązków wobec rolnika wynikających z umowy lub z przepisów prawa.
W takich sytuacjach rolnik może zwrócić się do sądu o rozwiązanie umowy i odzyskanie gospodarstwa.
Co w sytuacji śmierci rolnika?
Przepisy przewidują również szczególną sytuację, gdy rolnik umrze zanim dojdzie do wykonania umowy z następcą. Jeżeli osoba wskazana jako następca pracowała w gospodarstwie co najmniej pięć lat, ma prawo domagać się od spadkobierców rolnika realizacji tej umowy. Co ważne, takie roszczenie ma pierwszeństwo przed roszczeniami wynikającymi z zapisów w testamencie.
Dlaczego warto wcześniej zaplanować przekazanie gospodarstwa?
Przekazanie gospodarstwa rolnego to jedna z najważniejszych decyzji w życiu rolnika. Wcześniejsze ustalenie następcy pozwala uniknąć wielu problemów w przyszłości – zarówno rodzinnych, jak i formalnych. Dobrze przygotowana umowa daje pewność, że gospodarstwo pozostanie w rękach osoby, która będzie je dalej rozwijać. Jednocześnie rolnik przekazujący majątek może liczyć na spokojne funkcjonowanie po zakończeniu aktywnej pracy w gospodarstwie.
Najważniejsze różnice między umowami darowizny, z następcą i o dożywocie
Choć wszystkie trzy rozwiązania mogą prowadzić do przekazania gospodarstwa rolnego, różnią się one pod względem skutków prawnych.
Umowa z następcą:
- powiązana z systemem emerytalnym rolników,
- następca zobowiązywał się do prowadzenia gospodarstwa,
- regulowana przepisami ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników.
- nieodpłatne przekazanie majątku,
- brak obowiązku utrzymania darczyńcy (chyba że strony wprowadzą dodatkowe zapisy),
- regulowana przepisami Kodeksu cywilnego.
- przekazanie nieruchomości w zamian za utrzymanie do końca życia,
- wyraźne obowiązki opiekuńcze po stronie nabywcy,
- również regulowana w Kodeksie cywilnym.
Jaką formę przekazania gospodarstwa wybrać?
Wybór odpowiedniej formy zależy przede wszystkim od sytuacji rodzinnej rolnika oraz od tego, czy chce on zabezpieczyć sobie utrzymanie po przekazaniu gospodarstwa.
Zobacz także: Umowa o dożywotniej opiece dla rolnika – czy to bezpieczny sposób przekazania gospodarstwa?
Darowizna jest najprostszym rozwiązaniem, ale nie daje automatycznej gwarancji opieki. Umowa o dożywotniej opiece zapewnia większe bezpieczeństwo osobie przekazującej majątek. Z kolei umowa z następcą była rozwiązaniem powiązanym z systemem świadczeń rolniczych.
Dlatego przed podjęciem decyzji warto dokładnie przeanalizować wszystkie możliwości i – w razie potrzeby – skonsultować się z notariuszem lub doradcą prawnym.
Czy umowa o następcę wlicza się do zachowku?
W przeciwieństwie do darowizny, przekazanie gospodarstwa w drodze umowy z następcą co do zasady nie jest traktowane jako darowizna. Oznacza to, że zazwyczaj nie dolicza się jej do masy spadkowej przy obliczaniu zachowku. W praktyce oznacza to, że jeżeli rolnik przekazał gospodarstwo następcy w ramach takiej umowy, pozostali spadkobiercy najczęściej nie mogą żądać zachowku od wartości przekazanego gospodarstwa. Takie podejście wynika z orzecznictwa sądów, które wskazują, że przekazanie gospodarstwa w tym trybie miało charakter szczególnej regulacji związanej z systemem ubezpieczenia społecznego rolników.
fot. Canva AI
Źródło: Ustawa z 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników
