Czym jest weksel i dlaczego budzi obawy rolników?
Weksel to papier wartościowy, który zobowiązuje wystawcę do zapłaty określonej kwoty w oznaczonym terminie. Szczególnie ryzykowną formą jest weksel in blanco, czyli dokument nieuzupełniony w chwili podpisania. Oznacza to, że jego posiadacz może później wpisać kwotę – nawet wyższą niż pierwotne zobowiązanie – oraz termin płatności. Z tego względu weksel in blanco jest narzędziem wygodnym głównie dla wierzyciela. Dla dłużnika, w tym rolnika, oznacza natomiast zwiększone ryzyko, zwłaszcza gdy dokument trafi w niepowołane ręce.
Dlaczego wierzyciele chętnie sięgają po weksle?
Z punktu widzenia sprzedawcy lub instytucji finansującej weksel znacząco upraszcza dochodzenie należności. Nakaz zapłaty wydany na jego podstawie jest:
- szybszy do uzyskania,
- tańszy niż w standardowym postępowaniu,
- podstawą do natychmiastowego zabezpieczenia, np. zajęcia konta przez komornika.
Co więcej, to dłużnik ponosi wysokie koszty sądowe, jeśli chce podważać zasadność roszczeń.
Weksel in blanco a KOWR – co powinien wiedzieć rolnik?
W praktyce rolniczej weksle in blanco są często stosowane m.in. przy transakcjach z Krajowym Ośrodkiem Wsparcia Rolnictwa (KOWR), np. jako zabezpieczenie spłaty należności. W takim przypadku:
- rolnik składa weksel własny in blanco wraz z deklaracją wekslową,
- deklaracja precyzuje, kiedy i do jakiej kwoty weksel może zostać uzupełniony,
- dokumenty muszą być podpisane zgodnie z zasadami reprezentacji, często także za zgodą małżonka przy wspólności majątkowej.
Istotna jest w tym przypadku deklaracja wekslowa, która choć nie jest warunkiem ważności weksla, stanowi jedyne realne zabezpieczenie interesów dłużnika. To kluczowy dokument dołączany do weksla in blanco określający dokładne zasady, na jakich wierzyciel może uzupełnić weksel – w tym maksymalną kwotę zobowiązania, termin płatności oraz inne warunki spłaty długu. Dzięki temu pełni funkcję ochronną dla dłużnika, jasno definiując relację prawną stanowiącą podstawę wystawienia weksla.
Poręczenie wekslowe – ryzyko dla całej rodziny
Dodatkowym zabezpieczeniem bywa poręczenie wekslowe (awal). W praktyce oznacza to, że wierzyciel może dochodzić zapłaty zarówno od rolnika, jak i od poręczyciela – solidarnie. W wielu przypadkach poręczycielem zostaje członek rodziny, co dodatkowo rozszerza krąg osób narażonych na odpowiedzialność finansową.
Co po spłacie zobowiązania?
Po uregulowaniu długu wierzyciel powinien zwrócić weksel lub protokolarnie go zniszczyć. Pozostawienie dokumentu u wierzyciela stwarza ryzyko jego ponownego użycia – nawet przez pomyłkę – do dochodzenia nienależnych roszczeń.
Prawo wekslowe nie zawsze chroni wystawcę
Zgodnie z art. 10 Prawa wekslowego, jeśli weksel in blanco zostanie uzupełniony niezgodnie z porozumieniem, wystawca ma ograniczone możliwości obrony. Wyjątkiem są sytuacje, gdy posiadacz działał w złej wierze lub dopuścił się rażącego niedbalstwa.
Przeczytaj także: Słupy na polu – czy rolnikom nadal przysługuje odszkodowanie?
Wniosek dla rolników:
Weksel in blanco to narzędzie, które wymaga dużej ostrożności. Zanim rolnik złoży podpis, powinien dokładnie przeanalizować warunki deklaracji wekslowej, skonsultować się z prawnikiem i mieć świadomość, że jeden dokument może przesądzić o bezpieczeństwie całego gospodarstwa.
Weksel in blanco: instytucja publiczna a prywatna firma – kluczowa różnica dla rolnika
Warto podkreślić istotną różnicę pomiędzy wekslem in blanco składanym w instytucjach publicznych, takich jak ARiMR czy KOWR, a wekslem przekazywanym prywatnej firmie. W przypadku instytucji publicznych zasady są jasno określone, sformalizowane i porównywalne do procedur bankowych – obowiązują regulaminy, deklaracje wekslowe i ścisłe procedury wypełniania dokumentów. Rolnik dokładnie wie, w jakich sytuacjach i na jaką kwotę weksel może zostać uzupełniony.
Zupełnie inaczej wygląda to w relacji z podmiotem prywatnym. Weksel in blanco trafiający do firmy komercyjnej daje jej bardzo szerokie uprawnienia – to kontrahent samodzielnie wypełnia weksel i decyduje o dalszym postępowaniu. Jeśli uzna, że dłużnik nie wywiązał się z umowy, może wpisać na wekslu dowolną kwotę i skierować sprawę bezpośrednio do egzekucji. W praktyce oznacza to możliwość natychmiastowego skierowania sprawy do komornika, często bez długiego postępowania sądowego. Dlatego właśnie weksel in blanco w relacjach z prywatnymi firmami jest dla rolnika szczególnie ryzykownym zobowiązaniem.
Źródło: gov.pl, KOWR, Prawo wekslowe
fot. Katarzyna Sierszeńska
