W praktyce oznacza to pozostawienie w dyspozycji Krajowego Ośrodka Wsparcia Rolnictwa ponad 1 mld zł, które mają zostać przeznaczone m.in. na gospodarowanie państwową ziemią, restrukturyzację zadłużenia rolników czy inwestycje w innowacje i OZE.
Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi skierowało do uzgodnień międzyresortowych projekt rozporządzenia zmieniającego zasady gospodarki finansowej Zasobu Własności Rolnej Skarbu Państwa.
Dokument oznaczony numerem 323 w wykazie prac legislacyjnych MRiRW przewiduje istotne ograniczenie wpłat przekazywanych przez Krajowy Ośrodek Wsparcia Rolnictwa do Funduszu Rekompensacyjnego.
Zmiany mają wejść w życie 1 stycznia 2027 r. i – jak podkreśla resort – są konieczne z uwagi na sytuację finansową KOWR oraz potrzeby związane z realizacją nowych i dotychczasowych zadań instytucji.
KOWR ma płacić znacznie mniej
Najważniejsza zmiana dotyczy sposobu wyliczania rocznego zobowiązania Zasobu Własności Rolnej Skarbu Państwa wobec Funduszu Rekompensacyjnego.
Obecnie zobowiązanie obliczane jest jako: 70% przychodów ze sprzedaży gruntów w przetargach, 35% wpływów z odpłatnego korzystania z mienia Zasobu.
Projekt przewiduje radykalne obniżenie tych wskaźników. W latach 2027 i 2028 do Funduszu Rekompensacyjnego miałoby trafiać: 9% wpływów ze sprzedaży gruntów Zasobu, 9% wpływów z odpłatnego korzystania z mienia Zasobu, jednak nie mniej niż 100 mln zł rocznie.
W uzasadnieniu projektu ministerstwo wprost przyznaje, że celem zmian jest pozostawienie większej ilości środków w dyspozycji KOWR. "Projekt rozporządzenia zakłada zmniejszenie w 2027 r. oraz w 2028 r. wpłat z Zasobu na zasilenie Funduszu Rekompensacyjnego" – wskazano.
Ponad miliard złotych pozostanie w KOWR
Skala planowanej zmiany jest bardzo duża. Z dokumentu wynika, że dzięki nowym zasadom KOWR zatrzyma ok. 517,2 mln zł w 2027 r. i blisko 518,5 mln zł w 2028 r.
Łącznie daje to ponad 1,03 mld zł, które nie trafią do Funduszu Rekompensacyjnego.
Ministerstwo argumentuje, że środki są potrzebne na finansowanie szeregu działań realizowanych przez KOWR. Wśród nich wymieniono m.in.: gospodarowanie mieniem Zasobu, zadania wynikające z ustawy o kształtowaniu ustroju rolnego, restrukturyzację zadłużenia gospodarstw rolnych, promocję produktów rolno-spożywczych, wsparcie eksportu, działania związane z OZE, a także projekty inwestycyjne i innowacyjne w sektorze rolno-spożywczym.
To ważny sygnał dla rolników korzystających z instrumentów wsparcia KOWR, zwłaszcza w kontekście rosnących kosztów funkcjonowania gospodarstw, problemów z płynnością finansową części producentów oraz zwiększającej się liczby programów związanych z transformacją energetyczną wsi.
Czym jest Fundusz Rekompensacyjny?
Fundusz Rekompensacyjny służy realizacji wypłat dla osób, które utraciły nieruchomości pozostawione poza obecnymi granicami Polski po II wojnie światowej, czyli tzw. mienie zabużańskie.
Środki do funduszu trafiają m.in. właśnie z Zasobu Własności Rolnej Skarbu Państwa zarządzanego przez KOWR.
Z danych przedstawionych w projekcie wynika, że od 2006 do 2025 r. KOWR przekazał do Funduszu Rekompensacyjnego ponad 7,15 mld zł, Bank Gospodarstwa Krajowego wypłacił do marca 2026 r. rekompensaty o wartości ponad 5,23 mld zł.
Resort rolnictwa przekonuje jednak, że mimo zmniejszenia wpłat fundusz zachowa zdolność do realizacji zobowiązań.
"Zmniejszenie wpływów do Funduszu Rekompensacyjnego nie spowoduje braku możliwości realizacji zobowiązań przez Fundusz" – zapisano w Ocenie Skutków Regulacji.
Coraz mniej sprzedaży państwowej ziemi
Projekt pokazuje również długoterminowy trend dotyczący sprzedaży gruntów państwowych. Dane przytoczone przez MRiRW wskazują, że po rekordowych latach 2011–2015 wpływy ze sprzedaży ziemi wyraźnie spadły.
Przykładowo: w 2013 r. sprzedaż gruntów przyniosła ponad 1,5 mld zł, w 2024 r. było to już ok. 415 mln zł, a w 2025 r. wpływy wyniosły blisko 429 mln zł.
Jednocześnie wyraźnie wzrosły wpływy z odpłatnego korzystania z mienia Zasobu, czyli głównie dzierżaw: z ok. 378 mln zł w 2016 r. do ponad 764 mln zł w 2025 r.
To potwierdza utrzymujący się od kilku lat trend ograniczania sprzedaży państwowej ziemi na rzecz jej dzierżawy.
Rolnicy mogą odczuć skutki pośrednio
Choć projekt – formalnie – dotyczy wyłącznie finansów KOWR i Funduszu Rekompensacyjnego, skutki zmian mogą być odczuwalne także przez rolników.
Większa ilość środków pozostających w KOWR może oznaczać dodatkowe możliwości finansowania restrukturyzacji zadłużenia gospodarstw, utrzymanie aktywności inwestycyjnej KOWR, zwiększenie wsparcia dla projektów związanych z OZE, większą aktywność państwa w gospodarowaniu gruntami ZWRSP, a także stabilniejsze finansowanie działań promujących eksport żywności.
Jednocześnie projekt pokazuje, że państwowy zasób ziemi rolnej staje się coraz ważniejszym źródłem stabilnych przychodów z dzierżaw, a nie jednorazowej sprzedaży gruntów.
Krótki termin na zgłaszanie uwag
MRiRW wyznaczyło jedynie 7 dni na zgłaszanie uwag do projektu. Resort tłumaczy pośpiech koniecznością uwzględnienia nowych kwot w planie finansowym KOWR i ZWRSP przed rozpoczęciem drugiego etapu prac nad budżetem państwa na 2027 r.
Jeśli projekt zostanie przyjęty w obecnym kształcie, nowe zasady zaczną obowiązywać od początku 2027 r. i będą miały istotny wpływ na sposób finansowania działań realizowanych przez KOWR oraz gospodarowanie państwową ziemią rolną.
Krzysztof Zacharuk
