KOWR przegrywa sprawy za 40-tki. Sądy po stronie rolników!

Rozmowa z mecenasem Sławomirem Kubickim, prawnikiem broniącym rolników w sądowych sporach z KOWR

Na jakim etapie są dziś sprawy "czterdziestek", które pan prowadzi?

Oprócz tych dwóch zakończonych prawomocnymi wyrokami, oddalającymi pozwy KOWR, zajmuję się jeszcze kilkunastoma innymi. Większe sprawy, czyli te z wyższymi kwotami roszczeń, trafiły do sądów okręgowych. W wielu przypadkach czekamy dopiero na wyznaczenie terminu rozprawy, czyli sprawy formalnie jeszcze nie ruszyły. Są na etapie, w którym po naszym sprzeciwie sądy uchyliły pierwotne nakazy zapłaty. Takich spraw jest większość. Czekamy.

W naszym tekście z grudnia 2024 r. pisaliśmy, że znaczna część kar naliczona została przez OT KOWR w Opolu. Pan też na to zwrócił uwagę...

Tak. Dlatego zwróciłem się do kilku ośrodków KOWR, żeby podano mi liczbę tych spraw, w których wystąpiły nieprawidłowości. Dostałem odpowiedzi z oddziału z Olsztyna, z Opola, z Białegostoku. Okazało się, że np. w Białymstoku jest 4% nieprawidłowości, w Olsztynie 7%, a w Opolu aż 20% – i to przy zbliżonej liczbie spraw ogółem. Zacząłem dociekać, z czego tak duże rozbieżności mogą wynikać, bo przecież niemożliwe było, że to akurat rolnicy w Opolskiem upodobali sobie łamanie tych umów. Jedynym logicznym wytłumaczeniem było to, że kontrole są prowadzone w różny sposób. Poprosiłem Centralę KOWR o instrukcję przeprowadzenia tych kontroli. Dostałem zarządzenie dyrektora generalnego, jak te kontrole powinny być przeprowadzane. Tam wyczytałem np., że dowodem potwierdzającym osobiste prowadzenie gospodarstwa rolnego miało być pisemne oświadczenie prowadzącego gospodarstwo. Brak osobistego prowadzenia tej działalności był częstym powodem nakładania kar. Tak było np. w przypadku opisywanego tutaj pana Pawła. Tam kontrolerzy powoływali się, że w jednym roku dopłatę na kupioną przez niego ziemię otrzymała matka rolnika, a nie on. I nic nie pomagały jego oświadczenia, że to on osobiście prowadzi tę działalność.

Jak to możliwe, skoro czarno na białym był określony sposób weryfikacji tego zapisu?

Pytałem o to kontrolerów podczas procesu. Odpowiedź była zdumiewająca. Okazało się, że oni w ogóle nie opierali się na tym zarządzeniu. Jeden tłumaczył, że spotkali się z kolegami i stwierdzili, iż najbardziej wiarygodne będą dopłaty bezpośrednie. I kto brał dopłaty, to prowadził działalność osobiście, a kto nie – to nie. Wyszło na to, że mieli zarządzenie, czyli – mówiąc wprost – pisemne polecenie służbowe od swojego przełożonego, a mimo to postępowali inaczej. Nie byli w stanie na sali sądowej wytłumaczyć tej sytuacji.

Ta sprawa zakończyła się dla rolnika niby happy endem, bo sąd oddalił pozew, ale mimo to ponosi on konsekwencje całej sprawy.

Tak, bo są konsekwencje, i to dość poważne, nawet wtedy, gdy sądy uznają kary "czterdziestek" za bezpodstawne. Po pierwsze, ci rolnicy – mówiąc kolokwialnie – "świecą się" w KOWR na czerwono jako osoby zalegające z opłatami. Bo chociaż sąd oddalił pozew, żadnego prawomocnego obowiązku zapłaty nie ma, to sąd nie unieważniał wyników kontroli KOWR. Efekt jest taki, że tacy rolnicy są wykluczani z przetargów na dzierżawę czy sprzedaż. Zauważyłem też przypadki, w których KOWR zwlekał ze złożeniem pozwu. Rolnik nie może się oczyścić, bo pozwu nie ma, jest oznaczony w dokumentach KOWR jako zalegający z opłatami no i jeszcze narastają mu odsetki. Jednemu z moich klientów przyrasta ok. 400 zł dziennie. Tłumaczę im, że szanse na wygraną są duże, ale proszę sobie wyobrazić, co czuje człowiek, który codziennie rano myśli: "znów przybyło mi 400 zł długu". To nie jest łatwa sytuacja.

W imieniu klienta napisałem do KOWR w trybie dostępu do informacji publicznej z pytaniem, czy w ogóle planują wnieść pozew. Odpowiedziano mi, że nie mam "interesu publicznego", bo reprezentuję klienta. Zamiast zwykłego "tak" albo "nie", spotykamy się z urzędniczym uporem i niechęcią. Nawet w takiej małej sprawie oni nie chcą pomóc temu człowiekowi, rolnikowi. A przecież do tego zostali powołani, a tymczasem, wie pan, jest wprost przeciwnie. Instytucje, które miały pomagać rolnikom, teraz ich straszą, szukają najmniejszego pretekstu, by rolnika ukarać. Jest taki blackout: przepisy miały chronić rolników, a dzisiaj te przepisy wykorzystuje się przeciwko rolnikom i z pełną świadomością to po prostu robią.

Nie przesadza pan?

Niestety nie. Jeden mój klient kupił działkę od Skarbu Państwa i włączył ją do księgi wieczystej wraz z innymi swoimi działkami. Brał kredyt, ustanowił zastaw hipoteczny na tej księdze. Szybko się jednak zorientował, że tego zrobić nie mógł, bo tam była ta działka kupiona od państwa. Więc tę kupioną działkę przeniósł, za zgodą banku, do innej księgi wieczystej, nieobciążonej. Ale, wie pan, zanim to się stało, przez 77 dni ta działka była jednak obciążona hipoteką. I co? Za ten okres KOWR stwierdził, że on już złamał warunki umowy, i naliczył mu karę – 150 tysięcy złotych za 77 dni nieuwagi! Rolnicy, którzy zarządzają dużymi gospodarstwami, to osoby rozsądne, praktyczne i pragmatyczne. Wiedzą, że te warunki zostały ustanowione jako zabezpieczenie przed spekulacją ziemią i nikt tego nie kwestionuje. Ale w wielu przypadkach tych ukaranych przez KOWR rolników to były sytuacje niejako niezawinione, w każdym razie niemające nic wspólnego ze spekulacją ziemią. Były wynikiem nieuwagi czy zapomnienia. I co? Rolnicy początkowo – po otrzymaniu zawiadomienia o karze – szli do KOWR z pełnym przekonaniem, że wyjaśnią sprawę, a ktoś ich tam wysłucha, zrozumie i karę anuluje. Ale z jakiegoś powodu wszyscy odbili się od tego KOWR jak od ściany. To znaczy, w żadnym przypadku KOWR nie starał się zrozumieć, co ci ludzie do nich mówią. Mam wrażenie, że tam nawet nikt nie przeczytał tłumaczeń, które nadsyłali.

Jakoś można zaradzić takim sytuacjom na przyszłość?

Wspominałem już o protokołach z kontroli, które nadal znajdują się w archiwach KOWR i wpływają na ocenę rolników przy przetargach. W zasadzie nie da się ich unieważnić. Jest dla mnie niepojęte, że wystarczy, by dwóch kontrolerów wpisało coś w protokół – i tego nie można de facto skutecznie podważyć. Bo formalnie od decyzji kontrolerów KOWR w Opolu można się odwołać do... dyrektora KOWR w Opolu, a potem do dyrektora generalnego KOWR – i na tym koniec. Jak może być skuteczność takiej procedury? W tej chwili to nie działa. Przechodziłem tę procedurę odwoławczą co do wykluczenia z przetargu. Mój klient, mimo że były już prawomocne wyroki oddalające powództwo, został wykluczony z przetargu i odwołania absolutnie nic nie dały. Mój klient nie został przywrócony.

To przecież daje podstawę do zaskarżenia całego przetargu…

Zamierzamy to zrobić.