Organizacje apelują o pilną ochronę rolnictwa
CEJA, Copa-Cogeca, CELCAA, FoodDrinkEurope i EuroCommerce we „Wspólnym oświadczeniu w sprawie kryzysu na Bliskim Wschodzie oraz konieczności podjęcia przez UE pilnych działań w celu zapewnienia odporności unijnego łańcucha rolno-spożywczego” z 29 kwietnia 2026 r. wskazują, że niestabilność geopolityczna związana z konfliktem na Bliskim Wschodzie wywiera presję na światowe rynki energii, szlaki transportowe i przepływy handlowe.
Organizacje podkreślają, że europejscy rolnicy oraz łańcuchy dostaw w sektorze rolno-spożywczym nadal funkcjonują, ale rośnie niepewność na rynkach energii, logistyki i środków produkcji.
– „Trwający kryzys wywiera znaczną presję na światowe rynki energii, szlaki transportowe i przepływy handlowe. Chociaż europejscy rolnicy i łańcuchy dostaw w sektorze rolno-spożywczym nadal funkcjonują, konflikt ten powoduje wzrost niepewności i zmienności na rynkach energii, logistyki i środków produkcji, które mają kluczowe znaczenie dla prawidłowego funkcjonowania łańcucha rolno-spożywczego UE i zapewnienia żywności w Europie po rozsądnych cenach” – czytamy w Oświadczeniu (kolejne cytaty pochodzą z tego samego dokumentu).
Koszty energii i nawozów zagrażają produkcji żywności
Organizacje wskazują, że skutki kryzysu są już widoczne w kosztach środków produkcji. Wymieniają nawozy, energię, materiały opakowaniowe, logistykę, transport oraz różne surowce rolnicze. Ostrzegają, że przy braku pilnych działań UE presja kosztowa będzie narastać w całym łańcuchu wartości i wpływać na ceny oraz dostępność żywności.
– „W naszych okręgach wyborczych poważne skutki są już wyraźnie widoczne w postaci wyższych i bardziej zmiennych kosztów środków produkcji. Jest to szczególnie widoczne w przypadku nawozów, energii, materiałów opakowaniowych, logistyki i transportu, a także różnych surowców rolniczych. Naciski te nasilają się w całym łańcuchu wartości; w miarę trwania konfliktu i przy braku pilnych działań ze strony UE przełoży się to na utrzymującą się presję kosztową, która z kolei będzie w coraz większym stopniu wpływać na ceny artykułów spożywczych i dostępność żywności dla europejskich konsumentów, zwłaszcza gospodarstw domowych znajdujących się w najtrudniejszej sytuacji”.
Rolnictwo jako sektor o znaczeniu krytycznym
Kluczowym postulatem organizacji jest uznanie europejskiego łańcucha rolno-spożywczego za sektor o znaczeniu krytycznym. Według sygnatariuszy oświadczenia decydenci na poziomie UE i państw członkowskich powinni zapewnić rolnikom, spółdzielniom rolniczym, przetwórcom, producentom żywności i napojów, handlowcom, detalistom oraz hurtownikom priorytetowy dostęp do energii i kluczowych środków produkcji po przystępnych oraz konkurencyjnych cenach.
– „Dlatego podkreślamy, że europejski łańcuch rolno-spożywczy musi być uznany za sektor o znaczeniu krytycznym i traktowany jako taki. Decydenci na szczeblu UE i państw członkowskich powinni zapewnić, aby kluczowi operatorzy sektora rolno-spożywczego – w tym rolnicy i spółdzielnie rolnicze, przetwórcy i producenci żywności oraz napojów, handlowcy, detaliści i hurtownicy – mieli priorytetowy dostęp do energii oraz wystarczających kluczowych środków produkcji po przystępnych i konkurencyjnych cenach. Ma to zasadnicze znaczenie dla zapewnienia ciągłości dostaw, utrzymania przewidywalnej produkcji i dystrybucji oraz ochrony przystępności cenowej żywności w całej Unii”.
Gospodarstwa potrzebują pilnego wsparcia
Organizacje zwracają także uwagę na potrzebę tymczasowych i proporcjonalnych środków wsparcia dla podmiotów najbardziej narażonych. Wskazują wprost na rolników, spółdzielnie rolnicze, przedsiębiorstwa energochłonne oraz MŚP. Zastrzegają jednocześnie, że takie działania muszą być skoordynowane na poziomie UE, aby nie zakłócały rynku i nie naruszały integralności jednolitego rynku.
– „W szybko zmieniającej się i niepewnej sytuacji zdajemy sobie również sprawę, że konieczne są ukierunkowane, proporcjonalne i tymczasowe środki dla tych podmiotów w całym łańcuchu, które są najbardziej narażone, a w szczególności dla tych najbardziej wrażliwych, takich jak rolnicy, spółdzielnie rolnicze, przedsiębiorstwa energochłonne oraz MŚP. Wszelkie takie środki powinny być starannie opracowane, pilnie wdrożone, mieć wystarczający czas trwania i zakres, być w pełni skoordynowane na poziomie UE oraz wdrożone w sposób pozwalający uniknąć zakłóceń rynku i zachować integralność jednolitego rynku”.
„AccelerateEU” i lokalne źródła energii
W oświadczeniu organizacje odnoszą się także do komunikatu Komisji Europejskiej „AccelerateEU”, opublikowanego 22 kwietnia 2026 r. Uznają go za pierwszy krok w kierunku ograniczenia krótkoterminowej zmienności cen energii oraz wzmocnienia odporności Europy w dłuższej perspektywie. Jednocześnie wskazują, że proponowane środki powinny zostać natychmiast wdrożone.
– „Komunikat Komisji Europejskiej „AccelerateEU”, opublikowany 22 kwietnia 2026 r., stanowi zatem pierwszy krok w tym kierunku. Wyznacza on ramy działania mające na celu zaradzenie zmienności cen energii w perspektywie krótkoterminowej, przy jednoczesnym wzmocnieniu odporności Europy w dłuższej perspektywie. Proponowane środki, mające na celu złagodzenie bezpośredniej presji kosztowej, poprawę koordynacji między państwami członkowskimi oraz przyspieszenie przejścia na energię wytwarzaną w większym stopniu lokalnie, czystą i bezpieczną, są ważne dla sektora rolno-spożywczego i należy je natychmiast wdrożyć”.
Trzeba przyspieszyć procedury zezwoleń i modernizacji
Sygnatariusze oświadczenia wskazują również na konieczność przyspieszenia procedur wydawania zezwoleń, modernizacji sieci i zwiększenia mocy magazynowych. Stabilny dostęp do energii i środków produkcji, w tym nawozów, przedstawiają jako warunek utrzymania zdolności sektora do stałego dostarczania bezpiecznej i przystępnej cenowo żywności.
– „Należy przyspieszyć procesy wydawania zezwoleń i modernizacji sieci, a także zwiększyć moce magazynowe, aby zapewnić infrastrukturę niezbędną do wsparcia naszych sektorów w transformacji energetycznej. Stabilny i przystępny cenowo dostęp do energii i środków produkcji, w tym nawozów, pozostaje niezbędny do zapewnienia zdolności sektora do stałego dostarczania bezpiecznej i przystępnej cenowo żywności konsumentom w całej Europie”.
Ryzyko kryzysu inflacyjnego
W końcowej części oświadczenia organizacje wzywają do pilnych, zdecydowanych i skoordynowanych działań na szczeblu europejskim. Ich celem ma być zabezpieczenie produkcji żywności, bezpieczeństwa żywnościowego i energetycznego oraz zapobieżenie kryzysowi inflacyjnemu w sektorze spożywczym.
– „Istnieje wyraźna potrzeba podjęcia pilnych, zdecydowanych i skoordynowanych działań na szczeblu europejskim, mających na celu zabezpieczenie produkcji żywności, zapewnienie bezpieczeństwa żywnościowego i energetycznego oraz zapobieżenie kryzysowi inflacyjnemu w sektorze spożywczym. Wyjątkowe sytuacje wymagają podjęcia wyjątkowych środków poprzez konkretne i natychmiastowe działania”.
CEJA, Copa-Cogeca, CELCAA, FoodDrinkEurope i EuroCommerce deklarują, że będą monitorować sytuację w państwach członkowskich, zbierać informacje od swoich członków i współpracować z Komisją Europejską oraz odpowiednimi organami, w tym w ramach europejskiego mechanizmu bezpieczeństwa żywnościowego oraz gotowości i reagowania na sytuacje kryzysowe EFSCM.
Albert Katana
