Sposób gospodarowania na użytkach zielonych, a przede wszystkim zbiór, produkcja kiszonek oraz ich przechowywanie wpływają na czystość i zdrowie paszy. Prowadzenie TUZ musi być ukierunkowane na minimalizację zanieczyszczania zbieranej zielonki glebą czy resztkami nawozów.
Pasza dla zwierząt zawiera naturalną mieszankę bakterii i grzybów. Obejmuje ona pożyteczne bakterie, wykorzystywane np. do konserwacji oraz niepożądane mikroorganizmy, które mogą pogorszyć jakość paszy i doprowadzić do jej całkowitego zepsucia. Niepożądane mikroorganizmy często występują w glebie lub w gnojowicy, dlatego należy w miarę możliwości unikać wprowadzania tych materiałów do paszy. Celem jest zatem zapobieganie/hamowanie rozwoju niepożądanych zarazków i, jeśli to możliwe, wspieranie rozwoju pożądanych bakterii. Eksperci DLG podpowiadają, na co należy zwrócić uwagę.
Jaki sposób na dziury w darni?
W ostatnim czasie skład użytków zielonych mógł zostać częściowo zubożony z jednej strony przed nadmiar wody jesienią, ale także przez regionalne susze. Zmienia to skład runi i prowadzi do powstawania pustych przestrzeni, idealnych dla chwastów oraz gryzoni, pędraków czy drutowców, które dodatkowo niszczą kępy traw. Gęsta darń, zdominowana przez wysoko wydajne trawy pastewne, jest wręcz niezbędna dla zapobiegania zanieczyszczeniu paszy podczas zbioru.
W odniesieniu do higieny pasz, woda jest szczególnie ważnym czynnikiem, ponieważ zarówno susza, jak i nadmiar wody negatywnie wpływają na stan użytków zielonych. Różne typy gleb różnią się od siebie przepuszczalnością i zdolnością retencji wody, dlatego warunki glebowe odgrywają istotną rolę podczas ekstremalnych zjawisk pogodowych.
Nie są odosobnione przypadki, gdy wysoki poziom wód gruntowych, czy chwilowy nadmiar wody może prowadzić do okresowego podmoknięcia gleby, co ogranicza lub uniemożliwia terminowy zbiór i dalsze użytkowanie. Na regularnie zalewanych obszarach, oprócz potencjalnego zanieczyszczenia gleby, występuje wysokie ryzyko przedostania się do paszy innych niepożądanych substancji i patogenów mających źródła m.in. w spływach powierzchniowych, podtopieniach domostw czy zakładów produkcyjnych, które mogą być szkodliwe dla zdrowia zwierząt. Niestety wysoka woda wymywa też cenne składniki odżywcze.
Na czystość paszy wpływa również struktura gleby. Gleby organiczne w porównaniu z mineralnymi, charakteryzują się luźniejszą strukturą powierzchniową i słabiej osadzoną roślinnością. Ich potencjał zanieczyszczenia paszy w trakcie pracy maszyn jest zatem wyższy. Pamiętajcie, że łąki torfowe, szczególnie po tak ostrej zimie, wymagają wałowania, a to nie jedyny zabieg. Niezależnie od stanowiska trzeba więc zwrócić szczególną uwagę na prawidłowe ustawienia maszyn i urządzeń dla każdego etapu pielęgnacji czy zbioru.
Do poszczególnych prac dostępny jest odpowiedni sprzęt. To, co sprawdzi się na podłożu mineralnym, raczej nie zda egzaminu na łąkach torfowych. Kluczowe znaczenie do osiągnięcia optymalnych rezultatów ma też prędkość robocza. O tym, czy możliwe jest połączenie różnych maszyn, należy decydować indywidualnie, biorąc pod uwagę stan pola (tab. 2.).
Co daje czyste nawożenie?
Nawożenie wpływa nie tylko na plon suchej masy, ale także na skład chemiczny paszy (np. białka, fosforu), regulując pobieranie składników odżywczych przez rośliny, a tym samym na skład obsady roślinnej. Źle wykonane nawożenie może mieć też wpływ na środowisko, głównie na jakość wód gruntowych i powierzchniowych. Z perspektywy żywienia, oprócz aspektu odżywczego, nawożenie wpływa na zdrowie i wydajność krów. Dotyczy to zarówno świeżej paszy, kiszonki, i siana, ponieważ nawożenie przekłada się również na konserwację.
Specjaliści Niemieckiego Towarzystwa Rolniczego (DLG) podkreślają, że wysokie nawożenie azotem może prowadzić do wzrostu białka ogólnego i obniżenia zawartości cukru w plonie, co pogarsza fermentację i obniża jakości kiszonki. Z drugiej strony pożądana jest pewna zawartość azotanów w paszy (4–13 g NO₂/kg s.m., w zależności od minimalnej zawartości suchej masy), która hamuje namnażanie się groźnych bakterii Clostridium. Z tego punktu widzenia trzeba unikać aplikacji nawozu na zbyt wysokie trawy i często stosować brony łąkowe.
Kontroluj jakość pasz - jak to zrobić?
Aby ocenić jakość wyprodukowanej kiszonki zaleca się regularne kontrole sensoryczne (zapach, kolor i tekstura), np. podczas odsłaniania silosu lub zadawania nowej beli. Proste narzędzia, takie jak papierek wskaźnikowy, termometr z sondą lub kamera na podczerwień do urządzeń mobilnych, pomagają zidentyfikować obszary problemowe w silosie.
Aby sklasyfikować stopień zanieczyszczenia gleby, w analizie paszy wykorzystuje się parametry, takie jak zawartość popiołu surowego, żelaza lub piasku (popiół nierozpuszczalny w kwasie solnym). Zawartość popiołu surowego wyrażona w gramach na kilogram suchej masy pozwala sklasyfikować zanieczyszczenia paszy glebą. Wartości te różnią się jednak w zależności od rodzaju traw (tab. 1.). W przypadku młodych, liściastych zielonek akceptowalne zanieczyszczenie ziemią występuje przy zawartości ok. 110–120 g popiołu surowego/kg s.m., podczas gdy w kilkuletnim TUZ zanieczyszczenie ziemią nie powinno przekraczać ok. 80–90 g popiołu surowego/kg s.m.
Zawartość żelaza i piasku daje lepsze wskazanie stopnia zanieczyszczenia i jest szczególnie odpowiednia dla zielonki z gleb mineralnych. Na glebach bogatych w próchnicę (torfowiska, bagna) wskaźniki są mniej znaczące, ponieważ zanieczyszczenie organiczne zielonki jest mniej zauważalne. Warto wiedzieć, że rozpuszczalność żelaza wzrasta z powodu kiszenia i związanego z tym spadku pH. Żelazo jest antagonistą cynku, manganu i miedzi, dlatego przy wyższych poziomach żelaza dostępność tych pierwiastków dla zwierząt spada, co prowadzi do wtórnych objawów ich niedoboru.
Przegrzanych, widocznie zepsutych, a zwłaszcza spleśniałych partii paszy nie wolno podawać zwierzętom. Konsekwencje podawania takiej paszy to zmniejszone dzienne pobranie suchej masy, obniżona wydajność oraz zagrożenie dla zdrowia. Dlatego usprawnienia w zakresie zbiorów, (np. wyższa wysokość koszenia) i zarządzania silosami mogą pozytywnie wpłynąć także na efektywność ekonomiczną produkcji.
