Ministerstwo Klimatu i Środowiska przygotowało projekt ustawy, który ma zapewnić wsparcie osobom poszkodowanym przy realizacji programu „Czyste Powietrze”. Do propozycji odniósł się Rzecznik Praw Obywatelskich Marcin Wiącek, zwracając się do sekretarza stanu w MKiŚ Krzysztofa Bolesty o uwzględnienie przedstawionej opinii w dalszych pracach legislacyjnych.
Czyste Powietrze: pomoc potrzebna, ale przepisy niejasne
Rzecznik Praw Obywatelskich Marcin Wiącek ocenił, że wsparcie dla osób poszkodowanych w programie „Czyste Powietrze” jest konieczne. Chodzi przede wszystkim o sytuacje, gdy beneficjenci muszą zwracać dofinansowanie nie ze swojej winy, np. przez problemy z wykonawcami inwestycji. Jednocześnie podkreślono, że obecne propozycje przepisów są nieprecyzyjne i mogą budzić liczne wątpliwości interpretacyjne
Czyste Powietrze: kto właściwie ma dostać pomoc?
Jednym z głównych problemów jest niejasne określenie, kto będzie mógł skorzystać ze wsparcia. Projekt ustawy wskazuje na sytuacje, w których problemy wynikają z działań wykonawcy lub osób trzecich. Nie precyzuje jednak, czy chodzi wyłącznie o przypadki przestępstw (np. oszustw), czy także o inne sytuacje, jak:
- błędy wykonawców,
- niewywiązanie się z umowy,
- problemy finansowe firm.
To może prowadzić do sporów i nierównego traktowania beneficjentów.
Czyste Powietrze: formy wsparcia – nie do końca jasne
Projekt przewiduje kilka form pomocy, m.in.
- zawieszenie spłaty należności,
- umorzenie długu w całości lub części,
- rozłożenie spłaty na raty,
- możliwość dochodzenia roszczeń od wykonawcy przez fundusz.
Zdaniem RPO nie jest jednak jasne, czy te formy można stosować niezależnie od siebie, ani w jakich dokładnie sytuacjach będą dostępne.
Problem z zawieszeniem spłaty
Wątpliwości budzi także mechanizm zawieszenia spłaty należności. Zgodnie z projektem, zawieszenie wygasa po 3 miesiącach, jeśli nie zostanie wszczęte postępowanie karne. Problem w tym, że decyzja o jego wszczęciu zależy od organów ścigania, a nie od samego beneficjenta. W praktyce może to oznaczać, że poszkodowany straci prawo do pomocy przez opóźnienia, na które nie ma wpływu. Nie wiadomo też, czy w czasie zawieszenia będą naliczane odsetki – co ma kluczowe znaczenie dla zadłużonych osób.
zobacz także: Pomoc dla rolników oszukanych przy programie „Czyste Powietrze”. Rząd szykuje nowe przepisy
Spadkobiercy mogą mieć problem
Projekt budzi także poważne wątpliwości w przypadku spadkobierców beneficjentów.
Przewiduje m.in.
- konieczność uzyskania zgody wszystkich spadkobierców, co w praktyce może być trudne,
- brak jasności, czy pomoc dla jednego spadkobiercy obejmie także pozostałych,
- wykluczenie osób dziedziczących na podstawie testamentu.
Zdaniem RPO takie ograniczenia są nieuzasadnione i mogą utrudnić dostęp do wsparcia.
Nie wszyscy poszkodowani skorzystają
Kontrowersje budzi także ograniczenie pomocy tylko do osób, które złożyły wnioski o dofinansowanie między lipcem 2022 r. a listopadem 2024 r. Tymczasem problemy z rozliczeniem inwestycji mogą dotyczyć także wcześniejszych beneficjentów, którzy również mogą zostać zobowiązani do zwrotu środków.
Wniosek: potrzebne poprawki przed przyjęciem ustawy
Rzecznik Praw Obywatelskich apeluje o dopracowanie przepisów, tak aby rzeczywiście chroniły osoby poszkodowane w programie „Czyste Powietrze”. Bez wprowadzenia zmian istnieje ryzyko, że część beneficjentów nie otrzyma pomocy lub będzie miała poważne trudności z jej uzyskaniem – mimo że problemy powstały nie z ich winy.
Źródło: Rzecznik Praw Obywatelskich
fot. Canva AI
