Podczas Dni Pola w Sekursku prof. Bartłomiej Glina w rozmowie z Karolem Bujoczkiem, Dyrektorem Wydawniczym AHM wyjaśnił w jaki sposób gospodarować podstawowymi składnikami mineralnymi na glebach rędzinowych.
Jak rozpoznać rędzinę?
Rędzina to gleba specyficzna, zwykle związana ze skałami wapiennymi, ale często zawiera także domieszki innych utworów, m.in. z krzemionką i minerałami ilastymi. Jej cechą charakterystyczną jest obecność węglanu wapnia.
– Możemy to bardzo łatwo sprawdzić, polewając glebę 10-procentowym kwasem solnym – tłumaczy prof. Bartłomiej Glina. Jeśli gleba się pieni, oznacza to obecność węglanów. Nierównomierna reakcja w profilu wskazuje, że nie jest to rędzina „czysta”, lecz gleba bardziej zróżnicowana pod względem składu.
Wysokie pH na rędzinach – co to oznacza dla roślin?
Największym wyzwaniem na rędzinach jest bardzo wysoki odczyn. W badanym przypadku pH przekraczało 8, a miejscami sięgało nawet 8,8 w wodzie.
To ważna informacja dla rolnika, bo tak wysoki odczyn silnie wpływa na dostępność składników pokarmowych.
– Kompleks sorpcyjny jest tutaj bardzo mocno wysycony kationami zasadowymi, głównie oczywiście wapniem – mówi prof. Glina.
W praktyce oznacza to, że gleba zawiera bardzo dużo wapnia, a to ogranicza możliwość skutecznego korygowania niektórych niedoborów.
Czy rędzinę trzeba wapnować?
Nie. To jeden z najważniejszych wniosków dla gospodarujących na takich stanowiskach.
Na rędzinach nie ma uzasadnienia dla stosowania nawozów wapniowych, bo gleba i tak zawiera bardzo dużo wapnia. Dodatkowe wapnowanie może jeszcze bardziej pogłębić problemy z pobieraniem innych składników.
Magnez na rędzinach – dlaczego bywa problemem?
Choć rędziny są zasobne w wapń, często mają zbyt niski poziom magnezu. Problem polega jednak na tym, że jego uzupełnienie nie zawsze daje oczekiwany efekt.
– Magnez jest na niskim poziomie, ale kompleks jest wysycony wapniem, który będzie blokował wejście nowych kationów do kompleksu – wyjaśnia ekspert. Dlatego nawożenie magnezem na rędzinach trzeba prowadzić ostrożnie i w oparciu o wyniki badań gleby, a nie schematycznie.
Fosfor na rędzinach – dlaczego jest trudno dostępny?
To kluczowy problem produkcyjny na glebach wapiennych. Fosfor, mimo że może występować w glebie w dużych ilościach, często pozostaje słabo dostępny dla roślin.
Na rędzinach wiąże się on z wapniem i przechodzi w formy trudnorozpuszczalne. W efekcie roślina ma ograniczony dostęp do składnika, który odpowiada m.in. za gospodarkę energetyczną i wspiera pobieranie azotu.
– Ten fosfor będzie się uwsteczniał w postaci połączeń właśnie z wapniem – podkreśla prof. Glina.
Jak poprawić dostępność fosforu na rędzinach?
Rolnik nie powinien próbować zakwaszać całej gleby. To kosztowne i nieskuteczne, bo rędzina ma bardzo silne właściwości buforowe.
Znacznie lepszym kierunkiem może być działanie lokalne w strefie korzeniowej. Jednym z rozwiązań mogą być preparaty mikrobiologiczne, które wytwarzają kwasy organiczne w ryzosferze. Dzięki temu lokalnie obniżają pH i mogą poprawiać rozpuszczanie związkow zawierajacych fosfor.
– Te kwasy organiczne w warstwie ryzosfery są w stanie zakwasić ten obszar nawet o dwie jednostki w dół – mówi ekspert.
Czy preparaty mikrobiologiczne zastąpią nawożenie fosforowe?
Nie ma jednej odpowiedzi dla każdego gospodarstwa. Skuteczność zależy od wilgotności, temperatury, zawartości materii organicznej i form fosforu obecnych w glebie. Prof. Glina ocenia jednak, że na takich stanowiskach znaczna część fosforu może być związana z wapniem.
– Uważam, że w ogólnej puli fosforu 40–50% stanowi fosfor związany z wapniem – ocenia. Jego zdaniem preparaty mikrobiologiczne mogą uwolnić część tej puli.
– Myślę, że spokojnie te 2–4% tej puli może być uwolnione do roztworu glebowego – dodaje.
To ważna wskazówka: można czasowo ograniczać nawożenie fosforowe, ale tylko pod kontrolą i po analizie zasobności.
Ile fosforu naprawdę jest w glebie?
Rolnicy często patrzą wyłącznie na wynik fosforu przyswajalnego, tymczasem to tylko mały fragment całkowitych zasobów gleby.
– Jak robimy analizę form przyswajalnych, to nie jest to fosfor całkowity, który jest w glebie. To jest tylko ok. 1–2% fosforu całkowitego – przypomina prof. Glina. W rędzinach całkowite zasoby fosforu mogą być bardzo duże, nawet rzędu 3–4 t/ha. Problem nie leży więc wyłącznie w ilości, ale w dostępności dla roślin.
Jak nawozić rędziny, żeby nie stracić plonu?
Najważniejsze zasady gospodarowania na rędzinach są proste:
- Nie wapnuj rutynowo gleb już silnie nasyconych wapniem.
- Regularnie badaj pH i zasobność gleby, szczególnie pod kątem fosforu i magnezu.
- Nie licz tylko na nawożenie „na zapas”, bo część fosforu szybko przechodzi w formy trudno dostępne.
- Rozważ rozwiązania wspierające ryzosferę, np. preparaty mikrobiologiczne.
- Kontroluj bilans składników, zwłaszcza w uprawach intensywnie pobierających fosfor, jak rzepak.
Fosfor w glebie działa jak konto oszczędnościowe
To jedno z najbardziej obrazowych porównań, jakich użył ekspert.
– To jest tak samo jak z naszymi oszczędnościami w banku. Jak będziemy cały czas z tego konta pobierać, w końcu się wyzeruje – mówi prof. Glina. W praktyce oznacza to, że nawet przy dużych zasobach całkowitych można czasowo ograniczyć nawożenie fosforem, a nawet z niego zrezygnować, ale nie da się tego robić bez końca. Prędzej czy później składnik trzeba będzie uzupełnić.
Rędzina to gleba wymagająca bardzo precyzyjnego podejścia. Nie wolno jej prowadzić schematycznie. Kluczowe są znajomość odczynu, analiza zasobności, ostrożność z wapniem oraz mądre zarządzanie fosforem. Na takich stanowiskach wygrywa nie ten, kto sypie więcej nawozu, ale ten, kto lepiej rozumie, co dzieje się w glebie.
