Dżem z własnych owoców można sprzedawać
Rolniczy handel detaliczny (RHD) to rozwiązanie dla podmiotów, które produkują żywność pochodzącą w całości lub części z własnej uprawy i sprzedają ją konsumentom finalnym albo – na określonych zasadach – zakładom prowadzącym handel detaliczny z przeznaczeniem dla konsumenta finalnego. W przypadku produktów pochodzenia roślinnego mogą to być nie tylko świeże owoce i warzywa, ale również żywność przetworzona, m.in. dżemy, soki, przetwory owocowo-warzywne czy oleje.
Co ważne, produkcja takich przetworów może odbywać się w warunkach domowych, również przy wykorzystaniu sprzętu i urządzeń gospodarstwa domowego. To rozwiązanie jest polecane w odniesieniu do żywności o potencjalnie niskim ryzyku. Produkcja musi jednak odbywać się z zachowaniem wymagań higienicznych i zasad bezpieczeństwa żywności.
Nie trzeba mieć profesjonalnej przetwórni
Rolnik nie musi budować osobnego zakładu, aby rozpocząć produkcję przetworów w ramach RHD. Żywność może być przygotowywana m.in. w kuchni lub pomieszczeniach przydomowych używanych jako prywatny dom mieszkalny. Nie oznacza to jednak pełnej dowolności. Przy produkcji trzeba spełniać wymagania higieniczno-sanitarne określone w przepisach dotyczących higieny środków spożywczych. W przypadku produkcji domowej zastosowanie mają podstawowe wymagania dotyczące pomieszczeń, sprzętu, wody, czystości czy zapobiegania zanieczyszczeniu żywności. Pomocne są również wytyczne dobrej praktyki higienicznej i produkcyjnej przygotowane przez GIS.
Najpierw rejestracja w Sanepidzie
Rolnik, który chce prowadzić RHD produktów pochodzenia roślinnego, musi zarejestrować działalność we właściwej terenowo stacji sanitarno-epidemiologicznej. Rejestracja jest obowiązkowa i bezpłatna. Wniosek o wpis do rejestru należy złożyć co najmniej 14 dni przed planowanym rozpoczęciem działalności. Dotyczy to RHD obejmującego produkcję i sprzedaż żywności pochodzenia roślinnego.
W przypadku żywności pochodzenia zwierzęcego albo żywności zawierającej jednocześnie składniki pochodzenia roślinnego i zwierzęcego właściwym organem jest co do zasady Inspekcja Weterynaryjna, a nie Sanepid.
Czy wszystkie owoce muszą być z własnego gospodarstwa?
W przypadku przetworów owocowo-warzywnych surowce nie muszą pochodzić wyłącznie z własnej uprawy. To oznacza, że rolnik może wykorzystać np. własne owoce i dodatkowo surowce kupione od innych producentów. Trzeba jednak pamiętać o zasadach korzystania ze zwolnienia podatkowego. Przy tym zwolnieniu co najmniej 50 proc. surowców użytych do produkcji danego produktu musi pochodzić z własnego gospodarstwa.
Gdzie można sprzedawać domowe przetwory?
W ramach RHD żywność można sprzedawać bezpośrednio konsumentowi finalnemu. Sprzedaż konsumentom nie jest ograniczona do województwa, w którym znajduje się gospodarstwo. Możliwa jest również sprzedaż do zakładów prowadzących handel detaliczny z przeznaczeniem dla konsumenta finalnego, np. sklepów czy restauracji. W tym przypadku obowiązują jednak ograniczenia dotyczące lokalizacji takich odbiorców oraz ilości dostarczanej żywności.
Sklep czy restauracja muszą być zlokalizowane na obszarze województwa, w którym prowadzona jest produkcja w ramach RHD, albo na określonych obszarach powiatów lub miast sąsiadujących z tym województwem. Dodatkowo ilości żywności zbywanej do takich odbiorców określają przepisy. Co do zasady RHD nie może być prowadzone z udziałem pośrednika. Oznacza to, że rolnik nie może po prostu sprzedać swoich przetworów firmie, która następnie odsprzeda je kolejnemu podmiotowi. Przepisy przewidują jednak szczególne wyjątki dotyczące m.in. wystaw, festynów, targów i kiermaszów organizowanych w celu promocji żywności.
Słoik musi być odpowiednio oznakowany
Legalna sprzedaż to nie tylko rejestracja działalności. Trzeba również zadbać o informacje przekazywane konsumentowi. W każdym miejscu zbywania żywności w ramach RHD należy w sposób czytelny i widoczny umieścić:
- napis „rolniczy handel detaliczny”,
- imię i nazwisko albo nazwę i siedzibę podmiotu prowadzącego RHD,
- adres miejsca prowadzenia produkcji żywności.
Jeżeli przetwory są sprzedawane jako żywność opakowana, ich etykieta musi spełniać wymagania dotyczące przekazywania konsumentom informacji o żywności. W zależności od produktu konieczne mogą być m.in. nazwa produktu, wykaz składników, ilość netto, data minimalnej trwałości lub termin przydatności, warunki przechowywania oraz dane producenta.
Zobacz także: Rolniczy Handel Detaliczny – gdzie rolnik może szukać wsparcia? Praktyczna lista instytucji
RHD: a co z podatkiem?
RHD ma również określone preferencje podatkowe. Kwota przychodów objętych zwolnieniem z podatku dochodowego wynosi 100 tys. zł, przy czym zwolnienie dotyczy określonych przychodów i jest związane ze spełnieniem warunków przewidzianych w przepisach. Przekroczenie tej kwoty nie oznacza automatycznie zakazu dalszej sprzedaży. Zmieniają się natomiast zasady rozliczania podatku. Warto pamiętać, że preferencje podatkowe nie zwalniają rolnika z obowiązków dotyczących bezpieczeństwa żywności, rejestracji działalności czy prawidłowego oznakowania produktów.
Czy można sprzedawać przetwory bez zakładania firmy?
W określonych sytuacjach tak. Działalność nierejestrowana pozwala prowadzić drobną działalność zarobkową bez wpisu do CEIDG, jeśli spełnione są warunki określone w przepisach. W 2026 r. jednym z podstawowych warunków jest nieprzekroczenie 10 813,50 zł przychodu należnego w kwartale.
Trzeba jednak wyraźnie zaznaczyć: działalność nierejestrowana nie zwalnia z wymagań dotyczących bezpieczeństwa żywności. Jeżeli ktoś produkuje żywność przeznaczoną do sprzedaży, musi spełnić wymagania prawa żywnościowego i – jeżeli wymagają tego przepisy – dokonać odpowiedniego wpisu do rejestru zakładów. Samo to, że sprzedający nie zakłada firmy w CEIDG, nie oznacza więc, że może rozpocząć produkcję żywności bez kontaktu z Sanepidem.
Nie każdy domowy produkt nadaje się do sprzedaży
GIS podkreśla, że możliwość produkcji żywności w warunkach domowych zależy m.in. od rodzaju produktu, skali produkcji, warunków sanitarnych oraz potencjalnego ryzyka dla konsumenta.
W domowej kuchni mogą być przygotowywane określone produkty pochodzenia roślinnego, szczególnie żywność o potencjalnie niskim ryzyku, np. część przetworów owocowo-warzywnych. Nie oznacza to jednak, że każdy rodzaj żywności można bez dodatkowych wymagań produkować w prywatnej kuchni.
Dlatego osoba, która chce sprzedawać własne dżemy, soki, kiszonki czy inne przetwory, powinna przed rozpoczęciem działalności sprawdzić przede wszystkim:
- czy dany produkt może być wytwarzany w warunkach domowych,
- gdzie należy zarejestrować działalność,
- jakie wymagania higieniczne trzeba spełnić,
- jakie zasady dotyczą oznakowania produktu,
- gdzie można prowadzić sprzedaż,
- oraz jakie zasady podatkowe będą miały zastosowanie.
Domowy charakter produkcji nie oznacza, że sprzedaż żywności jest „prywatna” i nie podlega przepisom. Jeżeli żywność jest przeznaczona do sprzedaży, producent musi zadbać zarówno o bezpieczeństwo produktu, jak i wymagane formalności.
fot. envato elements
Źródło: GIS, gov.pl, podatki.gov.pl, biznes.gov.pl
